Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 15strona oryginału ↗

Tamara JACENKO: «Role, które muszę zagrać, zagram»

Слово Просвіти, №06 за 2017 рік

— Gra Pani po raz pierwszy w spektaklu stworzonym przez Andrija Biłousa. Jak się z nim pracowało? — Najważniejsze jest to, kiedy rozumiesz reżysera, a on wie, czego od ciebie chce. Właśnie taka współpraca łączyła nas z Andrijem Fedorowyczem. Gram tylko w drugim akcie, dlatego do prób przystąpiłam później. Trudność inscenizacji polegała na tym, że trzeba było utrzymać wierszowany styl. Do tego spektakl zbudowany jest z elementów muzycznych. Ale okres prób minął szybko i, moim zdaniem, pomyślnie. Ciekawa jest oprawa muzyczna spektaklu. Czytanie wierszowanego tekstu łączymy z tańcami, a sam tekst brzmi jak muzyka. — „Mądremu biada” w Teatrze Młodym to nie jest klasyczna inscenizacja? — Koneserom klasycznych inscenizacji poradzę zwrócić się do innych ukraińskich teatrów, a Teatr Młody szuka nowych form. Każdy nasz spektakl jest awangardowy. Podoba się komuś czy nie, ale to nasz styl. — Spektakl „Mądremu biada” jest współczesny nie tylko pod względem formy, ale i treści? — Obecnie jest nie mniej aktualny niż wtedy, gdy tę sztukę tworzono. Takich poszukiwaczy prawdy jak Czacki nie lubiano w żadnych czasach. Czacki to człowiek, który przypomina ptaka z podciętymi skrzydłami, próbuje się go doprowadzić do szaleństwa. Jest jak „biały kruk”, który pragnie mówić prawdę o wadach społeczeństwa. Takim ludziom i teraz jest ciężko. Jednocześnie konformistów, jak Mołczalin, u nas i dziś nie brakuje. Ich bardziej lubią, łatwiej im znaleźć „ciepłe” miejsce w życiu. — Jak Pani odnosi się do swojej bohaterki? — Lubię role charakterystyczne. Właśnie taką jest Chlestowa. Trzeba pokochać swoją postać, „wejść w jej skórę”, poczuć, czym żyje, tylko wtedy będzie wiarygodna. A poza tym ciekawie mi jest przedstawiać swoją bohaterkę w rozwoju, badać zmiany, które zachodzą w jej charakterze. W pewnym stopniu w czasie spektaklu zmienia się także Chlestowa. Tej manierzystej damie, która przywykła żyć w luksusach, pod koniec spektaklu robi się żal Czackiego. — Na ile jest Pani zadowolona ze swojej pracy w spektaklu „Mądremu biada”? — Zawsze jestem zadowolona ze swoich ról. Przecież samo słowo „niezadowolony” wnosi negatyw. Inna sprawa, że nigdy nie stoję w miejscu. Nieustannie pracuję nad rolą, znajduję coś nowego. Na przykład przez 29 lat grałam Pronię w spektaklu „Za dwoma zającami” i za każdym razem odkrywałam dla siebie ten obraz na nowo. — Na czym polega sekret popularności „Dwóch zająców”? — Przed spektaklem „Za dwoma zającami” grałam niewielkie role. A na miejsce Proni proponowano zupełnie inną artystkę. Ale po kilku próbach reżyser spektaklu Wiktor Szułakow wybrał mnie do pierwszej obsady. Przez 29 lat spektakl pokazywano ponad 800 razy, a ponad 700 razy grałam Pronię. Spektakl wystawiał bardzo utalentowany reżyser, grali w nim młodzi utalentowani aktorzy, którzy żyli sztuką, oprawę przygotowały wspaniałe artystki, uczennice Danyła Lidera — Natalija Homon i Łarysa Czernowa. Jeśli to wszystko się zbiega, to zawsze rodzi się coś ciekawego. Prawdopodobnie moja Pronia była jedyną, której nie szpecono makijażem. Jak mówił Szułakow, Pronia musi być sympatyczna. Ale dusza jej jest zabrudzona. Dotyczyło to światopoglądu, pogoni za modą, często lekceważącego stosunku do otoczenia. A poza tym marzyła o swoim „księciu na białym koniu”. W tym samym czasie bohaterka miała naiwną duszę i łatwo było ją oszukać. Po spektaklu nie raz podchodzili do mnie widzowie i pytali: „Jeśli Pronia jest taka dobra, to dlaczego Hołochwostyj ją oszukiwał?”. Znaczy to, że ludzie uwierzyli. Pronię wychowywali nie tylko rodzice, ale i przyjaciele, którzy mówili o tym, że narzeczony musi być bogaty. Jednak bohaterka myślała przede wszystkim nie o bogactwie, dla niej najważniejsza była miłość. Starałam się pokazać cały dramat duszy dziewczyny, którą oszukano. W rzeczywistości była naiwna. Spośród inscenizacji spektaklu „Za dwoma zającami” innych teatrów spodobała mi się praca Kijowskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego imienia Panasa Saksahanskiego (m. Biała Cerkiew). Tam są wspaniali Pronia i Hołochwostyj. Ten teatr dziś nabiera rozpędu. W spektaklu grałam z wieloma wspaniałymi aktorami. Najczęściej byłam w tandemie z ludowymi artystami Ukrainy Wałerijem Lehinem i Jarosławem Hawrylukiem, którzy wykonywali rolę Hołochwostyja. A rolę Sirki niepowtarzalnie grał ludowy artysta Ukrainy Wałerij Szeptekita. Nawiasem mówiąc, mój ojciec, który był na tym spektaklu około 100 razy, mówił, że najbardziej podobała mu się gra właśnie W. Szeptekity. — Czy po spektaklu „Za dwoma zającami” nie zaczęto Pani uważać za aktorkę jednej roli? — Tak, przylgnęła do mnie łatka komediowej artystki. Chociaż uważam swój potencjał twórczy za znacznie szerszy. Stanisław Mojsejew, który w tamtym czasie był dyrektorem artystycznym Teatru Młodego, oraz kierownik literacki Nastia Natiażna wyszukiwali rolę, która mogłaby na nowo pokazać moje emploi twórcze. I zatrzymali się na tragikomedii Jeana Anouilha „Gołębica”. To zupełnie inny spektakl, a madame Alexandra to zupełnie inna postać. Uważam, że w tej inscenizacji też wszystko dobrze się ułożyło. Lubię, żeby zmieniało się nie tylko widowisko, ale i światopogląd mojego bohatera. Początkowo dla Alexandry najważniejsza była scena. Ale stopniowo zaczyna rozumieć, że nie można zapomnieć o bliskich ludziach, zwłaszcza dzieciach i rodzicach. — Również transformacji ulega obraz Świni, którą gram w spektaklu według sztuki Marii Łado „Zwyczajna historia”. — Myślę, że w istocie jedną rolą udało mi się stworzyć dwie zupełnie różne postacie. W pierwszym akcie moja Świnia to bardziej komediowy obraz, ona nic nie wie, prosi, żeby jej wszystko wyjaśniono. W drugim akcie na postacie z niebios patrzy już zupełnie inna Świnia. Teraz wszyscy zwracają się do niej z pytaniami. A sam obraz zmienia się z komediowego na głęboko liryczny. — Niedawno młody reżyser Serhij Kornijenko wystawił spektakl „Winogrona dziewicze” według sztuki Mykoły Kolady, gdzie gram rolę Łarysy Serhijiwny. Co to za spektakl? — Według fabuły trzy nauczycielki, przyjaciółki, co roku zbierają się na daczy jednej z nich. Wcześniej przywożono je tutaj samochodem, a tym razem muszą jechać kolejką podmiejską. A zaproszono tutaj kobiety, aby oceniły, na ile udanie ich przyjaciółka wybrała sobie kawalera. Wielu uważa, że ludzie w podeszłym wieku nie mają prawa do osobistego szczęścia. Staramy się dać swoją odpowiedź na to niełatwe pytanie. Nie będę opowiadać, czym kończy się spektakl, zaznaczę tylko, że to inscenizacja nie dla tych, którzy kochają tylko czystą klasykę. Również dziś mam ciekawe role w spektaklach teatru „Wujaszek Wania” według Antona Czechowa (reżyser Stanisław Mojsejew), gdzie gram Wojnicką, a w spektaklu „Potrzebni kłamcy” według sztuki Yvesa Jamiaque’a, który wystawił młody utalentowany reżyser Stas Żyrkow, jestem Matką. — Służbę w Teatrze Młodym łączy Pani z pracą w innych zespołach teatralnych? — Wiele lat grałam w Kijowskim Teatrze Dramatycznym „Brawo”. Jedną z moich ulubionych była rola Gabrieli Tristan w spektaklu „Sukces?! Skandal?! Triumf!!!”. Tutaj miałam szerokie pole do popisu, mogłam okazać swoje emocje podczas komunikacji na scenie z innymi aktorami. Moja bohaterka jest raz silna, raz słaba. To nie tylko komediowa, ale i dramatyczna rola. Przy tworzeniu obrazu Gabrieli, jak i wszystkich swoich innych postaci, korzystałam z zasady, że u wszystkich negatywnych bohaterów trzeba szukać czegoś dobrego, a u pozytywnych — czegoś złego. Tylko wtedy może pojawić się pełnowartościowy obraz. Podobała mi się też rola Swachy w spektaklu według sztuki Mykoły Hohola „Ożenek”, który wystawił Wołodymyr Borysiuk. To przebiegła kobieta, która wie, jak wejść do każdego domu, „zamydlić” oczy, tak zareklamować swój towar, żeby go kupili. Każdy przyprowadzony przez nią narzeczony miał mnóstwo wad, ale mądra swacha zamieniała te wady w zalety. Kto wie, być może jeszcze będę współpracować z tym teatrem. Chciałabym więcej pracować z reżyserami wysokiej klasy. Na przykład bardzo podobało mi się pracować z młodymi reżyserami Stasem Żyrkowem i Serhijem Kornijenkiem. Dyrektor artystyczny naszego teatru Andrij Biłous też ma już znaczne doświadczenie i czuje aktora. — Woli Pani grać w teatrze czy występować w kinie? — Trudno odpowiedzieć na to pytanie. To jak dwa dania, jedno smaczne, a drugie jeszcze smaczniejsze. Każda z tych dziedzin sztuki jest na swój sposób unikalna i niepowtarzalna. Niektórzy moi koledzy z pewną dozą pogardy odnoszą się do zdjęć w kinie i uważają to tylko za sposób na dodatkowy zarobek. Ja natomiast kino naprawdę kocham. Pierwsze moje role były w filmach „Trest, który pękł” oraz „Uwaga, brunetki”. Wiele grałam w ukraińskim kinie. Wielu pamięta obrazy „Wyspa miłości”, „Ukradzione szczęście”, „Kijowscy żebracy”, „Myna Mazajło”. A w obrazie „Narodowy Małachij” zagrałam od razu dwie role — damy z domu publicznego oraz żony Małachija. Teraz gram rzadziej. Powiedzmy, jeśli wcześniej reżyserzy Ołeh Bijma czy Mykoła Maszczenko wyznaczali aktora do roli, to on ją grał. Teraz tę kwestię często rozstrzygają producenci i decydującym czynnikiem nie jest talent, a zupełnie inne czynniki. Wśród moich ostatnich ról filmowych są zdjęcia w obrazach „Ostatni Moskal” oraz „Sługa narodu—2”. — Jak Pani ocenia obecny stan ukraińskiej kultury? — Dziś kultura trzyma się na entuzjastach. Na przykład nasz teatr. Mamy dyrektora artystycznego Andrija Biłousa, entuzjastę swojej sprawy, człowieka, który dobrze zna się na sztuce, są jego ludzie o podobnych poglądach — aktorzy. A dalej kultura jakby nie jest potrzebna. Lekceważąco odnosiła się do niej poprzednia władza, mało widzimy zmian na lepsze także w ostatnich kilku latach. Kiedyś popularne było powiedzenie: „Będzie chleb, będzie i pieśń”. Ja bym je sparafrazowała tak — „Będzie pieśń, będzie i chleb”. Nie odrodzimy gospodarki do czasu, aż kultura nie stanie się priorytetem. Zrozumieli to Japończycy, zaczynają to rozumieć Chińczycy. I możemy zobaczyć, jakie mają osiągnięcia we wszystkich sferach swojego życia. Gdyby na Ukrainie na pierwszym miejscu była kultura, to dziś nie byłoby wojny. Niestety, takich W Kijowskim Akademickim Młodym Teatrze wystawiono spektakl „Mądremu biada” według sztuki Aleksandra Gribojedowa w przekładzie Maksyma Rylskiego. Reżyserem-inscenizatorem jest kierownik artystyczny teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Andrij Biłous. A rolę Chlestowej wykonuje artystka ludowa Ukrainy Tamara Jacenko.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn