Strona · s. 10strona oryginału ↗
«Przyjdźcie, będziemy żyć»
Слово Просвіти, №06 за 2014 рік
18 lutego 1856 roku w Oleszni na Czernihowszczyźnie w rodzinie Szweda Fiodora Lindforsa i Francuzki Anny Gervais urodziło się piąte dziecko — córka Sofijka. Fiodor Lindfors, zdaniem Jurija Rusowa, był jednym z tych Szwedów, którzy „wraz z kozakami hetmana Mazepy brali udział w walce przeciwko Moskwie o Ukrainę”. Przykład rodziny Rusowów świadczy o wielkiej sile „przyciągania szlachetnych dusz na Ukrainie”, kiedy nie-Ukraińcy z pochodzenia całe swoje życie oddawali służbie ukraińskiej idei. „Każdemu zdrowo myślącemu człowiekowi nie chodzi o to, kto (cudzoziemiec czy swój) pracuje dla Ukrainy, a o to, jak pracuje: na korzyść czy na szkodę” — podkreślał Rusow. Całym swoim życiem Sofia Rusowa udowadniała, jak trzeba żyć dla Ukrainy, jak trzeba nieść jej dzieciom ojczyste słowo, jak trzeba bronić prawa człowieka i państwa do wolności, godności. Spotkawszy tak samo gorącego patriotę Ołeksandra Rusowa (Rosjanina z pochodzenia z guberni kostromskiej), stali się fenomenalnym małżeństwem — pełnymi poświęcenia pracownikami na niwie ukraińskiej sprawy. Sofia Rusowa. Halina DACIUK, dziennikarka, laureatka nagrody imienia Anatolija Pohribnego. Ledwie kończąc kijowskie gimnazjum ze złotym medalem, piętnastoletnia Sofia z siostrą Marią w 1871 roku otworzyły pierwsze ukraińskie przedszkole, gdzie uczyły się m.in. dzieci Łysenków i Staryckich. Podróż poślubna Sofii z Ołeksandrem wiodła do Pragi, gdzie w 1876 roku wydali nieocenzurowanego „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, przerzucając na Ukrainę ten bezcenny skarb w warunkach najstraszniejszego zakazu ukraińskiego słowa. Właśnie w mieszkaniu Rusowów zbierał się komitet przygotowujący obchody rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki w 1913 roku. Tutaj zbierała się też studencka dziesiątka najlepszej młodzieży, która później polegnie pod Krutami, broniąc młodego państwa Ukraina. W życiu Rusowów były otwarte biblioteki, napisane podręczniki, ogromna sprawa społeczna, działalność pedagogiczna, prześladowania, areszt. I ciągła walka. „Kiedy mowa była o ukraińskiej sprawie, to nic nie mogło powstrzymać jej zapału: ani rodzina, ani dzieci, ani prześladowania carskich żandarmów czy bolszewickich czekistów, ani więzienia, ani areszty, ani ciężkie warunki emigracji, ani osobiste straty majątkowe, ani wydarzenia życia prywatnego, ani smutek czy straty bliskich. Nic nie powstrzymywało jej energii w walce o ukraiński ideał, a przeciwnie, często „coś” dodawało jej jakiejś nowej siły do pracy społecznej i politycznej” — pisał we wspomnieniach syn Jurij Rusow o matce. To samo dotyczyło jego ojca Ołeksandra Rusowa, założyciela ukraińskiej statystyki, wybitnego etnografa. A w zeszłym roku otworzyła się jeszcze jedna strona zdumiewającego życia wielkiej rodziny, po czym w czerniowieckim wydawnictwie „Bukrek” (dyrektor Daryna Maksymeć) wyszła książka „Historia jednej rodziny w korespondencji” pod redakcją Haliny Daciuk i Olhy Rudakewycz (USA). Książka listów rodziny Lindforsów-Rusowów (1893—1926) — wybitnych działaczy kultury, nauki, oświaty, ruchu społecznego na Ukrainie drugiej połowy XIX — początku XX wieku. Przepełniona szczerymi ludzkimi uczuciami historia korespondencji daje wyobrażenie o wysokomoralnej, szlachetnej rodzinie, której głównymi wartościami były: dążenie do wiedzy, aktywne życie społeczne, idea humanistyczna, walka o zmiany w życiu społecznym i niepodległość Ukrainy. Życie rodziny rozgrywa się na tle rewolucji, wojen, strat, represji i czyta się je jako pasjonującą ludzką historię. Zdaje się ona zapraszać każdego, kto otworzy tę książkę, by czytać ją z wyjątkowym nastrojem i szacunkiem. Poznać ich świat — to oczyścić i własne sumienie, zdobyć choć okruch tej inteligencji, przyzwoitości, obsesji, patriotyzmu, których tak dzisiaj brakuje. Listy szły do adresatów jak pielgrzymi do Ziemi Świętej. Szły, nie zważając na niepogodę, wojny, głód, ruinę, choroby, straty. Poruszały się jak nakręcone raz na zawsze wieczne słońce. Leciały z różnych miejsc i w różne zakątki, przypominając niebiańskie drogi pozostawione przez samoloty we wszechświecie. Czasem szły tygodniami, niekiedy trafiały do adresatów natychmiast. Ale prawie nie gubiły się w drogach! Między wierszami — wyznania, tajemnice, wzruszenia, smutek, rozpacz, radość. Małe historie i wielkie uczucia. Listy napisane różnymi charakterami pisma, w różnym wieku, na różnej jakości karteczkach, włożone w małego formatu koperty — sztywne i gładkie, dobrze zachowane, ostemplowane — dzisiaj są świadkami czasu i życia wielkiej rodziny. Oryginały tych listów przekazała mi Olha (Mychałewycz) Rudakewycz, prawnuczka Sofii Rusowej. Przekazała je w szkole, we wsi Olesznia — w ojczyźnie prababci Oli, Sofii. We wsi, skąd bolszewicy zmusili do wyjazdu babcię Oli, Lubow Lindfors, w 1922 roku. We wsi, którą czule kochała i przez całe życie wspominała mama Oli, Nina Mychałewycz: „Tak chce się do Oleszni. Mnie każdego dnia wszystko nasze się śni…” (30 września 1917 r.). „A Nina promienieje, że już ćwierć roku mija, który musimy spędzić tutaj. Jej wciąż śni się Fatima i Olesznia” (12 października 1917 roku, z Kijowa). W tej samej szkole, którą pielęgnowała, o którą troszczyła się Rusowa i o której pisała w listach: „Byłam na wystawie Świat Dziecka… Pięknie demonstrowano szkoły ludowe Niemiec, Austrii i Belgii. I taka mnie złość bierze, że nasza szkoła w Oleszni w takim zaniedbaniu… Na wystawie tak mi gorzko było, że już nie mogę dołożyć swoich sił do nauczania dzieci ludu!” (25 listopada 1904 roku, Petersburg, dokąd Rusowa została wysiedlona przez carski rząd z Ukrainy). Dzisiaj w szkole w Oleszni działa muzeum imienia Sofii Rusowej. Przyjazd Olhy Mychałewycz z bratem Tarasem był fantastyczny. Właśnie w tej minucie, kiedy oglądaliśmy muzealne fotografie z 1991 roku, wspominając wszystkich, którzy przyjeżdżali na obchody 135-lecia Sofii Rusowej, i właśnie w tej chwili, kiedy padło imię Oli, pojawiła się ona na progu. Przywitawszy się, powiedziała: „A to mój brat Taras”. W życiu niczego nie trzeba wymyślać, życie to Boży zamysł! Wtedy też wręczyła drogą paczkę listów, które czyta się dzisiaj jako wyjątkową historię i nie wypuszczają. Za wzruszeniami, smutkiem, wypytywaniem, chorobami, lakonicznością wiadomości — uporządkowane „puzzle” zdumiewającego życia! Wśród członków rodziny — wybitni uczeni, muzycy, pedagodzy, działacze wojskowi, statystycy, ichtiolodzy, medycy. Za wierszami listów — udział w decydujących dla Ukrainy wydarzeniach, szlachetne czyny młodych ludzi, dla których pojęcia honoru, służby, rycerstwa, obowiązku społecznego, oświaty były głównymi w życiu. Ta rodzina była obdarzona wielkim dążeniem do wolności i wielkim cenieniem tego niezbywalnego ludzkiego prawa! Może i dlatego tak pragnęli oni wolności Ukrainie i każdej jednostce. W 2010 roku Orysia Mychałewycz (Tkaczenko) — prawnuczka Sofii Rusowej i córka Niny Mychałewycz, odwiedzi ojczyznę mamy i babci. Na placu imienia Sofii Rusowej we wsi Olesznia pani Iryna powie: „Poświęciła swoje życie ludzkości i ojczystemu narodowi. Oto w czym wielkość Sofii Rusowej. Przy tym chcę wspomnieć, że cała rodzina Rusowów występowała za uwłaszczeniem chłopów, aby ziemia i prawa należały do ludu. Sofia Rusowa, jako bardzo skromny człowiek, byłaby wzruszona tym wyróżnieniem, jednak jeszcze przyjemniej byłoby jej, gdyby nadszedł czas odnowić to dążenie. Główna idea Sofii Rusowej — wprowadzić w
Oleksandr Rusow szkolnictwo, począwszy od przedszkoli, narodowo świadomy program, który dawałby dziecku podstawy do świadomego rozwoju, pielęgnowania miłości do swojej Ojczyzny, zdolność bycia z niej dumnym, pracy dla niej i obrony jej przed przeciwnościami. Nasze duchowe bogactwo, głębia naszych tradycji — to ten fundament, na którym buduje się silne Państwo. Aby świat nas szanował, musimy szanować sami siebie i być silnymi”. Narodowa świadomość wielkiej rodziny, począwszy od Ołeksandra i Sofii Rusowych, krzepła w każdym kolejnym pokoleniu, pomimo oderwania od rodzinnej ziemi. I dzisiaj rodzina nieustannie zajmuje się ukraińską sprawą. Czy to książka dla szkoły i przedszkola, czy porządkowanie listów, czy duchowe wsparcie, spotkanie w Ukrainie, czy paczka do Ukrainy przy najmniejszej okazji. „Dusza człowieka, wolna od nadmiernej pajęczyny materializmu, która nieustannie dąży do wyżyn — ma wielką nieznaną siłę”, — napisze w dzienniku wnuczka Sofii Rusowej Nina Mychalewycz (12 marca 1971 r.). Zamożni nigdy nie byli. Brak pieniędzy, choroby, straty bliskich osób stale towarzyszyły rodzinie Lindforsów-Rusowych. Ale jakim światłem napełnione są wiersze małych karteczek, jaką wzruszającością, troską o siebie nawzajem! Jakie, jednocześnie, wypełnione duchowe życie daje się prześledzić w krótkich, nie zawsze obszernych wiadomościach. To — bezcenny materiał faktograficzny. W wierszach niefałszywa prawda o wydarzeniach historycznych w Ukrainie, których byli naocznymi świadkami i uczestnikami. Wśród tych, z którymi pracowali i przyjaźnili się Rusowowie — wybitni działacze społeczni, naukowcy, politycy, muzycy, tacy jak Mychajło Hruszewski, Jakiw Stepowy, Heorhij Narbut. W końcu wszyscy, którzy pisali te listy, — to również wybitni ludzie. Imiona. Wśród adresatów i nadawców — Sofia Lindfors-Rusowa (Nona, Baba, Sof. Fed.) — wielka oświatowiec i pedagog; Ołeksandr Rusow — mąż Sofii, statystyk z Bożej łaski, wybitny działacz społeczny i kulturalny; Lubow Rusowa-Lindfors — ich córka, utalentowana muzyczka, śpiewaczka, która związała swoje życie z medycyną, bardzo wcześnie tracąc męża; mąż Lubow Ołeksandr Lindfors, działacz społeczny, sędzia pokoju, który zmarł jako 39-latek, ledwie zdążywszy zrealizować swoje wielkie marzenie — przebudować posiadłość w Oleszni; Kateryna Lindfors, córka Ołeksandra Fedorowycza Lindforsa i Kateryny Grews; Anna (Hala) Lindfors — siostra miłosierdzia II wojny światowej, zmarła młodo na gruźlicę; Jakiw Żdanowycz — mąż Hali, który zostanie wojskowym, przeżyje aż do 1953 roku; Zinaida Lindfors, siostrzenica Sofii Rusowej, siostra miłosierdzia podczas rosyjsko-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
