Strona · s. 6strona oryginału ↗
Iwan Padałka. Jeden z bojczukistów
Слово Просвіти, №06 за 2013 рік
Mykoła CYMBALIUK Zdjęcia autora — Obóz to nic. Do jego fizycznych udręk przywykłam — tłumiąc duchowe cierpienia, opowiadała Maria Jakiwna. — Z bólem wspominam tamten czas, bo odebrał mi wszystko, pozbawił rodu i plemienia, możliwości przedłużenia naszego sławnego rodu… Z Iwanem spotkała się po raz pierwszy w Mirgorodzie, gdzie uczył się w szkole artystyczno-przemysłowej (ceramicznej) im. M. Gogola. Tej szkole, którą w 1918 r. W. H. Kryczewski na prośbę połtawskiego ziemstwa reorganizuje w Instytut Ceramiczny. Ale Padałka tamtego czasu już nie zastanie, bo w 1912 r. za czytanie gazety „Rada” zwolniono go ze szkoły. W tamtych latach czytanie ukraińskiej gazety, nawet jeśli była dozwolona przez cenzurę, traktowano jako przestępstwo. Z Mirgorodu Padałka przeprowadza się do Połtawy, gdzie przyjaciele doradzili mu pracę w muzeum etnograficznym. Jednak ciąg do wiedzy i pragnienie zostania profesjonalnym artystą sprowadzają go z powrotem do Kijowa, gdzie wstępuje do średniej szkoły artystycznej. Po jej ukończeniu, już po rewolucji 1917 r., kontynuuje naukę w Ukraińskiej Akademii Sztuk Pięknych, w klasie Mychajła Bojczuka. Jak twierdzi ludowa mądrość, przypadków w życiu nie ma. Jeśli już się zdarzają, to świadczy to jedynie o pewnej prawidłowości. Zatem spotkanie z utalentowanym artystą i pedagogiem nie było kaprysem losu Iwana Padałki. Jego artystyczno-plastyczne postrzeganie świata, które wzrastało i rozwijało się na gruncie twórczości ludowej, lgnęło do szkoły artystycznej Bojczuka, otrzymując w niej wsparcie i źródło generowania estetycznych zasad własnej maniery pisania. W „Autointerwii” wspominał: „Kiedyś dawno, kiedy dopiero zaczynałem poważnie uczyć się sztuk plastycznych, w mojej wyobraźni nosiły się cudowne obrazy płaszczyzn, wypełnionych tak pięknymi obrazami, jak ten dywan, którym moja matka nakrywała stoły na święta Bożego Narodzenia i Wielkanocy…”. A kiedy zapytano, gdzie nauczył się robić tak, jak teraz, odpowiedział: u profesora Bojczuka. Ostatecznie najważniejsze cechy stylu bojczukizmu pozostały niezmienne dla całej plejady jego uczniów. Mychajło Bojczuk hojnie przekazywał swoją wiedzę i doświadczenie młodemu pokoleniu nie tylko w akade- Olesja TOMENKO, kandydat nauk filologicznych To dawne powiedzenie jak nigdy dotąd współbrzmi z tragicznym losem wybitnego mistrza malarstwa, grafika, jednego z pierwszych uczniów M. Bojczuka — I. Padałki (1894—1937). Po raz pierwszy od wielu lat sale wystawowe Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury wypełniły się poczuciem przynależności do wielkiego, narodowego, historycznego i jednocześnie tragicznego. Konceptualne podejście pozwoliło organizatorom wystawy (wśród których jest praprawnuczka I. Padałki, studentka wydziału architektury M. Hnyłoskurenko) przedstawić kilka aspektów życia i twórczości I. Padałki: jego prace graficzne i malarskie, prace jego uczniów i współpracowników, historię rodziny, dokumenty archiwalne i prace jego naśladowców. Stylistyka wystawy zanurza widza w epokę micznych klasach. Pod jego kierownictwem w 1919 r. T. Bojczuk, I. Padałka, W. Sedlar, O. Pawłenko oraz inni młodzi artyści biorą udział w malowaniu ścian Łuckich koszar wojskowych. Stworzyli 14 wielkoformatowych obrazów tematycznych. Już pracując jako wykładowca (od 1925 do 1934 r. wykładał w Charkowskim technikum artystycznym, potem — w instytucie artystyczno-przemysłowym), Padałka wraz z innymi bojczukistami bierze udział w malowaniu ścian Teatru Czerwonozawodskiego w Charkowie. Był to największy w tamtym czasie kompleks monumentalny na Ukrainie. Padałka, jak i zdecydowana większość ukraińskich artystów, nie ograniczał się do prac monumentalno-dekoracyjnych. Próbował swoich sił w technice gobelinu, malowaniu wyrobów garncarskich, malarstwie sztalugowym, grafice książkowej i plakacie. W 1925 r. I. Padałka zostaje członkiem Stowarzyszenia Sztuki Rewolucyjnej Ukrainy (ARMU). Stowarzyszenie zjednoczyło wielu utalentowanych artystów, wśród których byli M. Bojczuk, W. Sedlar, M. Rokycki, M. Hłuszczenko, który przebywał wtedy w Paryżu, oraz inni. Często organizowali wystawy zbiorowe, w których niezmiennie brał udział także Padałka. Jego płótna zyskiwały wysoką ocenę także za granicą — w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Francji, Włoszech, Danii, Szwecji, Czechosłowacji, Polsce, Japonii, gdzie w tamtym czasie odbywały się wystawy ukraińskich artystów. Zrozumiałe, że stworzone przez niego płótna odzwierciedlały atmosferę i złożoność ówczesnego życia ukraińskiego społeczeństwa. Właśnie pod takim kątem widzenia należy oceniać tematykę jego obrazów. Do takich trzeba zaliczyć na przykład: „Fotograf na wsi”, „Rok 1919”, „W kołchozowym sadzie”, „Sianokosy”, „Dojarki”, „Atak czerwonej konnicy”. Na tym ostatnim, gdzie artysta odtworzył gwałtowny lot konno-ludzkich postaci, za pomocą jasnego rozwiązania kolorystycznego stara się pokazać optymizm młodości i wiarę w lepszą przyszłość. Niestety, w warunkach ówczesnej rzeczywistości utonęły one, zniknęły w tej mgle, którą pokryta jest cała kompozycja. Bolszewickie, przebiegłe i podstępne flirtowanie z siłami narodowymi trwało niedługo. Moskwa, osiągnąwszy swoje, niepodzielnie utrwaliwszy władzę w centrum i na miejscach, w latach 20. ubiegłego wieku rozpoczyna gwałtowny i nawałnicowy proces denacjonalizacji na Ukrainie. Jeden po drugim odbywają się głośne procesy „wrogów ludu”. Pod ostrzałem niszczycielskiej krytyki czujnych „robotniczo-chłopskich” dziennikarzy i krytyków sztuki znajdują się wszyscy ci, którzy aktywnie pracowali w dziedzinie rozwoju narodowej nauki, edukacji, sztuki. Reszty dopełniali „spece” z Czeka-NKWD. Po oskarżeniach bojczukistów o „wąskonarodowe” zasady sztuk plastycznych Iwan Padałka zaczyna więcej pracować w grafice książkowej. W krótkim odstępie czasu tworzy szereg prac graficznych z cyklu rysunków do „Słowa o wyprawie Igora”, serię rycin „Dnieprohues”, ilustruje książki ukraińskich i zagranicznych pisarzy. Jego pióru przypisuje się artystyczne
Na wystawie I. Padałki w Narodowej Akademii [prezentowano] oprawę okładek „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, dzieł Franki, Kotlarewskiego, Kopylenki i innych. Ze szczególną czułością i miłością pracował nad książkami dla dzieci, jakby przeczuwając bliskie, wieczne rozstanie z jedynym małym synem. Przed rozpoczęciem masowych represji, pod koniec września 1936 roku, Iwana Padałkę aresztowano i wrzucono do piwnic Pałacu Październikowego, głównej katowni enkawudzistów w Kijowie, gdzie kończyło się życie wielu przedstawicieli ukraińskiej inteligencji. Ogłoszono go „wrogiem ludu”, oskarżając o „szpiegostwo i działalność wywrotową”. Z czasem jego los podzieli reszta bojczukistów — M. Bojczuk, jego żona Nałepynśka-Bojczuk, W. Sedlar i inni. Następnego dnia po ogłoszeniu wyroku Iwana Padałkę rozstrzelano. Rozszarpane ciała ofiar bolszewickiego „wymiaru sprawiedliwości” potajemnie wywożono z pałacu krytymi samochodami do lasu w Bykowni pod Kijowem. Gdzieś pośród tych tysięcy zamordowanych spoczywają i jego szczątki. Całą tę krótką, lecz jasną drogę jednego z utalentowanych bojczukistów, Iwana Padałki, zdołali pokazać organizatorzy wystawy, która otworzyła się w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Jest ona rozlokowana w trzech salach, gdzie zaprezentowano zdjęcia, grafikę, kopie grafiki książkowej, w większości ze zbiorów Narodowego Muzeum Sztuki. Jednak prac sztalugowych zachowało się tylko kilka — po aresztowaniu Padałki niemal wszystkie jego prace zniszczono, ogromna biblioteka, którą gromadził przez całe życie, również została aresztowana i bez śladu zniknęła. Bez śladu zniknął też jego mały syn po aresztowaniu Marii Jakiwny Paśko, jego żony. W trzeciej sali wystawy zaprezentowano wspaniałe prace współczesnych naśladowców bojczukistów — M. Storożenki, O. Iwachnenki, P. Honczara, W. Padałki, O. Melnyka i innych. Czy współcześni artyści doświadczyli wpływu Iwana Padałki, zapytałem Ołeksandra Melnyka: — On jest jednym z przedstawicieli szkoły bojczukistów. Mówić o wpływie jego twórczości, czy Sedlara, czy Pawłenki, czy Padałki, nie warto, bo to przede wszystkim wpływ Bojczuka. Uczył on swoich uczniów na najlepszych wzorcach monumentalnego wczesnego odrodzenia narodowego i ludowych malowideł, tego, co zachowuje swoją wartość we wszystkich czasach. Tego uczyliśmy się i my. Przypominam sobie, jeszcze kiedy uczyła mnie Jabłońska, to mówiła: „Narysuj obraz na ścianie i on będzie monumentalny”. Ależ to nonsens. Bo w rzeczywistości sztuka monumentalna to cały system artystyczno-plastyczny. Bojczuk nie tylko gruntownie przestudiował i przyswoił sztukę narodową, on jeździł po świecie, uczył się na najlepszych wzorcach artystów świata. W każdej monumentalnej pracy, wykonanej na płaszczyźnie, powinien od razu czytać się sylwetka, linia musi nadawać rytm, który czyta się jak ornament. Niby go nie zauważasz, ale on zmienia się i kolorystycznie pomaga wpłynąć na odbiór, rozbudza świadomość, wywołuje duchowe uniesienie człowieka. Rzeczywiście, siła prawdziwej sztuki nie w prostym „narysuj obraz...”, a w tej zawartej, skondensowanej energii sztuki rodzimego narodu, która nie pozwala jej zubożeć i zwyrodnieć przez niepamięć. Dziennikarkę, która w 1989 r. spotkała się z Marią Jakiwną Paśko, wdową po artyście Iwanie Padałce, poraziła jej inteligencja, dobroć i jasna pamięć. Ona niczego nie zapomniała i opowiadała o swoim życiu tak, jakby to było wczoraj. A szedł jej wtedy 87. rok. Z nich dwanaście ona, ze standardowym oskarżeniem o „szpiegostwo i niezawiadomienie o mężu”, odsiedziała w syberyjskich obozach koncentracyjnych.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
