Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

Najważniejsza sprawa

Слово Просвіти, №06 за 2013 рік

Walentyna SYDORUK, zastępczyni przewodniczącego Illicziwskiego Oddziału Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Z której strony nie podchodź do naszych spraw narodowych i społecznych, zawsze wychodzi na to, że nie mamy sprawy ważniejszej niż oświata ludowa. Mychajło Drahomanow. Podczas wzmożenia ukraińskiego ruchu narodowego w latach rewolucji 1905—1907 „Proświty” zaczęto tworzyć na całej Naddnieprzańskiej Ukrainie oraz w miejscach zwartego zamieszkania Ukraińców w Centralnej Rosji i na Dalekim Wschodzie. Wśród pierwszych na Naddnieprzu utworzono „Proświtę” w Odessie, a zarejestrowano ją 25 listopada 1905 roku. W styczniu 1906 r. proświcianie założyli w Odessie gazety „Narodnia sprawa” oraz „Wisti”, wydali szereg ciekawych książek, które przesyłali innym „Proświtom” Ukrainy, zorganizowali pierwszą w Odessie ukraińską szkołę i czytelnię. „Proświta” miała swój chór, bibliotekę, gdzie naliczano ponad 2 tysiące książek, muzeum (ponad 300 eksponatów). Liczne wieczory literacko-artystyczne, przedstawienia ukraińskiej klasyki, które organizowali proświcianie, wywoływały niemałe zainteresowanie mieszkańców miasta, budziły w nich świadomość narodową. Na 1 stycznia 1908 r. w „Proświcie” naliczano 532 osoby. Owocna praca odeskich prośwician wywołała zaniepokojenie żandarmów. Jesienią 1909 r. odeską „Proświtę” zakazano. Władze zamknęły księgarnię i pierwszą ukraińską szkołę. Jednak ukraińska społeczność miasta działała w innych towarzystwach: w lutym 1910 r. zarejestrowano „Odeski klub ukraiński”, a w 1912 r. — towarzystwo „Ukraińska chata”. Założyciele i aktywni członkowie odeskiej „Proświty” z czasem stali się znanymi całej Ukrainie działaczami. Wśród nich — utalentowany lekarz, lider Ukraińskiej Partii Ludowej Iwan Łucenko, jeden z wybitnych ukraińskich historyków akademik Mychajło Słabczenko, wybitny bibliograf, folklorysta, językoznawca Mychajło Komarow, autor pierwszego podręcznika szkolnego do historii Ukrainy i opery „Kateryna” Mykoła Arkas (przy wsparciu odesitów zorganizował „Proświtę” w Mikołajowie), znany badacz historii europejskiej Iwan Bondarenko. Z odeskiej „Proświty” wyszła cała plejada ministrów rządu Ukraińskiej Republiki Ludowej lat 1917—1920: premier Wołodymyr Czechiwski, minister sprawiedliwości Serhij Szełuchin, minister finansów Petro Kłymowycz, minister spraw zagranicznych Andrij Nikowski, minister wyznań Iwan Łypa. Odeska „Proświta” wznowiła działalność w styczniu 1918 r. w pomieszczeniu Klubu Angielskiego (obecnie Muzeum Morskie). Jednak po ustanowieniu władzy radzieckiej ją zlikwidowano, jak i wszędzie na Ukrainie. W czasach pieriestrojki, w drugiej połowie lat 80., zaktywizowała się także ukraińska społeczność Odessy. Najbardziej owocna była działalność obwodowej odeskiej „Proświty”, kiedy kierowała nią Hałyna Dolnyk. Wystawy, prezentacje, konferencje, wykłady — dzięki tym działaniom „Proświta” zdobywała autorytet nie tylko w mieście, ale i we wszystkich zakątkach obwodu. Tłumnie świętowano stulecie odeskiej „Proświty” w 2005 roku. Gratulując wszystkim święta, H. Dolnyk powiedziała: „Stańmy wszyscy, jak jeden, w proświciańskie szeregi, pamiętając o tym, że tylko co- Chór „Czerwona kalina”. Biuro Illicziwskiej „Proświty”. Proświcianie prowadzą działania przy płaskorzeźbie Tarasa Szewczenki. Prezentacja zbioru „Niezgaszona świeca żałoby” w bibliotece miejskiej.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn