Strona · s. 14strona oryginału ↗
Tetiana Jablonska — sam na sam z naturą
Слово Просвіти, №06 за 2018 рік
Ekspozycja składa się z dzieł z kolekcji rodziny artystki, wykonanych w różnych technikach malarskich (olej, pastel). „Teraz wróciłam do punktu wyjścia. Czuję, że w twórczości jestem całkowicie wolna. Maluję z okien w pobliżu swojego domu. To „zwężenie horyzontu” wręcz go dla mnie rozszerzyło – otworzyło piękno i poezję tam, gdzie ich wcześniej nie widziałam. Każdy z nas ma swoje okno, w które patrzy Natura. Chce się wierzyć w to, że sztuka jest potrzebna ludziom. W przeciwnym razie nie ma sensu w niej pracować. I jest ona potrzebna nie tylko po to, by odpocząć od trosk w walce o byt, od zgiełku, a przede wszystkim dla duchowego wzbogacenia człowieka, by wspierać i budzić w nim ludzkie uczucia, poczucie harmonii, jedności z naturą, dobra. Lubię pracować w samotności, sam na sam z naturą i swoimi uczuciami, w ciszy i spokoju. Czasami natchnienie przychodzi nagle. Bywa, że się na nie czeka, uważnie patrząc wokół i wsłuchując się w siebie” — pisała Tetiana Nyliwna w 1997 roku. Otwierając wystawę, dyrektor muzeum Wałentyna Boczkowska opowiedziała o przygotowaniu ekspozycji. Pomysł zrodził się jeszcze w zeszłym roku, kiedy na Ukrainie obchodzono 100-lecie urodzin Tetiany Jablonskiej. Z propozycją zaprezentowania prac Tetiany Nyliwny w Muzeum Książki i Drukarstwa pani Wałentyna zwróciła się do młodszej córki artystki, Hajane Atajan, która przechowuje dzieła matki w prywatnej kolekcji. Początkowo planowano, że na wystawie będą zaprezentowane tylko pastele artystki, potem zdecydowano się eksponować także prace olejne. Ekspozycja będzie czynna ponad miesiąc. A w planach muzeum jest prowadzenie wystaw dzieł Tetiany Jablonskiej co roku, w dniu urodzin artystki. Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy zaprosiło na otwarcie wystawy obrazów z późnego okresu twórczości wybitnej ukraińskiej artystki, laureatki Nagrody Szewczenkowskiej, Tetiany Jablonskiej. W ekspozycji zaprezentowano kilkadziesiąt prac Tetiany Jablonskiej, stworzonych w latach 1990–2005. Z twórczością artystki można się również zapoznać za pomocą slajdów, które są demonstrowane na ekranie w jednej z sal wystawowych. Uwagę wielu zwiedzających wystawę przyciągają wspomnienia Hajane Atajan. „Kiedy w październiku obok naszego domu lśnią złotem lipy, za każdym razem wspominam taki sam słoneczny dzień 1998 roku. Mama właśnie zobaczyła mnie na balkonie w złotawej kurteczce — od razu zażądała dużego płótna. Musiałam przynieść płótno z pracowni — dla mamy nie istniały przeszkody, kiedy przylatywało natchnienie! Portret malowała dwa dni. Energicznie, na stojąco, zapominając o wieku. A miała wtedy 81 lat. Już pierwszego dnia praca była prawie gotowa. Drugiego dnia mama tylko lekko dotknęła detali i wszystko. A trzeciego dnia pogoda się zepsuła: powiał zimny wiatr, zaczęło padać, gałęzie w jednej chwili obnażyły się. Niedługo potem mama zachorowała i już więcej nie mogła pracować farbami olejnymi. Ten portret to jedna z jej ostatnich prac w tej technice. Nazywała ją swoją „Łabędzią pieśnią”. Taka właśnie była — zdeterminowana, kiedy chodziło o pracę. Jednym z jej ulubionych powiedzeń był „kierunek głównego uderzenia” — człowiek zawsze powinien określać, co jest dla niego w danej chwili najważniejsze i właśnie tam skierować wszystkie swoje siły. W jej życiu wszystko było podporządkowane pracy. Nawet w najtrudniejszym czasie w naszym domu obowiązkowo musiały być farby i płótna. W aktywnych latach, mimo dużego obciążenia wykładaniem w instytucie artystycznym i sprawami społecznymi w Związku Artystów, mama zawsze znajdowała czas na pracę twórczą. Wydaje się, że jej energii wystarczyłoby dla kilku osób. Długa droga Tetiany Jablonskiej w sztuce wcale nie była triumfalnym pochodem od nagrody do nagrody. W czasach radzieckich urzędnicy nie zawsze okazywali przychylność artystom, a tytuły i nagrody często nie ratowały ich posiadaczy, gdyż od nagrodzonych wymagano więcej. Różnie bywało: trudności i zwycięstwa, poszukiwania, odkrycia i rozczarowania. Najważniejsze, że artystka zdołała pozostać sobą, a to w tamtym niełatwym czasie było coś warte. Jej dorobku twórczego nie da się zamknąć w artystycznych schematach, „poukładanego na półkach”. Dla kogoś jest ona symbolem socrealizmu z ikonicznym dla powojennych czasów obrazem „Chleb” — i tak właśnie jest. Dla kogoś innego ona ze swoimi dekoracyjnymi poszukiwaniami i folklorem uosabia burzliwe lata 60. i to również prawda. Ktoś najbardziej ceni jej późną impresjonistyczną lirykę — czemu nie? Ale każda z tych interpretacji, jeśli wziąć ją osobno, okaże się błędna i uproszczona. Tetiana Jablonska, na ile mogła, zachowywała poczucie wewnętrznej wolności, ono nie pozwalało jej „spocząć na laurach” i powtarzać już znalezione, ono pchało ją dalej, do nowych i nowych poszukiwań. Nie uważała się za utalentowaną, ale wierzyła w uczciwą i wytrwałą pracę, nie dążyła do łatwych dróg i całe życie się uczyła. Rok temu, kiedy w 100-lecie urodzin Tetiany Jablonskiej w wielu naszych miastach pokazywano jej dzieła, ludzie szli do muzeów i sal wystawowych: młodsi i starsi, całymi rodzinami i pojedynczo, niektórzy po kilka razy. I obok dzieł Jablonskiej, jak zawsze, z twarzy znikało zmęczenie i zatroskanie, zamiast tego pojawiała się cicha radość. Ta cicha radość, ten kontakt duszy jest czymś prawdziwym, najcenniejszym, dla czego warto pracować artyście. Ta cicha radość jest droższa od jakichkolwiek tytułów i nagród. Czas płynie, tytuły tracą na wartości, ale siła wpływu malarstwa na ludzi nie znika, a nawet rośnie. Jakby to, co sztuczne i zbędne, odchodziło w niebyt, a to, co prawdziwe i ważne, żyje dalej. Miałam szczęście blisko obcować z twórczością mamy w jej późnym okresie. Jestem dumna z tego, że podawałam jej farby i płótna, czasami bywałam dla niej modelką. Widziałam, jak działo się cud — im dalej, tym bardziej mama potrafiła wyczuć w codzienności coś niezwykle ciekawego i znaczącego, a co najważniejsze — mistrzowsko wcielić swoje natchnienie na płótnie czy papierze. Ostatnie kilka lat jej „okna” ograniczyły się do okna naszej kuchni, a płótno i farby olejne trzeba było zamienić na papier i pastele. Ale ostrość artystycznego widzenia i przenikliwość obrazów od tego tylko wzrosły. Jeśli wczesne dzieła artystki można porównać do wielkich powieści lub epickich filmów, to jej późna liryka jest współbrzmiąca z wykwintnymi krótkimi wierszami poetów wschodu. Mama miała tytuł „Bohatera Ukrainy” — był on najważniejszym ze wszystkich jej licznych tytułów. Teraz, kiedy na Ukrainie toczy się prawdziwa wojna o państwową niepodległość i ta wojna wyłania prawdziwych bohaterów, dla mnie mama już raczej nie jest Bohaterem Ukrainy. Ale dla mnie zawsze była bohaterem w całkowitym oddaniu pracy i surowej samodyscyplinie, w stosunku do swojego powołania na świecie”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
