Strona · s. 14strona oryginału ↗
Nie rozmienił złota swojej duszy na miedziaki miedzianych prawd
Слово Просвіти, №06 за 2014 рік
W lutym 2014 roku minęło 150 lat od dnia urodzin ukraińskiego liryka i satyryka, tłumacza, dramaturga, publicysty Wołodymyra Samijłenki. Z tej okazji Rada Najwyższa Ukrainy wydała postanowienie z 19 listopada 2013 roku o uroczystym uczczeniu jubileuszowej daty na szczeblu państwowym. “Na szczeblu państwowym” jubileusz obchodzony jest, delikatnie mówiąc, dość niemrawo, książki Samijłenki, zgodnie z planem, jeszcze nie zostały wydane, tablice pamiątkowe na domach, w których żył i tworzył, oraz pomnik nagrobny w Bojarce nie zostały ustawione…
Pomnik W. Samijłenki w Wielkich Soroczyńcach
Nadia KYRIAN Zdjęcie autorki
Jednak wielbiciele talentu Samijłenki tej daty nie pozostawili bez uwagi i robią na własną rękę, co mogą. Pewnie rzeczywiście ludzkie uznanie i pamięć są droższe od jakichkolwiek pomników… W Wielkich Soroczyńcach, gdzie pisarz się urodził, 6 lutego odbył się wieczór literacki “Twórca pereł prawdziwej poezji”. Otwarto wystawę bibliograficzną “Rycerz ukraińskiego słowa”. W tych wydarzeniach wzięły udział Myrhorodzka rejonowa biblioteka scentralizowana oraz wiejska biblioteka w Wielkich Soroczyńcach, miejscowe muzeum krajoznawcze, Wielkosoroczyńska szkoła ogólnokształcąca, szkoła muzyczna, internat. Prowadzącą wieczór była bibliotekarka biblioteki rejonowej Ludmyła Iholnicina. Switłana Isajewa, bibliotekarka Myrhorodzkiej rejonowej biblioteki scentralizowanej, dokonała przeglądu bibliograficznego. Wałentyna Derewianko opowiedziała o życiowej i twórczej drodze poety. Na wieczorze zabrzmiały poezje Wołodymyra Samijłenki oraz pieśni do jego słów. W wieczorze wzięli udział dyrektor Myrhorodzkiej rejonowej biblioteki scentralizowanej oraz naczelnik rejonowego wydziału kultury i archiwum I. Jaremko. Zaplanowano przeprowadzenie spotkań na Połtawskim Uniwersytecie Narodowym im. W. G. Korolenki oraz w Wielkich Soroczyńcach z docentem katedry ukraińskiej folklorystyki Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego Mychajłem Czornopyskim, badaczem twórczości Wołodymyra Samijłenki, oraz Swiatosławem Maksymczukiem, artystą Lwowskiego Teatru im. Marii Zańkowieckiej, który przeczyta wiersze poety. Aktywnie obchodzili pamiętną datę mieszkańcy Bojarki w obwodzie kijowskim, gdzie pisarz jest pochowany, miejscowa gazeta “Bojarka inform” poświęciła Samijłence niemało materiałów. O tym opowiedziała Nina Charchuk, sekretarz odpowiedzialna czasopisma “Wseswit”, deputowana Rady Miejskiej w Bojarce, zasłużona dziennikarka Ukrainy, laureatka nagrody imienia Wołodymyra Samijłenki na wydarzeniu literacko-artystycznym, poświęconym otwarciu wystawy twórczości Wołodymyra Samijłenki w Kijowskim Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, które przeprowadzono przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy oraz państwowej agencji promocji Ukrainy. — Na żądanie społeczeństwa, — opowiedziała Nina Feodosijiwna, — w 1992 roku Bojarski muzeum Mykoły Ostrowskiego stało się krajoznawczym. Obecnie zgromadzono tam wiele materiałów związanych z imieniem Wołodymyra Samijłenki. Jego osobisty los był ciężki. Matka — piękność, śpiewaczka, służyła u ziemianina Łysewycza, który się z nią nie ożenił, syna nie uznał. Mimo wszystko był chłopcem otoczonym opieką, ulubionym. Jego losem przejmowała się babcia Łysewyczycha, jego dziadek. Chłopiec zdobył polifoniczne wykształcenie. Oprócz wszystkiego był jeszcze muzykiem — grał na bandurze, na gitarze. Ziemianin Łysewycz miał cały pokój instrumentów, swoją orkiestrę. Z matczynego i ojcowskiego rodu został założony literacko-artystyczny kod genetyczny. Młodzieniec wstąpił na Uniwersytet Kijowski, ale egzaminów nie zdawał, otrzymał tylko zaświadczenie, a nie dyplom. Był członkiem kółka “Młodzi Tarasowcy”, “Plejady”, Kijowskiego towarzystwa, które wtedy dało całe grono ludzi rozwijających ukraińską kulturę i literaturę. Jego rado przyjęto w rodzinie Staryckich, był znajomym Łesi Ukrainki, szczególnie przyjaźnił się z jej bratem Mychajłem. Najlepsze słowa Wołodymyrowi Samijłence w 1907 roku z okazji wydania jego drugiego zbioru (pełniejszego, bo pierwszy był recenzowany) powiedział Iwan Franko, że takim poetą może szczycić się Ukraina i cały świat. W 1889 roku Samijłenko napisał satyryczny wiersz “Eldorado” — “Szczęśliwy kraj”, w którym można było odgadnąć imperium rosyjskie. Ten wiersz, nieopublikowany, zakazany, krążył w odpisach. Znajomi stale prosili Samijłenkę, by go wyrecytował. Miał talent artystyczny, przebywając w Czernihowie, nawet grał w teatrze. Swoją satyryczną poezję czytał tak poważnie, że wywoływało to jeszcze większy śmiech. W 1989 roku zespół rockowy “Komu wnyz” wybuchł tym “Eldorado” na scenie. Przypominam sobie, jak z Wiaczesławem Czornowołem siedzieliśmy obok i zachwycaliśmy się, jak podrywała ta pieśń całą publiczność w Kijowskim Instytucie Lotniczym. Ta pieśń brzmiała na obecnym Euromajdanie, Andrij Sereda
Myrosława Tarachan prezentuje wystawę, występował w Radzie Miasta Kijowa jako literat i muzyk… Na wystawie po raz pierwszy zobaczyłam zbiory, o których wcześniej tylko słyszałam. Ta ekspozycja jest znacząca, natchniona, dziękuję Muzeum Literatury, że można tu zaczerpnąć tyle wiedzy. Nina Charczuk opowiedziała, że w 1964 roku dzięki staraniom Maksyma Rylskiego, Pawła Tyczyny i innych ukraińskich literatów w Bojarce na grobie Samijłenki udało się postawić nagrobek. W uchwale Rady Najwyższej Ukrainy w sprawie obchodów 150-lecia poety mowa jest w szczególności o postawieniu pomnika na grobie w Bojarce. Ale, jak mawiał Samijłenko, „jedno tworzyć językiem, a drugie — pchać pług”. Do tej pory grób pozostaje pod opieką lokalnej społeczności. Na 140-lecie przyjeżdżał tu kobziarz z Połtawszczyzny Łychoszwaj i zwrócił się z propozycją postawienia na grobie krzyża, co zostało zrobione. W Bojarce wychowują uczniów na poezji W. Samijłenki, uczą dbać o grób. W przyszłym roku minie 90 lat od dnia śmierci poety. Marzą, aby na nagrobku postawić pomnik choćby do tej daty. Niedługo pożył Wołodymyr Samijłenko w Bojarce, ale pozostawił w duszach mieszkańców niezgłębiony ślad. Przyjechał tu w kwietniu 1925 roku, już całkiem chory. Przedtem tułał się na emigracji w Galicji (co teraz brzmi nienaturalnie), gdzie był razem z Markiem Czeremszyną, Iwanem Franką. Pojechał tam, kiedy usłyszał, że na Uniwersytecie Lwowskim (niechby nawet w ówczesnym Cesarstwie Austro-Węgierskim) wykładają w języku ukraińskim, dla niego była to wielka radość. Był jeszcze językoznawcą z bożej łaski, pisał artykuły. Ale radość była niedługa, bo bardzo tęsknił za wielką Ukrainą, do której w 1924 roku powrócił. W tamtym czasie stracił już swoje dzieci. Wasyl Stefanyk dał mu pieniądze, żeby wrócił na Ukrainę, za którą tęsknił. W Kijowie akademicy Ahatanheł Krymski i Serhij Jefremow próbowali go wesprzeć, bo rząd Ukraińskiej Republiki Ludowej w Galicji płacił mu choć niewielką emeryturę, a tutaj jej nie przeniesiono. Mieszkał na bulwarze Szewczenki, w piwnicy. Był już chory na mięsaka. Lekarze poradzili mu, aby więcej przebywał na słońcu. Inteligencja Kijowa wynajęła dla niego daczę w Bojarce, gdzie na rękach żony Olhy Stepaniwny dożywał ostatnich dni. Opiekowała się chorym lokalna lekarka Wira Matuszewska. Nie miał środków do życia. W Muzeum w Bojarce są wspomnienia o tym, jak lokalni mieszkańcy przynosili mu żywność. Poeta zmarł 12 sierpnia pod wieczór, bardzo ubolewał, że nie może trafić do swoich Soroczyńców. Zapisał, aby pochować go na górze przy cerkwi św. Michała, gdzie go pochowano cztery dni później zgodnie z kozackim zwyczajem. Na pogrzeb przyjechało wielu kijowian. Społeczność Bojarki, Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew, która wtedy istniała, pochowały Samijłenkę z honorami, odprawiły dziewięciny i postawiły brzozowy krzyż. 3 lutego tego roku po raz pierwszy od 90 lat nawet Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego odprawił panichidę za Samijłenkę — wszak władza radziecka ogłosiła go „burżuazyjnym nacjonalistą”. Odprawiła panichidę, jak zwykle, UA Cerkiew na czele z ojcem Dymytrijem, potem społeczność miasta i Bojarskie Bractwo Artystyczne przeprowadziły wydarzenie w muzeum krajoznawczym, gdzie odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą Samijłence. Ustanowić ją pomogła Rada Miejska Bojarki oraz mer Taras Dobriwski, którzy wspierają inicjatywy mieszkańców. W 5. szkole ogólnokształcącej w Bojarce odbył się koncert, gdzie w słowie wstępnym Niny Charczuk wspomniano poetę-filozofa, czytano wiersze, śpiewano pieśni do jego słów. Wszystkich poruszyła szczera opowieść Niny Charczuk. Następnie artystka ludowa Ukrainy, laureatka nagrody literacko-artystycznej im. Iwana Neczuja-Łewyckiego Łarysa Choroleć wykonała perełkę „Pieśń wieczorna” („Cichy wieczór na ziemię spada”) do słów Wołodymyra Samijłenki, muzyka Kyryła Stecenki, oraz przeczytała wiersz „Język ukraiński”. Brzmiały inne wiersze Wołodymyra Samijłenki, jego wspomnienia, ulubiona muzyka, pieśni ludowe w wykonaniu solisty zasłużonej narodowej kapeli bandurzystów Ukrainy Maksyma Wołowodenki oraz zasłużonego artysty Ukrainy Ołeha Filipenki. Wycieczkę przy planszach wystawy „Dar wielkiej i wiernej miłości” przeprowadziła starszy pracownik naukowy muzeum Myrosława Tarachan, która przygotowywała ekspozycję. Wystawa zbudowana jest tak, aby zwiedzający przekonali się, że ukraińscy pisarze byli niezwykle wykształconymi ludźmi, a Wołodymyr Samijłenko jest przykładem człowieka o wysokim wykształceniu i wysokiej kulturze. W latach studenckich uczył się 9 języków: francuskiego, włoskiego, hiszpańskiego, polskiego, greckiego, łacińskiego, ukraińskiego, rosyjskiego oraz esperanto. Był jednym z tych pisarzy, którzy próbowali wyprowadzić literaturę ukraińską z poziomu prowincjonalnego na światowy. W ekspozycji znajdują się tłumaczenia z hiszpańskiego i francuskiego. Artykuły wstępne do nich napisali Mykoła Woronyj i Iwan Franko. Kolejna witryna przedstawia go jako genialnego satyryka. Cechy talentu satyrycznego Samijłenki tak skomentował Mykoła Zerow: „Dobre wykształcenie literackie i uwarunkowana nim kulturalna percepcja, świadomość własnych sił i zorientowanie w technice poetyckiej nigdzie nie pozwoliły Samijłence popaść w grubiaństwo i brak smaku… On wszędzie daje subtelny produkt literacki, złoty ludowy humor…”. Dalej — wybrane utwory Samijłenki, dramat „Czurałiwna”, utwory poetyckie i prozatorskie. Przeróbki i tłumaczenia, wspomnienia… Wydana w Kanadzie w 1969 roku „Bajka o smutnym człowieku”. W diasporze jego utwory drukowano wielokrotnie… Jest witryna stworzona dla stałych bywalców muzeum — pedagogów. Tutaj znajdują się zbiory dla uczniów, chrestomatie, utwory dla dzieci. Kolejna witryna — utwory o pisarzu. Chcę zakończyć cytatem z genialnej przedmowy do utworów Samijłenki autorstwa Iwana Franki, gdzie każde słowo to perła: „Język jego poezji — to jeden wielki komplement dla przyszłego języka narodowego i literackiego Ukrainy, nieomylna wskazówka, dokąd musi zmierzać jej rozwój. I zauważcie: ten język jest jednakowo zrozumiały, z jednakowym zamiłowaniem czyta się go nad Sanem, Dnieprem i Donem; on już teraz wiąże węzłem współczucia i sympatii wszystkie części naszego narodu. O żadnym innym współczesnym ukraińskim pisarzu nie możemy tego powiedzieć”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
