Strona · s. 15strona oryginału ↗
WYSZYWANA UKRAINA HRYHORIJA KYSIELA
Слово Просвіти, №06 за 2011 рік
Ukraińskie kobiety od dawna słynęły z talentu artystycznego w hafcie. I dziś dziewczęta oraz mężatki wieczorami czarują nad płótnem, wyszywając ręczniki, wyszywanki, a nawet portrety i obrazy. Najczęściej wyszywają krzyżykiem według wzorów, które zachowały się w babcinej skrzyni, lub według rysunków, które można znaleźć w czasopismach „Ukraina” i „Żinka”, w albumach, które stworzył specjalnie dla hafciarek-krzyżykowców zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy Hryhorij Kysiel. O szczodrym dorobku tego twórcy czarującego piękna z Połtawszczyzny jest nasza opowieść. Stanisław ZMIJEWSKI, m. Odessa Mam wielką przyjemność czasami bez pośpiechu przeglądać strony wszystkich trzech zbiorów „Ukraiński haft”, podarowanych mi przez mojego kolegę z roku i szczerego dawnego przyjaciela Hryhorija Kysiela. Od matki Ołeny Fedoriwny odziedziczył Hryć miłość do ludowej sztuki dekoracyjno-użytkowej, której zachowaniu i pomnażaniu poświęcił swoje życie. A o ukraińskim hafcie wykładowca-metodyk Hadziackiego Kolegium Kultury im. I. Kotlarewskiego wie wszystko. Oto i w swoim pierwszym zbiorze podaje wzory ludowych ornamentów Połtawszczyzny do ozdabiania ręczników, koszul, poszewek, obrusów, dywaników, serwetek… Oprócz haftów czerwonymi i czarnymi nićmi, widzimy tutaj i podobne do szronu wykwintne reszetyliwskie wzory haftów białym na białym. Ozdobione nimi wyszywanki, które nazywa się szronowymi, są dziś bardzo modne. Nawet liderzy naszego kraju, wybitni działacze społeczni, aby zademonstrować swoją ukraińskość, pojawiają się publicznie w koszulach kupionych w Reszetyliwce lub na Jarmarku Soroczyńskim. W tym samym albumie obok ludowych wzorów podano szereg ornamentów z ledwo zauważalnym oznaczeniem „Hr.K.”. To autorskie prace, stworzone na podstawie ludowych motywów z wykorzystaniem przebogatej symboliki ukraińskiego folkloru. Tutaj widzimy wyhaftowany obraz Drzewa Życia, bujnie kwitnące różane lub liliowe ażury, rajskie ptaki, parę nierozłącznych łabędzi, dumnego kogucika, barwinkowe wzory, w które autor wplótł grona kaliny i winogrona… Przeznaczone jest to wszystko wyłącznie do wyszywania krzyżykiem, a dla wygody użytkowania rysunki podano na tle płóciennej siatki. W tych pracach czuć połtawską tradycję z właściwą jej wykwintnością wzoru. Lecz szczególnie wdzięczne były ukraińskie hafciarki Hryhorijowi Kysielowi za to, że przedstawił w zbiorze swoją przebogatą kolekcję kompozycji czcionkowych. Niestety, mało interesowali się nimi kolekcjonerzy, a ich konstruowaniem obecnie nikt, oprócz mistrza z Hadziacza, się nie zajmuje. Od teraz dzięki niemu mamy szeroki wybór alfabetów i cyfr do haftowanych napisów różnego charakteru i przeznaczenia. One same w sobie stanowią ornament. Szczególnie piękne są litery pisane, gdzie każda pionowa linia ozdobiona jest czerwonym kwiatuszkiem. Autor podaje w swoich albumach wspaniałe kompozycje tematyczne z wizerunkiem godła państwowego, grona kaliny i napisem „Boże wielki jedyny, nam Ukrainę chroń”, ręczników ślubnych ze słowami „Na szczęście — na dolę”, mnóstwo serwetek z wizerunkiem paschy, pisanek i tradycyjnym pozdrowieniem „Chrystus zmartwychwstał! Prawdziwie zmartwychwstał!”, którym Ukraińcy wymieniają się na Wielkanoc. Wielu spodoba się także zaproponowany przez pana Hryhorija ręcznik ścienny z modlitwą „Ojcze nasz”, którą zaczynają i kończą każdy dzień. Drugi zbiór „Ukraińskiego haftu” ma podtytuł „Portrety wybitnych ludzi Połtawszczyzny”. Hryhorij Kysiel nie namalował ich, a ułożył na tak zwanych opracowaniach-schematach z tysięcy kolorowych krzyżyków, które każdy teraz ma możliwość przenieść na płótno, jak to zrobiła córka pana Hryhorija Iryna Sereda. Galerię portretów najsłynniejszych połtawian otwiera obraz Tarasa Szewczenki, który spotykał się na Połtawszczyźnie z Jewhenem Hrebinką, a później podróżował po tym kraju, szkicując zabytki historyczne i archeologiczne. Wszystkie charakterystyki portretowe są maksymalnie uogólnione, podkreślenie zmonumentalizowane i jednocześnie obdarzone wyraźnymi indywidualnymi cechami. Chowa uśmiech w wąsy Mykoła Hohol, zamyślonymi oczami patrzy na nas filozof i poeta Hryhorij Skoworoda, w zadumie skłonił czoło Wołodymyr Korolenko, niezłomność ducha promieniuje z twarzy Olesia Honczara. Szczególnie udały się autorowi portrety legendarnej Marusi Czuraj i niezapomnianej Czurajiwny naszych dni — Raisy Kyryczenko. Galeria portretowa, licząca 18 prac, po raz pierwszy z wielkim sukcesem była eksponowana w Hadziaczu i Połtawie, a jej twórcy — Hryhorij Kysiel i Iryna Sereda zostali uhonorowani nagrodą obwodową imienia Panasa Myrnego. Dopóki przygotowywano do druku album z opracowaniami tych portretów, ich autor odważył się na stworzenie schematów do wyszywania ikon. Do głębokiego zgłębienia tajemnicy i wielkości ukraińskiej sztuki sakralnej Hryhorij Kysiel szedł całe życie. Uderzała go prostota ukraińskiej ikony, spokój jej linii, radosna harmonia barw. W niej namacalnie przekazano realizację dawnej mądrej formuły: „Bóg stał się Człowiekiem po to, aby człowiek mógł stać się Bogiem”. Przejąwszy się tymi myślami i pomodliwszy się, Hryhorij napisał szkice do wyszywania krzyżykiem ikon Najświętszej Bogurodzicy, Jezusa Chrystusa i świętego Mykoły Cudotwórcy. Te prace dodał do albumu z portretami wybitnych połtawian, czym szczególnie ucieszył ukraińskie hafciarki, które od dawna marzyły o wyhaftowaniu ikony. W Hadziaczu pierwsze haftowane obrazy narodziły się w rękach niezrównanej mistrzyni haftu, żony pana Hryhorija Aniziji. Ikonę świętego Mykoły rodzina miała zamiar podarować nowo wybudowanemu Soborowi Święto-Uspieńskiemu, ale do otwarcia i poświęcenia świątyni wyhaftować jej nie zdążono, więc zdecydowali, że będzie wisiała jakiś czas w domu, a na dzień Mykoły Cudotwórcy podarują ją soborowi. Hryhorij postanowił zmienić ramę ikony na bardziej wykwintną. Jakież było zdziwienie, kiedy po zdjęciu szkła zobaczył podobny do fotonegatywu wyraźny odcisk obrazu świętego. Dziwili się temu i duchowni, ale wtedy szczególnego znaczenia temu nie nadawali. Poświęcona ikona przez dwa lata zdobiła ikonostas świątyni. Pewnego razu podczas remontu ikonostasu szkło uszkodzono, pojawiły się na nim pęknięcia, więc wyjęto je do wymiany. Proboszcz soboru protojerej Ihor zachował to wyszczerbione szkło, ponieważ na nim również jest podobny do szronu odcisk obrazu.
Mikołaja. Od tego czasu szkło wymieniano już kilkakrotnie i na każdym z nich można zobaczyć takie same wizerunki. Ikona jakby sama z siebie się powiela. Na prośbę ojca Igora naukowcy z Połtawy, pragnąc wyjaśnić przyczynę tego zjawiska, ustalili, że wizerunek nie zachowuje się na powierzchni szkła, lecz zmianie uległa jego struktura. Za ich radą, w celu bardziej szczegółowej analizy, cudowne szkło zawieziono na ekspertyzę do jednego z instytutów naukowo-badawczych w Kijowie. A tam, kiedy rozpakowano pakunek, zobaczono, że szkło jest czyściutkie i przezroczyste — wizerunek zniknął. O tym, że jest to prawdziwy Boży cud, którego nie jest w stanie wyjaśnić nauka, przekonali się, wracając do domu i widząc, że rysunek znów wyraźnie pojawił się na tym szkle. Od tej pory jest ono wystawione w świątyni obok wyhaftowanej ikony świętego Mikołaja Cudotwórcy, modlitewne zwrócenie się do którego przywraca zdrowie i uzdrawia duszę. Od tamtej pory odrodzony w dawnym Hadziaczu Sobór Zaśnięcia Matki Bożej stał się miejscem pielgrzymek wiernych. Widocznie z czystych, wzniosłych zamysłów narodziła się ta ikona, zdolna uduchowiać ludzi. Za Bożym błogosławieństwem Hryhorij Kysil stworzył już schematy do wyszywania ikon „Bogurodzica Szybko-słysząca”, „Poczajowska Bogurodzica”, „Opieka Najświętszej Bogurodzicy”, „Krzew Gorejący”, „Święta Trójca”, „Zbawiciel Nieuczyniony Ręką”, „Zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa”, „Narodzenie Chrystusa”, „Wiara, Nadzieja, Miłość i ich matka Zofia” oraz wiele innych. Oprócz tego przygotował kompozycje obrazów o tematyce biblijnej „Zbawiciel”, „Anioł Stróż dzieci” oraz „Modlitwa w Ogrójcu”. Te prace mistrza znajdują się w trzecim zbiorze „Ukraińskiego haftu”. Kontynuator kozackiego rodu Kysilów z Połtawszczyzny godnie wyhaftowuje swój wyraźny ślad na ojczystej ziemi. Na grobie jego
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
