Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jonko-żydzik. Fragment nowej powieści Myrosława Dоczyńca „Góral. Wody Bożych koryt”

Слово Просвіти, №06 за 2013 рік

Zakończenie. Początek w nr 5 z 2013 r. Można było żyć, ale śmierć zawsze stała za uchem. Jonko czuł jej chłodny oddech. Widzialna śmierć jest straszna, ale można przywyknąć i do niej, jeśli nie dzieje się to z tobą. Ale śmierć wieści nie posyła. Pewnej nocy Jonko usłyszał zza komina, jak wdarli się esesmani i ustawili pod ścianą palaczy. Przykładali do potylic lufy pistoletów i strzelali. Potem dokonali rewizji i zabrali ukryte skarby. A zastrzelonych przyprowadzeni aresztanci spakowali na wózki i wepchnęli do pieca. „Oni dużo widzieli, tacy nie mogą długo żyć” — wyjaśnił mu znajomy sprzątacz. I Jonko zrozumiał, że od martwych pszczół miodu nie ma co oczekiwać. Gazownicy też kończyli tak — w swoich „niebiańskich kąpielach”. Trzeba było przyłączyć się do bezpieczniejszych służb. Ale do jakich? W obozie „tuczyli się” tylko kucharze, sztubowi i prominenci, bo kradli, objadali innych. Zabierali sobie tłuszcz, a „muzułmanie” jedli chudą polewkę, puste, kluchowate makarony bez margaryny i cukru. Przydziały chleba dzielili na pół pisarze, blokowi, sztubowi i ich pachołkowie. Coś z tego wpadało strzygaczom, zamiataczom, dozorcom baraku. A tłuszcza, która ciężko pracowała, marniała na nędznej racji. Jonkowi też tam nic nie świeciło, bo był niedorostkiem, a do tego nierejestrowym. Przyglądał się szpitalowi. Tam cały czas tłoczyli się więźniowie, którzy mieli za co kupić sobie leczenie. No i kuchnia tam, mówili, bardziej syta. Jonko miał nadzieję, że tam komuś w czymś się przysłuży albo chociaż ogrzeje. Na dworze już ciągnęło chłodem. Było przyjęcie do lekarza. Zgarbiony drab w jedwabnej koszuli pod pasiastą bluzą stał w drzwiach, przepuszczając chorych według własnego wyboru. Tych, którzy dawali więcej. Dopaliwszy, rzucił spory niedopałek — niesłychane marnotrawstwo. Jonko pierwszy rzucił się mu pod nogi, zanim ubiegli go inni. Ale odźwierny na to czekał: z całej siły wpakował czubek drewniaka Jonkowi w pierś i bezzębnie wyszczerzył się. Chłopak łapał oddech, leżąc na łokciach w błocie. Wzdrygnął się, gdy dostrzegł w oknie sąsiedniego białego bloku suchotniczego człowieczka. Za tym głuchymi szeptami chodziła czarna sława. To był doktor Klauberg, którego nazywano grubym rzeźnikiem. Krótkie rude włosy otaczały jego czaszkę rdzawą obręczą. Miał wywiniętą wargę pod krzywymi, mocnymi zębami. „Ten może i drut przegryźć” — pomyślał Jonko, kuląc się pod jego rozlewnym spojrzeniem. Oficer, który przechodził obok, oddał doktorowi honory z podkreśloną czcią. A ten nawet nie kiwnął. Za to strzelił oczami w odźwiernego i sucho zakomenderował: „Komm!”. Drab zdjął czapkę, złamał się w pasie, drobno szurając, podszedł do niego. „Ty kto?” — ostro zapytał doktor. „Numero 10457, łaskawy panie”. „Nie o to pytam. Kim byłeś na świecie i co sprowadziło cię tutaj?”. „Jestem Polak. Komunista. Winien, panie, odpokutuję”. „Komunista? A-a-a, to to ustawił się twój internacjonał? — złowieszczo uśmiechnął się Klauberg, kiwając na przycichłą grupę chorych. — Ty chcesz dobra i sprawiedliwości dla wszystkich uciśnionych? Dobrze, ja ci w tym pomogę. Zdejmuj bluzę, czapkę, drewniaki”. Tamten pospiesznie się rozebrał. „A ty — doktor wskazał kościstym palcem na Jonkę — zakładaj to. I zabierz od niego zeszyt rejestrowy. Komunista wynosi cię. Jak to u was śpiewają: kto był nikim, ten stanie się wszystkim?.. To sprawiedliwe, choć wyście to ukradli Chrystusowi. Posłuchaj, jeśli spróbujesz znęcać się nad chłopakiem, trafisz na wizytę do mnie. Na ostatnią”. „Posłuszny jestem. Ale dlaczego… za co mu taka łaska, panie?” — skomlał w ukłonie Polak. „Dlaczego? Dlatego, że ty masz gębę postną, a on uśmiechniętą. Wielkie Niemcy kochają wesołych ludzi”. Jonko zacisnął usta, żeby przypadkiem nie zgubić tego wyrazu. Pewnie doktor nie wie, że to natura jego twarzy taka — wiecznie się uśmiechać. Ale mylił się, tamten wiedział wszystko. „Vorarbeiter nauczy cię, co robić, a kiedy skończysz wachtę, zajdź do mnie”. Słońce ukośnie uderzyło zza bloku, oświetlając włosy Klaubera. Płonęły nad głową jak złota podkowa nimbu na świętych obrazach. „Bóg tego świata. Świata za drutami” — Jonko nie zdążył dokończyć tej myśli, gdy tamten w uśmiechu jeszcze bardziej wypiął swoje krzywe zęby: „Masz rację, chłopcze”. Czytał w myślach. Wieczorem Jonko czekał pod białymi ścianami „rzeźni”. Tak nazywano siedzibę doktora Klaubera. W Auschwitz zabijano przeważnie bez krwi. Jedynie stąd wynoszono zwoje zakrwawionych prześcieradeł i worki odpadów ludzkiego ciała. Mówiono, że Klauber odcina to, co zbędne, i dosztukowuje cudze. Jonko wiedział, że na kogo „rzeźnik” rzucił swoje wężowe oko, ten się nie wywinie. Ale miał smutną nadzieję, że o nim zapomną. Nie zapomnieli. „Komm!” — spadło z okna jak orzech w chwasty. Klauber posadził go na ławie pod lampą. Boleśnie rozdzierał usta, jak koniowi na targu, wyczuwał żelastwem zęby, zadzierał nozdrza, pchał jakąś łopatkę do gardła. I mówił rozłączne, gładkie słowa nie po niemiecku. Wreszcie zapytał krótko: „Czujesz się chory?” — „Jestem zdrowy” — ze strachem odpowiedział Jonko. Doktor ochryple, po koguciemu zaśmiał się: „Wszyscy lokatorzy tego piekła gotowi są nazwać się chorymi, byle choć dzień czy dwa poleżeć w ciszy na czystym prześcieradle. Ty jesteś wśród nich jedyny zdrowy. To dobrze, zdrowych leczyć jeszcze ciekawiej”. Jonko milczał, pożerając oczami kołacz z makiem. „Bierz, bierz — podsunął doktor spodek. — Ale powiedz: a za szpetnego się uważasz?” — „Nie wiem. Ludzie mówią. Jedni się śmieją, inni żałują”. Klauber zbliżył swoje oczy do jego twarzy całkiem blisko i, zgrzytając krzywymi zębami, przemówił: „Niech siebie żałują. Siebie… Tak Jezus mówił”. Wyciągnął palce do kołacza w dłoni Jonki i odszczypał kawałeczek: „Zrobiłem tyle operacji, ile maku w tym cieście. Najpierw dla swojego profesora, potem — dla kariery, dla własnego samolubstwa, dla bogatych pacjentów, wreszcie — dla Rzeszy, dla führera. Teraz zrobię operację dla duszy. I dla ciebie. Czy może biedny Klauber pozwolić sobie na jakieś niewinne zachcianki?” — zapytał surowo. — „Może” — potwierdził Jonko, ssąc bułkę. Połknąć jej ot tak nie mógł sobie pozwolić. Tę przyjemność trzeba było rozciągnąć przynajmniej do rana. A tam — niech choć tną. Doktor też wrzucił do ust okruch. „Jak się nazywasz? Skąd jesteś rodem i chodem?” — „Iwan. Rusin z karpackich lasów”. — „A-a-a, tam zająców dużo. Dobrze, karpacki zającu, skacz do dezynfekcji, tam ci dadzą wszystko, co trzeba, a potem nakarmią… Ale jak to ci się udaje jeść bez warg i nie uronić ani okruszyny?!” Jonko myślał, że ten doktor jest mądrzejszy. Uronić okruszynę… Trzeba było takie coś palnąć! Mimo wszystko ten człowiek Jonce się podobał. I nie tylko dlatego, że wyróżnił go, dał mu chleb i przyjaźnie z nim rozmawiał. Głównie za to, że nie wzgardził wziąć z jego rąk jedzenia. To Jonkę naprawdę poruszyło. A może on po prostu pijany? Na stole stała na wpół pusta butelka koniaku. Tak Jonko stał się materiałem wielkiego rzeźnika, chirurga, odpowiedzialnego przed samym Himmlerem. Dobry tydzień jadł i spał, jadł i spał. I o niczym nie myślał, gotowy na wszystko. Bo wiedział, że świnie syto karmią przed rzeźnią. Jadł i spał… A potem już tylko spał. Bo jeść nie mógł. Usta były zawinięte i płonęły żarem. Przyprowadzili go do doktora, a ten dał mu słomkę, żeby ssał kakao z kubka. Jonko wyssał jednym tchem i skosił oczy na napoczętą butelkę sznapsa. „Jawohl — skinął twierdząco rzeźnik. — Zasłużyliśmy na wypitkę. Dobrze popracowaliśmy” — i nalał mu pełny kubek. Dziwne, ale piekący trunek gasił gorączkę ust. A z czasem — i duszy. Rozwinęli bandaże i na Jonkę z lustra spojrzał pysk suma — czerwony, wargaty, z obwisłymi wąsami nitek. Znajome były tylko oczy i podbródek z dołkiem. Wszystko inne — cudze, przyłożone i przyszyte, jak łata do starej torby. Szwy gniły, krwawiły surowicą. Klauber dawał zabarwiony czymś spirytus, żeby przemywać, i z zadowoleniem mlaskał: „Czysty Dawid… Jak u Michała Anioła… Nie na darmo tak długo szukałem natury”. Jonko po kryjomu spirytus wypijał, a rany goiły się same z siebie. „Co on ze mną zrobił?” — zapytał kiedyś sanitariusza. „Z tobą nic. A z tego młodego Żyda zdarł, jak łyko, pół twarzy i przyszył tobie. Teraz masz czym mlaskać. Byłoby co”. — „A gdzie ten biedak?” — „Gdzie? Zniknął przez komin”. — „Za co?” — „Za to, że „morda żydowska”. A jeszcze bez mordy…” — zarechotał sanitariusz. Jonkę wtedy zemdliło, pierwszy raz za czasów obozowych. Wargi długo mu się nie poddawały. Uczył się cudzymi ustami rozmawiać, śmiać się, jeść. I pić. To przychodziło najłatwiej. A spirytusu było pod dostatkiem. Myto nim ręce, narzędzia, stoły operacyjne. Jonko już powoli wysługiwał się Klauberowi. Kiedy wypił, śniło się, że ten, czyją twarz nosił, szepcze mu coś smutnego — jego własnymi wargami. W obcym języku szeptał… Jonko silił się zrozumieć, co chce mu powiedzieć. I nie rozumiał. Blizny się zaciągały, skóra wygładzała, ożywała. Jego twarz nabrała nowego, wyrazistego wyglądu. „Przystojniaczek” — nazywała go pielęgniarka frau Trudi. Personel dobrze go traktował, bo Jonko był „pracą doktora Klaubera”. Pomyślał, że pewnie i Szprinca już nie śmiałaby się z niego. Tym bardziej, że odtąd i on miał odrobinę żydowskiej krwi. Koszmarne sny wkrótce minęły. Ale jawność była straszniejsza niż sny. Doktor Klauber „wyrównywał ludzką naturę”, naprawiał jej błędy. Karłom wydłużał golenie, długonogich skracał, prostował krzywych, wygładzał garby, beznogim i bezrękim przyszywał kończyny. Takich było mało, dlatego najpierw ludziom odcinano zdrowe, a potem przyszywano na nowo. Za co tylko nie brał się ten niestrudzony rzeźnik! W oddzielnych sztubach leżeli dziadkowie, których odmładzano. Natomiast dzieci postarzano — po miesiącu czy dwóch ich rumiane buzie zmieniały się w pomarszczone jabłka. I był cały blok młodych kobiet, które zapładniano tak, żeby rodziły bliźniaki, przy czym chłopców. Rzeszy potrzebni byli żołnierze. A sanitariuszy, którzy opiekowali się kobietami, sterylizowano. Ale ci tym się nie przejmowali, bo tutaj znośnie karmili i nie bili. Jonko nie raz zaglądał w szparę, kiedy Klauber operował. Twarz jego była jak marmurowa, a oczy płonęły. Na szkiełkach okularów krzyżowały się odbite noże i igły. Doktor marszczył czoło i poruszał wargami, jakby odczytywał bezgłośną modlitwę. Było to podobne do jakiegoś tajemniczego wróżenia z krwi. Właściwie to i było pewne czarnoksięstwo, które trudno było pojąć. „Ja poprawiam niedoróbki Boga” — ryczał po pijanemu. „A Bóg za to nie karze?” — ośmielił się zapytać Jonko. „Za co? Za to, że wykonuję pracę lepiej od niego? On może ukarać chyba tylko z zazdrości. Ale czym — piekłem? Przecież my z tobą dawno w piekle. Ty z przymusu, a ja stworzyłem sobie piekło na własny użytek”. I oto pewnego dnia Klauber zawołał Jonkę i położył przed nim nową pasiastą bluzę z numerem, a przy niej woreczek. „Zakładaj, to lojalny numer. Powiesz, że odłączyłeś się od matki, kiedy was prowadzili do pracy do Niemiec… A tutaj masz tabletki. Zażywaj ich nie więcej niż jedną dziennie. To podtrzyma cię w głodzie. Nie chcę, żeby moja praca przepadła na marne. Żyj, Iwanie! Wkrótce obóz zwiną i tych, co będą mogli iść, pogonią w nowe miejsce. — Wydobył z szafy butelkę wódki: — A to — najlepsze lekarstwo dla duszy. Ja poprawiłem twoje ciało, ale duszę… wybacz — tutaj ja z Panem Bogiem nie dyskutuję… Żyj z taką duszą, jaką zachowasz po wszystkim…” Tabletki były czarne, podobne do kozich bobków. One naprawdę uratowały Jonkę. Głupiej

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn