Strona · s. 8strona oryginału ↗
Wołodymyr Zatuływiter „Szewczenkowa gwiezdna ruda”
Слово Просвіти, №06 за 2014 рік
Szewczenkowa ruda
Pamięci Mykoły Bażana Ostatniego, chyba, z wielkich do spytania Szewczenko przywołał, słowa nam zostawiwszy, słowiska, słóweczka, słówiątka, słowinki, — jemu tam lepiej widać. On — wyżej.
On wyżej o całe epoki, on widzi, jak gonią słowochoty wersy spod pióra, spędziwszy w stada tresowane pchły, — on widzi… Ależ nie podpowie…
Jemu nasze dusze lepiej widać: surowicą pisane wiersze czy potem, atramentem z sadzy, i lepsze, i gorsze, „i inne”, — on widzi… Ależ nie podpowie…
Niech sława jego nas podnosi! — plotą swoje lipne łyko brownowskie tłumy drobnostek. Mija epoka wielkich, nadchodzi godzina bezlicych?
On wie, oczywiście. On — wyżej. My zaś tutaj, po źrenice w słocie zaciętego czasu, nie nadzy, czekamy nie świętych (gdybyż jeszcze!) — czekamy rozkazujących czasowników.
Kalinowe słowo wnuczęce aż cierpnie, tak rwie się brzmieć w oczy nadchodzącemu dniowi. Kiedyż wreszcie nam zacząć się, poezji wieczni studenci?!
Ziemią czasowisko świszcze, barometr stulecia — na grudniu. Słówiątka, słowinki, słowiska, — jak was, niedobitych, leży jeszcze w Szewczenkowej gwiezdnej rudzie!
Nienapisany list do Iwana Soszenki
„Po śniegu i słocie obleciałem połowę miasta prawie bez potrzeby”. T. Szewczenko. Dziennik, 28 marca 1858 r.
„Oszukują i oszukują się…” Tamże, 1 kwietnia 1858 r.
Ogród Letni… mój Boże, Ogród Letni, przekisły w państwowym bagnie! Jak pożar, huczy listopad, liście figowe znosi z bogów.
Obdziera pozłotę stolicy, obnaża pałace do nogi. Tylko nadzy bogowie bladolicy, tylko wymyśleni przez nas bogowie.
Ani duszy. Ani twarzy. Ani człowieka. Tylko marmur. Gęby szkaradne. To do was w samobójcze chwile z Kosaralu leciało mi się?
Już pół roku język mi martwy. Odwróciły się słowa, jak mogły… Kłamią wszyscy! I carowie, i poeci. Lecz najciężej — jak kłamią bogowie.
Kłamią nami, ludźmi… Oj, Iwanie, Bóg wybaczy małoruską miłość: czyżby mógł coś, od wieczności pijany, coś i nami… skłamać… Briułłow?
Oczywiście, oczywiście: jestem wdzięczny, jak muszę. Ależ nasz… nasz boski Karl! On wyćwiczył rękę, a duszę… Rozumiesz?! Bosko kradł.
I sobie. I tym, jeszcze wyższym, na korzyść, jakby mało było nieśmiertelności swojej. Patrz, zapragnęło się jeszcze i sławy narodu, czymś carska mu nie taka. Bóg nasłał odpowiednią okazję: w malarstwo wyniósł p o d d a n e g o!
Oj, Iwanie! Wiosenną niepogodę ja wziąłem za jesienny ogień…
W tym, co stało się, narodzie, z tobą, może grzech mój największy. Ale, nie na lodzie poczęty mój ból, nie wyświęcaj na boga mnie.
„Mój wiersz dzisiaj pisze Ukraina całodziennymi, całonocnymi żniwami”
Nie twórz z moich psalmów idola, broń Boże mną — jednym — nie kłam. Sam sobie już, przeklęty, nie wierzę! – ależ szeptem. Milcząc. W duszy.
Ależ milcząc, pszeniczna nieboraczko, okradziona trzysta razy… Ani złego, ani dobrego boga nie zawiąż w mojej grzesznej łzie.
Oj Iwa-a!.. To — nie ten listopad na wymyślonych przez nas bogów. Ależ ogród!.. Mój Boże, Ogród Letni, przekisły w carskim bagnie!
Beresteczko Świątynia-mauzoleum „KOZACKIE MOGIŁY”
„Nas tu trzysta jak szkło! Towarzystwa legło! I ziemia nie przyjmuje…” Taras Szewczenko Starzeją się rzeki, jednokrewne siostry nasze, meliorują się wcześniej, niż my… Ja — nie o tym, że starzeć się, oczywiście, strasznie. Ja tylko o tym, o czym chyba łzami,
o czym — w rękaw, kukułczy, niekonopny, a i to — w kołnierz słowa, skrycie… Jakaś niewywoda surowymi nićmi mi zaszyła duszę od prosa.
Żeby nie dziobał, jak wrona, słów drobnej sieczki, której tyle powodzią spłynęło, ażebym wreszcie pojął, co milczał Szewczenko, nazywając niebezgrzeszne dusze szkłem.
Dlaczego, przebolałszy cały świat duszą, surowicą wpatrywał się, kogo wzięła niegadatliwa rzeczka Plaszewa, kogo — nieśmiertelność, a kogo — ziemia.
Nie wszyscy my, oczywiście, warci złotej śmierci — wrócić w najczarniejszą z czarnych gwiazd, z krwinek której lepią jaskółki uparte na skroniach Spasa czarne rany gniazd.
…Ja jakbym nie żył, oto teraz Beresteczkiem uczę się życia czy serca — i niby rozumiem już, co włożył w świątynię tę akademik Szczusiew, w do-leninowski kozacki mauzoleum.
Pierwszostawień Zwijał się jeszcze wczoraj wieczór skrzydłami nietoperza, a rano nawet im zimnej zabrakło krwi. Szewczenkowska pośmiertna maska lodowata zagipsowała cierpne wyrzuty dnieprowe.
Idź, jak to się mówi, patrz i otwieraj nikomu już przez nikogo na wieki wieków nieotwieralne. Nam wolność stała się cięższa, niż duchowy złom: nie czas, paralityczno-decebralne zimy.
I słońce litościwe jedno tylko przepowiada w sarkastycznej i czerwonoliciej łasce: swoje przeklęte historyczne kółeczko pędź-kręć w inwalidzkim wózku.
9.03. Rok kolejny Dziewiąty marca. Już i nie zima. A śnieg pada szewczenkowski, wąsaty. Niedorostki w stalinowskich młynach, powoli bierzemy się odrastać.
Powoli zaciągają się blizny w tym roku niezamarzniętą oziminą. Pokornie podkładają się ręce żytnie łzy, odetchnięte nie przeze mnie.
Zgasły okna. Śnieg niestrudzenie pada i maźnięty bieli, bieli Kijów — jakby wybielić się chce do ludzi, przecedziwszy pomyje i ścieki,
które z nas, codziennie powszednich nas, w prześcieradła sączą się parne. Dziewiąty marca. Szewczenkowy czas wybiela nam dusze konopne na niewesołe tkane płótno, które nie daje się w grona wyszywać. A jednak jakie wybielone okno! — grzech myśleć, że trzeba przeżywać.
Za cholewą Na co, Tarasie, duszę zamieniłeś?! Na wiersze, chowane w ciasnej cholewie? Jeśli już piszesz — to tylko kryminał, słowa dozwolone — wszystkie sepleniące. Słowa dozwolone tłuste i brudne, atramentem pomacane państwowym. Uchowaj, Boże, oficjalnej bredni: mówić sto razy przekażone!
Uchowaj, Boże, żeby gęsty słowny tłum, jak stepowe stado duszą przeszedł. Ja nie piszę, czerwonym schodzę potem, aralskim przemiękam piaskiem.
Za mną ślad — kulejąca ścieżyna, cieniutkim przechwycona piórkiem. Poezja — nie wyrażenie, a wina, a wrzód, zagojony papierkiem.
*** Kiedyś — i skrzypce rwały się jakby nie tak, inaczej drzewo czy, może, struny inne? Graj-graj! Mnie i trawa nie pamięta, którą ja gniotłem… toczyłem się… płakałem wiersze…
Niedługo tych traw dla mnie było: co spasało stado, co niepastewne i grubsze — Szewczenkowskim to wierszem odgłosło w piersiach mamy, w grudniowym piecyku.
Nie ma ciepła cieplejszego, jak z piołunu, i słów, jak u Szewczenki, więcej nie znam. Maźnięte drzwiczki cicho uchylę: tak jakby oczy szybciej wysychały.
Nieczęste wieczory, ale i za raz gorzkim ogniem wlało się nasze cierpienie: toż matczynym głosem Taras Hryhorowycz Szewczenko w świat mówi!
W świat ciężki, cały w suszy i w morzach, w ojcach aresztowanych, czy zabitych, który wyjechał na naszych matkach i matkami uczony mówić.
*** Kosaral w czasach Tarasa, choć łzą, ale żył.
Zamiera woda, jak rasa: zubożał i odbożył się.
Nigdzie, skądkolwiek napić się. Nikogo objąć — nie ma!..
Sołonczaki. Suche twarze. Suchozłote imiona.
Szewczenkowy kraj Bielona śniegami Ukraina, na którą Szewczenko nam się zdobył, zmęczona, zapłakana, niegniewna, chustką przewiązawszy śmiech —
nniby grzech, policzkaty, pełnozęby, — Boże, jakże ty mi stoisz! — chutorami opuszczonymi, bezklubnymi, zwiesiwszy się na płoty swoje.
Dobrze, że z autobusu ja wyszedłem. Dobrze, że poprósza śnieżek. Dobrze, że zatrzymała się skrajna wiśnia ledwie skręciłem za róg
25.05.91. Tarasowa Góra. Milicję, etc, już odgonili (czy nie „z góry” nakazali „zwijać się”? Do mogiły Tarasa Hryhorowycza przebiło się nas niewielu. Słuchamy kazania o. Piotra (Ukraińska autokefaliczna cerkiew). Jedyne Boże słowo, które udało się usłyszeć tego dnia na świętej mogile. Od lewej do prawej akad. Anatolij Nepokupnyj, Ja, Kyryło Borodin… dalej — nieznajomi ludzie. (Tekstówka W. Zatuływitra)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
