Strona · s. 9strona oryginału ↗
Ołeksandr Ołes. Korespondencja przedśmiertna (Na podstawie materiałów z archiwum prof. Mykoły Muszynki w Preszowie)
Слово Просвіти, №06 за 2017 рік
Mgr Ołeh PAWLIW, kierownik Towarzystwa „Opór Ukrainy Zachodniej” w Pradze (Czechy), pisarz i kompilator książki dr. W. Horbowego „Pogoda sumienia”, specjalnie dla „Słowa Proświty”, Preszów—Praga—Kijów. Profesor Mykoła Muszynka przekazał mi do badań ze swojego archiwum (w którym przechowuje oryginały) kopie przedśmiertnych listów Ołeksandra Ołesia, w szczególności 16 pocztówek adresowanych do małżeństwa Łewyckich, jego ostatni autograf z 2.VII.1944 r., 3 strony wspomnień o nim, 2 fotografie oraz maszynopis wiersza poety z 1925 roku. Nie mniej interesująca jest sama historia prywatnej korespondencji Ołeksandra Ołesia, którą prowadził z ukraińską rzeźbiarką Niną Łewycką i jej mężem, inż. B. Łewyckim. Po wojnie Nina Łewycka, pracując jako pracownik naukowy w dziale kompletowania zbiorów Biblioteki Słowiańskiej przy Bibliotece Państwowej CSR (dzisiaj Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej — Biblioteka Słowiańska), przekazała przedśmiertne listy Ołeksandra Ołesia na przechowanie prof. Mykole Muszynce, którego, nie mając własnych dzieci, uważała za swojego przybranego syna. Przeglądając strony prywatnej korespondencji Ołeksandra Ołesia z małżeństwem Łewyckich, dowiadujemy się o życiu praskiego poety na emigracji wielu interesujących rzeczy, a w szczególności o jego przedśmiertnych myślach i notatkach… Przekazane mi do badań pocztówki zostały napisane ręcznie przez Ołeksandra Ołesia i są adresowane do małżeństwa Łewyckich. Podaję dla przykładu jedną z takich pocztówek, którą udało mi się rozszyfrować dosłownie i dokładnie, rękopis O. Ołesia cytuję w oryginale: „Drodzy Pani Nino i Panie Borysie! Wy, zapewne, domyśliliście się, że ze mną coś się stało… Byłem dwa dni w łóżku, leżałem ciężko chory. Widocznie jakiś kamyczek, poczuwszy nadejście wiosny, zapragnął pogrzać się na słoneczku i wypełzł, powolutku przebijając ścieżkę z ciemnej wątroby. Wasz Ołes. 13.III.1944...” (Pocztówka napisana na 4 miesiące przed jego śmiercią). Szczególnie interesujące są 3 strony wspomnień o Ołeksandrze Ołesiu wraz z okolicznościowymi epigramami (gatunek poezji satyrycznej (prozy). — Aut.), zapisanymi przez inż. K. M. (prawdopodobnie inż. K. Markusa, który w nowy 1935 rok był na spotkaniu z Ołeksandrem Ołesiem). Oto one, cytujemy w oryginale pierwszą z nich: „Ołeksandr Iwanowycz Ołes i w późniejszych latach swojego życia lubił kąśliwą satyrę, która przy całej swojej dowcipności była zupełnie niezłośliwa i nie drażniła nawet tych „ofiar”, przeciwko którym była skierowana. Jedną z takich ofiar był Wiktor Kondratowycz Prychodko, którego Ołes zabawnie wykreślił między innymi osobami w swoim żarcie-jednaktówce „Wylatywali orły”. (Miejsce akcji — stołówka Ukraińskiego Związku Kobiecego, według powszechnie używanego ukraińskiego skrótu: UŻAS (po rosyjsku = horror). Ten żart wyśmiewał nieudaną próbę zwołania na emigracji „Wszechukraińskiego Kongresu Narodowego”, zainicjowaną właśnie przez W. K. Prychodkę. Wyprowadza go Ołes jako gorącego, niezrównoważonego, temperamentnego człowieka, który przypomina raczej jakiegoś kozackiego powstańca-atamana niż poważnego obywatela, to znaczy Ołes wywrócił go na drugą stronę i nadał mu cechy wręcz przeciwne do tych, które w rzeczywistości posiadał. Był to w rzeczywistości poważny, sympatyczny dobrodziej w wieku ponad 50 lat, średniego wzrostu, pełniejszy, okrągłolicy, spokojny, taktowny w rozmowie, wydaje się, że nigdzie się nie śpieszył; cierpliwie znosił wszystkie możliwe żarty i drwiny, które czasami sypały się na niego z różnego powodu właśnie od Ołesia. Całą swoją postawą przypominał rozważnego naszego chutorzanina dawnych czasów. Był wdowcem i być może dlatego czasami w ubiorze bywał trochę zaniedbany, marynarka (przyp. mgr. O. Pawliwa z czeskiego „sako” — marynarka) na tłustym brzuchu nie zawsze się zapinała, była bardzo napięta. Nic śmiesznego w nim nie było, ale po przeczytaniu jakiegoś epigramu Ołesia i „przyklejeniu” do niego jakiejś komicznej cechy, którą nadawał mu Ołes, człowiekowi robiło się śmiesznie. P-ko (przyp. ma się na myśli Prychodkę) bywał (przyp. mgr. O. Pawliwa ze staroukraińskiego „wczaszaw” — gościł) u rodziny Ołesiów, gdzie lubił smacznie zjeść i po tym odpocząć na kanapie. Wtedy były mu obojętne wszystkie drwiny i żadne dowcipy go nie dotykały. Ołesia to niby drażniło i wtedy wołał: „na Was, Wiktorze Kongresowiczu, można i drwa rąbać”. — „No to rąbcie, byle tylko mnie nie bolało”, odpowiadał W. K. Raz przy spotkaniu Nowego 1935 roku, w prywatnym mieszkaniu arch. A. K. zeszło się kilka osób: Ołes, W. Prychodko, doc. Morałewycz, inż. K. Markus, inż. Ju. Kucharskyj, M. T. Ostapowycz. Wszyscy pili wódkę, ale przed Ołesiem na taborecie stała beczułka z piwem, z której on sam sobie napełniał szklankę zawsze, gdy dokuczało pragnienie. Dobrze wszyscy się bawili, podchmielili i długo po północy poszli grupą odprowadzać się nawzajem do domu. Był mrozik, ale śniegu było mało. W. K. wziął sobie do kieszeni orzeszków i, idąc ulicą, łuskał je, mało uwagi zwracając na nierówności drogi i na zamarznięty śnieg. Nagle potknął się i upadł. Dwie-trzy osoby, żartując, pomogły mu wstać i wszyscy poszli sobie dalej. Na sam Nowy Rok wszyscy uczestnicy tych gościn zeszli się w tym samym mieszkaniu, żeby „pokropić” początek roku, żeby nie kurzyło. Widzimy, że W. K. ma nos trochę niby zadrapany. „Co to Pan, Wiktorze Kondratowyczu, już zdążył z kimś nie zgodzić się co do perspektyw w Nowym roku?” „A nie, — odpowiada inż. Markus, — to W. K. w nocy, co zapewne i wy widzieliście, — orzechy siał i bardzo się nachylał, i doszedł do konfliktu z nierównością praskiego bruku. A to oto Oł. Iw. (przyp. ma się na myśli Ołeksandra Iwanowycza (czyli Ołeksandra Ołesia)) zapisał to pamiętne wydarzenie „…Podaje mi kartkę papieru, na niej wiersz: Nie sztuka traktorem czy pługiem Przejść się, jak w tańcu, polem-łąką. A oto spróbuj w mieście bruk Zaorać nosem jak nasz druh! Dostało się brukowi nie mało, Ale… Poszczerbiło się i radło!”. Następnie cytujemy drugą z okolicznościowych epigramów, zapisanych przez inż. K. M.: „Raz gdzieś w 1939 czy 1940 r. W. K. u Ołesiów po obiedzie zasnął na kanapie. Kanapę cichutko odsunęli, postawili nad nią stół, przy którym przysiadł Ołes i napisał: Hryćko, jak inni chłopcy nasi, Barszczu naje się, albo kaszy, I naraz na wstyd i hańbę Zalezie spać pod garbusa. I oto przyszło takiemu chłopu Dostać się z innymi do Europy I tu naje się on, jak wół I zaraz lezie spać pod stół. Ty nie urodziłeś się dla fraka ani trochę! Tobie nie trzeba tych ozdób! I czarne guziki, jak pchły Od ciebie skaczą raz-po-raz. Tobie by spodnie — szerokie, wybijane Z grubym tęgim sznurem; Tobie by siedzieć na bażanie I trzaskać kawon za kawonem. 1939—40 r. Oprócz tego zachował się ostatni autograf Ołeksandra Ołesia, na niecałe trzy tygodnie przed jego śmiercią. W nim, przebywając (o czym dowiadujemy się z rogu kartki z autografem) w praskim szpitalu „Bulovka” 2 lipca (zmarł Ołeksandr Ołes 22 lipca) 1944 roku napisał swoje ostatnie przyżyciowe słowa do małżeństwa Łewyckich: „Drodzy pani Nino oraz Borysie, pozwólcie Wam podziękować za wszelkie starania, żeby wyrwać mnie z rąk strasznej wiedźmy, do której trafił Iwaś Telesyk. Wasz O. Ołes”. Najwyraźniej małżeństwo Łewyckich na wszelkie sposoby starało się ratować przybite smutkiem życie (przez śmierć syna) Ołeksandra Ołesia, w czym wyraził im swoje ostatnie słowa podziękowania niedługo przed śmiercią… Ostatni autograf Ołeksandra Ołesia z 2.VII.1944 r. — Archiwum prof. Mykoły Muszynki, m. Preszów (Słowacja)”}
P. S. Szanowni Ukraińcy, proświcianie oraz czytelnicy „Słowa Proświty”! W miesiącu sierpniu 2016 roku z okazji 25-lecia Niepodległości Ukrainy w wydawnictwie „Nowa Zoria” (m. Iwano-Frankiwsk) za środki moje, mojej rodziny oraz redaktora wydawnictwa „Nowa Zoria” ks. Ihora Pełechatego i pod moim opracowaniem, a także opracowaniem ks. Ihora Pełechatego, ukazały się drukiem w osobnej książce długo oczekiwane wspomnienia dr. Wołodymyra Horbowego „Pogoda sumienia”, który w latach 30. XX wieku na procesie warszawskim był osobistym adwokatem w czasie obrony Stepana Bandery. Wszystkich chętnych do nabycia wydania prosimy o kontakt pod adresem elektronicznym strony internetowej kulturalno-oświatowego Towarzystwa „Opór Zachodniej Ukrainy” w Pradze (Republika Czeska): www.1soukromaknihovna.jimdo.com lub na e-mail opracowującego książkę mgr. Ołeha Pawliwa: [kontakt ukryty]. W badaniu wiodącej postaci literatury ukraińskiej ważną rolę w studiowaniu jego życia i twórczości odgrywa prywatna korespondencja Ołeksandra Olesia, wśród której do naszych dni zachowała się jego szczególnie interesująca korespondencja za życia, w tym przedśmiertna, która znajduje się w posiadaniu wiodącego ukraińskiego i słowackiego uczonego prof. Mykoły Muszynki. Fotografia żony Ołeksandra Olesia (skrajna z lewej). — Archiwum prof. Mykoły Muszynki, m. Preszów (Słowacja)
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
