Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

O łyżce dziegciu w beczce miodu

Слово Просвіти, №06 за 2017 рік

Ciąg dalszy. Początek na str. 4, 5. Podsumowując stan druku na Ukrainie, trzeba wyciągnąć wniosek o jego, delikatnie mówiąc, systemowym kryzysie. Czy wielu jest chętnych, by równie systemowo go przezwyciężyć? Pośrednio na to pytanie odpowiadają, po pierwsze, przytoczone wyżej fakty, a po drugie, niewspomniany jeszcze przeze mnie problem wydawnictw seryjnych. Dla Ukrainy ostatniego ćwierćwiecza to skrajnie zaniedbane pole. Powiedzmy, heroiczne wysiłki poszczególnych wydawców (takich jak Iwan Małkowycz, seria „Ukraińska antologia poetycka”) nie mogą nadrobić braku nowo przygotowanej wielkiej serii „Biblioteka poety”. A czy mamy solidnie wydaną i przemyślaną na poziomie kanonu edukacyjnego Bibliotekę literatury światowej? Albo czy można dziś uznać, że wydawnictwo „Naukowa dumka” zakończyło wydawanie Biblioteki literatury ukraińskiej, jeśli w tej serii wiele rzeczy trzeba już przerabiać, a jeszcze nie wydano ani Tychyny, Rylskiego, Stelmaha, obu Tiutiunnyków (bo przecież ich nazwiska mimowolnie przypominały o jeszcze jednym Tiutiunnyku — generale-chorążym Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej), Stusa, Pawłyczki, Kostenki, Dracza, Winhranowskiego i wielu innych autorów, którzy żyli za czerwonego imperium lub pojawili się już w niepodległej Ukrainie, ani proskrybowanego Antonycza, ani żadnego z wybitnych ukraińskich poetów i prozaików ukraińskiej diaspory; co więcej, nie wydano w niej nawet Szewczenki, a z trzech zaplanowanych tomów Franki wyszedł tylko tom pierwszy? Albo kogo zadowala obecnie objętością i kompletnością seria „Ukraińska twórczość ludowa”? Przecież u nas same tylko pieśni ludowe to dziesiątki i dziesiątki tomów! A paremie to jeszcze dziesięć czy dwadzieścia tomów! A o bajkach i legendach nie ma co wspominać! Zaniedbano (czyli wstrzymano) serie wydawnicze „Zabytki języka ukraińskiego”, „Zabytki myśli estetycznej”, „Życie sławnych”, „Perły liryki światowej”, nie ukończono wielotomowych wydań encyklopedycznych „Ukraińska encyklopedia literacka”, „Sztuka Ukrainy”, „Ukraińska encyklopedia muzyczna”, „Historia sztuki ukraińskiej”, „Historia muzyki ukraińskiej” i in. Nawet nie rozpoczęto poważnych ukraińskich serii „Biblioteka historyczna”, „Zabytki historiografii światowej”, „Zabytki historiografii ukraińskiej”, „Archiwum historyczne”, „Wspomnienia ukraińskie”, „Wspomnienia zagraniczne”, „Kraje świata”, „Miasta świata”, „Myśl filozoficzna”, „Seria kulturologiczna”, „Historia kultury ukraińskiej”, „Muzyka ukraińska”, „Teatr ukraiński”, „Ukraińska sztuka plastyczna”, „Zabytki architektury ukraińskiej”, „Światowe dziedzictwo kulturowe”, „Arcydzieła sztuki światowej”, „Biblioteka fantastyki światowej”, „Arcydzieła dramaturgii światowej”, „Arcydzieła poezji światowej” itp.; brak systematycznej pracy nad stworzeniem serii dużych i średnich dwujęzycznych słowników przekładowych i terminologicznych, która powinna objąć dziesiątki języków świata… Słowem, myśl wydawnicza, a częściowo i naukowa na Ukrainie znajduje się jeszcze jakby w stanie jakiejś kolonialnej letargu czy anabiozy i nie ma widocznych i konsekwentnych prób wyprowadzenia jej z tego stanu. I jeszcze o jednym chciałem powiedzieć przy okazji: o braku kulturologicznego i czysto pragmatycznego zainteresowania u kulturologów, filologów, historyków, filozofów, tłumaczy, polityków i politologów, menedżerów wydawnictw i bibliotek (w szczególności księgozbiorów z głośnymi określeniami „narodowa”, „naukowa”, „uniwersytecka”), organizatorów nauki, rektorów, profesorów i wykładowców wyższych uczelni taką publikacją, jak rocznik statystyczny „Druk Ukrainy”, który wydaje Izba Książki Ukrainy (za rok statystyczny 2015 ma on ISBN 978-966-78-14-6). Przytoczę dane o nakładzie tego wydania w XXI wieku: w latach 2003—2007 — 100 egzemplarzy, w 2008 — 80, w 2009—2011 — 50, w 2012 — 40, w 2013—2015 — 30; za lata 2001—2002 nakładu nie podano. Zatem, mimo mnóstwa bibliotek szczebla narodowego, regionalnego i mimo setek bibliotek wyższych uczelni III—IV poziomu akredytacji (a na początek roku akademickiego 2015/16 Ukraina miała 288 takich uczelni), mimo tysięcy wydziałów i katedr w tych uczelniach, mimo dziesiątek tysięcy akademików, doktorów. Nieoczekiwana i nieprzyjemna okazja — ekshumacja prochów wybitnego poety O. Olesia w Pradze prawdziwie wstrząsnęła ukraińską opinią publiczną i ostro postawiła w porządku dziennym ideę, która wcześniej od czasu do czasu pojawiała się w przestrzeni informacyjnej — stworzenie Narodowego Panteonu wybitnych Ukraińców, którzy zrządzeniem losu znaleźli spoczynek poza Ukrainą. Chce się mieć nadzieję, że wreszcie realizacja tak szlachetnej idei przejdzie na płaszczyznę praktyczną. Jednocześnie chcemy zwrócić uwagę na inny możliwy aspekt rozwiązania tej kwestii. Mówimy o celowości czy wręcz konieczności przeniesienia prochów naszych znanych działaczy na ich ojczyznę, w ich rodzinne strony, z reguły upoetyzowane w ich własnych utworach. W takich przypadkach, oprócz spełnienia ostatnich życzeń tych ludzi, by być pochowanymi w rodzinnej ziemi, pozytywnie rozwiązywałby się w tych miejscowościach także szeroki krąg innych zadań odrodzenia narodowego, w szczególności społeczno-ekonomicznych, humanitarnych, bytowych. Ponad 20-letnie doświadczenie czczenia poety Todosia Osmaczki w jego rodzinnej wsi dobrze potwierdza nasze rozważania. Tym podyktowany jest również nasz list-petycja, który tutaj przedstawiamy. List-petycja w sprawie przeniesienia prochów ukraińskiego pisarza Todosia Osmaczki ze Stanów Zjednoczonych na Ukrainę. W maju 2020 roku przypada 125. rocznica urodzin wybitnego ukraińskiego pisarza Todosia Stepanowycza Osmaczki, który urodził się we wsi Kucziwka w rejonie śmiałowskim obwodu czerkaskiego, a okrutny los życiowy poprowadził go w dalekie światy: zakończył on swoją drogę życiową i został pochowany w Stanach Zjednoczonych Ameryki (cmentarz św. Andrzeja w South Bound Brook, stan New Jersey). Unikalna twórczość Todosia Osmaczki, którą w latach niepodległości państwowej zwrócono Ukrainie, jest badana w szkołach i na uczelniach, a jedną z jej istotnych cech jest wyjątkowa „romantyczna tęsknota za umiejscowieniem” (J. Ławrynenko), czyli głębokie, archetypowe zakorzenienie w najbliższych poecie miejscach: absolutna większość jego utworów napisana jest w koordynatach Czerkaszczyzny, Śmiałowszczyzny, Kucziwki, które jednak artysta pojmował jako organiczną część Ukrainy. W wielu utworach T. Osmaczki rozsypane są nazwy toponimów wokół jego rodzinnej Kucziwki: A w Budzie, w Rochmystriwce, w Sandżariwce, a jeszcze w Makijiwce i w Taszłyku, i w cichej Spole, i na Syhnajiwce, Narodowy Panteon

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn