Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

«Tylko we Lwowie!» Łyżka dziegciu, czyli jakim bohaterom «sława»?

Слово Просвіти, №06 за 2013 рік

Nie wybierałam się zimą do Lwowa, ale los podarował mi kilka świątecznych, niezapomnianych dni. Chociaż Lwów sam w sobie jest świętem, które zawsze jest ze mną, jak Paryż z Ernestem Hemingwayem. A tutaj moja dobra siostra w piórze, znana pisarka Maria Ludkewycz, obchodziła swój jubileusz, na który zaprosiła również mnie. Wśród wspomnień tamtego wieczoru — improwizowana pisarska kolęda, nowa książka poetycka Marii pod tytułem „Zapytać anioła”, występy legendarnych Ihora Kałyncia i Romana Łubkiwskiego, „dzwonników” Jurija Kowala i Romana Diduły, przewodniczącego Lwowskiego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Jarosława Kamineckiego i Petra Szkrabiuka, rzeźbiarza Jarosława Motyki oraz młodej skrzypaczki Łarysy Ludkewycz. Takie święta nie należą już osobiście do jubilata, stają się artefaktem procesu literacko-artystycznego nie tylko Lwowszczyzny, ale i całej Ukrainy. Wśród atrakcji, które marzyło się odwiedzić w mieście lwów, soborów i kawiarni, była, jak widnieje w reklamie, „konceptualna autorska restauracja „Kryjówka”. Widziałam w Internecie zdjęcia wystylizowanego na bunkier designu — drewniane stoły i ławy, banderowska symbolika, pocztówki i gazety, metalowe kubki, dekoracje oraz sprzęty z czasów UPA. Chciałam poczuć atmosferę. I oto jestem we Lwowie, Rynek 14, razem z przyjaciółmi. O tej przygodzie opowiem dokładniej, bo bardzo mnie poruszyła. Lesia STEPOWYCZKA, pisarka, bezpartyjna ukraińska nacjonalistka, Dniepr—Lwów. W drewniane drzwi starodawnego budynku pukają turyści, cała grupa. Otwiera się okienko, mężczyzna w mundurze żołnierza UPA pyta o hasło. Turyści znają je od swojego przewodnika: „Sława Ukrainie!”, odpowiadają im „Bohaterom sława!” i… śladem tej grupy i my przekraczamy próg słynnej restauracji. Rozglądamy się. Wolnych miejsc praktycznie nie ma. Kobieta-przewodnik piskliwym głosem, próbując być usłyszaną wśród ludzkiego gwaru, rozpoczyna wycieczkę: — Przyjaciele, witam was, jesteście w słynnej partyzanckiej ziemiance, która po lwowsku nazywa się „Kryjówka!” — A co to słowo oznacza? — pyta młoda turystka. — „Kryjówka” — od słowa „ukrywać się”. Spójrzcie w prawo! To szynel, w który ubierał się bojownik. — Przecież to szynel bojownika-czerwonoarmisty! Tylko bez pagonów! — zdziwiłam się. — Bojownicy UPA nosili kufajki. — Wszystkie wojskowe szynele są do siebie podobne! Najważniejsze, że rzecz jest z tamtej epoki! — zareagowała przewodniczka i kontynuowała: — A oto okrągły metalowy hełm partyzanta! — A czy to nie niemiecki hełm? — nie wytrzymałam znowu. — Bojownicy UPA nosili czapki z daszkiem! Przewodniczka niezadowolona skosiła na mnie oczy, ale milczała. — A to gałąź z pętlą. Na niej wieszano i wykonywano egzekucje na wrogu, który wpadł w ręce bojowników — kontynuowała. „Gałąź!” — czy ona mówi o naszej „hilliace” (szubienicy)!? Spojrzałam w tę stronę, w którą wskazywała. Ze ściany wystawała gałąź, do której dodany był cały stand z informacją na temat „Hilliaky”. Śmiechu warte. — A to aparat do bimbru! — pokazała na nieznany przyrząd z kilkoma nowoczesnymi czujnikami. — Partyzanci pędzili bimber i rozgrzewali się nim po walce. — O, fajnie! — wykrzyknął długowłosy turysta. — Powiedzcie, a dziewczyny u bojowników były? — Oczywiście, łączniczki. — O, masakra, sam nie miałbym nic przeciwko, żeby pomieszkać w takim podziemiu! — zachichotał jego towarzysz. Czy pędzili powstańcy bimber? Moim zdaniem „pędziła” ta ciocia-przewodniczka. Czy spożywali go bojownicy UPA? Nigdzie o tym nie czytałam. Nawet jeśli spożywali, to nie tak rozwiązle, jak może się komuś wydawać. Zachciało mi się powiedzieć tym tyczkowatym głupcom: „A nu zamknijcie buzię! Zatkajcie pyski!”. Ale czy chłopaki winni, że im tak opowiadają o upowskiej kryjówce? — A oto obrzyny, z których rozstrzeliwano przeciwnika. Możecie potrzymać je w rękach i sfotografować się! — pozwoliła przewodniczka. „Obrzyn”! To ona o powstańczym karabinie maszynowym! Na chwilę wzięłam do rąk słynny trofealny „maszingwer”, a jeśli całkiem dokładnie, po niemiecku — Maschinengewehr. Okazał się tak ciężki, że ledwo nie wyślizgnął się z rąk. Jak je dźwigali na sobie całkiem młodziutcy lub nie bardzo młodzi powstańcy, jakże ciężko to było, pewnie z dziesięć kilogramów jeden waży! — Przejdźmy dalej! — powiedziała przewodniczka, zasłaniając plecami (możliwe, że nieumyślnie?) duże zdjęcie, na którym przedstawiony jest Głównodowodzący UPA, generał Roman Szuchewycz z grupą powstańców. Wokół wszystko piło, jadło, bawiło się. Wśród restauracyjnej bachanalii jedzenia-picia-gadaniny obecność tej fotografii, świętej dla każdego normalnego ukraińskiego człowieka, wydawała się nierealna, niemożliwa, niekompatybilna z gastronomicznym jarmarkiem. Jakie wyrazy twarzy u żołnierzy, jakie oczy — tej czystości, tego młodzieńczego natchnienia, tego wyczerpania nie można ani zagrać, ani podrobić. Na fotografię przywódcy Stepana Bandery też nikt nie zwrócił głowy. — Szanowna, pani chociażby na zdjęcie zwróciła uwagę turystów, imiona przynajmniej dowódców UPA wymieniła! Oni przecież przed nami! — już otwarcie „najechałam” na przewodniczkę. Nie zareagowała na mój pełen pasji apel albo udała, że nie słyszy, i poprowadziła grupę dalej, w inne sektory kryjówki. Coś jeszcze po drodze plecie o życiu „bojców”, pokazywała walonki, stary radioodbiornik, rozsypane na podłodze łuski, worki i skrzynie z bronią. Jakich bojców, jakiej wojny, jakiej armii, jakiego kraju? Czy ona sama chociaż wiedziała o tym do końca? — A oto, zwróćcie uwagę — zatrzymała się przewodniczka przy stoliku, przy którym odpoczywali chłopak i dziewczyna, — to ulubione menu partyzantów: pół metra kiełbasy! — Klasa! — zachwycony wykrzyknął długowłosy. — Nieźle! — podchwycił jego towarzysz, przełykając ślinkę. Aż nagle w „Kryjówce” rozbrzmiała muzyka, droga mojemu sercu kolęda „Dobry wieczór tobie, panie gospodarzu!” i podchwyciło ją wielu gości przy stołach. Turyści i niektórzy goście przy stołach patrzyli zdziwieni na śpiewających. Za tę scenę można było wiele oddać. Tak śpiewają — „Tylko we Lwowie!”. Ale wycieczka się skończyła, miejsc nie było, żeby usiąść, i grupa ruszyła do wyjścia. Jak zahipnotyzowana szłam za przewodniczką, nie w stanie oderwać się od niej. Jakby była wężem, królową nowego roku, a ja — jakimś oszołomionym ukraińskim królikiem. Wyszliśmy w bramę. We mnie wszystko wrzało od oburzenia i urazy, jakby napluto mi w twarz. Nie mogłam darować jej ignorancji, musiałam z nią zamienić choć słówko. Tylko zebrałam się na odwagę, żeby powiedzieć turystom, że wszystko co usłyszeli to brednie, jak przewodniczka uśmiechnęła się: — Nie rozluźniamy się, przyjaciele! Teraz wejdziemy po schodach na jedno piętro, chcę wam pokazać ciekawe miejsce — jak wygląda współczesne mieszkanie komunalne. — A co, we Lwowie są jeszcze mieszkania komunalne? — zainteresował się ktoś. — A jakże, jeszcze jakie! — parsknęła przewodniczka i po swojsku nacisnęła guzik dzwonka mieszkania nr 8. W otwartych drzwiach pojawił się zaspany gospodarz w domowych kapciach i szlafroku. Ziewnął, uprzejmie zakrywając usta dłonią. — Dobry wieczór, dzisiaj nie jestem sama — wyszczerzyła się przewodniczka. — Zaraz, minutkę! Wymienili kilka słów i drzwi znowu się zamknęły. — Towarzysze, proszę zebrać po hrywnie, bo jakoś niezręcznie, wpadniemy do ludzi, a oni już odpoczywają — zwróciła się do turystów. Wszyscy zrzucili się po hrywnie. Ale po chwili kobieta zmieniła zdanie: — Aj, dobra, zabierzcie swoje

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn