Strona · s. 12strona oryginału ↗
Stepan PUSZYK. Szkice z historii Wiktorowa
Слово Просвіти, №06 за 2018 рік
Ciąg dalszy. Początek w nr 5 z 2018 roku. Jeszcze w Stanisławowie 17-letni gimnazjalista z Wiktorowa poznaje pierwszego profesjonalnego kompozytora Galicji, dyrygenta Denysa Siczyńskiego, widzi, w jakiej nędzy przebywa ten wielki talent-bezdomny, i przekonuje ojca, by zaprosił go na zimę do ich wsi, aby założył chór cerkiewno-świecki i nauczył siostrę Olesię gry na fisharmonii oraz dyrygowania. Co prawda, pobyt Denysa Siczyńskiego w Wiktorowie urwał się wiosną 1902 roku, bo Olesia zakochała się w swoim nauczycielu i dyrygencie. Jej poświęcił swoje nowe utwory, napisane w Wiktorowie. Lecz mało kto wiedział, że do narodzin muzycznych arcydzieł kompozytora, do założenia w Wiktorowie chóru, który zaczął działać 11 listopada 1901 roku, miała związek także Olesia Dombczewska, aż do momentu, gdy stworzone przez Siczyńskiego w Wiktorowie rękopisy utworów muzycznych z dedykacjami dla niej nie znalazły się w Izraelu. Wyłudził je od diaka Fedora Sałyhy iwanofrankiwski dziennikarz Izrael Tobiaszewicz Kac i wywiózł z miasta między dwiema Bystrzycami do swojej historycznej ojczyzny. W 1901 roku Denys Siczyński w domu Dombczewskich skomponował muzykę do wiersza Łesi Ukrainki „Nie śpiewajcie mi tej pieśni”. I kto wie, czy nie ten kompozytor był powodem tego, że genialna poetka planowała odwiedzić Stanisławów. A jeśli nie pojechała z gór na dół, to było to uwarunkowane tym, że Hankewycz zwlekał z drukiem rewolucyjnej literatury, którą Łesia miała przewieźć do Rosji, a możliwe, że i Kłyment Kwitka zaszedł za daleko w swoich miłosnych podbojach, bo porzucił wszystko w Kijowie i przybiegł do Kobylańskiej w Czerniowcach, gdzie przebywała Łesia Ukrainka. Tutaj albo w Burkucie, albo w Dowhopillu ostatecznie rozstrzygnęło się, że Łesia Ukrainka wychodzi za mąż za młodszego o dziesięć lat muzyka i folklorystę. Z książki „Pieśni w zapisach Łesi Ukrainki” dowiadujemy się, jakie pieśni w Karpatach śpiewało i słuchało małżeństwo. A dla Denysa Siczyńskiego została jedna jedyna śpiewka, napisana przez niego samego do słów genialnej poetki: „Nie śpiewajcie mi tej pieśni”… Tak, w Wiktorowie zostawił cząstkę swojego serca pierwszy w Zachodniej Ukrainie profesjonalny kompozytor i dyrygent Denys Siczyński, który urodził się w 1865 roku we wsi Kliwińce w powiecie husiatyńskim na Tarnopolszczyźnie. I zrobiłem wszystko, aby na Domu Ludowym została ustanowiona tablica pamiątkowa z jego płaskorzeźbą. Przewodniczący wiktorowskiego kołchozu Dmytro Hnyp zrozumiał moją ideę w pół słowa i wyasygnował środki na znak pamięci. A już ja odsłaniałem tablicę i jeździłem do wsi Denysa Siczyńskiego, który u nas stworzył chór, napisał kilka utworów muzycznych, a nawet napisał w Wiktorowie wiersz o nim. Ojciec Denysa Siczyńskiego przez pewien czas był zarządcą pańskiego majątku, matka — z Buczyńskich, siostra znanego działacza społeczno-politycznego i etnografa Melitona Buczyńskiego. W Stanisławowie mieszkała jego babcia Buczyńska. Właśnie ta okoliczność spowodowała, że D. Siczyński w latach 1873—1875 uczył się w stanisławowskiej szkole „normalnej”. Po tarnopolskim gimnazjum, krótkotrwałym studiowaniu prawa na wydziale prawnym Uniwersytetu Lwowskiego i ukończeniu Konserwatorium Lwowskiego w biografii Siczyńskiego pojawiają się takie miasta, jak Kołomyja, Przemyśl, Dorohowyż. Ostatnia dekada jego twórczego życia (od 1899 do 1909 roku) związana jest ze Stanisławowem i bliskimi temu miastu wsiami, wśród których był i Wiktorów, gdzie służył proboszcz Josyp Dombczewski, wywodzący się, zdaje się, z tych samych Kliwińców, co na Podolu. Denys Siczyński był niezwykle utalentowanym kompozytorem, dyrygentem, muzykiem, pedagogiem, wydawcą, działaczem społecznym, jego nauczycielami byli pianista i kompozytor W. Wesełiaczyński, uczeń Chopina Karol Mikuli. On sam staje się wykładowcą, organizuje wiejskie chóry w Wiktorowie, Mykytyńcach, Uhornzykach, Pidpeczarach. Wiktorowski proboszcz J. Dombczewski miał córkę Ołeksandrę i syna Romana. Roman był bardzo utalentowanym młodzieńcem. Ucząc się w gimnazjum stanisławowskim, poznaje kompozytora Siczyńskiego i przekonuje ojca, by wziął go na zimę do wsi. Kompozytor i dyrygent cieszy się z tej propozycji, wszak w chłodnej porze roku będzie miał dach nad głową i strawę. 11 listopada 1901 roku rozpoczyna próby chóru, który wykonuje pieśni ludowe i cerkiewne, przygotowuje zespół do koncertów nie tylko w Wiktorowie. Chórzystami zostali wiejscy parobkowie i dziewczęta, gospodarze i gospodynie. Szczególnie wyróżniał się spośród nich młody diak-tenor Mykoła Sałyha, który uczył się diakowania w Stanisławowie u Hnata Połotniuka, a w Wiktorowie u Mykoły Sałyhy przechodził diakowskie szkolenie Szaturma z Bludnik. W latach 1909—1910 Szaturma był diakiem w Wiktorowie. Ponieważ po dekadzie we wsi ukrywał się zbieg ze stanisławowskiego więzienia „Dibrowa” Myrosław Siczyński, który dokonał we Lwowie zamachu na gubernatora Galicji M. Potockiego, to warto pamiętać, że mieszkańcy Wiktorowa czasami mylili miejsca prze-
Pobyt kompozytora Denysa Siczyńskiego oraz zbiega z więzienia Myrosława Siczyńskiego w Wiktorowie, a przez czyn Myrosława Denys miał wiele nieprzyjemności w związku z wystawieniem opery „Roksolana” i innych utworów. Wielkim, nieznanym dotąd wydarzeniem stał się pierwszy występ wiktorowskiego chóru. Wykonywał on pieśni „Szcze ne wmerła Ukrajina”, „Zapowit”, „Rewe ta stohne Dnipr szyrokyj”, „Ne pora”, „My — hajdamaky”, „Rozwywajsia ty, wysokyj dube”. Sława o tym zespole rozniosła się po wszystkich okolicznych wsiach. Wiedzieli o jego narodzinach w Haliczu i Stanisławowie. W tamtym czasie Denys Siczyński miał 36 lat, a Olesia była gimnazjalistką (ukończyła gimnazjum w Stanisławowie). Młoda dziewczyna zakochała się w swoim nauczycielu, organizatorze i kierowniku chóru. Uczył ją grać na fisharmonii, która znajdowała się u Dombczewskich, chodził w trzewikach, czarnym garniturze, w krawacie. Kiedy na Denysa spływało natchnienie, siadał na całą noc do fisharmonii i tworzył muzykę. Wieśniakom opowiadał, że za każdą pieśń zarabia po 100 reńskich. Za 100 reńskich można było kupić dobrą krowę, więc nie obywało się bez zazdrości, choć napisanie pieśni nie było takie proste, ale Siczyńskiemu zależało, by postrzegano go nie jako ubogiego grajka, lecz jako zamożnego kompozytora. Oczywiste jest, że uczucie nauczyciela do swojej uczennicy było odwzajemnione, gdyż na zapisie nutowym stworzonych przez niego w Wiktorowie kantaty do słów Tarasa Szewczenki „Liczu w newoli” oraz pieśni pojawiają się wersy dedykacji dla Olesi Dombczewskiej. Ksiądz Josyp Dombczewski, gdy dowiedział się lub zauważył, że między Siczyńskim a jego córką wybuchła miłość, faktycznie wygnał ze wsi jej nauczyciela, znanego kompozytora. Co więcej, duszpasterz zrobił wszystko, aby w Wiktorowie działało towarzystwo trzeźwości, a dyrygent pozwalał sobie czasami dyrygować chórem, wcześniej zaglądając do kieliszka... Nie doczekawszy wiosny, Siczyński wyjechał z Wiktorowa do Stanisławowa. Dla niego i dla Dombczewskich, dla całego Wiktorowa świętem stał się przyjazd do miasta między dwiema Bystrzycami kompozytora Mykoły Łysenki. Wiktorowscy chórzyści również przybyli tutaj i pieśnią „Dumy moji, dumy moji” witali genialnego kompozytora, a Denys Siczyński dyrygował zespołem, który był jego dziełem. Założony przez niego chór twórczo żył całe dziesięciolecia. Po Siczyńskim początkowo zespołem tym kierowali diak Mykoła Sałyha i Oлександra Dombczewska. Ale w 1909 roku umiera jeden z najmądrzejszych proboszczów Wiktorowa, człowiek wielkich zdolności organizacyjnych, ukraiński patriota. Ludowe przysłowie mówi, że księdzu dzwonią, a księżą z wioski gonią. Żony księdza J. Dombczewskiego nikt ze wsi nie wyganiał, ale własnego domu ona tu nie miała. Zatem kiedy na parafię przyszedł ksiądz Wenedykt Salewycz, Warwara Dombczewska z córką Olesią wyjeżdżają do Lwowa, bo ich syn i brat Roman po ukończeniu uniwersytetu ożenił się z córką buczackiego księdza Iryną Rybak i w mieście Mikołajowie założył kancelarię prawną. Dombczewscy tutaj bardzo dobrze zorganizowali pracę „Proświty”, wzbogacili jej bibliotekę książkami, ożywili życie miejskie organizacją różnych wydarzeń. Irynie i Romanowi Dombczewskim urodziły się dwie dziewczynki. Ale jedna córka przyniosła małżeństwu wielką radość, a druga — wielki smutek: zmarła na chorobę zakaźną. Jednak niedługo Dombczewscy pracowali w Mikołajowie. Wybuchła I wojna światowa. Iryna staje się jedną ze współzałożycielek lwowskiej Lecznicy Strzelców Siczowych, a prawnik Roman Dombczewski idzie do wojska jako oficer, wysyłają go do Freistadt do obozów, gdzie przebywali ukraińscy jeńcy wojenni, którzy później stali się podstawą ukraińskich formacji wojskowych dywizji „Siniej” i „Siroj”. Uczył ich historii i prawa Roman Dombczewski. Został sotnikiem Ukraińskiej Armii Halickiej i Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, przeszedł z walkami drogę do Kijowa i z powrotem do Lwowa. Roman, który znał 8 języków obcych i studiując na wydziale prawa we Lwowie, z wielkim zainteresowaniem słuchał wykładów czołowych historyków, włącznie z Mychajłem Hruszewskim, odegrał ważną rolę w przygotowaniu Ukraińskich Strzelców Siczowych. A w tym czasie jego żona Iryna we Lwowie pracowała w Lecznicy Strzelców Siczowych. W tym szpitalu byli lekarze, felczerzy, pielęgniarki, sanitariuszki, kucharka. Nie wiedzieli, że niedaleko znajduje się dom Iwana Franki, w którym umiera opuszczony przez wszystkich genialny pisarz. Opiekował się nim krewny, a synowie Franki byli na froncie, córka — w Kijowie (tam Rosja, a tu Austro-Węgry — dwa walczące ze sobą państwa, w których armiach zabijali się nawzajem Ukraińcy; i wśród pacjentów wspomnianego lwowskiego szpitala byli Ukraińcy, przez Ukraińców zranieni). W mroźną wojenną zimę 1916 roku do zarządczyni przytułku-lecznicy Iryny Dombczewskiej
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
