Strona · s. 7strona oryginału ↗
Język ojczystej ziemi… oraz o „myślącej trzcinie”
Слово Просвіти, №06 за 2013 рік
Wasyl ZACHARCZENKO, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI
Jestem już niepewny, czy słyszymy język naszej ukraińskiej ziemi? Przyłóżmy więc do niej ucho, a oczami spójrzmy do informatora „Ukraińska SRR. Ustrój administracyjno-terytorialny na 1 stycznia 1987 r.” (Kijów, Główna Redakcja URE, 1987). A więc słuchajmy! „Bajbakiwka!” — dolatuje z Dniepropietrowszczyzny. „Babyna Dołyna!” — z Winnicczyzny. „Babynopillia!” — z Iwano-Frankowszczyzny. „Babycziwka!” — przekrzykują się obwody połtawski, żytomierski, kirowohradzki. „Bahaczka!” — wołają do siebie Ługańszczyzna i Połtawszczyzna. A oto rdzenne „bałka”. Słuchajmy, co robi z nim nasza ziemia. „Baliwka!” — mówią Dniepropietrowszczyzna z Połtawszczyzną. „Bałyczi!” — odzywa się Lwowszczyzna. „Bałka!” — włączają się do przekrzykiwania Odesszczyzna i Charkowszczyzna. „Bałky!!!” — odzywają się jedna przez drugą Winnicczyzna, Zaporoże, Autonomiczna Republika Krymu, Rówieńszczyzna, Charkowszczyzna, Chmielnicczyzna. „Bałkiwka!” — dolatuje głos z Winnicczyzny. „Bałkiwci!” — włącza się do przekrzykiwania obwód czerniowiecki. „Bałkowe!” — trwa przekrzykiwanie między Dniepropietrowszczyzną, obwodem zaporoskim i Odesszczyzną. „Bałoczky!” — dodaje jeszcze obwód zaporoski. Widzicie, słyszycie, jaka giętkość, leksykalna wariantywność języka naszej ziemi. I nie ma tu podziału na wschód i zachód, południe i północ. Zaczepiliśmy jedną strunę na „B”. A gdybyśmy poszli po innych literach, spotkalibyśmy w języku ziemi naszej i „Welyki Hai” (Lwowszczyzna, Sumszczyzna), i „Wyszniweć” (Tarnopolszczyzna), i „Wysznewyj Jar” (Sumszczyzna), i „Wysznewyj Dił” (Ługańszczyzna), i „Wiwsianyky” (Winnicczyzna, Kirowohradszczyzna, Chmielnicczyzna), i „Hreczanyky” (Kijowszczyzna), i „Dołyniwkę” (obwody doniecki, żytomierski, kirowohradzki, Autonomiczna Republika Krymu, odeski, chmielnicki), i „Zozulynci” (obwody winnicki, tarnopolski, czerkaski)… A wy mówicie wschód, zachód. Przecież wszędzie na Ukrainie ukraińska Ziemia mówi jednym ukraińskim językiem. Był okres lat 70.—80. ubiegłego wieku, kiedy na znakach drogowych nagle od Kijowa we wszystkie strony komunistyczne pigmeje ponapisywali w obcym języku nazwy miejscowości, próbując nastąpić ukraińskiej ziemi na gardło. I moja rodzinna Hutyriwka widniała teraz na drogowym znaku jako „Hutirowka”, a sąsiednią wieś Witiwka, gdzie kiedyś kończyłem siedmiolatkę, przekręcili na „Wojtowka”, jeszcze jedną sąsiednią Buhajiwkę — na „Buhajewka”, Mykilci — na „Mykolcy”, Hrebinkiwśkyj na „Hrebienkowskij”, Zapsillia — na „Zapsielje”. Lecz ziemia uparcie mówiła swoim językiem i z czasem znaki trzeba było znowu wymienić na jej język. Ziemia zwyciężyła! U naszej ziemi każda roślinka ma swoje, ukraińskie imię i odzywa się na nie, odwdzięczając się ziemi-matce kwiatem, owocami. Na tej ziemi rosną, na przykład, kwiaty, których nigdzie tak nie nazywają, jak tutaj: obuwik pospolity (zozulyni czerewyczky), chabry (wołoszky), dziewanna (petriw batih), nostrzyk (burkun), konwalie, róże, krwawnik (derewij), powój (kruczeni panyczi), piwonia, dalia (żorżyna), kwiat królewski (korolewyj cwit)… Ziemia nasza rodzinna i do nas zwraca się swoim ukraińskim językiem, tylko że my często nie słyszymy jej głosu, a jeśli już odpowiadamy, to w obcym języku, zadając niewyobrażalny ból ziemi i przodkom naszym, którzy spoczywają w niej. Pozwalamy na to, żeby nas na naszej ziemi każdy przybłęda, jak chciał, tak i nazywał, byle nie naszym imieniem: „Wasylij”, „Piotr”, „Siemion”, „Pawieł”, „Aleksiej”… Nam zaś wszystko jedno, niech choć garnkiem nazwą, byle tylko do pieca nie wsadzili. „Małorosy”, niech i tak. „Chochły”, niech i chochły. Ziemia wasza, mówią nam, — „Chochlandia”. Niech i tak! Ha-ha-ha!..
Lecz co to się z nami dzieje? Przecież my jesteśmy z tej ziemi zrodzeni, jak te „chabry w życie”, „obuwiki”, „kwiat królewski”, „powój”. Panyczi! Słyszycie?.. My też jesteśmy myślącą trzciną (mówią filozofowie), dziećmi tej ziemi. Dlaczego więc nie mówimy językiem swojej matki-ziemi, chodząc po niej, rodzinnej, spożywając jej ziemniaki (kartofiel, — mówiąc waszym teraz „drugim ojczystym językiem”), cebulę (łuk), czosnek (cziesnok), fasolę (fasol), porzeczki (krasnuju smorodinę), truskawki (kłubniku), arbuzy (arbuzy), dynie (tikwu)… Jak się przekonaliśmy, nasza rodzinna ziemia od wieków w całości mówi każdą wioską, miasteczkiem i miastem, śpiewem każdego ptaka, wzrostem każdej roślinki swoim, danym jej przez naturę i Boga ukraińskim językiem. Naszej ziemi-matce boli słuchać nas, jej Ukraińców, obcojęzycznych, obcodusznych, gwałconych przez zdobywców naszego ducha, sprzedanych obcemu, wrogiemu tej ziemi językowi. Kiedyż usłyszymy jęk rodzinnej ziemi i powrócimy wszyscy co do jednego do swojego, ukraińskiego, świętego, bo od Boga otrzymanego przez przodków naszych, języka?! Dopóki nie zaczniemy mówić w całości ukraińską wspólnotą od małego do starego (tak, tak, i starego!) ojczystym językiem, nie zobaczymy szczęścia na swojej ziemi (bo i ona przecież przez naszą narodową nieudolność, niedorozwój jest nieszczęśliwa), nie zrzucimy z siebie obcego kolonialnego jarzma. Ktoś może powie: czego ty, człowieku natrętny, chwytasz-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
