Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Maria Ludkewycz: „Musimy dopiąć swego, aby nasza twórczość rzeczywiście docierała do ludzi!”

Слово Просвіти, №06 за 2018 рік

W tym roku Maria Ludkewycz, znana poetka, prozaiczka, pisarka dla dzieci, działaczka społeczna, autorka 44 książek, wśród których 27 jest przeznaczonych dla dzieci, obchodziła dwa jubileusze — twórczy (50-lecie działalności) oraz życiowy (70-lecie od dnia urodzin). „Z pewnym i zdecydowanym krokiem weszła młoda Maria w literaturę — pisze we wstępie redaktor naczelna wydawnictwa „Spolom” Hałyna Kapinis, redaktorka książki „Maria Ludkewycz: życie i twórczość”. Zaprawdę, niezwyciężony jest krok kobiety obdarowanej, mądrej, kobiety-piękności, kobiety-matki — ukraińskiej kobiety”. O drodze lwowskiej pisarki — twórczej i życiowej — mowa w wywiadzie, który przedstawiamy Państwa uwadze. „Dla mnie najważniejsze jest pisanie. Twórczość to to, czym pisarz żyje…” — Mario, często piszesz o miłości. Czy jest ona dobrem dla Ciebie i tych, którzy Cię otaczają? — Miłość buduje, a nie niszczy. I trzeba się do niej odnosić tak: miłość nie powinna tobie dawać, a ty powinieneś być szczęśliwy, radować się i dawać od siebie. Wtedy masz dialog z miłością. Człowiek poznaje siebie przez całe życie. I nie wiadomo, czy pozna do końca. Ale istnieją duchowe, Boże postulaty, które trzeba odpowiednio realizować: jak wybaczać, jak współczuć, jak kochać, jak czynić dobro. Dobro wtedy albo tobie, albo w pokoleniach się odbija. Dlatego takie wieczne tematy matczyne serce nie może nie wysyłać. Ludzie kultury powinni wyznawać te zasady moralne, które dla ukraińskiego narodu zawsze były bardzo ważne. — Co myślałaś, kiedy przygotowywałaś się do zbliżającego się ważnego momentu — 50-lecia działalności twórczej? — Ot, myślę, czy komuś potrzebne jest słowo literata, jak ludzie je odbierają. A konkretnie — podsumowuję pewien okres swojej twórczości. Na szczęście przekonałam się, że ludziom potrzebne jest Słowo. To oaza dobra, czułości. Tutaj, w odróżnieniu od pragmatycznego świata, można myśleć o wiecznym, o wszystkim, co jest w duszy. Jeśli chodzi o wydarzenia — to były one różnorodne. W Muzeum Historii Religii odbył się ciekawy wieczór — były tam wszystkie organizacje społeczne, z którymi współpracuję, dzieci, które czytały moje wiersze, śpiewały piosenki do moich wierszy — ze Lwowskiego Ukraińskiego Gimnazjum Humanistycznego, gdzie dyrektorem jest Łarysa Wasyłyszyn, która konsekwentnie dba, aby dzieci były „na poziomie”. Kształcenie humanistyczne w tym gimnazjum jest pełnowartościowe. Często występują tam poeci, odbył się jubileusz Antonycza. A w obwodowej bibliotece dziecięcej wydarzenie prowadziła Lilija Płachtij, dyrektor konkursu-festiwalu „Galicyjska jesień”. Miałam okazję kontaktować się z twórczą inteligencją. Pani Lilija ma z biblioteką porozumienie — zbiera zainteresowane osoby raz w miesiącu. Właściwie pierwsze spotkanie było ze mną. Słuchaczami byli nauczyciele, „sojuzianki” — kobiety, które interesują się kulturą. Czytałam tam wiersze, razem rozmawialiśmy o kobiecym losie, o matczynych uczuciach, o tym, co kobieta jest warta w obecnym społeczeństwie. — Czy literat powinien być jednocześnie działaczem społecznym? — Wskazane, oczywiście. Ale to zależy od konkretnego człowieka. Osobiście podoba mi się, gdy literat ma jakieś obciążenie społeczne i wnosi coś swojego w życie publiczne. Oglądając się wstecz, chciałoby się jeszcze wiele zrobić, bo jest już i zrozumienie, i doświadczenie. Byle tylko było zdrowie i dobry klimat w życiu kulturalnym społeczeństwa. — A „czas nas podredagowuje”? Jak Ciebie podredagował? — Faktycznie podredagował. Bo marzysz o jednym, a czas stawia zupełnie inne problemy. Państwo, instytucje władzy czasem tak „cieszą” swoimi działaniami, że musimy się zmieniać: życiowe okoliczności, nieprawda, skomplikowane sytuacje… Chociaż człowiek pragnąłby być inny i bardzo chciałby, żeby było tak, jak należy. — „Przeczytałem Pani książkę „Błogosław, Mario” — pisał do Ciebie Jurij Muszketyk w liście — i jeszcze raz uwierzyłem, że poezja nie umarła”… — Pewnie, jeśli piszesz i wierzysz w to, co piszesz, i tworzysz swój poetycki świat w duszy, w poezji, w słowie, który istnieje — świat duchowy, zmysłowy, kobiecy, ciekawy, szlachetny — ludzie to czytają i odbierają. Jeśli ludzie czytają i odbierają sercem — wtedy poezja nie umiera. — Co jest dla Ciebie ważniejsze: działalność poetycka, praca z dziećmi, z twórczą młodzieżą czy praca w Związku Pisarzy w randze zastępcy lwowskiego przewodniczącego NSPU? — To absolutnie różne rzeczy. Dla mnie najważniejsze jest pisanie, wszak twórczość to to, czym pisarz żyje. A bez drugiego skrzydła moje życie byłoby ubogie, bo w duszy jestem pedagogiem i to życie jest związane z dziećmi, dlatego jest czarowne. Mam i poezję, i twórcze kontakty z młodzieżą, z kolegami ze związku. Dlatego odwiedzam prezentacje książek, interesuję się życiem kulturalnym Lwowa. — Bywałaś gdzieś za granicą — sama czy w składzie delegacji literackich? — Tak. W Moskwie, Mińsku, w Pradze, Budapeszcie, w Polsce. Poeta powinien bywać za granicą, widzieć środowisko kulturalne różnych krajów, żeby porównać, ocenić swoje. A także — dążyć do tego, by Twoje utwory tłumaczono na inne języki. „Bardzo chciałabym wiele zmienić w Związku…” — „Wychodzimy z kręgu zwątpienia i biedy. Błogosław nas, Mario!”. Błogosławiła Cię Maria? — Uważam, że Matka Boska jest orędowniczką wszystkich kobiet. I modlitwa do Niej bardzo pomaga. Mam swoją modlitwę… — Co najbardziej weszło w Twoją duszę — świerki, paprocie, jedwabiste mchy czy trawy i kwiaty? — Pewnie wszystko. Bo to z mojego górskiego kraju, z dzieciństwa. Z Kozakiwki, która jest w rejonie bolechowskim. Dlatego bliskie mi są góry Karpaty. — Czy ukraińska poezja dla dzieci cieszy się uwagą krytyki? — Niezbyt, niestety. Są pewni krytycy, którzy obsługują pewnych pisarzy. A tak nie powinno być. Choć raz w roku powinien być przegląd książek, które ujrzały światło dzienne. I NSPU powinna w tym planie pracować. Ale obecnie wszystko dzieje się spontanicznie. — Czy naprawdę uważasz, że „słowa żyją w innym świecie niż my”? — Pewnie tak, bo Słowo ma swoje absolutne znaczenie, a człowiek czasem słowami żongluje. — Petro Soroka pisał do Ciebie: „Twoje wiersze ze „Srebrnego cienia sosny” chce się czytać na głos”, a czy Tobie zdarza się czasem takie pragnienie — przeczytać swoje teksty na głos? — Kiedy czytam na głos, to brzmią inaczej, niż gdy czytam oczami. Na głos wiersz brzmi jak muzyka i jest w nim jakaś tajemnica. — Ihor Kałynęć na spotkaniu autorskim podziękował za to, że poprosiłaś go o napisanie przedmowy do swojego dwutomnika „Zryw i podziw”. A kto, Twoim zdaniem, powinien być bardziej wdzięczny? — Myślę, że oboje jesteśmy sobie wdzięczni. Ihora Kałynęcia bardzo szanuję — jego twórczość, jego postawę obywatelską. On wszystko czyta, jest w centrum procesu literackiego. — Dyrektor Lwowskiej Obwodowej Biblioteki Dziecięcej Łarysa Łuhowa trafnie zaznaczyła podczas promocji: „Do nas przychodzą wolontariuszki Marii Ludkewycz, aby wychować małych poetów, by stawali się wielkimi”. Jak Ci się to udaje? — Bardzo miło, że przez 30 lat z „Dżerełećka” wyszło wielu utalentowanych ludzi. Uczą się od siebie nawzajem. Łączą się, omawiają pierwsze książki. Ujrzało światło dzienne 5 almanachów studia literackiego „Dżerełećko”. W ciągu ostatnich 3-4 lat pisarzami zostali Wołodymyr Bynio, Marjana Tarnawśka, Natalija Matolineć, Roksołana Sawczyn, Iryna Bandurowycz… — Jak odniesiesz się do opinii wyrażonej przez Ihora Hurhułę: „Tak, ona (czyli Maria Ludkewycz. — B. Z.) lepiej kierowałaby Związkiem niż inni”. Chciałabyś kierować Lwowskim Oddziałem NSPU? — Bardzo chciałabym wiele zmienić w Związku, ale czuję, że moja dusza należy do młodzieży i ich twórczości. Zajmować się działalnością administracyjną nie lubię… Chociaż… Ale jest jak jest. “Człowiek powinien mieć swoją osobistą przestrzeń, ale nie cały świat…” — Jak formowałaś się jako ukraińska patriotka? — To działo się naturalnie. Nawet myśli innej nie było. Jeszcze rodzinę mojego wuja wywieziono na Sybir. Myślę, że to zrozumiałe… — Co udało się zrobić razem z Zorjaną Biłyk z “Związku Ukrainek”, jeśli mieć na uwadze wychowanie młodych (czy z młodych) talentów? — Razem pracujemy w Bortiatynie, w muzeum-dworze B.-I. Antonycza. Zapraszają nas na spotkania twórcze z pedagogami, z dziećmi. Prowadzimy warsztaty z dziećmi. I one nas zapraszają. Dzieci bywały jeszcze i u Łubkiwskiego — w Rokitnem. Często drukuję je w gazecie “Halickie Młodzieńcze”. Słowem, łączy nas z panią Zorjaną owocna przyjaźń z muzeum Antonycza. — Skąd u Ciebie wziął się obowiązek, a dokładniej zainteresowanie, uczenia dzieci pisania wierszy? — W młodości przez 5 lat pracowałam jako nauczycielka klas początkowych. I podoba mi się, jak dzieci tworzą. Przygotowałam i wydałam 27 książek dla dzieci. Twórcze dzieci są bardzo oryginalne. Więc chce się z nimi porozmawiać. One oryginalnie myślą i postrzegają świat na swój sposób. Pogłębiam ich wizję. — Czy uda się nam, literatom, dziennikarzom, przedstawicielom twórczym, choć trochę “oświecić” ludzi, aby ruszyć z miejsca pewną społeczną skostniałość przeciętnego Ukraińca? — Możliwe. Ale konieczne jest, aby nasza twórczość docierała do ludzi. Niestety, książki są drogie, ceny biletów w teatrach nie są zbyt przystępne. Trzeba iść do ludzi jeszcze z przedszkoli, ze szkół, aby kultura była w dziecięcym świecie, aby była bliższa ludziom, aby wszyscy mogli skorzystać z tego, co zrobiono w różnych jej dziedzinach. — Jak uważasz, Internet to osiągnięcie ludzkości czy nieszczęście, które ją kiedyś zniszczy? — Rozumiem, że Internet to cud. Kiedy, powiedzmy, człowiek przez Skype’a może rozmawiać i widzieć rozmówcę — w szczególności także w innych krajach. Ale z drugiej strony, człowiekowi koniecznie trzeba także ograniczać siebie. Pamiętajmy, że książki nikt nie odwołał. I nie odwoła. Chociaż młodzież czyta dużo książek z Internetu. Dlatego muszą współistnieć i książka prawdziwa, i książka w Internecie. Uważam, że każdy człowiek powinien mieć swoją osobistą przestrzeń, ale nie cały świat. — Obok mnie wtedy w Muzeum siedział znany lwowski rzeźbiarz Jarosław Motyka, który dosłownie oddychał twórczością. Mam rację? — Tak, to bardzo twórczy człowiek. Kocha poezję, bywa na wielu wieczorach twórczych. Przyjemnie, kiedy ludzie różnych rodzajów sztuki lgną do siebie. Podoba mi się malarstwo, a kolory stymulują mnie do pisania poezji. — Switłana Szlemkewycz z Uniwersytetu Leśnotechnicznego radośnie wypowiedziała się na wydarzeniu w Muzeum: “Przyjemnie, że są ludzie, którzy czynami wspierają swoje słowa”. — Ze Switłaną znamy się jeszcze z czasów Klubu Twórczej Młodzieży, od 1983 roku. Tam przychodzili artyści, malarze, poeci, rzeźbiarze. Tam jednoczyła się młodzież. Switłana grała w jednej z bajek Królową. I od tamtej pory się przyjaźnimy. Przyjemnie, że artyści postrzegają poezję, a naukowcy interesują się twórczym życiem Lwowa. — Ile czasu pracujesz w gazecie “Halickie Młodzieńcze”? — Od 1991 roku. Tę gazetę zakładaliśmy razem z Tetianą Werheles i dyrektorem Centrum Ihorem Sarwirowem. Łączy ona dzieci, dzieci mają możliwość tutaj się drukować. Gazeta wychodzi raz w miesiącu. Wymyśliłam także miejski konkurs “Literacki Lwów”. Odbywa się już po raz drugi. Dzieci zainteresowały się, ponieważ pragną, aby pisarze przychodzili do szkoły. Dzieci piszą eseje o pisarzach lub o ich książkach. Wtedy zapraszają ich do siebie. Tak młodych można angażować w twórczość. Oto widzisz, napisali o Andriju Sodomorze, Ihorze Kałynciu, Julii Kurtasz-Karp, Marijanie Tarnawskiej. — Przez 30 lat pracy w “Dżerełku” nie zmęczyłaś się? — Studio “Dżerełko” zostało stworzone w 1988 roku w obwodowej bibliotece dla dzieci. I mnie tam zaproszono. My jako pierwsi w studiu szukaliśmy po szkołach twórczych dzieci. Po jakimś czasie niektóre z nich stały się członkami Związku Pisarzy: Hałyna Kruk, Oksana Kopak (Krysztalewa), Ołenka Dub, Jaryna Matwijiw. A ogółem członkami Związku zostało kilkudziesięciu twórców z “Dżerełka”. Na 30-lecie “Dżerełka”, wiosną, planujemy wydać książkę. Chciałoby się, aby książki, które piszemy, przynosiły radość. Wtedy i pisarz czuje, że jego praca jest potrzebna, nie daremna. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NANU i MONU, członek NSPU i NSJU, kandydat nauk filologicznych

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn