Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

O łyżce dziegciu. Statystyka ukraińskiego druku na tle wojny hybrydowej

Слово Просвіти, №06 за 2017 рік

Dmytro PYŁYP CZUK. Zakończenie. Pocz. w nr 3, 4, 5 z 2017 r. 11. O rosyjskich szkołach na Ukrainie: czy będziemy finansować przyszłą ruinę państwa? Poważnym problemem pozostaje nieadekwatna polityka językowa Ukrainy wobec języka podręczników szkolnych. Jeśli kontyngent uczniów uczących się na Ukrainie w językach ukraińskim lub rosyjskim w roku szkolnym 2000/01 charakteryzował się stosunkiem procentowym 70:29, a w 2015/16 — 90:9, to absolutnie nielogiczna jest polityka wydawnicza Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, z winy lub przez bezczynność którego w ciągu ostatnich pięciu lat statystycznych (2011—2015) średni nakład podręczników szkolnych wynosił u nas: w języku ukraińskim — 10,2 tys. egzemplarzy, w rosyjskim — 7,2 tys. egzemplarzy. Przecież te proporcje absolutnie nie odpowiadają wspomnianemu przed chwilą stosunkowi ukraińskiego i rosyjskiego kontyngentu uczniów (oczywiste jest, że rosyjskojęzyczne podręczniki świadomie drukuje się z jakimś bardzo znacznym „zapasem”). Po co?! Wszakże istnieje jeszcze poważniejszy poziom rozpatrywania problemu podręczników — międzynarodowy. Absolutnie niedopuszczalna jest nadzwyczajna dysproporcja w wydawaniu podręczników szkolnych w dwóch krajach sąsiednich: jeśli na Ukrainie w ciągu ostatnich 19 lat (1997—2015) wydrukowano 5214 podręczników szkolnych w języku rosyjskim w łącznym nakładzie 54,1 miliona egzemplarzy, to w Rosji w tym samym czasie — ani jednego. Wbrew swoim interesom narodowym Ukraina kontynuuje ochronę w sferze oświaty języka państwowego sąsiedniego państwa-agresora, podczas gdy Federacja Rosyjska w pełnym zakresie przestrzega rasistowskiego i wielkomocarstwowego wałujewowskiego poglądu na język ukraiński: „…nie było, nie ma i być nie może”. Charakterystyczne, że dla Rosji jako dla rasistowskiego imperium nie istnieją w jej państwie nie tylko prawa językowo-kulturowe Ukraińców, ale najwyraźniej i sami Ukraińcy, o czym świadczą przede wszystkim schizoidalne wypowiedzi samego W. Putina, podporządkowane polityce asymilatorskiej jego imperium, gdzie istnienie tak zwanych „autonomii” — to nie więcej niż dekoracyjny rudyment czerwonego imperium. Odnośnie pytania o to, czy Ukraińcy i Rosjanie są jednym czy dwoma różnymi narodami, Putin deklaruje, że jest to jeden naród, wpadając przy tym w pułapkę własnych sylogizmów, bo jeśli to rzeczywiście „jeden naród”, a on rozpoczął wojnę przeciwko Ukrainie od aneksji jej najbardziej zrusyfikowanych terytoriów, to okazuje się, że według swojej „jedynie słusznej” teorii etnologicznej prezydent Rosji walczy… przeciwko „swojemu narodowi”. Jak by nie patrzeć, a rezygnować z rosyjskojęzycznej edukacji szkolnej i wyższej jako z czynnika zagrażającego bezpieczeństwu narodowemu Ukraina jednak będzie musiała, jeśli tylko kierownictwo naszego państwa nie wyznaje potajemnie ideałów moskiewskiego lub jakiegokolwiek innego neokolonializmu. Kiedy udział procentowy sumarycznego nakładu rosyjskojęzycznych podręczników dla szkół podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej zmniejszył się tylko o 4,7% (od 15,7% za Janukowycza do 11% za Poroszenki), to jeszcze daleko nie rozwiązuje problemu parytetu w naszych stosunkach dwustronnych. Polityka Rosji, nieodpowiedzialna wobec jej Ukraińców, wymaga od naszego państwa nie masochistycznej polityki wewnętrznej dwujęzycznej (ukraińsko-rosyjskiej) edukacji, a międzynarodowej polityki parytetu: jeśli strona rosyjska nie wspiera u siebie edukacji w języku ukraińskim, to wspieranie przez stronę ukraińską rosyjskich szkół na Ukrainie jest daniną dla rasistowskiej „teorii” o tym, że Rosjanie na Ukrainie są ludźmi rzekomo wyższego sortu w porównaniu z Ukraińcami na Ukrainie, bo mają, wbrew Konstytucji Ukrainy (art. 21: „Wszyscy ludzie są wolni i równi w swojej godności i prawach”), więcej praw językowych niż Ukraińcy w Rosji (gdzie powinien obowiązywać analogiczny art. 19 Konstytucji FR). Zatem bez przejścia na politykę parytetu mówić o równouprawnieniu stron nie ma żadnych podstaw, a taką nierówność swoją postkolonialną i wiktymną postawą wspiera, jak się okazuje, także strona ukraińska. Dla Homo informaticus „chlebem powszednim” jest prasa periodyczna, elektroniczne media i portale społecznościowe. I tutaj dla nikogo nie jest tajemnicą, że Ukraińców dzień i noc, noc i dzień, 24 godziny na dobę częstują językiem obcym. Ogromny ocean obcej informacji codziennie atakuje tożsamość narodową Ukraińca. Mówiąc o obcej informacji, nie zapominam o tym, że Ukraińcy jako naród w ogóle są przeważnie nędzarzami na swojej szczodrej ukraińskiej ziemi. Pozostając w swojej istocie narodem bezburżuazyjnym, Ukraińcy przeżywają kolosalny nacisk obco-janczarskiej masy nuworyszy-asymilatorów i nuworyszy-eksploatatorów. Ideologiczny wymiar tego zjawiska łatwo zademonstrować zawartością jakiegokolwiek kiosku prasowego gdziekolwiek na Ukrainie. Ani gazety, ani czasopisma na Ukrainie przez ostatnie ćwierć wieku nie stały się środkami utwierdzania państwowości języka ukraińskiego. Do takiego wniosku prowadzi analiza wydawnictw gazet i czasopism według języków wydania (zob. tabele 36 i 31 rocznika statystycznego „Druk Ukrainy”). Jeśli w USRR w latach 1987—1991 udział procentowy sumarycznego rocznego nakładu gazet rosyjskojęzycznych wynosił 35,7 % (8 mld 78 mln 772 tys. egzemplarzy z 22 mld 609 mln 549 tys. egzemplarzy), to na Ukrainie w latach 2011—2015 udział tych wydań w języku rosyjskim lub rosyjskim i ukraińskim wzrósł już do 67,3 % (9 mld 919 mln 71,8 tys. egzemplarzy z 14 mld 739 mln 101 tys. egzemplarzy). W sferze gazetowej dokonał się przewrót językowy nie na korzyść narodu ukraińskiego i jego języka. To znaczy, że państwo nie tylko nie sprzyjało utwierdzeniu państwowości języka ukraińskiego, ale i (działaniami oraz bezczynnością) pozwoliło wbrew art. 10 Konstytucji Ukrainy zapanować w kraju językowi byłego imperium. Mówiąc szerzej, władza ukraińska pozwoliła Moskwie i prorosyjskim siłom na Ukrainie zrealizować plan stworzenia na miejscu byłych nierosyjskich republik państw-klonów, w których powinny być szanowane nie języki narodowe republik, a jedynie język byłego imperium. I aparat państwowy na czele z tronodzierżcami stał w większości nie po stronie języka państwowego! Może wy, szanowne państwo, przypomnicie sobie, że ktoś z naszych prezydentów, premierów czy spikerów przypomniał ukraińskim dziennikarzom, założycielom i redaktorom naczelnym gazet i czasopism, elektronicznych mediów o ich obowiązku szanowania języka państwowego i artykułu 10 Konstytucji Ukrainy? Ależ nie było czegoś takiego, panowie! Mechanizmu ustawodawczego przestrzegania i realizacji artykułu 10. do tej pory nie ma, „a w ostatnim czasie — mówi profesor Uniwersytetu Columbia (USA) Jurij Szewczuk — jego niewykonywanie stało się zasadą polityki państwowej” (http://zahystmovy.org.ua/…). Wobec tego jakikolwiek kiosk prasowy na Ukrainie może być jaskrawą ilustracją, w istocie, zbrodniczej i antyukraińskiej polityki wydawniczej. Rację ma biznesmen i uczestnik Rewolucji Godności Władysław Kyryczenko (pochodzący z okupowanej Gorłówki): „Straciliśmy Krym oraz Donieck z Ługańskiem również dlatego, że … niemożliwe było kupienie dziecku czasopisma po ukraińsku” (http://glavcom.ua/interviews/132437-vladislav-kirichenko…). Przeanalizujmy wydawnictwa na Ukrainie czasopism według języków wydania (można to zrobić według rocznika „Druk Ukrainy”, tabela 31). Z tego faktu, że w Państwie Ukraińskim ogólna masa rocznych nakładów czasopism, które drukowane są w języku rosyjskim lub — pod jedną okładką — w językach rosyjskim i ukraińskim, stanowi ponad 82 %, wynika, że prasa Ukrainy nadal pozostaje kolonialnie zależna od rosyjskiej idei imperialnej, zgodnie z rasistowskim wariantem której do tej pory „żadnego oddzielnego małorosyjskiego języka nie było, nie ma i być nie może”. Gdyby w niepodległej Ukrainie został zachowany poziom sumarycznego średniorocznego nakładu czasopism, który mieliśmy w latach 1987—1991 (132,3 mln egzemplarzy rocznie) i gdyby ukraiński system wydawniczy przestrzegał proporcji, według których językowi państwowemu należy się, jak w dzisiejszej FR, 97 % całej produkcji książkowej, gazetowej i czasopiśmienniczej, to przez 24 lata niepodległości na Ukrainie w języku państwowym wydano by ponad 3 mld 80 mln egzemplarzy czasopism. A wydano w rzeczywistości? Jedynie 468 mln egz. To znaczy, że językowi państwowemu niedodano ponad 2 mld 612 mln egzemplarzy czasopism (prawie 85 % od należnego!). Według tego samego „standardu FR” i przy tych samych nakładach druku, które USRR miała w latach 1987—1991, językowi rosyjskiemu na Ukrainie jako niepaństwowemu należałoby mieć co roku nie więcej niż 3 mln 969 tys. egzemplarzy czasopism, a przez 24 lata — nie więcej niż 95,3 mln egzemplarzy tych wydań. W rzeczywistości Ukraina „zdobyła się na szczodrość” dla mniejszości rosyjskiej przez te same 24 lata na 2 mld 250,4 mln egzemplarzy czasopism w języku rosyjskim i jeszcze na 92 mln egzemplarzy — w językach ukraińskim i rosyjskim. To znaczy, że niepodległa Ukraina, ignorując prawa językowe narodu ukraińskiego, kosztem ich uszczuplenia niesprawiedliwie i nielegalnie zwiększyła (czyli realnie stworzyła sprzyjające warunki dla takiego zwiększenia) nieoficjalną „kwotę” na czasopisma dla mniejszości rosyjskiej o ponad 2 mld 247 mln egzemplarzy. Ważne jest prześledzenie, jak konsekwentnie zmniejszał się udział procentowy sumarycznego rocznego nakładu czasopism ukraińskojęzycznych podczas rządów różnych prezydentów Ukrainy. Jeśli w latach 1987—1991 wynosił on 87,2 %, to za lata prezydentury Ł. Krawczuka obniżył się do 82,6 %, Ł. Kuczmy — do 28,2 %, W. Juszczenki — 14 %, W. Janukowycza — 11,9 %, a za dwa lata prezydentury P. Poroszenki wynosi 11,4 %. Czymże więc to jest, jeśli nie konsekwentną (nieważne, świadomie zbrodniczą czy bezmyślnie nieświadomą) antypaństwową, antyukraińską polityką, i czy nie pracowała ta polityka w rzeczywistości na IDEOLOGICZNE ROZBROJENIE Państwa Ukraińskiego i Narodu Ukraińskiego oraz na stałe i długotrwałe UNIEMOŻLIWIENIE budowy ukraińskiego narodu politycznego, o którym raz po raz mówili wszyscy nasi prezydenci?! 13. Od rusyfikacji druku do separatyzmu Na podstawie tabeli 31 w roczniku statystycznym „Druk Ukrainy” przeanalizujmy stan wydawania czasopism w niektórych regionach Ukrainy w językach narodów świata w latach 2011—2015 (zob. tabela 4 na str. 5). Z przytoczonych przeze mnie danych o języku ukraińskim w czasopismach wynika, że wśród regionów najbardziej niebezpiecznych dla języka ukraińskiego znalazły się nie tylko zaanektowany Krym i okupowany Donbas, ale także obwód zaporoski (gdzie udział procentowy łącznego rocznego nakładu czasopism ukraińskojęzycznych w latach 2011—2014 wynosił 3,1%, a w 2015 r. — 2,8%), dniepropetrowski (odpowiednio 4,1% i 5,5%) oraz odeski (7,1% i 7,7%) i stolica (!) Ukrainy (6,8% i 11,6%). Z jakiegoś powodu o haniebnej roli Kijowa w moskwizacji Ukrainy nie mówi nikt. A przecież spójrzcie: w ciągu ostatnich pięciu lat łączny roczny nakład kijowskich czasopism w języku ukraińskim wynosił zaledwie 80,2 mln egzemplarzy, a w języku rosyjskim lub w „winegrecie” rosyjskiego i ukraińskiego — 1 mld 81,7 mln egzemplarzy, czyli 13,5 raza więcej. Może czas już pozbawić Kijów statusu stolicy i przekazać tę funkcję Lwowowi, Iwano-Frankiwskowi lub Tarnopolowi?! Stolica to nie taka znowu zabawka, żeby jej wolno było ignorować art. 10 Konstytucji Ukrainy! Zwróćmy uwagę, że pomimo wojny rosyjsko-ukraińskiej, w porównaniu z latami 2011—2014, w 2015 r. sytuacja języka ukraińskiego w czasopismach nie poprawiła się, a pogorszyła w obwodach kijowskim (z 43,9% do 28,5%), połtawskim (z 25% do 10,2%), sumskim (z 29,2% do 14,9%); na kontrolowanym przez Ukrainę terytorium obwodu ługańskiego udział czasopism ukraińskojęzycznych spadł z 10,1% do 7,8%, a donieckiego — z 17% do zera. W liczbach bezwzględnych średnioroczny łączny nakład czasopism ukraińskojęzycznych w 2015 r. w porównaniu z latami 2011—2014 skurczył się: w obwodzie ługańskim i połtawskim — 3,5 raza, w dniepropetrowskim — 2,3 raza, zaporoskim — 2,2 raza, sumskim — 1,75 raza, kijowskim — 1,6 raza. Wszystko to są oczywiste i odrażające fakty filisterskiej obojętności niektórych społeczności terytorialnych i równolegle — „dalszej rozbudowy” „ruskiego miru”, i zamiast szukać fałszywych socjologicznych podpórek dla twierdzeń o „dwujęzyczności ukraińskiego narodu politycznego”, kierownictwo państwa ukraińskiego jest zobowiązane zadbać o przywrócenie jedności ukraińskiego społeczeństwa i narodu politycznego wokół idei jedynego języka państwowego oraz idei jedynej przestrzeni informacyjnej. Znany ukraiński bloger Sashko Lirnyk (Ołeksandr Własiuk): „Na Ukrainie państwowy język ukraiński musi mieć wsparcie ze strony państwa, a nie opór. I nie fasadowe, a prawdziwe. Kwestia języka — to kwestia strategicznego przetrwania na równi z produkcją własnych rakiet przeciwpancernych i sprzętu pancernego” (http://site.ua/lirnyksashko/388-razgavarivay-pa-chelavecheski-a-ne-sabachey-movoy/). 14. Język — nasza broń i bezpieczeństwo A jednak językowy cynizm umownie ukraińskiej władzy zaszedł tak daleko, że ta władza nie zauważa, iż jej niedocenianie polityki językowej i cynizm tej polityki działa przeciwko państwu, przeciwko społeczeństwu i przeciwko samej tej władzy.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn