Strona · s. 5strona oryginału ↗
Jesteśmy dumni z naszych bohaterów
Слово Просвіти, №06 за 2014 рік
Kolejny etap działalności „Proświty” rozpoczął się wraz z „pieriestrojką” w ZSRR. W latach 80.—90. XX wieku na Ukrainie rozprzestrzenił się ruch na rzecz utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. 4 kwietnia 1989 roku Chmielnickie Obwodowe Towarzystwo (wówczas „Rodowid”) objął Mykoła Mahera. Popierając pomysł W. S. Prokopczuka, kierownika Dunajowieckiego wydziału oświaty, władze obwodowe powierzyły Walentynie Nykanoriwnie Maherze, nauczycielce języka polskiego z wieloletnim stażem, zasłużonej nauczycielce Ukrainy, organizację i kierownictwo oddziałem rejonowym w rejonie dunajowieckim. To właśnie Walentyna Nykanoriwna organizowała tworzenie oddziałów w każdej szkole rejonu, koordynowała ich działalność. Pojawiła się „Młoda Proświta” — młodzież szkolna, która brała aktywny udział w życiu społeczno-obywatelskim. Odradzano tradycje i zwyczaje, tworzono muzea, odnawiano rzemiosła i organizowano naukę, układano programy nauczania krajoznawstwa literackiego. Walentyna Mahera była wieloletnim i niezmiennym kierownikiem rejonowego zrzeszenia metodycznego, szkoły przodującego doświadczenia oraz innych form pracy metodycznej, kształciła całe pokolenia pedagogów. Wielką pomoc i wsparcie okazywał Wiktor Stepanowycz Prokopczuk, sam był inicjatorem dobrych spraw: tworzenia muzeów literackich, zbierania folkloru wiejskiego, otwierania izb etnograficznych, „Babcinych świetlic” itp. Temu krajoznawcy przypisuje się pomysł wydawania pierwszych książek, pomocy metodycznych, zbiorów itp. Pedagodzy i uczniowie, w tamtym czasie już członkowie rejonowego oddziału Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki, aktywnie wspierali te przedsięwzięcia. Po reorganizacji TJU w Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki (12 listopada 1992 roku) kierownikiem w obwodzie został Wasyl Horbatiuk (obecnie przewodniczący organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, dyrektor muzeum literackiego), a w rejonie sprawę tę powierzono mnie, metodykowi wydziału oświaty. Dunajowieckie rejonowe zrzeszenie „Proświty” 26 czerwca 1995 r. zostało zalegalizowane przez Dunajowiecki komitet wykonawczy rejonu drogą zawiadomienia o założeniu. Proświcianie odradzali korzenie narodowe, walczyli o wykonanie ustawy „O językach”, brali aktywny udział w politycz- Członkowie „Proświty”, wieś Pidlisnyj Mukariw „Słowo Proświty” otrzymuje wiele odzewów. Czytelnicy złożyli nam życzenia z okazji wszystkich styczniowych świąt, życzyli tygodnikowi rozwoju, za co jesteśmy wdzięczni. Główna poczta jest oczywiście poświęcona najważniejszemu obecnie wydarzeniu — Euromajdanowi. Jednak piszą też o innych tradycyjnych proświciańskich działaniach, które zawsze wpisują się w nurt patriotyzmu, walki o Wolność. Dzień Jedności to jedno z ukraińskich świąt, które nie traci na aktualności. Szczególnie miło jest otrzymać wiadomość o jego obchodach w Symferopolu, gdzie tego dnia odbył się uroczysty wiec i złożenie kwiatów pod pomnikiem Tarasa Szewczenki. Napisała o tym Iryna KLUJEWA z Krymskiej organizacji Ukraińskiej Partii Ludowej. Zebrało się tu około 200 przedstawicieli krymskich organizacji UPL, Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów, Swobody, Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów, Towarzystwa Naukowego Uczonych i Obywateli, Medżlisu Tatarów Krymskich oraz społeczeństwa. Wiec rozpoczął się minutą ciszy — uczczeniem pamięci poległych bohaterów Majdanu. Tegoroczne święto odbyło się w warunkach bezprecedensowej presji zbrodniczej władzy na naród ukraiński, który dąży do europejskich wartości demokratycznych. Dzień Jedności — poinformowała autorka — obchodzono również w Sewastopolu, Eupatorii, Dżankoju i Kerczu. O obchodach Dnia Zjednoczenia ziem Ukrainy w mieście North Port (Floryda) poinformowała Wira BODNARUK, przewodnicząca Komitetu Święta Zjednoczenia. Sala Ukraińskiego Ośrodka im. św. Andrzeja w North Port była przepełniona, gdyż wszyscy zatroskani przejmują się obecnymi wydarzeniami na Ukrainie, starają się moralnie i finansowo pomóc narodowi Ukrainy. Zebrano podpisy pod apelem do Prezydenta, Wiceprezydenta, senatorów i kongresmenów z wezwaniem do wsparcia narodu ukraińskiego na Majdanie. Nasz stały autor, dziennikarz Wasyl MARUSYK opowiedział, jak przebiegło święto Zjednoczenia w Śniatynie i w Bełeluï na Pokuciu, jak uczcili proświcianie-bełeluïjczycy uczestników wiecu śniatyńskiego, który odbył się z tej okazji w lutym 1919 roku. W szczególności upamiętnionego na tablicy pamiątkowej Kozmę Petryka, organizatora i kierownika wiejskiej „Proświty” w latach 1920—1930, chaty-czytelni, chóru, kółka dramatycznego. Jego wnuk, zasłużony artysta Ukrainy Myrosław Petryk, obecnie kieruje wydziałem kultury Iwano-Frankiwska. Prawnuk Kozmy Petryka wraz z proświcianami z Bełeluï Zespół folklorystyczno-etnograficzny ze wsi Bełeluja witał euromajdanowców oraz społeczność, która zebrała się w Muzeum Iwana Honczara. Proświcianie są dumni ze swoich bohaterów, którzy walczyli o Niepodległość Ukrainy. O takich jubilatkach napisała Lidia KUPCZYK, przewodnicząca Lwowskiej miejskiej organizacji Ogólnoukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich. Wira Krokis (Filiak) urodziła się 29 stycznia 1924 roku we wsi Dyczky w rejonie rohatyńskim na Stanisławowszczyźnie w rodzinie chłopskiej. Podczas okupacji niemieckiej uczyła się w szkole pedagogicznej i handlowej w Rohatyniu oraz była aktywnym członkiem młodzieżowej sieci OUN. Zainteresowało się nią gestapo, dlatego dowództwo organizacji nakazało jej przejść do podziemia. W 1943 roku odbyła tajne szkolenie organizatorów sieci Ukraińskiego Czerwonego Krzyża, po czym powierzono jej tworzenie i szkolenie komórek UCK w okolicach miasta Halicz. Była rejonową UCK Rohatynszczyzny, miała pseudonim „Renja”. 20 maja 1947 roku została aresztowana przez enkawudzistów, doświadczyła ciężkich tortur i prowokacji. Trybunał wojskowy skazał ją na 10 lat więzienia w łagrach o zaostrzonym rygorze oraz 5 lat pozbawienia praw. Karę odbywała na Uralu i na Kołymie. Zwolniła się w 1956 roku. Wyszła za mąż za Jurija Krokisa. Od 1960 roku mieszka we Lwowie. Wraz z początkiem ukraińskiego odrodzenia w latach 90. włączyła się w pracę społeczną. Została aktywną członkinią Ligi Kobiet Ukraińskich. 5 maja 2012 roku we Lwowie pani Wirze Krokis wręczono dawne odznaczenie. Współcześni badacze znaleźli w archiwach rozkaz Dowódcy UPA, w którym mowa była o tym, że na podstawie decyzji Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej z 25 lipca 1950 roku Srebrnym Krzyżem Zasługi UPA (wysokim i rzadkim odznaczeniem UPA) nagrodzono „Renję”. Zdjęcie Bohdana Poszywajła
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
