Zdjęcie z president.gov.ua
Sobór Mądrości Bożej w Kijowie. Intronizacja Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza w dniu jego 40. urodzin
CZŁOWIEK WIELKIEGO CZYNU
Z PAMIĘCI LUSTRA
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl ŁYZANCZUK, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy: Zastanówmy się razem — spokojnie, rozważnie, z punktu widzenia zachowania i rozwoju wolnej, demokratycznej, prawnej, duchowej, соборnej Ukrainy. Tymczasowo odsuńmy na dalszy plan problemy społeczne (wynagrodzenia, emerytury, stypendia, ceny leków, cena gazu itd.), a dobrze się zastanówmy, który z obecnych kandydatów na urząd Prezydenta będzie w stanie razem z nami zachować niezależność Ukrainy, razem z cywilizowanymi krajami świata wywalczyć sprawiedliwy pokój dla Ukrainy, a po wyborach, zostawszy Prezydentem, rozwiązywać kwestie społeczne, pogłębiać walkę z korupcją, dalej udoskonalać reformę wymiaru sprawiedliwości itd. Bo kierując się emocjami i bezmyślnie chwytając się taniego gazu (dwa, cztery razy taniej), możemy stracić niezależność Ukrainy, przekształcając ją w małorosyjską (noworosyjską) gubernię Moskiewszczyzny. Tego właśnie bardzo chce Putin, jego imperialno-kremlowska klika. Moskwa dokłada wszelkich starań, aby wywołać maksimum chaosu podczas ukraińskich wyborów i zapewnić wybór na Prezydenta Ukrainy człowieka „nie tylko zorientowanego na Rosję, lecz całkowicie rozpuszczonego w jej celach polityki zagranicznej” (W. Horbulin). Czy w ten sposób Putin nie stanie się „prezydentem Ukrainy”? Nie bezpośrednim, lecz wszechmocnym popychaczem takiego prezydenta na Ukrainie, który działałby według zasady: „Czego sobie życzycie?”, „Wszystko zrobione!”. Cała przestrzeń informacyjna nie tylko Federacji Rosyjskiej, lecz także Europy jest przepełniona wezwaniami, by pomóc Ukraińcom wybrać nowego prezydenta, ponieważ obecny, rzekomo, zupełnie się nie nadaje. Ale dlaczego? Domyśliliście się: bo nasz Prezydent Poroszenko nie chce tańczyć do melodii moskiewskiej bałałajki i wbrew oczywistym niedociągnięciom, błędom i trudnościom jest ukraińskim Twórcą Państwa. Być może nie najbardziej udane porównanie: w swoim czasie, niestety, hetmanowi Iwanowi Mazepie nie udało się wyrwać Ukrainy spod jarzma Moskwy. Z powodu braku zgody i jedności w środowisku elity sto lat temu poniosła klęskę ukraińska rewolucja narodowa. Urzeczywistnijmy dziś hasło „Precz z Moskwą!”. To jest najważniejsze powołanie dla nas, dzisiejszych obywateli Ukrainy. Nie dajmy się zwieść pochlebnym obietnicom wielu kandydatów! Zbyt prymitywne jest twierdzenie, że już teraz (w jednej chwili) można rozwiązać wszystkie wewnętrzne i zewnętrzne problemy. Nie zaprzeczam: można „nowym kursem” bez końca „rozkoszować się” „intelektualnie bogatym” „Wieczornym kwartałem”, „Ligą śmiechu” i „Rozśmiesz komika”, bo to jest „fajne”. Budowanie Państwa Ukraińskiego w warunkach rosyjskiej agresji to nie jest tworzenie pod nadzorem „kontroli narodowej” cyrkowego programu Dobrodomowa z „ludowym prezydentem” Ляшко — Laszką.
Niestety, wielu szaro-czarnych bojowników o prezydencką buławę nie ma wyraźnego i zrozumiałego wyobrażenia o przyszłości naszego Państwa; nie uświadamiają sobie głębi zagrożenia, jakie Rosja niesie Ukrainie. „Niebezpieczeństwo polega na tym, że wśród potencjalnych ubiegających się o urząd prezydenta i przyszłych kandydatów na posłów są jawni lub ukryci agenci wpływu Rosji, dla których ona próbuje stworzyć niezbędne warunki do zwycięstwa” (W. Horbulin).
Wśród kandydatów na stanowisko Prezydenta Ukrainy są godni uwagi, bo „»uczciwych jest więcej«”, ale niestety ci zasłużeni, przepraszam, kręcą się na tym samym polu wyborczym, różnymi głosami, nawet prawdziwymi, wzywają zdezorientowanych wyborców, by głosowali tylko na nich.
Jaki może być wynik tych – na pierwszy rzut oka – szlachetnych dążeń? Nie tylko opłakany dla każdego z 8–10 kandydatów o nieskazitelnej reputacji, bo gwiazdy na niebie, z powodu egocentryzmu każdego (uważa, że tylko on jest najbardziej godny bycia prezydentem), ustawiły się tak, że żaden z nich nie wejdzie do drugiej tury. Co więcej, przez tradycyjny brak zgody tworzą dramatyczno-tragiczną sytuację dla Ukrainy.
Dlaczego? Każdy z nich świadomie lub podświadomie przyczyni się do tego, że także Państwotwórca Poroszenko, którego Putin nienawidzi jeszcze bardziej niż kiedyś Juszczenki, może nie zdobyć tylu głosów, by wejść do drugiej tury wyborów.
Zakończenie na str. 2
CHMIELNICKI: REŻIM SPRZYJANIA
JUBILEUSZOWA WYSTAWA MARYNY SOCZENKO
Tłumaczenie maszynowe
Do czego to może doprowadzić? Przypomnijmy: Kreml kiedyś na cały świat wzywał do głosowania na kogokolwiek — byle nie na nacjonalistę, „faszystę” Juszczenkę. Gdy do drugiej tury weszli Tymoszenko i Janukowycz, z Moskwy nie padła ani jedna aluzja dotycząca poparcia dla któregokolwiek z nich. Kreml był zadowolony z obu kandydatów na przyszłego Prezydenta. O krwawych skutkach tej aprobaty wiecie. Zagarnięcie części ukraińskich ziem, dziesiątki tysięcy zabitych, okaleczonych, zniszczonych obywateli Ukrainy. Dziś również moskiewscy inkwizytorzy i ich wynaturzeni poplecznicy, którzy niestety znajdują się wśród kandydatów na stanowisko Prezydenta Ukrainy, otwarcie i skrycie starają się zrealizować taki scenariusz wyborów, aby w żadnym wypadku nie wybrać Prezydentem Ukrainy Budowniczego Państwa. Moskwa szaleje z wściekłości i nienawiści również z tego powodu, że nasz kraj otrzymał Tomos Autokefalicznego Prawosławnego Kościoła Ukrainy i duchowo będzie niezależny od Rosji. Kremlowi nie odpowiada obecny Głowa Państwa, Najwyższy Zwierzchnik Sił Zbrojnych, przewodniczący Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy Petro Poroszenko. Władimirowi Putinowi, wszystkim rosyjskim nienawidzącym Ukrainy potrzebny jest w Ukrainie taki Prezydent, który stanie na przeszkodzie wstąpieniu Ukrainy do Unii Europejskiej, NATO, nie poprze Pomiestnego Autokefalicznego Prawosławnego Kościoła Ukrainy i wraz z promoskiewskimi deputowanymi Rady Najwyższej zwróci Ukrainę do trującego łona Imperium Rosyjskiego. Niestety, wielu wyborców już zapomniało, a niektórzy nie wiedzą, co dokładnie zrobił moskiewski reżim w Ukrainie: duchowo i moralnie okaleczył dziesiątki milionów Ukraińców. Bardzo wielu zaprzątają myśli o pensjach, emeryturach, rachunkach za media i inne problemy socjalne — i słusznie, lecz nie do końca słusznie obwiniać we wszystkim Poroszenkę. Bądźmy wobec siebie uczciwi. Są deputowani Rady Najwyższej Ukrainy, pracownicy Gabinetu Ministrów, którzy bezpośrednio odpowiadają za rozwiązywanie kwestii socjalnych. Od nich przede wszystkim musimy wymagać sumiennej pracy. Ciągłe krytykanctwo, a także oszczerstwa wobec P. Poroszenki na korzyść wrogów i na szkodę Ukrainy. Bez wątpienia jest za co słusznie krytykować, bo uzasadniona krytyka jest motorem rozwoju kraju. Szanowny Petro Poroszenko powinien otaczać się wyłącznie porządnymi, prawymi specjalistami, brać pod uwagę mądre rady dotyczące zarządzania Państwem, utwierdzania niezależnej, soborowej Ukrainy, bo dobra, jasna myśl jest szczególnym rodzajem dobroczynnej energii. Bardzo ważne, aby nie dać się uwięzić w sidłach próżności. Zatem nie niszczmy Budowniczego Państwa. Pielęgnujmy w swoim sercu wyższe wartości moralno-duchowe, narodowe — to Bóg, wolna matka — Ukraina, Sprawiedliwość. Rozejrzyjmy się dookoła! Polak, Czech, Słowak, Rumun, Węgier, Niemiec, Francuz i Japończyk przede wszystkim dbają o swoje niezależne Państwo. Zapewniwszy Ukrainie pełną wolność narodową, osiągnąwszy sprawiedliwy pokój, rozważnie, konsekwentnie i wymagająco będziemy skłaniać struktury rządowe do tworzenia potrzebnych warunków prawnych dla dobrego materialno-duchowego życia każdego człowieka. Musimy zrozumieć, poczuć, że bez wolności narodu ukraińskiego nie można zapewnić praw człowieka, jego duchowo-społecznego rozwoju, godnego życia. Właśnie z takiej obywatelskiej postawy musimy wybrać Prezydentem Ukrainy Budowniczego Państwa, a nie osobnika, który pod agresywnym wpływem Putina może zamienić naszą Ukrainę w gubernię Małorosyjską (Noworosyjską) i otworzyć „zwycięski” „nowy kurs” ku „fajnym” niewolniczym syberyjskim przestrzeniom. Wytrzymajmy, przetrwajmy pewne trudy. Ale nie dopuśćmy, aby Putin i jego pięciokolumnowcy-rozpustnicy zniszczyli naszą Ukrainę.
Wasyl ŁYZANCZUK
Kto pomoże weteranom? Kto pomoże weteranom?
Tłumaczenie maszynowe
“Pilna kwestia realizacji medyczno-socjalno-psychologicznej rehabilitacji uczestników działań bojowych oraz ich rodzin” — to temat krajowego okrągłego stołu, który odbył się w Kijowie w Centralnym Domu Sił Zbrojnych Ukrainy. Odbył się on z inicjatywy organizacji społecznej “Uczestników działań bojowych” oraz WSS “Walcz!!!”, Ministerstwa ds. Weteranów Ukrainy, a także przedstawicieli resortów siłowych (MON, MSW, DSNS, Gwardii Narodowej), Państwowej Instytucji “Instytut Medycyny Pracy NAMN Ukrainy”, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” oraz licznych weteranckich organizacji społecznych. O aktualności tych kwestii i problemów, które stoją przed państwem i społecznością weteranów, oraz drogach ich rozwiązania czytajcie w następnym numerze “Słowa Proświty”. Własna inf. Maria POROCH, członkini Kosowskiej Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki, m. Kosów. Wydarzenie prowadziła pisarka, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy Adela Hryhoruk. Opowiedziała o swoich wrażeniach z nowej pracy J. Kusznira i zaznaczyła, że spotkanie ze znanym i szanowanym pedagogiem, działaczem społeczno-obywatelskim, zasłużonym pracownikiem oświaty Ukrainy Jarosławem Wasylowyczem Matijczakiem jest wyrazem naszego ludzkiego szacunku, gdyż on “swoją wieloletnią pracą, bezsprzecznym talentem pedagogicznym i ludzkim, codziennym entuzjazmem i niestrudzonością w każdej sprawie, wysokimi wynikami działalności zapalił jasną gwiazdę na oświatowym firmamencie nad Ukrainą” (Hryhoruk A. Wysoka gwiazda Jarosława Matijczaka // Huculski kraj. — 2019. — 25 stycznia (nr 4)). Wiele ciepłych i szczerych słów pod adresem znanego pedagoga wyrazili Jurij Kusznir, naczelnik wydziału oświaty Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Wołodymyr Kozemczuk, kierownik rejonowego gabinetu metodycznego Oksana Łesewycz, docent Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. J. Fedkowycza Alona Matijczak, była kierownik gabinetu metodycznego Lidia Onufrijczuk, metodyk Stefania Hnatkiw, koledzy z klasy Roman Kabyn, Bohdan Sorochan, Zenowij Bybluk, pisarz W. Szkurhan, który w latach 90. pracował z J. Matijczakiem w Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej, zasłużony pracownik oświaty Kateryna Susak, dyrektor Kosowskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—III st. nr 2, pisarz Wasyl Hostiuk, nauczycielka Szeszorskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—II st. im. W. Czornowoła Maria Tytarenko. Spotkanie z Jarosławem Wasylowyczem było ciepłe i serdeczne. Wspomnienia i wystąpienia przeplatały się z muzycznymi pozdrowieniami zespołu nauczycielskiego Kosowskiej Szkoły nr 2, tria i duetu dziewcząt ze szkoły w Szeszorach, szóstoklasisty Kosowskiego Liceum im. I. Pełypejka Iwanka Proroczuka. Książka Jurija Kusznira — trzydzieści wspomnień, trzydzieści rysów do portretu nauczyciela ludowego, zawiera również rady Jarosława Wasylowycza dla pedagogów, jego rozważania o roli oświaty w społeczeństwie, jest hojnie ilustrowana fotografiami z różnych lat. Adela Hryhoruk zaproponowała zgłoszenie książki do nagrody imienia Iwana Bażanśkiego, co jednogłośnie poparła liczna publiczność. Autor podarował wydanie bibliotece, szkołom i organizatorom wydarzenia. Na zakończenie ze słowami podziękowania wystąpił Jarosław Matijczak, a następnie wszyscy obecni zaśpiewali bohaterowi prezentowanej książki “Mnohaja lita”. J. Kusznir zaznaczył, że to spotkanie zainspirowało go do kontynuowania pracy, uzupełnienia wydania i wręczenia go Jarosławowi Matijczakowi 5 maja tego roku, w dniu jego 85. jubileuszu. W świetlicy Kosowskiej Centralnej Biblioteki Rejonowej odbyła się prezentacja książki Jurija Kusznira “Słowo o nauczycielu ludowym Jarosławie Matijczaku”. Z bukowińskiej Zastawny na spotkanie do Kosowa przybył autor wydania. Był też Jarosław Matijczak ze swoimi dziećmi i rodziną, jego koledzy z klasy, pracownicy wydziału oświaty Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej i rejonowego gabinetu metodycznego, członkowie Klubu Inteligencji, “Proświty”, Związku Ukrainek, nauczyciele, bibliotekarze, naukowcy z Narodowego Parku Przyrodniczego “Huculszczyzna” — wszyscy, którzy szczerze szanują bohatera książki za jego znaczący wkład w oświatę Ukrainy.
Tłumaczenie maszynowe
Obchody rocznicy utworzenia we Lwowie Towarzystwa „Proświta” stały się znaczącym wydarzeniem dla wielu Ukraińców. Wśród wszystkich czynników duchowości, które przyczyniły się do zachowania dla narodu ukraińskiego jego kultury i języka, a tym samym przybliżyły uzyskanie niepodległości, wiodące miejsce zajmuje właśnie działalność towarzystwa „Proświta”. Dlatego nie ma żadnych wątpliwości — zawsze będzie ono zajmować godne miejsce w historii ojczystej i pamięci historycznej swojego narodu. Nina BAŁASANIAN, m. Charków. W ciągu roku przeprowadzono wydarzenia poświęcone tej doniosłej dacie. Członkowie Proświty oraz przedstawiciele nauki brali udział w Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Kultura duchowa Ukrainy wobec wyzwań czasu” w Narodowym Uniwersytecie Prawniczym im. Jarosława Mądrego, odbyły się konferencja prasowa w centrum medialnym „Nakypieło”, wieczór literacko-artystyczny członków Proświty, który zorganizowały pisarka Wałentyna Owod oraz mistrzyni Tetiana Kostowa. A najjaśniejszym wydarzeniem stały się uroczystości w grudniu 2018 r. w Charkowskim Akademickim Teatrze Komedii Muzycznej. W foyer teatru odbywała się wystawa-sprzedaż wyrobów mistrzów ludowych oraz wystawa fotograficzna, poświęcona działalności „Proświty”, przygotowane przez aktywistów Stanisława i Ołenę Pyłypenkiw, Ludmyłę Ochrymenko oraz przewodniczącego związku mistrzów ludowych Charkowszczyzny Ołeksandra Wakułenkę. Wyróżnienia za wieloletnią owocną pracę na niwie oświeceniowej od Charkowskiej obwodowej i miejskiej administracji, Ogólnoukraińskiego oraz Charkowskiego obwodowego towarzystwa „Proświta” wręczono wielu członkom Proświty oraz gościom. Aktywiści na czele z Anatolijem Serhijenkiem wykonali wielką pracę przy organizacji wydarzenia. Drugą częścią świątecznego wieczoru był wspaniały koncert, przygotowany przez artystów teatru. Z wdzięcznością i ciepłem wspomina przewodniczący Charkowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Anatolij Serhijenko wszystkich, którzy odpowiedzieli i pomogli, szczególne podziękowania należą się artystom Charkowskiego Akademickiego Teatru Komedii Muzycznej na czele z dyrektorem i głównym reżyserem Ihorem Kowalem.
Tłumaczenie maszynowe
W dziesiątą rocznicę „Młodej Proświty” na Rówieńszczyźnie przeprowadzono uroczyste zebranie z okazji 150-lecia Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Na święto zebrała się ukraińska społeczność, która połączyła ludzi różnych pokoleń i zawodów, patriotów Ukrainy. Larysa TKACZ, członkini rady Rówieńskiego Oddziału Miejskiego Towarzystwa „Proświta”. Uroczysty wieczór rozpoczął się od wspaniałej pieśni „Moja Ojczyzna” w wykonaniu ludowego trio bandurzystów „Łybid” Miejskiego Pałacu Kultury, kierownik Anastasija Szcyrska. Prowadzący, wykorzystując slajdy, zrobili zwięzły rys historyczny powstania i odrodzenia Towarzystwa „Proświta”. Uroczystości kontynuowała kompozycja poetycka „Ukraina”, którą zaprezentował wzorowy teatr recytatorski MPK „Edelweiss” (kierownik, zasłużona działaczka sztuki Wałerija Suponkina-Łahniuk). Historia „Proświty” — to historia ciągłej walki. Tysiące ludzkich losów — zwycięskich i tragicznych: setki ważnych decyzji i zdecydowanych kroków, dziesiątki śmiałych czynów i historycznych dokonań. Wspomniano z nazwiska tych bojowników o niepodległość, którzy odeszli już do innego świata: Wasyl Czerwoni, Josyp Pacuła, Ołeksa Nowak, Borys Stepanyszyn, Ołesia Miskowa, Wiktor Szkuratiuk i inni. — Żyjemy w dynamicznej i dramatycznej dobie ukraińskiej historii. O decydujących wydarzeniach naszych dni, których jesteśmy świadkami lub bezpośrednimi uczestnikami, również będą wspominać po wielu dziesięcioleciach — powiedział Iwan Wetrow, przewodniczący Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. — Będą pisać także o teraźniejszości najstarszej organizacji społecznej Ukrainy — „Proświty”, która w ubiegłym roku skończyła 150 lat. Jej historyczna droga nie jest mniej ciekawa i dramatyczna niż los narodu ukraińskiego. „Proświta” rozwijała się i prowadziła ukraińską sprawę pomimo ucisku i prześladowań. W ruchu proświtańskim jest wielu rówieńczan, którzy już od ponad wieku utwierdzają prawdziwe ideały ukraińskości. Poruszającym momentem uroczystości stała się pieśń-kompozycja Swiatosława Wakarczuka „Chwila” w opracowaniu kierownika artystycznego kapeli bandurzystów szkoły muzycznej Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, zasłużonej działaczki sztuki Ukrainy Tetiany Swentach. W czasach odrodzenia „Proświta” Równego i Rówieńszczyzny miała inspiratorów, wśród nich Katerynę Syczyk, która kieruje Rówieńskim Miejskim Towarzystwem „Proświta” od ponad piętnastu lat. — Rówieńska „Proświta” świętowała swoje 100-lecie oraz 30-lecie od czasu odnowienia i utworzenia Tumu. Były spotkania z ludźmi, którzy odradzali „Proświtę” pod koniec lat 80. i na początku lat 90. W parku kultury im. T. Szewczenki odsłonięto znak pamięci „Proświty”, zorganizowano szereg wydarzeń kulturalno-oświatowych, patriotycznych festiwali i konkursów, pracujemy nad projektami młodzieżowymi, obchodzimy daty historyczne i święta państwowe. Na długiej drodze Rówieńskiej „Proświty” zrobiono niemało, jednak działalność oświatowa nigdy nie bywa wystarczająca — podkreśliła Kateryna Syczyk. — Na wynik można liczyć wtedy, gdy każdy na swoim miejscu — proświtańczyk czy pedagog, naukowiec czy przeciętny Ukrainiec — włoży do wspólnego duchowego skarbca choćby kroplę swojej pracy, miłości do ludzi, do ziemi, która zrodziła nas wszystkich. — Uroczyście wręczyła legitymacje „Honorowego Proświtańczyka”, podziękowania miejskiego towarzystwa „Proświta” oraz podziękowania Rówieńskiej Rady Miejskiej aktywnym i oddanym sprawie proświtańczykom. Tego wieczoru brzmiały pieśni w wykonaniu duetu Miejskiego Domu Kultury „Jaryna” w składzie Raisa Capun i Iryna Kucharczuk, aktywnych rówieńskich proświtańczyń. A wiersz „Myślisz — padłam na kolana”, który recytowała Jełyzaweta Merkotan, uczennica szkoły średniej nr 18, nie pozostawił nikogo obojętnym. Tragiczne lekcje historii przekonują nas, że ukraińska dusza potrzebna jest tylko narodowi ukraińskiemu. „Bratni” sąsiedzi, którzy chcieliby gospodarzyć na naszej ziemi, nie dadzą spokojnie, naturalnie rozwijać się Ukrainie, naszej kulturze. Obecnie w kraju trwa wojna. Pociski wroga szarpią żyzne ziemie, zasiewając je śmiertelnymi ziarnami. Serce ściska się z bólu, kiedy widzisz, jak chowają dzieci, rodziców, przyjaciół. Ale razem z bólem przychodzi zrozumienie, że musimy przejść przez próby, aby oczyścić się z obłudy „braterskiej miłości”. Naszą duszę uratuje tylko nasze niezależne, samodzielne Państwo Ukraińskie. Nie zachwieje się matka Ukraina, bo ma zdecydowaną i pewną młodzież, jest proświtański ruch młodzieżowy! Odmłodzenie ruchu proświtańskiego to jedna z ważnych misji proświtańskich. 30 stycznia 2009 roku w Równem zostało utworzone stowarzyszenie społeczne „Młoda Proświta”. Od dziesięciu lat kieruje nią Ludmyła Hrekul. Obecnie w każdej placówce oświatowej miasta utworzono młodzieżowe ogniska proświtańskie. Właśnie młodzież wciela w życie idee proświtańskie i godnie strzeże sławy oraz honoru tych, którzy wywalczyli niepodległość rodzimej ziemi w latach 1988–1991, którzy bronią jej na wschodzie Ukrainy dzisiaj. Bierzemy aktywny udział w wydarzeniach, które są skierowane na patriotyczne wychowanie młodzieży, demonstrujemy jedność Ukraińców z dziećmi-rówieśnikami ze wschodu Ukrainy. Tym samym pokazujemy nasze wsparcie w niełatwym czasie wojny i budowania państwa. Na scenę zaproszono tych, którzy stają do sprawy proświtańskiej razem z doświadczonymi towarzyszami i towarzyszkami obecnie — patriotyczną młodzież studencką i młodych wykładowców Rówieńskiego Międzynarodowego Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanistycznego im. S. Demianczuka. Przeprowadzili oni flashmob na temat udziału młodzieży w ważnych wydarzeniach teraźniejszości dla naszego kraju. W tym dniu jubileuszu „Młodej Proświty” wszyscy uczestnicy flashmobu zostali przyjęci w szeregi proświtańczyków, legitymacje i odznaki uroczyście wręczyła im Ludmyła Hrekul. Urodzić się człowiekiem — to wielki cud, pozostać Człowiekiem — to wielka praca. I przede wszystkim duchowa! Wszystkie proświtańskie przedsięwzięcia i działania odbywają się ze szczerą wiarą w Boga oraz nadzieją na jego miłosierdzie i pomoc. Dzisiaj nasze wspólne modlitwy i działania są o pokój, jedność i spokój w rodzimej Ukrainie. Najbardziej poruszające słowa, skierowane do Pana we wspólnej modlitwie „Za Ukrainę, pokój i spokój!” wybrzmiały z ust wychowanków placówki edukacji przedszkolnej nr 4, razem z obecnymi na sali. Sala wypełniła się słowami „Boże, przyjmij naszą modlitwę za Ukrainę, Pokój i Spokój!”.
Tłumaczenie maszynowe
Minęło już 30 lat, odkąd wznowili i zaktywizowali swoją działalność oświatową naukowcy, wykładowcy szkół wyższych, artyści plastycy, artyści sceniczni, pisarze, nauczyciele, studenci oraz po prostu nieobojętni mieszkańcy Mikołajowa. Treść i formy wydarzeń są różnorodne: wykłady, konkursy, koncerty, prezentacje nowych książek, utworów muzycznych i plastycznych, spotkania z twórcami, poetami zawodowcami i amatorami. Leonid DUDIUK, członek Mikołajowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Biblioteki miasta udostępniają pomieszczenia dla uczestników takich wydarzeń oświatowych, a Miejska Biblioteka im. M. Ł. Kropywnyckiego zajmuje wiodące miejsce w pracy oświatowej. Zorganizowano tu kluby, których uczestnikami są osoby w różnym wieku — od najmłodszych uczniów po szanowanych emerytów. Zorganizowany dwa lata temu Klub Językowo-Historyczny prowadzi posiedzenia dwa razy w miesiącu. Dla południowego miasta sytuacja językowa pozostaje skomplikowana. Profesor katedry designu wydzielonego pododdziału „Mikołajowski Oddział Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki”, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Inna Hryhoriwna Czerkesowa zaproponowała cykl wykładów i warsztatów pod wspólną nazwą „Wizualny język ukraiński”. 25 stycznia odbył się pierwszy wykład „Czcionki alfabetu ukraińskiego. Wasyl Czebanyk i czcionka RUTENIA”. Profesor zaznaczyła, że problem piśmiennictwa języka ukraińskiego ma znaczenie ogólnopaństwowe. Istnieją propozycje skorzystania z alfabetu łacińskiego, co mogłoby rozszerzyć możliwości komunikacji z krajami Zachodu. Ale wtedy ukraiński język pisany straciłby swoją melodyjność, gdyż 33 litery alfabetu ukraińskiego oznaczają dźwięki dokładniej niż 26 liter łacinki. Wiele narodów świata posiada własne oryginalne alfabety, które odzwierciedlają narodowe „oblicze” (arabski, hebrajski, gruziński, grecki itd.). Ukraina od XVIII wieku korzysta z „czcionki cywilnej” Piotra I, a przecież miała własny oryginalny alfabet. Wirtualna przestrzeń zdigitalizowanych systemów nie uznaje ukraińskiej czcionki piotrowskiej i uważa język ukraiński za dialekt rosyjskiego. Zatem musimy potwierdzić swoją tożsamość wśród narodów świata na poziomie języka wizualnego. Utalentowany artysta grafik, kaligraf Wasyl Jakowycz Czebanyk proponuje przejście na opracowany przez niego alfabet, który nazwał „Rutenia”, co kojarzy się ze znaną europejską nazwą Ukrainy. Słuchaczy zainteresowała ta idea, wiele opinii pojawiło się w mediach społecznościowych. Zatem problemy języka ukraińskiego i jego rozpowszechniania w wieloetnicznym środowisku Mikołajowa nabierają tempa. Kolejne wykłady i warsztaty Inny Czerkesowej odbędą się w lutym, marcu i kwietniu.
Tłumaczenie maszynowe
Taras SALYHA W dniu pogrzebu Wołodymyra Iwasiuka, a było to 22 maja 1979 roku (we wtorek), niektórzy lwowscy urzędnicy uciekali z Lwowa, żeby „jutro”, kiedy będą karani za nieposłuszeństwo służbowe i pozbawiani wszelkich sowieckich dóbr (na przykład kolejki na mieszkanie, na samochód, przydziałów do sanatoriów i ośrodków wypoczynkowych, korzystania ze specsklepu itp.), mieć „alibi”, że na pogrzebie nie byli. Byli to ostrożni, którzy takim postępowaniem szli na kompromis ze swoim sumieniem, aby nie stracić legitymacji partyjnej, dającej im prawo do zajmowanych stanowisk i świadczeń materialno-bytowych. Pogrzeb Wołodymyra Iwasiuka, jak wiadomo, przerodził się w masową akcję sprzeciwu wobec samowoli ówczesnego sowieckiego reżimu. Przypomnę: 24 kwietnia kompozytorowi zadzwoniono i wyszedł z domu, do którego żywy już nie wrócił. 18 maja powieszone ciało Wołodi znaleziono w lesie pod Lwowem, na terenie jednostki wojskowej. Aby pogrzeb przebiegł niezauważenie, władza otwarcie zakazywała pożegnania Wołodymyra Iwasiuka. Na przykład znany poeta Mykoła Petrenko wspomina: „Byłem obecny, kiedy kierownik wydziału propagandy komitetu obwodowego partii Wołodymyr Podolczak nakazywał Rostysławowi Bratuniowi nie iść na pogrzeb zamordowanego przez system młodego kompozytora Wołodymyra Iwasiuka i przestrzegał pisarzy przed takim prowokacyjnym krokiem. „A my pójdziemy!” — odciął Rostysław Bratuń (poszli jednak nie wszyscy…). „Nie, na pewno nie pójdziecie, bo w tym czasie w komitecie obwodowym zwoływana jest narada w sprawach twórczych, wy też macie zdać sprawozdanie!” — „Zdam sprawozdanie nad grobem Iwasiuka!” I Rostysław Bratuń na Cmentarzu Łyczakowskim „zdał sprawozdanie”. Jakby dziś brzmią jego słowa: „Urodził się pod gwiazdą Łysenki i Leontowycza…” Morze ludzi w żałobnej ciszy, a niedaleko grobu widzę smutne twarze Witalija Hryhorowycza Dończyka i jego żony Jewhenii Andrijiwny. Dopiero znacznie później będę to wspominał i się dziwił. Na dworcu, na dworcach autobusowych, na lotnisku, na lwowskich ulicach milicja i kagiebiści, patrole-przebierańcy robili wszystko, by przyjezdni nie mogli odprowadzić w ostatnią drogę Wołodi Iwasiuka. Jednak żałobna droga z jego mieszkania na Cmentarz Łyczakowski była usłana kwiatami. Płatki tych kwiatów padały także z serc i rąk rodziny Dończyków, którzy wbrew wszystkiemu przybyli z Kijowa. Inny, powiedziałbym, bohaterski fakt: to postawa już Witalija Dończyka-akademika, jego obywatelskie i naukowe postępowanie w obronie rozprawy doktorskiej Petra Iwanyszyna „Narodowy sens egzystencjałów w poezji T. Szewczenki, J. Małaniuka, L. Kostenko (diachronia ukraińskiej hermeneutyki literackiej)”. Doktorant „zawinił” tylko tym, że napisał głębokie, samodzielne badanie naukowe z obiektywną krytyką George’a Grabowicza i jego pomocników, a zwłaszcza Tamary Hundorowej. Nowa fala wojowniczej wściekłości orgiastycznej kampanii uderzyła jak przybój po obronie, czyli wtedy, gdy swoją decyzję miała podjąć WAK. W tym czasie akademik Witalij Dończyk, w „Literaturnej Ukrainie” z 14 maja 2007 roku, był zmuszony opublikować obszerny, obiektywno-dowodowy artykuł „Kto więc reanimuje ideologizację?”, w którym, tak jak umiał logicznie dowodzić, odpowiedział na pytanie „kto jest kim?”. Oto jakimi argumentami się posługiwał: „(…) Wiele napisał Grabowicz „w rozwinięciu” tematu Szewczenki…, rzucił analfabetom nowe hipotezy i profesorsko-prokuratorskie wyroki (np. wobec „Księgi Wełesa”, „Słowa o wyprawie Igora”, wobec Franki-kamieniarza i całej literatury ukraińskiej, „która prawie dwa stulecia istnieje jako surogat działania politycznego lub przynajmniej społecznego”, podporządkowanego „wspólnocie, ludowi, narodowi i historii” itd.). Czyli wytwarza się szeroko zakrojony dyskurs desakralizatorski — i ani jednej naprawdę obiektywnej, rozważnej, głębokiej analizy dzisiejszych złożonych procesów, zjawisk i postaci w literaturoznawstwie i literaturze. I nie dziwota: nie to wchodzi w zadania desakralizatorów i desakralizacji, tej, według słów Liny Kostenko, zawiłej antyukraińskiej mody, sprowadzonej przez „ambitnych outsiderów zachodniej nauki”. Do bezpośredniej polemiki z H. Grabowiczem przystąpił w 2001 roku drohobycki aspirant Petro Iwanyszyn, poświęcając jej całą książkę. Istotę zjawiska, na które zwrócił uwagę młody badacz, określa już sam tytuł monografii: „Wulgarny „neomitologizm”: od interpretacji do fałszerstwa T. Szewczenki”. P. Iwanyszyn w polemice był ostry, nierzadko emocje wylewały się poza miarę (ale można je zrozumieć: przecież chodziło o wypaczenie, wulgaryzację ukraińskiego geniusza!), jednak oprócz pasji były tam także niezbędne dowody i argumenty naukowe, wyłożone, co ciekawe i ważne, z pozycji samej teorii mitologicznej. G. Grabowicz nie stanął w obronie swoich interpretacji, nie dowodził ich adekwatności ani nieprzekłamania i odpowiedział młodemu naukowcowi dopiero teraz. I widzieliśmy, w jak wyszukany „zachodni” sposób. W ogóle rozmach krytyki G. Grabowicza zadziwia, trudno powiedzieć, czego nie dotknęło jego rozpalone pióro: Akademia, jej humanitarne „instrukcje” (czym zawiniły wobec redaktora „Krytyki”, na przykład, etnolodzy, historycy sztuki, lingwiści?), Instytut Literatury im. T. Szewczenki — tu „całkowity kolaps”, reformy w NANU — „marazm”, „Historia literatury ukraińskiej XX wieku” — wydana, a „Historia” w 12 tomach, nie wydana, ale z góry już rozkrytykowana przez rozgniewanego profesora, Encyklopedia Szewczenkowska, która powstaje, podręczniki szkolne, cały system nauczania literatury na uczelniach i w szkole itd. Konstruktywne propozycje od Grabowicza także są stanowcze i oryginalne: podręczniki są złe — więc lepiej przerwać nauczanie literatury w szkole). Wreszcie każdy ma prawo do krytyki, do własnego rozumienia, własnego podejścia, własnych propozycji. Tym bardziej znany i popularny wśród swoich zwolenników i zwolenniczek G. Grabowicz. A może to: jego ulubiony model to „zaciekły Wissarion”? Sądzę, że nikt nie kwestionowałby tego prawa G. Grabowicza, gdyby… Gdyby nie wojownicze sakralizatorskie wysiłki, które przeradzają się już w antynarodową (ze względu na swój cel i istotę, oczywiście, ideologiczną) tendencję”. Zacytowałem akademika W. Dończyka tylko po to, by przekazać, a dokładniej odtworzyć, jego stan emocjonalny, duchowe refleksje przy jego reakcji na podobne fakty.
Czasem ludzie piszą wspomnienia, żeby nie zapomnieć o sobie samym i przedstawić siebie w jaśniejszych barwach, niż na to zasługuje ten, o kim opowiadają. Mam tego świadomość, jednak powiem: podczas spotkań z Dończykiem czy z osobami jego pokroju zawsze (przynajmniej tak mi się wydaje) starałem się zachowywać subordynacyjnie, nie poufale, nie schlebiając, lecz znać i swoją wartość (zapewniam, nie zawyżoną), czyli wartość swojego ludzkiego „ja”. Być może dlatego Anatolij Szewczenko, Hryhorij Sywokiń, Witalij Dończyk, Mykoła Sulyma, Mykoła Żulynski, Mychajło Słaboszpyćkyj, Łukasz Skupejko, Wołodymyr Morenec (mógłbym wymienić jeszcze wiele nazwisk) odnosili się do mnie z jakimś szczególnym ciepłem. Nigdy nie zdarzyło się, by wyjeżdżając do Lwowa, Szewa (Tolja Szewczenko) nie powiedział: „Pozdrów wszystkich Romanów! (miał na myśli Romana Iwaniczuka, Romana Bezpałkiwa, Romana Kudlyka)”. W. Dończyk nie zapominał pozdrowić, jak mówił, Kolę (czyli Mykołę Ilnyćkiego). Przy tym dodawał: „Obraziliśmy go. Nie wpisaliśmy go na listę do nagrody Szewczenki” (chodziło o „Historię literatury ukraińskiej XX wieku” pod jego redakcją, w której M. Ilnyćkyj brał czynny udział). I przy tym Witalij Hryhorowycz obowiązkowo dodawał: „Poprzemy go w konkursie na członka-korespondenta NAN Ukrainy”. Tak też się stało. Nie chcę w jakiś podtekstowy sposób „wiązać” tej najszczerszej prośby Dończyka: „Pozdrów Kolę…” z zaniepokojonym i, moim zdaniem, nietolerancyjnym, kontrastującym pytaniem Mykoły Ilnyćkiego, mniej więcej na godzinę przed obroną rozprawy P. Iwanyszyna (22 lutego 2007 r.): „Co będziemy robić?” Jakby można było zrobić coś innego niż uczciwie przeprowadzić procedurę obrony. Rozprawa „przechodziła” przez katedrę literatury ukraińskiej, którą kieruję do dziś. Co więcej, byłem oficjalnym recenzentem, a Witalij Dończyk — konsultantem naukowym. Przewodniczącemu rady specjalistycznej pozostało tylko powiedzieć: „Mykolo Mykołajowyczu, niech członkowie rady głosują tak, jak uznają za stosowne. Ale obrona musi się odbyć…”. I trwała niewiarygodnie długo. Spośród wszystkich członków rady tylko dwoje zagłosowało „przeciw”. Te dwa fakty — obecność W. Dończyka na Cmentarzu Łyczakowskim w dniu pogrzebu W. Iwasiuka oraz postawa autorytatywnego, doświadczonego uczonego w „ratowaniu” młodego i utalentowanego adepta nauki — to mój szczególny lakmus, przez który postrzegam Witalija Dończyka jako człowieka czyniącego dobro, jako uczonego pedagoga, który pielęgnował i kształtował kadry naukowe, jako strażnika prawdy w ukraińskiej nauce. To, co w warunkach reżimu sowieckiego wychodziło spod jego pióra o humanizmie i prawdziwym sposobie radzieckiego życia czy o literaturze heroicznego czynu, nigdy nie zakorzeniało się u większości jego naukowych odbiorców i nie było immanentne także dla niego samego. Socrealistyczna nauka humanistyczna wymagała przedstawiania kołchozowej radzieckiej rzeczywistości w „szczęśliwym” związku robotników i chłopów, w jedności sierpa i młota jako „raju” na Ziemi. W latach naszej państwowej niepodległości on aktywnie i z pasją obalał jej obłudne i fałszywe „banialuki” i pod prawdziwym, a nie fałszywym sztandarem „Prawdy nie da się pokonać” prowadził młodzież twórczą (i nie tylko młodzież!) ku ukraińskim źródłom historycznym, oczyszczając je z sowieckiego mułu. Pamiętam jego rozmowę telefoniczną, w której wprost nalegał, bym napisał niewielki podrozdział do wspomnianej już „Historii literatury ukraińskiej XX wieku”. Bez takiego materiału, uważał, jego akademickie dziecko nie może ujrzeć światła dziennego. To pierwsza „Historia…”, do której z inicjatywy Witalija Hryhorowycza weszła poezja UPA i jest rozpatrywana jako samobytna, jedna z najjaśniejszych w literaturach europejskich, poezja ruchu oporu, sprzeciwu narodowego. Można sobie wyobrazić, jak rozdzierało duszę Dończyka, jak krajało jego serce, gdy czytał prymitywną recenzję, w której jej autorka starała się być dowcipnie-zjadliwa, wypowiadając się: „Wszystko to, co napisał Iwanyszyn w swojej rozprawie doktorskiej, a jest to, mówiąc językiem ukraińskiego literaturoznawstwa, o ciągłości tradycji w literaturze ukraińskiej, o kontynuacji przez Małaniuka i Linę Kostenko nacjocentrycznych motywów Tarasa Szewczenki, dawno-dawno wiadome i nie tylko w ukraińskim literaturoznawstwie. (…) Nie zna tych publikacji Petro Iwanyszyn. Stracił kupę czasu, by dowodzić, że słońce wschodzi na wschodzie, a Dniepr wpada do Morza Czarnego. Prawda, wyraził te oczywiste prawdy naukowopodobną retoryką w stylu bohatera jednej francuskiej powieści”. Nie będę zaprzeczać, że czasu nie mierzy się ani „kupami”, ani „kopami”. Ale „niech będzie z prosa mak…” A może, dla głębszej znajomości geografii, wypadało dodać, że Dniepr wypływa z terytorium rosyjskiego z Wyżyny Waldajskiej i obecnie jest tak „czyściutki”, jak „niemyta Rosja”, przynajmniej wtedy byłaby to retoryka „recenzjopodobna” do referatu, co w pewnym stopniu odnosiłoby się także do konsultanta naukowego Witalija Hryhorowycza. Czyż i on nie rozumiał, że jego doktorant układa takie „oczywiste” i „dawno-dawno wiadome w literaturoznawstwie prawdy”, jak na przykład te, które znają wszyscy, że „słońce wschodzi na wschodzie”, a „Dniepr wpada do Morza Czarnego”? Zapewne, szanowna opotentko, Dończyk to jednak wiedział. Wszak do 14. roku życia wychowywał się w domu, który był „sto, nie więcej, metrów od Dniepru”. Dzielił się nawet własnymi obserwacjami: „Kocham prawy brzeg Dniepru… Prawobrzeże kocham niezwykle, brzeg Dniepru jest tu zupełnie inny, bardziej stromy, drzewa i krzewy wierzby zwisają nad wodą, często z wody wystają głazy, a dalej od rzeki — stepy z pagórkami i jarami, a także, zdaje się, sama aura Prawobrzeża, mentalność ludzi tu jest inna”. Czytam, i widzi mi się tu nie tylko wrażliwa poetycka dusza Dończyka, ale także jego nostalgia i niewypowiedziany, ukryty wyrzut za zniszczony Dniepr, za zalane wsie i ukraińskie czarnoziemy. Ale przypominam sobie: 22. 01. 2013 r. (gdzieś w drugiej połowie dnia) wbiega moja wnuczka Katrusia i dumnie podaje mi słuchawkę telefonu: „Dziadku, to pan Dończyk z Kijowa”. Słyszę głos Witalija Hryhorowycza. Wsłuchuję się w szczere, jakieś wręcz melodyjne i bardzo dobre słowa. Moja Katrusia, chwali on, jest dojrzalsza niż dziesięcioletnia dziewczynka. Oczywiście Dończyk nie byłby Dończykiem, gdyby nie zapytał o zdrowie i nie powiedział pochwalnych słów o jakichś tam publikacjach w „Literaturce”. A na koniec: „Oto dziś wysyłam ci swoją książkę. Zebrałem wszystko, co się zebrało. Więcej siebie drukować nie będę”. Niedługo potem otrzymuję wspaniałe wydanie o bardzo wymownym tytule „Nieuchronne i nieprzemijające” z dedykacją: „Drogiemu przyjacielowi — Tarasowi Salizie na niezapomnienie. Twój” (i podpis Witalija Hryhorowycza). Nie zdążyłem oddzwonić, gdy znowu głos z Kijowa: „Tarasie, tu Dończyk…” I znowu rozmowa, jak spowiedź. Wyjaśnia niemal całą zawartość książki. A na zakończenie:
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
krzepił wojskowych Ukrainy pracami naukowymi H. Waszczenki, który wyrażał myśli Ukraińców ze wschodu i zachodu, w swoich audycjach radiowych wyprzedzał czas i pracował na przyszłość Ukrainy. „A. Pohribny zawsze kierował się zasadą: jeśli nie ja, to kto? Anatolij Hryhorowycz zawsze był pierwszy, inicjował, bronił, nie szedł na kompromis z własnym sumieniem…” S. Kiral, doktor nauk filologicznych, profesor, badacz twórczości Trochima Zinkiwskiego, opowiedział o radach naukowych i wskazówkach A. Pohribnego. Wałentyna Korotia-Kowalska, artystka ludowa Ukrainy: „Anatolij Hryhorowycz szczerze kochał wszystko, co ukraińskie: sztukę, pieśń, Słowo… Ten przystojny, niebieskooki i czubaty Ukrainiec był prawdziwym synem swojego narodu… Za jakąkolwiek pracę się brał — wszystko godnie doprowadzał do logicznego końca, był dobrym i czułym mężem dla swojej żony, autorytatywnym ojcem dla swoich synów — Wałentyna i Witalija… On jest niepowtarzalny, on jest unikalny”. Ciekawym momentem wieczoru stał się list przez wieczność Anatolija Pohribnego, poświęcony sławnej dacie — jubileuszowemu wydaniu gazety „Ukraińskie słowo”, skierowany do Mychajła Sydorżewskiego, który pełnił obowiązki redaktora naczelnego gazety. Po domowemu, ciepło i przytulnie było na wieczorze, płynęły wspomnienia, ożywały aktualne słowa A. Pohribnego: „Chce się jednak wierzyć, że coraz większa liczba Ukraińców przenika się zrozumieniem tego, że właśnie dzisiaj nadszedł ten historyczny czas, kiedy musimy wreszcie skrystalizować i utwierdzić siebie jako naród, opanować bardzo potrzebną w tym świecie naukę szacunku do samego siebie i narodowej nieustępliwości, zabrać się za wykorzenienie janczarstwa i mankurtstwa, chochłactwa i małorosyjskości w swoim środowisku”.
Tłumaczenie maszynowe
“Będziesz miał chęć i czas, to przeczytasz…”. Oczywiście, przejrzałem, coś przekartkowałem, a coś przeczytałem i odłożyłem książkę na wolniejszy czas. A teraz czytam i karzę się, dlaczego nie odpowiedziałem wcześniej, dlaczego nie zdążyłem powiedzieć słów wdzięczności. Tym bardziej, że miałem za co. Nie zauważyłem, bo i nie spodziewałem się, że Witalij Hryhorowycz poświęci mojemu imieniu kilka stron pochwalnego tekstu. W końcu — powinienem był uprzejmie podziękować, ale tego nie zrobiłem. Oto teraz sumienie gryzie… Jestem pewien, że nie tylko ja, ale i wielu innych dzisiaj dziwi się i na nowo odkrywa dla siebie to piękne, aktywne i niestrudzone życie Donczyka, jego mądry naukowo-twórczy świat, jego polityczną, społeczno-obywatelską pracę, jego bojową, nacjocentryczną, wysokoprofesjonalną publicystykę. Wsłuchajmy się w jego egzystencjalno-historiozoficzne, ideologiczno-polityczne, moralno-etyczne konstanty: 1. Dwadzieścia lat po kilkusetletnim okrutnym, celowym i systematycznym zabijaniu narodu ukraińskiego, gwałtownym, po bolszewicku “uszczęśliwianiu” ich socjalizmem w totalitarnym “raju-piekle” — dla budowy demokratycznego państwa to bardzo mało. Najwyraźniej przyszło nam przejść wszystkie te biblijne czterdzieści lat. Zważmy jeszcze: na egipskiej pustyni nie było piątej kolumny. 2. Największa porażka lat 2000. — utrata własnego oblicza przez narodową demokrację. 3. Ilu narodowo-państwowotwórczych liderów zostało uwieńczonych laurowymi wieńcami zaufania początku lat 90., ilu z nich wielokrotnie wybierali (nie za kaszę gryczaną) wyborcy — i oto teraz na tych wieńcach nie ma ani jednego żywego listka. A i gdzież te wieńce! 4. Sprzeczna i niespójna, na oślep polityka Ł. Kuczmy w tworzeniu państwa, zwłaszcza narodu, z zagrożeniami dla niepodległości (“powiedzcie, co mam budować?”) jednak uwieńczyła się prostym i definitywnie wymownym: “Ukraina — to nie Rosja”. Samemu Prezydentowi Rosja tego nie darowała, ale trafne powiedzenie jest odbierane przez Ukraińców jako konieczna norma. 5. Nostalgie za zburzonym “wielkim krajem” — zostawmy komunistom… Ideologia zagorzałych niszczycieli narodu ukraińskiego dzisiaj ostatecznie ujawnia swoją demagogiczną istotę: słowa — o “obronie interesów pracujących”. Jego praca nie szła na marne. Zaowocowała, obudziła śpiących. W 1988 r. Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki AN USRR opublikował dość elegancki tom “Historii ukraińskiej krytyki literackiej. Okres przedpaździernikowy” (red. odp. P. M. Fedczenko). Było to wydanie, które mogło ukazać się w ówczesnych warunkach. Akcentowano w nim kształtowanie się myśli estetycznej i krytyki literackiej na Ukrainie w okresach lat 40—60. XIX w., 70—90. lat tegoż wieku oraz końca XIX—początku XX w. Teraz na badaczy czekała krytyka literacka XX wieku. Główna praca, jakby tak musiało być, znów “spadła” na Witalija Hryhorowycza, to znaczy, że jako redaktor naukowy zaczął formować “Antologię ukraińskiej krytyki literackiej XX wieku”, która rozprzestrzeniła się na dwa obszerne tomy w 3 książkach. Niestety, 2. księgi drugiego tomu nie zdążył zobaczyć. Daj Boże, żeby się pojawiła. Jest tam wiele jego akademickiej pracy. Iryna HOŁOWAJ, uczennica A. Pohribnego. Ukraińska pieśń, ciepłe słowa wdzięczności i szacunku, wspomnienia i ciekawe historie z życia płynęły z ust obecnych. Każdy z mówców wypowiadał się o Anatoliju Hryhorowyczu z wielkim pietyzmem, zaznaczając, że był Człowiekiem narodowo świadomym, pracowitym, wytrwałym, sumiennym i pryncypialnym. Anatolij Hryhorowycz wyprzedzał czas, pracował na ukraińską ideę i państwowość, poświęcając siebie, rodzinę, zdrowie. Aktualnie i jakby dzisiaj wypowiedziane przez A. H. Pohribnego rozważania o ukraińskim kościele w publikacji “Boża mowa — ojczysta mowa”: “Ogromną przeszkodą dla utwierdzenia Ukrainy na zasadach narodowego państwowotwórstwa pozostaje dystans, a nawet wrogość wielu struktur władzy w stosunku do narodowo-ukraińsko zorientowanych wyznań religijnych… Szkoda, że nie sprawdziły się nadzieje milionów Ukraińców — już na 2000-lecie od Narodzenia Chrystusa mieć na Ukrainie jedyny lokalny kościół prawosławny. Ile wysiłku włożył w to Jego Świątobliwość Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret — prawdziwie Ukraiński Patriarcha! Ale ile wysiłku ze strony tych, którzy i dzisiaj pełzają przed Moskwą, aby tego jedynego ukraińskiego kościoła nie było. Być może, i naprawdę, naiwni jesteśmy my, Ukraińcy, ludzie: tak bardzo już przejęliśmy się wiarą w oddzielenie kościoła od państwa, że niemało z nas skłonnych jest myśleć, jakoby to, do czego w sprawach kościelnych dążymy, mogło w ogóle zdarzyć się samo z siebie i poza wolą państwa. Ale raczej nie może się zdarzyć. Przynajmniej osobiście mnie nie opuszcza myśl, że gdyby ta wola najwyższej władzy, naj- […]. Ołeh OŁEKSJUK, proświcianin, poeta i dziennikarz, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Wałentyn Pawłowycz Sterenok urodził się 4 kwietnia 1934 roku w mieście Kronsztadzie w obwodzie leningradzkim w rodzinie robotników, którzy pochodzili ze wsi Ołeksandriwka w rejonie biłozerskim obwodu chersońskiego. W Kronsztadzie przyszły muzyk i kompozytor doświadczył horroru blokady w latach II wojny światowej. Od 1946 roku aż do swoich ostatnich dni związał swój los z Chersońszczyzną. Doświadczył także wielkiego głodu lat 1946—1947. Po szkole Wałentyn Sterenok uczył się w Chersońskiej Szkole Muzycznej i jednocześnie od 1952 roku pracował jako muzyk w Chersońskiej Filharmonii Obwodowej. W ciągu trzech lat robi zawrotną karierę od akordeonisty-akompaniatora do kierownika artystycznego zespołu. Przez wiele lat pracował jako akordeonista-koncertmistrz Tawryjskiego Zespołu Pieśni i Tańca Chersońskiej Filharmonii Obwodowej (1953—1955), Omskiego Chóru Ludowego (1956—1958), Wołżańskiego Chóru Ludowego (1955), Riazańskiego Chóru Ludowego (1959—1960), zespołu Południowej Grupy Wojsk (Węgry, 1961—1964). Pracę twórczą Wałentyn Sterenok łączył z nauką w Charkowskim Instytucie Kultury (dyplom z wyróżnieniem otrzymał w 1966 roku). W 1971 roku w Dniepropietrowsku na Pierwszym Wszechzwiązkowym Konkursie Piosenki Estradowej pierwsze prezydenckiej, była, swój jedyny lokalny kościół prawosławny już byśmy mieli i byłby on, oczywiście, obowiązkowo ukraińskiego, kijowskiego podporządkowania”. Oto takie prorocze, mądre i dalekowzroczne słowa powiedział o Ukraińskim kościele A. Pohribny jeszcze pod koniec lat 90. Jakże boli, że nie dożył dnia otrzymania przez Ukrainę Tomosu przy wsparciu, aktywnym udziale i patriotycznej postawie Prezydenta Ukrainy P. O. Poroszenki, i jakże miło, że prorocze drogowskazy A. Pohribnego wcielają się w życie — mamy dzisiaj jedyny, lokalny kościół prawosławny na Ukrainie. Anatolij Hryhorowycz wiele zdążył — działalność wykładowcza w
Instytucie Dziennikarstwa KNU imienia Tarasa Szewczenki, pierwszy wiceminister oświaty Ukrainy, deputowany Kijowskiej Rady Miejskiej, niezmienny prowadzący audycji radiowej “Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba…”, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Naukowo-Pedagogicznego imienia Hryhorija Waszczenki, członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia T. Szewczenki, przewodniczący Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, naukowiec, literaturoznawca, publicysta… Jasnymi wspomnieniami o działalności wykładowczej Anatolija Hryhorowycza podzieliła się Hałyna Daciuk, ukraińska dziennikarka radiowa, przewodnicząca centrum kobiecego “Spadczyna”: “Poznałam Anatolija Hryhorowycza jeszcze jako całkiem młoda studentka… W tym człowieku zachwycało wszystko: treść i ton wykładów, zwracanie się do studentów per Pan/Pani, szlachetny, inteligentny wygląd oraz dobry, wymagający wzrok… Wszyscy postrzegaliśmy Anatolija Hryhorowycza jako Człowieka wyjątkowego, nietuzinkowego, utalentowanego naukowca i godną osobowość…” Jewhen Łupakow, ukraiński polityk, wojskowy, działacz społeczny, deputowany ludowy Ukrainy II kadencji, kapitan I rangi w stanie spoczynku, podkreślił, że A. Pohribnyj był liderem narodowym, nauczycielem, który od- Niezapomnianym stał się wieczór pamięci doktora nauk filologicznych, profesora ludowego, dziennikarza, laureata Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki — Anatolija Hryhorowycza Pohribnego. W przytulnej sali Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy zebrali się przewodniczący NZPU M. Sydorżewski, żona A. H. Pohribnego Hałyna Hryhoriwna, prowadzący O. Chomenko oraz ci, którzy szanowali i kochali swojego Mentora i Nauczyciela. Wszyscy odczuwali obecność Duszy i Ducha Wielkiego Ukraińca, unikalnego, wytrwałego, energicznego, niezapomnianego.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
otrzymuje dyplom za swoją piosenkę „Северные лани”, którą wykonał w towarzystwie orkiestry estradowo-symfonicznej pod batutą Narodowego Artysty ZSRR Jurija Syłantjewa. W 1973 roku brał aktywny udział w programie „Zirky Ukrainy”. Jego gra na bajanie zachwycała miliony ludzi. Koncerty z udziałem Walentyna Sterionka były transmitowane w telewizji centralnej, republikańskiej i obwodowej. W latach 1974–1979 pracował jako dyrektor Dziecięcej Szkoły Muzycznej w mieście Leńsk w Jakuckiej ASRR (Federacja Rosyjska), w latach 1984–1987 – jako zastępca przewodniczącego zarządu Chersońskiego Obwodowego Oddziału Muzycznego Towarzystwa URSR. Od 1988 do 1994 roku Walentyn Pawłowycz Sterionok był pierwszym dyrektorem Dziecięcej Szkoły Muzycznej we wsi Stara Zburziwka. Potem życie koncertowe ostatecznie pochłonęło Walentyna Pawłowycza: występy w Azji Środkowej i na Kaukazie, na Dalekiej Północy i Dalekim Wschodzie. W dwutysięcznych latach koncertował z solistami filharmonii w Niemczech, Bułgarii, Czechach, Polsce, na Węgrzech i innych krajach. Od 1992 roku znany kompozytor Walentyn Sterionok wstąpił w szeregi Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Autor ponad 200 piosenek i ponad setki utworów instrumentalnych, aktywnie propagował ukraiński melos, podkreślał znaczenie rozwoju ukraińskiej twórczości pieśniowo-ludowej. W kręgu muzyków Ukrainy i bliskiej zagranicy znany jest jako autor licznych utworów instrumentalnych na orkiestrę instrumentów ludowych, a także jako autor zbiorów pieśni „Czysta krynica” (2003 r.) i „Moja pieśń do ciebie leci” (2000 r.), które ukazały się drukiem w Chersońskim oddziale Centrum Wydawniczego „Proświta”. Pieśni Walentyna Sterionka mają szczęśliwy los: do dziś zajmują poczesne miejsce w repertuarze Narodowej Artystki Ukrainy Natalii Leleko, Narodowego Artysty Ukrainy Charisa Szyryńskiego, Zasłużonego Artysty Ukrainy Wiktora Hurby, solistów Chersońskiej Obwodowej Filharmonii Myhajła Diadczenka, Zinaidy Kolisniczenko i wielu innych. Pierwszym i najsurowszym krytykiem utworów Walentyna Pawłowycza przez 50 lat była jego wierna i kochająca żona Nonna Kyriłiwna (dawniej aktorka baletu). Starsza córka Lubow ma wyższe wykształcenie w dziedzinie kultury, a jej mąż – znany reżyser Ołeksandr Serdiuk – wielokrotnie występował jako współautor lirycznych piosenek Walentyna Pawłowycza. Młodsza córka Ołha ukończyła z wyróżnieniem wydział muzyczny Mikołajowskiego Instytutu Pedagogicznego, a syn Ołhy Dmytro obecnie studiuje w konserwatorium w mieście Essen (Niemcy). Badaczka twórczości mistrza Taisija Szczerba stwierdza, że „wyrasta cała dynastia ludzi zakochanych w pieśni i muzyce, którzy twórczo kontynuują rodzinne tradycje”. Kompozytor miał wiele planów twórczych, jednak 18 grudnia 2018 roku, w 85. roku życia, serce niestrudzonego prosvityanina, wspaniałego pedagoga i muzyka, ukochanego kompozytora Chersończyzny Walentyna Pawłowycza Sterionka przestało bić i odszedł w zaświaty. Wierzę, że zarówno ulice w Chersoniu i Biłozerce, jak i Dziecięca Szkoła Muzyczna w Starej Zburziwce oraz inne placówki kultury słonecznej Tawrii dumnie będą nosić imię sławnego ukraińskiego kompozytora Walentyna Sterionka.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ому bardzo pasował mundur wojskowy. Czasami nawet wydawało się, jakby urodził się w nim. Wysoki, dostojny, zgrabny w każdym ruchu, o wyrazistych oczach — takim po raz pierwszy ukazał mi się w gabinecie ówczesnego szefa Narodowej Akademii Obrony Wiktora Palija. Przywiozłem wtedy do akademii samochód książek, które miały uzupełnić jej bibliotekę, gdzie katastrofalnie brakowało wydań ukraińskich. Palij nas sobie przedstawił. Generał major Wiktor Wasylowycz Pasko — szef Ukraińskiej Wojskowej Akademii Medycznej, która sąsiaduje z Akademią Obrony. Pasko od razu zaprosił mnie do siebie. Potem miałem przyjemność wielokrotnie tam bywać. Na prośbę Paski Liga Ukraińskich Mecenasów wraz z ukraińską diasporą podjęły się utworzenia biblioteki także dla akademii medycznej. Z czasem nasza współpraca przerodziła się w przyjaźń. Włodzimierz Wasylowycz podarował mi swoją książkę „Ночь забытых песен”. Napisał ją po Afganistanie. Zawarto w niej fakty dotyczące tego, co nazywano „советской братской помощью афганскому народу”, a także ujawniono masę piosenek nieznanych autorów (to już można zakwalifikować jako folklor wojenny) o cudzej wojnie, w której za imperialne kremlowskie geostrategie zapłacono tysiącami młodych żyć. W przeciwieństwie do wielu ówczesnych wojskowych, którzy mówili albo kiepską rosyjszczyzną, albo makaronizowanym койне, Pasko zadziwiał literacko czystą ukraińszczyzną. W tym był naprawdę wzorowym wyjątkiem. Doktor medycyny okazał się człowiekiem na zdumienie oczytanym w historii, psychologii i politologii. I miał wyjątkowo pietystyczny stosunek do literatury. Mnie, ironicznemu w ocenie wielu kolegów, zaszczutemu przez legion grafomanów, to postrzeganie naszego literackiego ogółu wydawało się wręcz wzruszająco komiczne. Później dotarło do mnie: Pasko, człowiek intelektualnie nienasycony, zawodowo ambitny i ponad miarę odpowiedzialny, mierzy nowy dla siebie świat literacki sobą, uważając, że w nim wszyscy są tacy jak on. Z czasem Włodzimierzowi Wasylowyczowi tu się rozjaśniło — często musiał kontaktować się ze „sługami słowa” — i przekonał się, że z talentem i intelektem nie jest tam tak gęsto, jak się wydawało. Kiedy ludzie są synchroniczni, łatwo się zbliżają. Wkrótce po pierwszym spotkaniu z Paską miałem poczucie, że znamy się od dawna. Dałem mu rekomendację do Związku Pisarzy, wydałem w „Jarosławowym Wale” jego książki „Час прощення” i „Пора істини”, w których, opowiadając o narodowej samoświadomości oficera Armii Radzieckiej, posługiwał się materiałem autobiograficznym. Jego teksty i opowiadania pomogły mi zajrzeć w jego życie. Okazało się, że jesteśmy rówieśnikami. Urodzeni w pierwszym roku powojennym. On — na Tarnopolszczyźnie. Jak się później okazało, jego ojciec był oficerem MGB. I wysłano go tam, by walczył z UPA. Otóż właśnie dlatego w ponad miarę prawowiernej radzieckiej rodzinie
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
rośnie chłopiec. Jest pionierem, komsomolcem, doskonale się uczy w szkole. A po jej ukończeniu, jako medalista, Pasko wstępuje do Leningradzkiej Wojskowej Akademii Medycznej. Wszystko mu się układa pomyślnie. Nienaganny życiorys. Stopień oficerski, praca doktorska. Status i perspektywy. Dokładnie na takich ludziach opierała się Armia Radziecka. Nawiasem mówiąc, Ukraińców na bardzo wysokich stanowiskach było tam wielu. Po proklamowaniu niepodległości część z nich zaczęła wracać na Ukrainę. A wielu nie wróciło. Wołodymyr Pasko miał wtedy ciepłe miejsce — wykładał w Leningradzkiej Akademii Medycznej, zapewniono mu wszystkie przywileje przewidziane dla takiego statusu. Za plecami miał Afganistan, co również wiele znaczyło dla awansu kariery. Krótko mówiąc, w tym wieku i w tak stabilnej sytuacji — a do tego z rodziną — ludzie nie są zbyt chętni do zmiany miejsca. Ale Pasko składa raport z prośbą o dymisję i wyjeżdża na Ukrainę, gdzie proponuje siebie jej Siłom Zbrojnym, które w gruncie rzeczy dopiero się formują. Już od pierwszych dni nosi tu ideę utworzenia Ukraińskiej Wojskowo-Medycznej Akademii. I ona zaczęła się rodzić. Najpierw jako specjalny wydział w stołecznym uniwersytecie medycznym. A później oddzieliła się od niego już pod nazwą Ukraińska Wojskowo-Medyczna Akademia. Jej szefem jest generał-major służby medycznej, doktor nauk, profesor Wołodymyr Pasko. Właśnie w takim jego statusie się poznaliśmy. Liga ukraińskich mecenasów zaopiekowała się także biblioteką tej akademii, do której zebraliśmy setki wydań medycznych (coś kupowaliśmy, coś przekazała ukraińska diaspora w USA, Kanadzie, Niemczech, Anglii i Francji). Wszyscy się dziwiliśmy, że drukowano tam także sporo książek takiego charakteru. Kilka razy zacząłem wypytywać Pasko o Afganistan. Chciałem usłyszeć o jego przeżyciach tam. Ale on słabo reagował na wszystkie moje pytania. Najwyżej odsyłał do swojej książki. Mówił, że tam wszystko jest prawdą. Nieprzypadkowo wydał ją dopiero teraz, kiedy mogła się ukazać bez cenzury. Widać było, że nie chce o tym wspominać. W przeciwieństwie do niektórych Afgańczyków, którzy stawiali się za bohaterów (spotkałem ich wielu), nie dążył do takiej aureoli. Wcale nie robił z siebie bohatera. A potem uderzyła mnie pewna historia. Już o niej pisałem w książce „Cienie w lustrze”. Staliśmy pośrodku między Akademią Obrony a Akademią Medyczną, kiedy podszedł do nas niewysoki śniady mężczyzna około czterdziestki. Na pierwszy rzut oka było jasne, że to nie Ukrainiec. Kiedy się z Paskiem przywitali, Wołodymyr Wasylowycz, pokazując na mnie, powiedział: „Opowiedz mu”. I ten, mieszając rosyjskie i ukraińskie słowa, opowiedział, że walczył przeciwko szurawi (tak Afgańczycy nazywali radzieckich wojskowych). Specjalizował się w oficerach. Polował na nich. I wtedy przyszła kolej na Pasko. Mudżahedin przez kilka dni go śledził: kiedy idzie do szpitala, kiedy idzie na obiad, kiedy wraca do koszar. Wybrał miejsce, z którego miał strzelać do Pasko i bezszelestnie zniknąć. Pewnie już wyobrażał sobie Pasko na muszce — i wtedy przez radio nadeszła komenda: odwołać, tego szurawi zostawić przy życiu. Najpewniej zasięgnięto informacji o tym oficerze i ustalono, że regularnie udziela pomocy medycznej ludności cywilnej. Choć dowództwo tego od niego nie wymagało. Ale Pasko przy tym podkreślał: lekarz jest lekarzem i powinien leczyć wszystkich i każdego. To właśnie uratowało mu życie. I oto teraz, ucząc się w Narodowej Akademii Obrony, dawny mudżahedin przypadkiem spotkał Pasko, którego od razu rozpoznał. I opowiedział mu o tym, jak tamten miał zginąć i co go uratowało. Byłem poruszony. Pomyślałem: taki przypadek — mudżahedin mógł na kilka minut przed komendą nie ruszać szurawi, zastrzelić Pasko — i nigdy byśmy się nie poznali. Nie byłoby tej chwili spotkania życzliwych ludzi. Nie byłoby go w moim życiu. Tyle wszystkiego na tym świecie zależy od drobnego przypadku. Potem była jeszcze jedna zdumiewająca historia. Wiedziałem, że Wołodymyr Wasylowycz przyjaźni się z ostatnim głównodowodzącym UPA Wasylem Kukiem. Razem z Paskiem przyszliśmy na jego jubileuszowe uroczystości w stołecznym Domu Nauczyciela. Tam, w kuluarach, wręczyłem Kukowi kopertę z pokaźną sumą. Było to „stypendium” dla niego od prezesa Ligi ukraińskich mecenasów Wołodymyra Zahorija. Przekazując swój prezent Kukowi, Pasko opowiedział: jego ojciec również przesyła pozdrowienia i życzenia zdrowia głównodowodzącemu UPA. I zapytał Kuka: przecież na pewno wiesz, kim był ojciec? A Kuk odpowiedział: wie. I opowiedział: SB kilka razy ostrzegała go o zasadzkach, które na niego organizował ojciec Pasko, i Kuk szczęśliwie unikał zagrożenia. Gdy Pasko zaprzyjaźnił się już z Kukiem, zapytał ojca: znasz Kuka? Starszy mężczyzna, który okazał się rówieśnikiem głównodowodzącego, opowiedział synowi wszystko. I o tym, jak siedział w zasadzkach na nieuchwytnego Kuka, i o tym, jak przełożeni łajali go za to, że dowódca UPA żyje i jest na wolności. A potem powiedział (zapisałem jego słowa w dzienniku, po tym jak Wołodymyr Wasylowycz je zacytował): „Przekaż, Wołodia, Kukowi, że oboje żyjemy dlatego, że wtedy nigdzie się nie spotkaliśmy, bo ktoś z nas by nie żył. A jeszcze przekaż, że zrozumiałem: racja była po jego stronie…” Tylko w sensacyjnych powieściach może być taki zbieg okoliczności. Choć, w gruncie rzeczy, niemal każde ludzkie życie jest powieścią, w której jest wiele nieoczekiwanych zbiegów, przypadków i olśnień. Jakby ktoś niewidzialny i wszechmocny tasował losy jak karty. Kuk, wysłuchawszy od Wołodymyra Wasylowycza historii ojca, podziękował Paskowi-starszemu za dobre życzenia i z kolei życzył mu zdrowia. A mnie wtedy przyszło na myśl: oto ona, historia, w konkretnych ludzkich biografiach. I dobry anioł pojednania, który rozpostarł nad dawnymi nieprzejednanymi wrogami swoje błogosławione skrzydła. A jeszcze pomyślałem: to przecież on, Wołodymyr, jakby złożył ich ręce jedną w drugiej i one serdecznie uścisnęły się w przyjaznym powitaniu. Przecież w życiu bywają takie cudowne chwile. I właśnie dla nich warto żyć i mieć nadzieję na lepsze. We własnych książkach Wołodymyr Pasko, sam dziwiąc się temu, opowiada o złożonej duchowej ewolucji ideowego komsomolca, radzieckiego oficera, który powoli dojrzał do roli przekonanego ukraińskiego nacjonalisty. To także złożona powieść psychologiczna. Powieść pytań i odpowiedzi. Powieść o trudnym i bolesnym przejrzeniu ukraińskiego człowieka, ze wszystkich stron oputanego ideologiczną pajęczyną. Życie czasem splata tak złożone kombinacje. Jest zmienniejsze i bardziej wielowymiarowe niż wszystkie nasze wyobrażenia o nim. Tylko absolutnie naiwny może być święcie przekonany, że wszystko potrafi przewidzieć i zaprognozować w naszych ziemskich dniach. Wielokrotnie byłem świadkiem tego, jak Pasko przekonywał kolegów, by przechodzili na język ukraiński. Widziałem ich uparty opór, słyszałem usprawiedliwienia w rodzaju: my już się nie przeuczymy, niech próbują młodzi. Wyżsi oficerowie służby medycznej Sił Zbrojnych Ukrainy ostro się sprzeciwiali, gdy Wołodymyr Wasylowycz proponował przetłumaczenie ich monografii i podręczników na język państwowy. Był to miękki, permanentny sabotaż. Ale Pasko obstawał przy swoim: nasza uczelnia jest ukraińska, w jej murach będzie panować język ukraiński. Inaczej nigdy nie będzie. To z jego zarządzenia akademia zaczęła organizować znany konkurs z języka ukraińskiego im. P. Jacyka. Miałem przyjemność co roku nagradzać tamtejszych zwycięzców i laureatów. Nie trzeba było wtedy mieć daru jasnowidza, by zobaczyć: Pasko — biała wrona wśród wyższego oficerstwa, które spotkałem w Akademii Obrony i Akademii Medycznej. Potem opowiedział: dotarły do niego pogłoski, że jest niezadowolony z niego — jako nazbyt narodowo zaangażowanego — wysoki szczebel Ministerstwa Obrony i Administracji Prezydenta. Tak, w grach w „państwo Ukrainę” we wszystkich naszych strukturach władzy było znacznie więcej niż samej Ukrainy. Dobrze pamiętam uroczystości z okazji dziesięciolecia Akademii w Domu Oficerów. Wielu osobom związanym z Akademią posypały się nagrody. Tylko samego szefa Akademii, inicjatora i twórcę, pominięto. To był sygnał. Wołodymyr Wasylowycz dowiedział się: na biurku prezydenta Kuczmy leży już dekret o jego zwolnieniu. Powód — radykalne ukraińskie nastroje. Jako człowiek dumny, natychmiast złożył raport o dymisji. Oczywiście go przyjęto. Wszystko boleśnie po naszemu. Nie cenimy żadnych ludzi. Generał Pasko znalazł się prawie na bruku. Wtedy dyrektor generalny firmy farmaceutycznej „Darnycja” zaprosił go do przedsiębiorstwa na doradcę ds. medycznych. W tym czasie Pasko opublikował w „Dzerkale tyżnia” szereg głośnych artykułów o stosunkach między władzą a armią, o konieczności przekształcenia postradzieckiej armii w rzeczywiście ukraińskie wojsko i w ogóle o budowie narodowej w naszych Siłach Zbrojnych. Po Pomarańczowej Rewolucji Pasko został zaproszony na stanowisko zastępcy ministra obrony ds. humanitarnych. Jego pojawienie się na tym stanowisku od razu zaznaczyło się tym, że Siły Zbrojne przystąpiły do Międzynarodowego konkursu z języka ukraińskiego im. P. Jacyka. Pasko nie tylko interesował się geopolityką, miał własne naprawdę oryginalne spojrzenie na wszystkie nasze problemy. Będąc szczególnie krytycznym w postrzeganiu wszystkich naszych realiów, nie popadał w totalny pesymizm, bo wierzył, że w Ukrainie istnieje zdrowe narodowe jądro, które wypełni swoją historyczną misję budowania państwa. Zastrzegał jednak: stanie się to nie jutro ani pojutrze. Po pierwsze, musi dojrzeć krytyczna
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
masa jednostek dla tego jądra. Po drugie, Ukraińcy dorosną do zrozumienia tego, że wreszcie muszą zawrzeć między sobą jeśli nie trwały pokój, to przynajmniej rozejm i przestać zwalczać się nawzajem, a całą swoją energię skierować na walkę z prawdziwymi wrogami Ukrainy. Nasz dobry przyjaciel ma marzenie: na Ukrainie pojawi się swój Napoleon, Atatürk, De Gaulle czy Pinochet i, mocno biorąc władzę w swoje ręce, poprzez miękki autorytaryzm, złamie kręgosłup korupcji i totalnej kradzieży, zaprowadzi w kraju porządek. Takiego człowieka nasz przyjaciel wypatruje tylko spośród wojskowych. Kiedyś zapytał Paśkę: czyż mamy u nas tak ambitnych, silnych i patriotycznych generałów? Wołodymyr Wasylowycz odpowiedział, że musi nas rozczarować: wszystkich naprawdę patriotycznych generałów władza „oczyszcza” z armii, bojąc się ich. Zostają tylko tak zwani parkietowi generałowie i ci, o których mówią, że są — ni ryba ni mięso. Ale dalej jeszcze bardziej nas oszołomił, opowiadając, jak niesamowicie rozkradany jest cały majątek armii. Od czasów ZSRR na Ukrainie zostało tyle broni, że trudno nawet sobie wyobrazić. Wszystko to jest wyprzedawane krajom „trzeciego świata”. I robi się to przez rozmaite firmy i firemki, które nie mają żadnego związku z państwem. Ani jedna kopiejka ze sprzedaży czołgów, samolotów, karabinów maszynowych, automatów i wszystkiego innego nie idzie do państwa — wszystko osiada za granicą na kontach osób prywatnych, które żyją i prosperują dzięki temu właśnie na Ukrainie, gdzie chodzą albo jako deputowani, albo jako ministrowie, albo jako zbliżeni do władz niby to przyzwoici obywatele. Podejrzewaliśmy, że na Ukrainie tak jest — a Paśko to potwierdził. Lecz najbardziej oszołomił nas oto czym. Powiedział: gdyby z Moskwy wyszła na Ukrainę brygada pancerna, to już po tygodniu byłaby w Kijowie. „Stan naszej armii jest katastrofalny — smutno twierdził Paśko — armia jest zdemoralizowana; nie ma w niej ani śladu patriotycznego wychowania. Z niej albo deportowano patriotów i profesjonalistów, albo sami z niej odeszli. W mianowaniach na najwyższe stanowiska, jak i wszędzie w państwie, panuje wstrętny nepotyzm. A w doktrynie obronnej u nas nigdzie nie przewiduje się możliwej agresji ze strony Rosji. „Myżebratja…” Sam Paśko niejednokrotnie wtedy powtarzał, że właśnie Rosja jest naszą pierwszą zagrożeniem. Ale w kierownictwie kraju i armii takie twierdzenie uważają za niewiarygodną herezję. Co więcej — tego, kto pozwala sobie to artykułować, natychmiast wysyłają na emeryturę. Wstąpienie na tron Janukowycza oznaczało dymisję Paśki. Wołodymyr Wasylowycz redagował czasopismo akademii i pisał. Wtedy pojawiły się jego książki wspomnieniowe. I oto obecnie wychodzi to, co zostało napisane wtedy. Wieść o jego nieuleczalnej chorobie oszołomiła. Był dla mnie wzorcem fizycznego i duchowego zdrowia. Zawsze wydawał się znacznie młodszy niż na swój wiek. Był nadzwyczaj energiczny i intelektualnie zachłanny. Kiedy chorował, widywaliśmy się rzadziej. Rozmawialiśmy telefonicznie. Wołodymyr Wasylowycz opowiadał, że śpieszy się, by napisać wszystko, co zaplanował. Oczywiście, nie zdążył napisać wszystkiego. Ale napisał naprawdę wiele. On, lekarz, nie miał złudzeń co do tego, że choroba ustąpi. Kiedyś spróbowałem niezdarnie go pocieszać: mówiąc, że może być tak, że… „Nie może być — spokojnie powiedział. — Dobrze to rozumiem!” …Żegnaliśmy się z nim w przykościelnej kaplicy szpitalnej. Było wielu ludzi. Mimowolnie oglądając ich, złapałem się na myśli: „Czy domyślają się oni, jaki wybitny ukraiński człowiek opuścił ten świat?!”. I dzisiaj, kiedy trwa wojna rosyjsko-ukraińska, po raz kolejny czuje się, jak bardzo brakuje nam generała Paśki. Takiego człowieka zastąpić jest naprawdę trudno. Oglądam się w swoją pamięć, widzę go tam i myślę: „Chwała Bogu, że znałem tego człowieka i że miało mi się szczęście przyjaźnić z nim”.
Tłumaczenie maszynowe
W stołecznym wydawnictwie „Jarosławiw Wał” w 2018 roku wyfrunęła wspaniała twórcza jaskółka i już dotarła do masowego czytelnika: to powieść o wartkiej akcji autorstwa Kateryny Motrycz „Trzystuletnia Golgota. Tabor”. W niej znawczyni dawnej i dzisiejszej Ukrainy wyhaftowała na 523 stronach niełatwy los jednej z najlepszych stworzonych przez Boga oaz na planecie, poczynając od jej dziecięcego, że tak powiem, pieluszkowego okresu, aż po dni dzisiejsze. Królowa słowa artystycznego prowadzi w tym utworze czytelnika historycznymi drogami naszego kraju, który obecnie znalazł się w epicentrum krwawych zmagań dwóch cywilizacji — europejskiej oraz azjatycko-ordyńskiej (moskiewskiej). To bitwa dwóch światów: świata światła i świata ciemności o los nie tylko Ukrainy — o życie Europy i całej ludzkości. Hanna KYCZUK, pedagog, wieś Nowe Seło, rejon podwołoczyski, obwód tarnopolski. Powieść wydaje się napisana nie ręką, a sercem i bólem autorki. Pisarka słowami Kronikarza mówi: „Losu nawet koniem nie objedziesz. Krew przelana nie na darmo wzejdzie tymi ziarnami, które zbiorą Boże Anioły i poniosą na tron Pański. Bylebyśmy tylko tym razem sami siebie nie zdradzili i nie zgubili. Panie! Daj Swojej siły i mądrości! Jedności nam daj!”. Mistrzyni ojczystego słowa na stronach książki rozmawia z czytelnikiem wybornym, barwnym, zrozumiałym językiem. Nawet filozoficzne rozważania i wysokie słowo Kateryny Motrycz czytelnik przyjmuje lekko i organicznie. Mistrzowsko przedstawione są też postacie utworu: Los, Klio, Prawe Gniew, Maksym, Dmytro, Stepan, Kronikarz, majdanowcy, uczestnicy ATO, Wielkie Ciało, książęta Światosław, Włodzimierz Wielki i wielu innych. Jako córka bliskiej jej sercu przyrody, maluje wspaniałą paletę jej piękna o różnych porach roku. Z wierszy utworu uważny czytelnik wyczuwa trele skowronka, śpiew ptasich chórów, upaja się zapachem konwalii, kokoryczy, przebiśniegów, macierzanki, chabrów, zbożowego łanu, słyszy głosy naszych Przodków. Autorka powieści, jako bogobojna chrześcijanka, ustami swoich bohaterów mówi o sile modlitwy, zwłaszcza matczynej, o sile Ducha. W utworze skrzydlate ludowe powiedzenia kwitną niczym kwiaty. Czytelnik delektuje się także urodzajną różnobarwnością słownictwa Kateryny Motrycz oraz tym, jak na gęstym sicie przesiewa najdelikatniejsze, najcieplejsze słowa i maluje nimi piękno letniej nocy, jak na jej ciemnym niebieskim sklepieniu jasno strumieniuje mnóstwo gwiezdnych stad. Pisarka jest miłośniczką prawdy. Przebywając ze swoimi obrazami w różnych epokach naszego losu, słowem-strzałą celuje prawdę prosto w oczy, wskazując na zwady, waśnie, walkę o buławę, błędy, wielkie grzechy, które dopuścili mężowie najwyższych szczebli władzy, w tym i obecni. Nie za taką Ukrainę, która doprowadziła obecnie Ukraińców do nędzy, przelano rzeki krwi. Wspomina młodych bezstrasznych bohaterów spod Krut, sławi mądrość hetmana Skoropadskiego, który stworzył program budowy ukraińskiej Ukrainy, która żadnymi więzami nie była związana z Moskwą. Już Ukraina stawała na nogi. Ale „wszystko zepsuli ci, którzy tworzyli państwo pod siebie...”. Od tego czasu poszło i pojechało... Za kaszę gryczaną, ciśnieniomierze, zieleń brylantową, konserwy, jakąś setkę hrywien sprzedajemy swoje prawo do głosowania na wyborach i wprowadzamy do państwowego steru lisów, lejbów, „czyste ręce”, zeków i „tych, co z nimi”. Oni, zasiadłszy w kierowniczych fotelach, zapominają z radości, o czym nam kłamali, co obiecywali przed wyborami. I już ćwierć wieku gwałcą Ukrainę. A lud ze złości imionami tych bandytów, złodziei, kłamców-bajkopisarzy, zeków teraz nazywa swoje świnie, koguty, konie, kozły, barany. Straciwszy sumienie, odpowiedzialność przed ludem, narodowi wybrańcy bezczelnie pakują walizki z walutą, złotem i ciągną je do zagranicznych schowków. Grabieżcy nie zważają na to, że z tych sakwojaży kapie ludzka niewinna krew, płyną łzy... Tradycyjnie ukraińska władza „...nikogo i niczego się nie boi. Jest bezkarna” — pisze autorka. Dlatego też gniewnie wykrzykuje jeden z bohaterów powieści — Taras: „Bądźcie wy przeklęci, bandyci. Żeby po was nie pozostał nawet ślad! Boże! Wybacz mi i ukarz tych przestępców!”. W rozdziałach „Majdan: Duch niepoznany” i „Niebiańskie tysiące” serce patriotki Kateryny Motrycz i przedstawianych przez nią bohaterów szatkuje ból, kiedy zdrajca-pachan, jego butna zgraja, która w zmowie z Chutin-Pujem, puścili zacharkanych zabójców na pokojowych ludzi Majdanu, żeby na zawsze uśmiercić Wolnościowy Duch. Nasi mężni patrioci bohatersko bronili wolności i losu Ukrainy. Odeszła w wieczność Niebiańska Sotnia. Ale kat kontynuował szaleństwo, wykonując wolę krwiożerczego „carika”. Majdany stały nie tylko w Kijowie, ale i we wszystkich miastach Ukrainy. Ręka zdziczałych zabójców, domorosłych janczarów bezlitośnie kładła krwawe pokosy. Jednak strach nie zatrzymał obrońców wolności, majdany skandowały: „Wolności nie zatrzymać!”, „UE”, „Ukraina ponad wszystko!”. Chutin-Puj, nie zaspokoiwszy swoich zwierzęcych apetytów: napić się do syta krwi Ukrainy, — zaanektował Krym i tak „upodobał” sobie wschodnie obwody, że do dziś wyprawia w nich krwawą ucztę. Podstępna Moskwa, lekceważąc międzynarodowe porozumienia, i dziś grozi bronią. A życie ludzkie dla niej nic nie jest warte. Przebudziła się Europa. Cały świat zrozumiał, że „Rosja — to przekleństwo planety. To ten zamachowiec, który pracuje na krwi — pisze K. Motrycz. — Ukraina, jej naród dalej niosą na Golgotę Chrystusowy krzyż”. Nasi dzielni wojownicy tworzą cuda bezstraszności w walkach z ordyńcami. Pomagają im niebiańskie siły i modlitwa. Oni już dawno byliby złamali zęby ugrofińskiej ordzie. Ale?... Kto winien, że tylu naszych obrońców zginęło w Iłowajskim kotle?... A Debalcewe?... Lotnisko?... Dlaczego zdrajcy do tej pory nie stanęli przed sądem? Dlaczego do tej pory nie są ukarani za morderstwa na Majdanie? Dlaczego? Kiedy? Jak długo korupcja będzie wyżerać, niczym rdza, Ukrainę? Lecz jest Sąd Boży i on będzie. Oko, serce i twórcze pióro szczerej Ukrainki Kateryny Motrycz są obolałe śmiercią tysięcy miłośników wolności, ciężkim losem Ukrainy. Zajrzała ona i w struktury państwowe. I to, co zobaczyła — „nie wystarczyło” atramentu, żeby opisać. A serce patriotki, choć wysyłało krzyki, to uderzenia jego rytmicznie wystukiwały: „Uk-ra-i-na bę-dzie! Bę-dzie wol-ną!”. Maksym z dawnego rodu plemienia Polan Maksyma Nieśmiertelnego, wypełniając testament praojców, w „Posłaniu do potomków bliskich i dalekich Bożego roku 2077” mówi, że on — jeden z tych, którzy urodzili się z rodu wielkich bojowników o Ukrainę, o jej państwo. „Ja niosę genokod swojego rodu: „Ukraina ponad wszystko!”. Więc zapowiadam: „Strzeżcie Ukrainy Wielkiego marzenia, do której szliśmy setki lat, a w ostatnich stuleciach zapłaciliśmy za to wielką krwią samego Boga, i my piliśmy siłę „z duchowej skały, która szła w ślad za nami”. I ta skała „był Chrystus”, on nas i wyprowadził z Golgoty na Tabor. Nie zgubcie i nie znieważcie tej drogi i tej wielkiej krwi. Niech żadna kropla z tego pola nie będzie znieważona i zapomniana. I zawołanie Przodków „Ukraina ponad wszystko!” niech stanie się przysięgą, codzienną modlitwą dla każdego. I Ukraina odpowie echem: „Każdy z was dla mnie — ponad wszystko!”. Moim zdaniem, ten historycznie prawdziwy utwór — to nie tylko porywająca powieść, ale i książka podręczna dla każdego Ukraińca. Powieść „Trzystuletnia Golgota. Tabor” — to wybitne wydarzenie w literackim i społecznym życiu Ukrainy. Jej autor zasługuje na uhonorowanie wysoką nagrodą narodową. Dziękuję pisarce Motrycz za pracę. Dziękuję za prawdę.
biblioteki, do bibliotek profesjonalnych i wyższych uczelni. Petro Malisz — dziennikarz, pisarz, przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Jego pióru zawdzięczamy książki historyczno-publicystyczne „Rozhul czerwonoho dyjawoła” („Szaleństwo czerwonego diabła”), „Rozhul dyjawoła trywaje” („Szaleństwo diabła trwa”), „STALINOjidy” („STALINoidy”) i inne. Laureat kilku ogólnoukraińskich i regionalnych nagród. Centrum Prasowe Chmielnickiej OO NZPU
Tłumaczenie maszynowe
W Chmielnickiej Obwodowej Powszechnej Bibliotece Naukowej odbyła się prezentacja specjalnego charytatywnego wydania dla obrońców Ukrainy — zbioru Petra Malisza „Moskiewskie kłamstwo”. Książka ukazała się dzięki finansowemu wsparciu Chmielnickiej Rady Obwodowej oraz Zarządu Kultury, Narodowości, Religii i Turystyki Chmielnickiej Obwodowej Państwowej Administracji.
Zbiór zawiera materiały publicystyczno-analityczne, które ukazywały się przez cztery lata wojny, przede wszystkim na łamach chmielnickiej gazety obwodowej „Podilski Wisti” pod rubryką „Moskiewskie kłamstwo”. We współczesnym świecie wojna informacyjna ma znacznie bardziej niszczycielski skutek niż wojna fizyczna. Artykuły z książki rzucają światło prawdy na liczne dogmaty, wyhodowane przez kremlowską propagandę w ciągu ostatnich 300 lat. Przez wiele stuleci Moskale narzucały Ukraińcom mity o „wspólnocie”, „jednym narodzie”, „starszeństwie braterskim” i inne, przywłaszczając sobie historię Rusi-Ukrainy. Według słów autora przedmowy Ołeksija Tymoszczuka: „On (Malisz) nie tylko buduje barykady z dokumentów historycznych i wznosi umocnienia z doskonałych faktów, lecz także atakuje, nacieka, manewruje w przestrzeni informacyjnej, zadaje druzgocące ciosy, uparcie i odważnie demaskując kremlowskie oszustwo, które truje świadomość Ukraińców…”
Książka ma wygodny format „zaholeniowy”. Główny nakład został już przekazany na wschód Ukrainy naszym wojskowym obrońcom. Także zbiory przekazano do obwodowych i miejskich
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
prowokacją, to oni napadli na nich, do czego prowokatorzy nie byli gotowi, bo przyszli bez posiłków. Ojciec miał z powstańcami umowę, że da im znać, a oni rzeczywiście mieli kryjówki niedaleko, a za tymi kryjówkami szukali ich „istriebki” i milicja. Potem ojciec tłumaczył na przesłuchaniu, że to pewnie napadli „nasi”, czyli radzieccy żołnierze, bo do niego przyszli powstańcy, choć w rzeczywistości wszystko było odwrotnie… Tata rozumiał cel prowokacji: esbecy chcieli zwabić powstańców i rozprawić się z nimi… Jak udało się ojcu w tych warunkach przeżyć, nie wiem. Wiem tylko, że kiedy ojciec szedł na nocny dyżur, my — wszyscy domownicy z mamą — klękaliśmy i modliliśmy się, żeby szczęśliwie wrócił do domu. Bóg wysłuchał dziecięcych modlitw. Mój anioł stróż ocalił mojego ojca. Nie mógł ojciec porzucić pracy. Jedyną pewnie korzyścią z tego, że ojciec pracował jako zwrotniczy, było to, że my, jako rodzina kolejarza, mieliśmy prawo kupować ze stacji węgiel „na kwit”. Inni mieszkańcy naszego przedmieścia i miasta, poza wojskowymi i „wyzwolicielami”, takiego prawa nie mieli. Państwu było wszystko jedno, co się z nimi dzieje. Wtedy wycięto niemało drzew i zniszczono wiele mebli — dla ciepła i opału niszczono wszystko, co płonęło. Ojcu mówiono, że węglem, otrzymanym „po takiej znajomości”, można było palić od ósmej wieczorem do ósmej rano. Nie wiem, skąd tata miał tyle siły, aby po nocnym dyżurze brać się za jakąś ciężką męską pracę, której zawsze w domu nie brakowało. Szczególnie ciężkie było dla niego lato. Dla krowy trzeba było przygotować na zimę siano. Kosili ojciec za dziesiątą kopę w kołchozie: dziewięć kop kołchozowi, a jedną sobie. Oprócz koszenia trzeba było jeszcze napracować się przy tym sianie. Najpierw rozbić pokosy, a potem przewracać je po kilka razy, żeby dobrze przeschło. Nie daj Boże, żeby nadciągnęła chmurka i zapowiadało się na deszcz, a na dolinie leżało prawie suche siano. Rzucano wszelką pracę i ratowano siano. To było święte. Nawet obcy ludzie, którzy nie mieli nic do tego siana, ale widzieli, że będzie deszcz, również rzucali wszystko i szli składać je w kopy. Potem znów kopy rozrzucano i siano dosuszano. Tej pracy już tata nie wykonywał. Robiliśmy my, dzieci, oraz matka… Ktoś przypomniał, że kiedy kosiło się u pana, to było za trzecią kopę. „Tak to za pana, — mówił Stefan Popkiw, nasz sąsiad, — a to za dziada”, czyli dziadka. Kosił tata na siano za dziesiątą kopę na swojej własnej dolinie, którą od niego zabrał kołchoz. Na tej dolinie kosili jego dziadek, ojciec, ale ta dolina była ich i kosili dla siebie. Ojciec kosił nie dla siebie… To go bolało. Ja zawsze czekałem, kiedy nadejdzie ta chwila, a za opuszczenie miejsca służbowego na transporcie kolejowym groziła kara śmierci… Przesiedział do rana i przyszedł do domu. Mama poprosiła sąsiada Stefana Popkiwa, który miał konia, o odwiezienie ojca do szpitala w Gródku, bo iść ojciec już nie miał sił. Stamtąd tatę od razu wysłali do szpitala kolejowego we Lwowie. Nikt nawet nie myślał prowadzić śledztwa. Napad na ojca widzieli ludzie, ale wszyscy rozumieli sytuację i milczeli… I nie przyszli z pomocą. Ojca oskarżono o nieostrożne obchodzenie się z ogniem i nawet grożono zwolnieniem z pracy. Dowiedziałem się o tym zdarzeniu już znacznie później, kiedy wśród żywych nie było ani tamtego dyżurnego stacji, ani tej bandy, która przyszła nas wyzwalać. Na ich miejscu byli już inni. Do ojca jeździła co niedzielę mama. Raz ojciec poprosili ją, żeby przyprowadziła mnie i siostrę. Ze sobą mama wzięła dla ojca mleka od naszej krowy i kupiła bochenek białego chleba na targu. Ojciec bardzo się nami cieszył, kiedy przyjechaliśmy. Mama poprosiła, żeby zjadł to, co mu przywiozła. Zaczął jeść biały chleb… Nie wiem, jak my z siostrą patrzyliśmy na ten chleb, ale on przestał go jeść i dał nam. Mój Boże, byliśmy tak głodni, żeby zjeść biały chleb! Moja siostra, kiedy bawiła się z sąsiedzkimi dziewczynami, chwaliła się, że jadła biały chleb we Lwowie. Chwaliła się, jak ta sierota na Wielkanoc z wiersza Szewczenki, że u popa obiadowała. Ojcu robili przeszczep skóry, oparzenie było poważne... Ojciec leżał w szpitalu długo, a matka martwiła się, co będzie, kiedy przyjdzie wiosna i będzie dużo pracy w polu oraz przy domu. Ja codziennie rano i wieczorem modliłem się do swojego anioła stróża. Żeby jak najszybciej przyszedł tata, i on rzeczywiście przyszedł tuż przed rozpoczęciem prac polowych. Długo odczuwał oparzenie. Szczególnie bolała ręka, na której zrobiono mu przeszczep skóry. Chował przed ludzkimi oczami to oparzenie i od tamtej pory nawet w upał chodził w koszuli z długim rękawem. Na Gromniczną, 15 lutego 1949 roku, na podwórku Josyfa Mazura, który mieszkał niedaleko semafora, gdzie zdarzył się ten wypadek z ojcem, rozległy się wybuchy granatów. Wysadzili się ci, za którymi tak długo węszyły esbecja, milicja i „istriebki”. Byli to trzej młodzi chłopcy, byli rodziną pierwszego męża mojej matki. Najmłodszym był Antin Cap, który urodził się 23 kwietnia 1928 roku. Iwan Wytoszko był najstarszy, urodził się 21 kwietnia 1921 roku. Trzecim był przystojny Wołodymyr Tabaka, który urodził się 23 kwietnia 1923 roku. To na nich prowadzono polowanie… Ich ciała przywieźli pod ratusz i zganiali ludzi, żeby patrzyli na poległych. Rodzinę poległych wywieźli na Sybir, skąd już mało kto wrócił. My wszyscy na naszym przedmieściu czekaliśmy na wywózkę na Sybir lub na Północ. Pamiętam płacz na peronie stacji, kiedy do wagonów towarowych zganiali ludzi. Do dziś pamiętam, jak pociąg ruszył, a oni krzyczeli do bliskich… We wrześniu 1949 roku matka odprowadziła mnie do pierwszej klasy siedmioletniej szkoły na Skitniku. Już jako piśmienny człowiek, chciałem nauczyć czytać i pisać swojego kolegę Włodzia, który jeszcze nie chodził do szkoły. Najpierw postanowiłem nauczyć go liczyć do dziesięciu i wykonywać niezbyt skomplikowane działania arytmetyczne. Długo go musztrowałem i gdziekolwiek szliśmy razem, liczyliśmy słupy, drzewa, domy, słowem, wszystko, co się dało. Ciężko Włodziowi szła ta nauka, ale razem ją opanowaliśmy i przeszliśmy do trudniejszego materiału: liczyć do dwudziestu i więcej. Nie było na czym się uczyć, bo takiej ilości przedmiotów nie znajdowałem. Nie było tyle ani krów, ani kur. Zresztą ich nie można było liczyć, bo siostra Włodzia, Henia, mówiła, że jeśli liczyć coś żywego, to zdechnie, umrze albo przepadnie. Dlatego zostawały tylko martwe przedmioty, które nie mogą umrzeć i przepaść. Przyszła mi do głowy myśl, że można liczyć wagony pociągu, które bezustannie grzmiały na kolei. Los będzie.
Tłumaczenie maszynowe
Roman HORAK, m. Lwów Modliłem się do niego każdego wieczoru, kiedy ojciec szedł na nocny dyżur na kolej. Błagałem go, aby go chronił i sprowadził żywego do domu. Patrzył na mnie z obrazka, który podarowała mi ciotka Kateryna Wytoszko, zanim mieli ją wywieźć na Sybir za syna Iwana, który poszedł do powstańców. Na tym obrazku anioł stróż przeprowadzał ścieżką nad przepaścią chłopca i dziewczynkę, ubranych w piękne stroje, których my z młodszą siostrzyczką nigdy nie mieliśmy. Wcisnąłem go w ramę z obrazem Matki Boskiej, który wisiał nad moim łóżkiem i której serce było, jak mówiła mama, przebite bagnetami ludzkich grzechów i owinięte wieńcem z kolczastej cierni, i od tego czasu stał się moim aniołem stróżem. Do ojca od czasu do czasu, kiedy był na nocnym dyżurze, przychodzili „partyzanci” i kazali przestawić zwrotnice kolejowe tak, aby skierować pociąg na pociąg i spowodować katastrofę, albo proponowali wysadzić go miną lub materiałami wybuchowymi. Byli to kagebiści z jednym lub dwoma łajdakami z miejscowych ludzi, którzy mówili miejscowym dialektem. Oni nawet, mówił tata, mieli czapki z tryzubem. Na szczęście tata znał wszystkich, którzy poszli do partyzantki i działali w tej okolicy, i nigdy nie poddawał się prowokacji. Ojca wzywano do naczelnika stacji i żądano, aby dał znać, kiedy przyjdą do niego powstańcy. Kazali, aby zadzwonił przez telefon w jakiejś pilnej sprawie, a sam robiłby wszystko, aby ich zatrzymać. Rzecz w tym, że i milicja, którą w tamtych czasach kierował Szaj, o którym ludzie mówili, że niby chwalił się, iż nie może przeżyć dnia, żeby kogoś nie zastrzelić „z miejscowych”, i kadebiści wiedzieli, że gdzieś niedaleko kolei powstańcy mają schrony. Nie tak dawno, 12 lipca 1945 roku, wysadził się granatą kuzyn ojca Wołodymyr Horak. Nie miał zamiaru poddać się wrogowi żywym. Urodził się 1 października 1925 roku. Nawet nie miał jeszcze dwudziestu lat… Dopiero co skończył w czasie wojny gimnazjum. Za jego śmierć okrutnie zapłacili istriebki, którzy grasowali w naszym rejonie i przeważnie rekrutowali się ze wsi Drozdowicze. Oni na czele z byłym wiejskim złodziejem Jewstachijem Chodakiem nie tylko śledzili i walczyli z powstańcami, ale też grabili cerkwie, okradali sklepy oraz ludzi, zrzucając wszystko na powstańców, choć ludzie wiedzieli, że ci takiego czegoś zrobić sobie nie pozwolą. Istriebki-bandyci z Drozdowiczów siódmego czerwca 1946 roku zostali zniszczeni przez powstańców. Pochowano ich na cmentarzu w Drozdowiczach, ale ludzie nie chcieli, żeby poświęcona ziemia trzymała ich, i niszczyli ich groby. Znała milicja i imiona tych, co w podziemiu, tylko nie mogła ich złapać i stale odczuwała ich uderzenia na sobie. Z jakiegoś powodu milicja myślała, że oni obowiązkowo przyjdą z pomocą mojemu ojcu, kiedy ten będzie w trudnym położeniu. Na dyżurze oprócz ojca było jeszcze trzech zwrotniczych, ale do nich nie przychodzili „powstańcy”. Pewnego razu, kiedy kadebiści przyszli do ojca z kolejną propozycją, żeby tylko nam i nikomu więcej, bo kiedy będziemy dawać go komuś innemu, to tego „układu” będziemy pozbawieni. Matka, mdlejąc ze strachu, w płachcie na ramionach, pod brzegiem, żeby nikt nie widział, nosiła węgiel do siostry Sofii, która mieszkała na Czerlańskim przedmieściu obok cerkwi Iwana, a także do brata Iwana na Podgaj, który mieszkał obok byłego budynku sądu, na który w 1932 roku zrobili napad członkowie grupy bojowej OUN. Wtedy dwóch z nich — Wołodymyr Staryk oraz Jurij Berezynski, rodzeństwo żony Jurija Szuchewycza, kierownika ruchu oporu, zostało zabitych na miejscu, a złapanych Dmytra Danyłyszyna oraz Wasyla Biłasa sąd polowy skazał na karę śmierci przez powieszenie. Lecz Bóg tak dawał, że nasze zapasy węgla w komórce nigdy nie zmniejszały się. Dobrzy ludzie byli wszędzie i rozumieli nasze położenie. Za każdym razem, gdy eszelon z węglem przejeżdżał obok posterunku kolejowego ojca, jakaś niewidzialna ręka zrzucała bryłę węgla… A ludzie, ryzykując życiem, zmuszeni byli zdobywać sami sobie węgiel, który wieziono pociągami ze Śląska do Lwowa przez Mościska, Sądową Wisznię oraz naszą stację Gródek. Chronili go uzbrojeni w automaty żołnierze. Za wsią Bratkowice załadowany eszelon musiał zwolnić bieg, bo droga wznosiła się pod górę. W tym miejscu, w wałach między krzakami, zasiadali zdesperowani chłopcy, którzy niezauważenie dla strażników czepiali się pociągu, i kiedy ten przejeżdżał naszą stację, zrzucali bryły węgla. Czasem udawało im się otworzyć pullman i węgiel sam wysypywał się na ziemię. Ryzyko było wielkie. Pociąg zatrzymywał się. Strażnicy z automatami gonili za chłopcami, a ludzie, którzy czekali na ten moment, szybko rozbierali węgiel. Pociąg stać długo nie mógł. Strażnicy z niczym wracali z powrotem, po węglu nie było śladu, a eszelon jechał dalej. Ludzie umiejętnie chowali węgiel, bo wiedzieli, że już jutro przyjdą go szukać. Chłopców, oprócz tego, na wszelkie sposoby chroniono i ratowano w biedzie. Nikt nie śmiał nazywać ich złodziejami. Oni byli wybawicielami. Mój towarzysz Mychajło Smiłka z drugiego Zastawskiego, z którym chodziliśmy do szkoły, próbując ukraść w taki sposób, jak chłopcy, węgiel, żeby ogrzać chorą matkę, wpadł pod koła wagonu i stracił rękę oraz nogę. Razem z ojcem pracowało jeszcze trzech zwrotniczych. Pracowali zmianowo po dwanaście godzin. Wieczorny dyżur zaczynał ojciec przyjdzie kosić. Jaki on był piękny przy tej pracy! Jak sprawnie kosiła jego kosa, jak on po gospodarsku odnosił się do każdej trawki na dolinie, żeby nie przepadła. Jak on, zmęczony, pił wodę ze źródła na byłym naszym polu! Siedziałem i marzyłem, że kiedy wyrosnę wreszcie, to będę kosił, jak on, na tej dolinie, gdzie kosili moi przodkowie. Nie doczekałem się. Dolinę zaorali, ale przed tym przeprowadzili meliorację. Każdego wieczoru przy nocnym dyżurze niósł na nosidłach metrów dwieście ciężkie lampy naftowe do semafora, stawiał na windy (mechanizm podnoszący) i podnosił je do góry… Pewnego razu rano ojciec ledwo przyszedł do domu, był cały poparzony. Miał gorączkę. Powiedział mamie, że był silny wiatr i lampa spadła na niego, oblała naftą i mocno poparzyła… Szczególnie ręce. Tak opowiadał ojciec matce. Ojciec mówił matce nieprawdę. Było wszystko inaczej. Kagebiści nie mogli ojcu wybaczyć tego, że dostali niezłe lanie, mieli nawet ciężko rannych po tym przypadku, kiedy przyszli do ojca w postaci powstańców z kolejną prowokacją i na nich napadli prawdziwi powstańcy. Był wtedy ciepły jesienny wieczór. Właśnie ta pora, kiedy trzeba nieść zapalone lampy do semafora. Kiedy ojciec stawiał je na windy, do niego podskoczyło czterech mężczyzn i zaczęli wyrywać je u niego. Oni i oblali ojca naftą, nafta zapaliła się i mocno poparzyła go. Potem ojciec opowiadał, że niby jakaś siła zepchnęła niegodziwców ze skarpy i on zobaczył, że na nich także pali się odzież… Tylko ja wiedziałem, że to zrobił mój anioł stróż. O tym wszystkim matce pod wielkim sekretem opowiadali ci, którzy widzieli, co wtedy działo się przy semaforze, ale pomóc nie mogli. Za wałami od strony starej cegielni siedziało zamaskowane wojsko i czekało… Ojciec wrócił do budki, zadzwonił do dyżurnego stacji, wyjaśnił sytuację i prosił o pomoc. Odpowiedziano mu, żeby natychmiast zapalił inne lampy i zaniósł, bo te lampy mają być na semaforach, a jeśli nie będą, to ojca czeka więzienie. Ojciec, poparzony, z silnym bólem w rękach, wykonał polecenie. Zaniósł lampy. Nikt nawet nie myślał ojcu udzielić jakiejś pomocy. W tamtych czasach długoterminowym więzieniem karano za spóźnienie do pracy o pięć minut,
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Oddziału WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Spowiedź Halyny Chotkewycz, słynnej twórczyni pisanek i najmłodszej córki o ojcu oraz jego potomkach — to zdumiewająca saga i swoisty list z minionej epoki. Jednocześnie jest to bezcenne źródło dla wszystkich badaczy naszego heroiczno-tragicznego pochodu. Wydrukowana w nakładzie zaledwie tysiąca egzemplarzy, nie tylko archiwizuje pouczający los ukraińskiego działacza społecznego, klasyka literatury, inspiratora i aktywnego uczestnika narodowego ruchu kulturalno-oświatowego pierwszej trzeciej XX w., osobowości o niesamowitym talencie w różnych dziedzinach wysokiego życia duchowo-artystycznego H. M. Chotkewycza i jego rodziny, ale także wywołuje niemałe zdziwienie i zachwyt. Przedstawione treści po raz kolejny skłaniają do refleksji nad palącym tematem pamięci narodowej. Powszechnie wiadomo, że ofiara stalinowsko-bolszewickiego totalitaryzmu Hnat Martynowycz Chotkewycz — organizator chórów, teatrów, zespołów instrumentalnych, autor 300 utworów literackich i 600 muzycznych, na którego cześć organizowane są uroczystości pamięci, na Charkowszczyźnie posiada prężnie działające muzeum-dworek, a jego imię na zawsze zostało wyryte w toponimice różnych regionów kraju. Czy jednak wiemy o nim i jego współpracownikach-towarzyszach wszystko? Co wiemy, na przykład, o osiągnięciach H. Chotkewycza i jego rodziny na niwie oświatowej Ukrainy? Czy nie nadszedł czas, aby na szczeblu państwowym zapoczątkować fundamentalny cykl dokumentalny badań — portrety społeczno-polityczne twórców nowej, wolnej, niepodległej Sobornej Ukrainy na tle wydarzeń minionego burzliwego stulecia? Zbyt wiele mówimy o kulcie pamięci wybitnych Ukraińców, w tym takich jak H. M. Chotkewycz. Ale dlaczego wszystko pozostaje na poziomie życzeń? Opracowująca i redaktor odpowiedzialna książki Wira Mańko na postawione „dlaczego?” odpowiada: „Nie dotarliśmy jeszcze w pełni do uświadomienia sobie wkładu Chotkewycza — prozaika, dramaturga, krytyka i literaturoznawcy, historyka sztuki, kompozytora, skrzypka i wirtuoza bandury, dyrygenta, historyka, pedagoga, etnografa, wydawcy, działacza teatralnego i społecznego — w ukraiński pochód artystyczny, nie w pełni oceniliśmy nowatorstwo i szeroki zasięg jego projektów…”. H. M. Chotkewycz (pseudonim literacki Hnat Hałajda) urodził się 31 grudnia 1877 r. (12 stycznia 1878 r.) w rodzinie charkowskiego mieszczanina Martina Pyłypowycza. Dzieciństwo Hnata minęło w Derkaczach pod Charkowem. Aby dać synowi dobre wykształcenie, niezamożni rodzice dopisali mu jeden rok w metryce. Po ukończeniu szkoły rzemieślniczej z wyróżnieniem, kontynuował naukę na wydziale mechanicznym Charkowskiego Instytutu Technologicznego. Tutaj uformował się jako zagorzały ukrainofil, aktywny uczestnik wydarzeń kulturalno-oświatowych w mieście i na wsi. W szczególności w sztuce muzycznej H. Chotkewycz uznawany jest za jednego z najjaśniejszych ukraińskich muzyków i teoretyków muzyki ludowej. Doskonaląc bandurę, własnoręcznie wytwarzał unikalne instrumenty ludowe. Wprowadził własną manierę i metodykę gry na nich. Wszystkie zalety pozwoliły mu włączyć się w działalność koncertową. Wydalony za „ukraińskość” z instytutu, dołączył do chóru Mykoły Łysenki, gdzie stał się znanym wirtuozem śpiewu i gry na bandurze. Przedstawiony przez niego referat o muzyce i tradycjach kobziarskich na XII Konferencji Archeologicznej w Charkowie (1902 r.) wywołał niemały zachwyt naukowców i opinii publicznej. A zorganizowany koncert zespołu bandurzystów stał się ich pierwszym oficjalnym występem w historii. H. Chotkewycz zainicjował ideę zachowania sztuki kobziarzy za pomocą zapisu ich muzyki na niedawno wynaleziony fonograf. Terminy „kobziarstwo” i „sztuka kobziarska” również po raz pierwszy wprowadził do obiegu on. Marząc o wydawaniu niewielkich objętościowo i tanich książeczek dla oświecenia ukraińskich chłopów i robotników, które budziłyby ich świadomość narodową, Chotkewycz wkrótce na zasadach społecznych stanął na czele wydawnictwa oświatowego „Ws. I. Hurtom”. Wśród wydań były zbiory z utworami T. Szewczenki i I. Franki. Wśród tych, którzy realnie wsparli Hnata Martynowycza, był M. Kociubynski. Prześladowany przez carat, przeniósł się do Galicji. Tam założył Teatr Huculski, dla którego napisał sztuki „Dowbusz”, „Rok Huculski”, „Nieproste” i inne. W tym czasie był już doświadczonym działaczem teatralnym. Bo jeszcze w 1895 r. w Derkaczach stworzył pierwszy na Słobożanszczyźnie teatr wiejski. Niemal jednocześnie założył w Charkowie studenckie kółko teatralne, które stało się podstawą pierwszego na Ukrainie słynnego teatru robotniczego. W ciągu trzech lat trupa teatralna złożona ze 150 aktorów-amatorów wystawiła ponad 50 spektakli klasyków ukraińskich. Z reguły na przedstawienia przychodziło ponad 800 widzów. A w repertuarze teatru było stale 16 sztuk klasyków ukraińskich, czego nie miały nawet profesjonalne teatry. Wszystko to świadczy o kolosalnym wkładzie H. M. Chotkewycza w rozwój kultury ukraińskiej. Po powrocie z Galicji na Wielką Ukrainę, Chotkewycz w Kijowie włączył się w życie literacko-artystyczne, występował z wykładami, zorganizował serię koncertów „Wieczór bandury”, redagował czasopismo literackie „Wistnyk kultury i żyttia”. Na początku I wojny światowej został zesłany w woroneskie. Posypały się donosy. Wojskowy kontrwywiad poszukiwał go w kijowskim i połtawskim, podejrzewając o działalność szpiegowską na korzyść Niemiec i Austro-Węgier. Dopiero 20 czerwca 1917 r. powrócił do Charkowa. I od razu zanurzył się w życie społeczne. Został wybrany do „Ukraińskiego Komitetu Organizacyjnego”, w którym stanął na czele pracy kulturalno-oświatowej. Broniąc języka ukraińskiego, historii, kultury, aktywnie występował z wykładami, referatami programowymi, pisał do prasy periodycznej, ostro krytykował „rosyjski internacjonalizm”. Faktycznie nie było na Słobożanszczyźnie ani jednego powiatu, w którym by nie był, skupiając społeczność wokół tworzonych „Proświt”. H. Chotkewycz stworzył Charkowski Chór Narodowy, zorganizował wieczory pamięci poświęcone T. Szewczence, I. France, M. Łysence. Stworzona przez niego kapela bandurzystów w składzie połtawskich i kijowskich artystów wkrótce stała się wysoce profesjonalną i dużo koncertowała na Ukrainie oraz za granicą. Zwijanie ogłoszonej ukrainizacji, sztuczny Hołodomor lat 30., zorganizowany przez Kreml, zniszczenie ukraińskiego kobziarstwa, ciągłe nękanie ze strony NKWD miało przygnębiający wpływ na stan psychiczny Hnata Martynowycza. A wkrótce nastąpiło aresztowanie. 23 lutego 1938 r. na aresztowanego H. M. Chotkewycza charkowscy enkawudziści założyli sprawę karną z art. 54 ust. 6, 10, 11 KK USRR. Na podstawie sfabrykowanych materiałów o udziale w organizacji kontrrewolucyjnej i szpiegostwie na korzyść Niemiec pozasądowy organ — specjalna trójka UNKWD obwodu charkowskiego — „skazała” go na rozstrzelanie, które wykonano 8 października.
Halyna Chotkewycz obok portretu Hnata Chotkewycza w piwnicy miejscowego zarządu. Nadawszy piętno „rodziny wroga ludu”, w rodzinnym gnieździe w Wysokim „władza ludowa” łaskawie zostawiła Chotkewyczom pokoik z kuchnią. Ale za „usługę” dziesięciokrotnie zwiększyła podatki, „odcięła” przydomowy ogród, zmusiła do zwrotu autorskich literackich zaliczek pieniężnych oraz wymyślonych długów Chotkewycza. Listy adresowane do wysokich rangą urzędników Kornijczuka, Chruszczowa, Berii, Wyszyńskiego i innych pozostawały bez odpowiedzi. Ryzykując, rodzinę pozbawioną środków do życia tajemniczo wspierali Bieleccy, Budkewyczowie, Alesznikowowie i szczególnie znany ormiański aktor Wahram Papazjan. W tak niewiarygodnie trudnych warunkach Platonida Wołodymyriwna nie tylko zachowała archiwum męża, ale i doprowadziła do oficjalnej ochrony i uporządkowania dokumentów przez utworzone komitety ds. ochrony zabytków kultury oraz Związek Pisarzy ZSRR. Z początkiem wojny niemiecko-radzieckiej, w celu podniesienia morale wycofujących się jednostek armijnych, bolszewiccy propagandyści gorliwie wykorzystywali spuściznę artystyczną H. Chotkewycza. Nierzadko po patriotycznych wezwaniach przez radio przy dźwiękach bandury brzmiały w jego wykonaniu kozackie dumy, nagrane jeszcze w 1934 r. w Odeskiej wytwórni. Podczas niemieckiej okupacji w Charkowie odrodziła się „Proświta”. Jej aktywną członkinią była także P. W. Chotkewycz. Ale wir wojny rozrzucił rodzinę Chotkewyczów. P. W. Chotkewycz w Pradze opiekowała się chorym przyjacielem swojego męża — znanym historykiem Dm. Antonowyczem. Po jego śmierci w 1946 r. otrzymała czeskie obywatelstwo i skierowanie do pracy w szkole zawodowej w mieście Iczyn. 19 kwietnia funkcjonariusze Smiersza aresztowali ją i zesłali do stalinowskich łagrów. Dopiero w 1956 r. wróciła do Charkowa. Rok później wrócił tam również syn Bohdan, który także tułał się w sieci GUŁAG-u. Były charkowianin, rektor Uniwersytetu Lwowskiego Je. Łazarenko pomógł Platonidzie Wołodymyriwnie przenieść się w strony, które kiedyś tak oczarowały Hnata Chotkewycza, gdzie zawsze uważano, że „on jest nasz, z Hucułów”. Mieszkając w Kryworówni, nie tylko przeżyła, ale i dołożyła niemałych starań do zagospodarowania wsi oraz stworzenia w niej pełnowartościowego muzeum w dawnym mieszkaniu I. J. Franki. Przez długi czas nim kierowała. Zmarła w 1976 r. w Iwano-Frankiwsku. Ale na Galicji żyje jej sława. Wspominają o niej z ciepłem i miłością. Bo „była ona ludziom i za księdza, i za wójta, i za znachorkę, i za doradczynię”. Córka Hnata i Platonidy Chotkewyczów Halyna znalazła schronienie we Francji, która stała się jej drugą ojczyzną. Po raz pierwszy odwiedziła Ukrainę w 1989 r. Zrozumiałe, że złowrogi czas nie dał jej możliwości spotkania się z najbliższymi: bratem Bohdanem, mamusią, przyrodnim bratem Wołodymyrem — wybitnym fizykiem niskich temperatur, członkiem korespondentem AN USRR, rektorem Uniwersytetu Charkowskiego. To w jego rodzinie po zesłaniu przez pewien czas mieszkała jego druga matka Platonida Chotkewycz. Dwie dziesiątki razy przyjeżdżała na Ukrainę z dalekiego Grenoble Halyna. Zrobiła niewiarygodnie wiele dla uczczenia swojego rodu. Wpisała go należycie w kulturalno-artystyczną przestrzeń Ukrainy. Ród Chotkewyczów z ich kulturalno-artystycznym dorobkiem z prawa należy do historii naszego kraju, a zatem i do nas wszystkich, o czym świadczy również list do matki. Napisany ćwierć wieku po odejściu w wieczność Platonidy Wołodymyriwny, jest on nie tylko przepełniony tęsknotą za nią. To duchowy testament Halyny Hnatiwny Chotkewycz. W nim poświadczono nie tylko szacunek i miłość do rodziców, ale i do ojczystego kraju, Ukrainy. W 2010 r. Halyny Chotkewycz zabrakło. Nie stało osobowości, która zachowała w sobie Ukrainę, żyła Ukrainą oraz dla Ukrainy. Przesłanie jej ojca nie odeszło w niepamięć. Trudno nie zgodzić się z opinią, że „ten szlachetny czyn, którego dokonał, można po nowożytnemu nazywać godnym podziwu kulturalnym wolontariatem — heroicznym życiem-działalnością na rzecz budowania w warunkach antyukraińskiej polityki rosyjsko-bolszewickiego imperium ukraińskiej przestrzeni kulturowej”.
Tłumaczenie maszynowe
Rada Miejska Chmielnickiego wyprzedziła radę obwodową z programem wspierania wydawania książek lokalnych autorów oraz popularyzacji ukraińskiej książki w ogóle. Zresztą na poziomie obwodów Ukrainy takich programów regionalnych istniało dotąd zaledwie pół tuzina — w obwodzie sumskim, rówieńskim, mikołajowskim, czernihowskim, winnickim. Zaawansowane w tym miasta to Lwów, Tarnopol i Głuchów. Miniony rok był pierwszym, kiedy z budżetu miejskiego Chmielnickiego finansowano nie tylko zakup książek lokalnych pisarzy i literatów (praktykuje się to od 2002 roku), ale także wydawanie książek i zbiorów. Mychajło CYMBALUK, członek NSPU, obwód chmielnicki. Miejski program wspierania wydawnictw książkowych lokalnych autorów oraz popularyzacji ukraińskiej książki na lata 2018—2020 „Czytaj po ukraińsku” został opracowany w duchu rządowej Koncepcji polityki państwowej dotyczącej rozwoju krajowego przemysłu wydawniczego i popularyzacji czytelnictwa. Przewiduje on zarówno wspieranie wydawania i rozpowszechniania książek, jak i uzupełnianie księgozbiorów bibliotecznych o czasopisma i książki mieszkańców Chmielnickiego. Już w czerwcu program został pozytywnie oceniony przez uczestników obwodowego forum społecznego „Za językiem ukraińskim”, a niektóre rady miejskie na jego przykładzie przygotowują własne programy. Wydawanie książek kosztem sponsorów jest od dawna przyjęte. Jednak przeznaczenie pieniędzy na druk książek przez jakiegoś biznesmena czy dyrektora przedsiębiorstwa to jedno. Zupełnie inną odpowiedzialność niosą środki z budżetu, dlatego zakup przez szesnaście lat koordynowała rada przedstawicielska. To na nią spadła ocena estetycznej, artystycznej i ideologicznej doskonałości książek, które proponują zakupić lub wydać autorzy i związki twórcze. Rozpatrzywszy w zeszłym roku 53 wnioski, rada koordynacyjna zatwierdziła zakup dla bibliotek komunalnych miasta 840 egzemplarzy książek za 41 tysięcy hrywien. Oprócz tego, z inicjatywy rady koordynacyjnej przy miejskim wydziale kultury i turystyki, przeznaczono 273,5 tysiąca hrywien na wydanie siedemnastu książek i almanachów w łącznym nakładzie 3200 egzemplarzy. O pierwszym roku realizacji programu zameldował naczelnik wydziału kultury Artem Romasjukow: — W ten sposób ujrzały światło dzienne książki „Randka z samym sobą” Anatolija Nencinskiego, „I słowo walczyło” oraz „Rozwidnienie” Lubow Serduncz, „Przybysz z Europy” Mykoły Maczkiwskiego. Program pozwolił chmielnickiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy zapoczątkować almanach-czasopismo „Piwdennyj Buh”. Dwa jego wydania w łącznym nakładzie 585 egzemplarzy (48 tysięcy hrywien) najbardziej rezonansowo spopularyzowały program „Czytaj po ukraińsku”. Tymczasem obwodowy oddział Ogólnoukraińskiego Związku Twórczego „Kongres Literatów Ukrainy” dzięki programowi kontynuował serię swoich almanachów „Medobory” dwoma wydaniami — 218 egzemplarzy za 18,5 tysiąca hrywien. Miejskie amatorskie stowarzyszenie literackie „Podilla” wydało almanach „Literacka Wspólnota” (planowano dwa wydania) — przeformatowane czasopismo związkowe, założone dwadzieścia lat temu w formie gazety. Jego nakład — sto egzemplarzy — pochłonął z budżetu trzynaście tysięcy. W ramach programu „Czytaj po ukraińsku” sfinansowano wydanie zbioru utworów uczestników miejskiego festiwalu literackiego „Słowo jednoczy”, zbiór materiałów „Znał się na koronacji słowa…” na konferencję naukowo-praktyczną, poświęconą siedemdziesięcioleciu poety-nowatora Iwana Iowa, a także zbiór „Niepokonany naród” (trzysta egzemplarzy) oraz zbiór wierszy konkursu recytatorów „Słowo narodu”. Program wsparł również wydanie literatury pięknej i popularnonaukowej dla dzieci: „Bajki Marijki” Marii Demjaniuk oraz „Księżycowy kalejdoskop” Niny Szmurikowej. — Współpraca biznesowa i twórcza pisarzy oraz władz przeszła w konkretną pracę, — podsumowuje przewodniczący obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Petro Malisz. — Zaspokoiwszy swoje ambicje bycia wydrukowanymi, pisarze otrzymali bodziec do pisania nowych utworów. A takie wydawnictwa jak „Piwdennyj Buh” stały się już wizytówką miasta i ich wydawanie należy kontynuować.
Do funduszy bibliotek Chmielnickiego Miejskiego Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego wpłynęło 1525 książek lokalnych autorów o wartości 106,7 tysiąca hrywien. Prawie dwa tysiące egzemplarzy wydawnictw, wydrukowanych w ramach programu „Czytaj po ukraińsku”, przekazano związkom literackim, bibliotekom obwodowym oraz bibliotekom placówek oświatowych miasta. Oprócz tego autorzy, organizacje, wydawnictwa i czytelnicy podarowali bibliotekom komunalnym 1884 książki o wartości ponad pięćdziesięciu tysięcy. Setki zebranych książek wysłano żołnierzom do strefy działań wojennych w Donbasie. Ważną rolę w kształtowaniu duchowości odgrywają publikacje o bohaterskiej walce narodu ukraińskiego o niepodległość, o historii Ukrainy i regionu. Takimi są wydane przez zarząd kultury i turystyki książka Kuźmy Matwijuka „I my tę drogę przeszliśmy” (400 egzemplarzy o wartości 40,2 tysiąca) oraz monografia Serhija Majarczyka „Historyczno-kulturowy rozwój Lewobrzeża Środkowego Dniestru w IX—XIII w. i formowanie Niżu” (100 egzemplarzy na sumę 14,8 tysiąca hrywien). Biblioteka Centralna przygotowała serię broszur „Niezłomny naród” na 100-lecie Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat. Broszury na naukowo-krajoznawcze okrągłe stoły, poświęcone stuleciu wydarzeń Ukraińskiej Rewolucji Narodowej, wydało również Muzeum Historii Miasta Chmielnickiego. — Udział pisarzy w wydawnictwach w ramach programu „Czytaj po ukraińsku” to tylko widoczna dla czytelników strona naszej działalności — zauważył przewodniczący Chmielnickiej Organizacji Miejskiej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Witalij Michalewski. — Lecz wzbogacenie twórcze byłoby pełniejsze, gdyby miasto przez kilka dni przyjmowało grupy pisarskie z innych regionów. Nietrudno byłoby w którymś z akademików, wzorem Kamieńca Podolskiego, urządzić niewielki wyspecjalizowany hostel. W celu efektywniejszego wykorzystania środków budżetowych, przydzielonych przez program „Czytaj po ukraińsku” na 2019 rok — a jest to prawie czterysta tysięcy hrywien — rada koordynacyjna przeprowadzi przetargi w celu wyłonienia przedsiębiorstwa poligraficznego, które wykona druk w lepszej jakości. W celu podniesienia wartości artystycznej wydawnictw dwóm związkom zalecono wydawanie po jednym almanachu rocznie, a nie dwóch. Wątpliwa jest zasadność wydawania zbiorów utworów, odczytanych na konkursie deklamatorów, a także takich wydawnictw jak „Niepokonany naród” — „ogólnoukraiński” (!) zbiór w nakładzie zaledwie trzystu egzemplarzy za trzydzieści tysięcy hrywien — z „lokomotywą” w postaci utworów Liny Kostenko, Dmytra Pawłyczki, Pawła Mowczana, Wołodymyra Szołkoszytnego i innych pośród otwarcie grafomańskich tworów. Ostatecznie, samo pisanie po ukraińsku nie jest jedynym celem programu miejskiego. Wyżej niż ukraińskojęzyczność utworów lokalnych autorów stoi potrzeba odpowiadania na zapytania czytelników. — Jedna trzecia czytelników naszych bibliotek systematycznie zapoznaje się z literaturą o charakterze krajoznawczym, a połowa — od czasu do czasu — konstatuje kierowniczka wydziału metodyczno-bibliograficznego Chmielnickiego Miejskiego Scentralizowanego Systemu Bibliotecznego Switłana Sińkowa. Na takie zapytania odpowiadają wydawnictwa informacyjne, stworzone nie tyle pracą literacką, co badaniami specjalistów w różnych dziedzinach. Osiągnięcia ma pisarz Petro Malisz, przywódca lokalnych „litkongresowców” Wołodymyr Zacharjew. W ten nurt wpisały się prace dziennikarek Stanisławy Starostinej i Natalii Hordenko o tragicznych losach aktywistów Euromajdanu i wojny w Donbasie. — Uformowawszy w bibliotekach miejskich Chmielnickiego system popularyzacji literatury krajoznawczej, aktywniej kultywujemy spotkania z lokalnymi pisarzami, turnieje literackie, saloniki literackie, prezentacje książek współczesnych autorów regionu, uczyniliśmy regularnym festiwal literacki „Słowo jednoczy” — komentuje dyrektorka miejskiego systemu bibliotecznego Tamara Kozycka. — Jako wzorce wyróżniły się książki prozaików Wasyla Horbatiuka „Ptaki nad nami”, Bronisława Hryszczuka „Misja obłąkanego doktora” i Petra Worobeja „Łuna” (powieść w trzech tomach), Leonida Baluka „Bajki rodzinnego kraju”, poetów Ołeny Iskowej-Mykłaszczuk, Oksany Raduszynśkiej, Petra Karasia i Lidii Jarochno, książek dla dzieci Niny Szmurikowej-Hawryluk i Ludmyły Sawczuk.
Tłumaczenie maszynowe
Oksana PROCHOROWA W tym roku przypada 250. rocznica urodzin postaci, której pisane było zostać założycielem nowego ukraińskiego języka literackiego, z której dzieł: „zaniedbane i porzucone pod wiejską strzechą słowo, niczym feniks z popiołów, zmartwychwstało na nowo… i głośno rozbrzmiało po szerokim świecie” — Iwana Petrowycza Kotlarewskiego. Jego dzieła inspirują wielu do poszukiwań nowych form reprezentacji dorobku Kotlarewskiego. Jedną z takich prób jest ambitny multidyscyplinarny projekt teatralno-artystyczno-wydawniczy „Chłopak, że hej, kozak”. Przecież taki różnorodny gatunkowo miks jest w stanie objąć maksymalnie szeroką publiczność, zjednoczyć wokół postaci I. Kotlarewskiego miłośników słowa drukowanego, Melpomeny oraz koneserów dzieł sztuki, wykonanych żywymi barwami. W partnerstwie na rzecz realizacji projektu połączyły się wydawnictwo literatury pięknej „Korbusz”, teatr „Maskam Rad”, artystka-ilustratorka Oksana Ternawśka, która pracowała już z postaciami wielkiej „Eneidy”, odtworzyła ich drogę życiową na stronach wydania o tym samym tytule oraz wreszcie, siła napędowa projektu — Organizacja Społeczna „Sjajwo usmichiw” (Blask uśmiechów). Multidyscyplinarne podejście pozwala wcielić w życie zamysły przedstawicieli różnych gatunków. I oprzeć się takiemu skonsolidowanemu, potężnemu strumieniowi twórczemu mało komu się uda: niesamowita synergia jest w stanie poruszyć każdego. Miłość do czytania, niestety, jest cechą przypisaną dorosłym, dzieci i młodzież żywiej reagują na warstwę wizualną, na dynamiczny sposób podawania informacji. Jeśli szelest kartek książki, zapach świeżo wydrukowanego słowa nie inspiruje do czytania — „Eneida” przemówi na wystawach obrazów — ilustracji do książki, mistrzowsko wykreślonych przez Ternawśką. Przepełniona barokowość odtworzonych pędzlem ilustratorki fabuł znanych dzieł Kotlarewskiego niemal wylewa się z jej obrazów i ładuje widzów szczególną mistyczną energią. Nieodłączną częścią projektu jest część teatralna, która będzie wcielana w życie w formie niespodziewanych performansów teatralnych. Jeszcze za życia Kotlarewskiego wystawienia teatralne jego sztuk, nawet nieopublikowanych, zbierały komplety publiczności. Dlatego pominięcie tego gatunku sztuki byłoby zupełnie nierozważne. Pojawiają się duże i małe teatry prywatne: teatry akademickie przestają być jedynymi placówkami, które oferują widzom sztukę teatralną. Aktywnie rozwijają się tak zwane teatry amatorskie — zespoły samorządowe. Ale do dziś odczuwa się brak scen teatralnych, a ich dostępność nie jest jednakowa nawet w dużych miastach. Są miasta, gdzie władze opiekują się prywatnymi teatrami, udostępniają sceny teatralne bezpłatnie, a są, niestety, przypadki, kiedy nawet od teatrów ludowych miasto pobiera czynsz. Wiele teatrów kończy swoje istnienie. Dzieła Kotlarewskiego są niesamowicie żywe i plastyczne, a współczesne formy sztuki teatralnej stwarzają wielkie możliwości dla realizacji wystawień bez przywiązania do wyspecjalizowanych budynków. Performans — spektakl w czasie rzeczywistym, gdziekolwiek i kiedykolwiek, eksperyment i natchnienie dla aktorów. Nowe wrażenia i potencjał dla nieoczekiwanej publiczności. Performans czyni świat teatralny dostępnym dla tych, którzy nie mają możliwości odwiedzania placówek teatralnych. Mobilny, spontaniczny, emocjonalnie chwytliwy, dynamiczny i szybki performans może spotkać widza w centrum handlowym czy na centralnym placu miasta, w parku, skwerze, na peronie kolejowym, na stacji metra. Mimowolnie człowiek wpada w wir obrazów i przekazów, staje się częścią mostka od przeszłości przez teraźniejszość do przyszłości. W pewnej chwili Kotlarewski staje się bliższy. Impulsywnie bierzemy do rąk nowe, z mistrzowsko namalowanymi ilustracjami, wydanie — zbiór dzieł wybitnego ukraińskiego poety i dramaturga. Wraz z tym jego „Eneida”, „Natalka Połtawka”, „Moskal-czarodziej” zaczynają rozkwitać nowymi barwami i pobudzać do promieniowania świeżymi emocjami i uczuciami do tego, co rodzime, ukraińskie. Dziś projekt „Chłopak, że hej, kozak” zgodziło się przyjąć 9 miast Ukrainy: Kijów, Połtawa, Zaporoże, Odessa, Dniepr, Charków, Mariupol, Kramatorsk oraz Lwów. Rozpisano już nawet program wydarzeń według dat i miejsc realizacji zamysłów. Trwają negocjacje z partnerami w sprawie konkursu recytacji dzieł Iwana Kotlarewskiego dla dzieci i młodzieży, prezentacji projektu w formacie inkluzywnej publiczności. Żywo dyskutowane są najważniejsze kwestie — finansowanie zamysłu twórczego. Mamy więc nadzieję, że już wkrótce będziemy mogli w pełni odkryć nasze karty przed publicznością.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
za plecami (co oddaje rzeźba Anatolija Kuszcza „Taras wędruje”). Niedaleko muzeum, na zadbanym podwórzu, w starannie pielęgnowanym ogrodzie, świadek nauki Tarasa — szkoła-chałupa diaka Bohorskiego, gdzie odzywa się wrażliwa dusza nastolatka-ucznia. Przez 80 lat muzeum przyjmowało zwiedzających ze wszystkich zakątków kuli ziemskiej, o czym świadczą wpisy w różnych językach w księdze wrażeń. Oto wpis w języku japońskim (z dosłownym tłumaczeniem na ukraiński): „Słychać wiatr w bezkresnych stepach Ukrainy. Słyszę fale szerokiego Dniepru. Odczuwam radość przy kontakcie z miejscami, gdzie urodził się Taras Szewczenko. Serce Ukrainy, szczere i otwarte, pozostanie w mojej pamięci. 2006 r. 10 kwietnia. Dziękuję za wycieczkę wspaniałej przewodniczce Walentynie. Yoko Okana”.
Tłumaczenie maszynowe
O. DMYTRENKO Jego rodzinny dom jest tutaj, na tej ziemi, gdzie znajduje się ojcowska zagroda, grób matki Kateryny, sadzawka, kalina, bujny sad, pochylone nad stawem wierzby i cała Keryliwka. Tutaj są dziecięce ślady małego Tarasa w porannej gęstej rosie, tutaj wiśniowe zamiecie, wyśpiewane w jego poezji, tutaj mądrość wieków i wspomnienie hajdamackich wypraw, słyszanych przez przyszłego poetę od 100-letniego dziadka Iwana, którego portret, pisany ręką Szewczenki, promieniuje głęboką mądrością i wielkością chłopa-Ukraińca. Z tego niewielkiego przytulnego zakątka Keryliwskiej zagrody, z zgodnej rodziny Hryhorija Szewczenki-Hrusziwskiego rozeszły się bliskie i dalekie drogi przyszłego Geniusza. Zaprowadziły go do Budyszcz, Wilny, Petersburga, Kos-Aralu, rozgałęziały się strumykami po miastach i wsiach najbliższej jego sercu Ukrainy. Ten zaułek dziecięcego losu Tarasa i dzisiaj w tajemniczej zadumie białych zimowych snów przyciąga do siebie czarem bliskich i dalekich podróżnych, wszak tutaj brzmi nieustannie niedośpiewana pieśń naszego Kobziarza. Na dawnym podwórku Szewczenków — przytulny, schludny dom-muzeum, w salach którego czuć obecność samego Szewczenki, a z ust naukowców, przewodników wyłaniają się słowa: Dawno to minęło, jak tymi szlakami, Gdzie szli hajdamacy, — małymi nogami Chodziłem, i płakałem, i ludzi szukałem, Żeby dobra nauczyli. Natalia FEDORCZENKO, bibliograf Biblioteki Rejonowej w Bohusławiu Uroczysta ceremonia odbyła się w sali koncertowej Centralnego Domu Artysty, który znajduje się w Kijowie na Placu Lwowskim. Dyplom i odznakę laureata Wołodymyrowi Melnyczence wręczył Mykoła Szewczenko — znany poeta i publicysta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Ocenił on naszego rodaka jako ukraińskiego myśliciela, który wiele lat pracuje w imię Ojczyzny. Przypomnę, że Wołodymyr Melnyczenko w latach 2001—2015 kierował Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, które pod jego kierownictwem zdobyło status Narodowego i międzynarodowy autorytet. Niezapomniany Borys Olijnyk jakoś zostawił w Księdze gości Centrum Kultury taki wpis: “W odróżnieniu od innych chętnych, którzy podpisują się w miłości do matki-ojczyzny hałaśliwie, dekoracyjnie i bezprzedmiotowo abstrakcyjnie, — Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie swoimi realnymi czynami w propagandzie duchowych osiągnięć naszego Państwa czyni codziennie i z poświęceniem. I w znacznej mierze dzięki jego dyrektorowi, który stoi przy kołysce tej Instytucji, Wołodymyrowi Juchymowyczowi Melnyczence oraz jego sławnemu zespołowi utalentowanych osobowości”. Kierując Centrum Kultury, Wołodymyr Melnyczenko nie tylko stworzył unikalną koncepcję działalności zasadniczo nowej dla niepodległej Ukrainy instytucji państwowej, ale i błyskotliwie zrealizował ją, utwierdzając duchową obecność Ukrainy w samym sercu Rosji. W murach centrum występowali Iwan Dracz, Borys Olijnyk, Dmytro Pawłyczko, Mykoła Żułynski, Nina Matwijenko, Marija Matios, Wasyl Neczepa, Marija Stefjuk, Bohdan Stupka, Dmytro Stus i inni. Także znane sławne zespoły twórcze: Narodowy zasłużony Tutaj gościnnie otwarto drzwi dla wielbicieli naszego Proroka jeszcze od dalekiego 1939 r. I oto już 80 lat zespół Narodowego rezerwatu “Ojczyzna Tarasa Szewczenki”, kierowany obecnie przez zasłużonego pracownika kultury Ludmyłę Mychajliwnę Szewczenko, ciepłem słowa Tarasa wita wszystkich, którzy odwiedzają zagrodę i muzeum. Jedna z pierwszych ekspozycji w salach muzeum, która działała od dnia jego otwarcia, przekazywała całą drogę życiową T. Szewczenki. Dyrektorem wtedy pracowała prawnuczka poety po bracie Josypie Walentyna Terentiwna Szewczenko. Jej na zmianę przyszła Kławdija Mychajliwna Kyryczenko. Za jej kierownictwa sale muzeum wzbogaciły się o dzieła artystów, dodano koloryt ukraińskiej przyrody i obecności w niej samego Szewczenki. I oto na 175. rocznicę od dnia urodzin Kobziarza całkowicie zmieniono ekspozycję muzeum. Tamara Wiktoriwna Hułak zaprosiła do współpracy laureatów Nagrody Państwowej Ukrainy im. T. H. Szewczenki Serhija Fursenkę, Mykołę Sobczuka, małżeństwo artystów Hennadija i Olhę Łyżniowych, Pawła Sosę. Mieszkając tutaj, oni krok po kroku odnawiali sale, dodawali nowe eksponaty. I ostatnia, współczesna zmiana szeregu ekspozycyjnego – to żmudna, wyważona praca narodowego artysty Ukrainy, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki Anatolija Wasylowycza Hajdamaki i jego pomocników. Na nowo przemówiły, “ożyły” sale naszego “jubilata”. Oryginalnie, ciekawie, naturalnie rozmieściły się tam przedmioty, wszystkie znalazły swoje miejsce. W placówce ułożyła się dobra tradycja, która trwa do dziś. Swoją miłość do Kobziarza przekazywały rodzinne dynastie: Wołodymyr i Kławdija Zasidatelowie, Kateryna i Serhij Tkaczenkowie, Kateryna i Ołeksandr Płaksijowie, Iwan oraz Nadija Dymerci, obok nich pracowała Pasza Iwaniwna Bojko oraz Nadija Ilkiwna Bojko, która przekazała sztafetę córce Oldze Wasyłenko, a już Olha podzieliła się słowem Szewczenki ze swoją córką Marharytą. Łoskuczerowie Lubow i Marija (mama i córka) też gościnnie witają odwiedzających tego zakątka wsi Tarasa, bo zrozumienie znaczenia Szewczenki — to najważniejsze, co wypełnia ich codzienną pracę. Obok chaty diaka umiejętnie porządkowała Sofija Tymofiwna Szołoch, krewna po bracie Mykycie, a jej sprawę kontynuują syn Petro oraz wnuk Ołeksandr. Czas nieustannie zmienia daty w kalendarzu ludzkiego bytu, zmienia się przyroda od dotyku rąk, zmienia się światopogląd człowieka, istota jego ziemskiej drogi. Lecz Szewczenko był, jest i będzie tym Ukraińcem, do którego trzeba dorastać całą duszą, całym sercem. I to wszystko można poczuć tutaj, w jego rodzinnej Keryliwce, gdzie odtworzona ojcowska chata niedaleko muzeum-jubilata, z której jakby dopiero co wyszedł mały Taras w bucikach Ta odwiedzająca urodziła się i uczyła w Japonii, mieszka we Francji, zakochana w twórczości Szewczenki, co i przywiodło ją tutaj, do ojczyzny Tarasa, skąd on poniósł swoją miłość do Ukrainy, języka i narodu. Delikatna przyjazna Japonka jeszcze dwa razy odwiedzała nasze muzeum, przyjeżdżając do niego razem ze swoimi przyjaciółmi z Japonii i Francji. Komunikacja z takimi odwiedzającymi po raz kolejny potwierdza: nie jest daremna praca zespołu rezerwatu i jego dyrektora generalnego, wszak tutaj, z wysokiego, jasnego nieba Ukrainy perłami rozsypują się dla wszystkich słowa naszego Geniusza: A wszystkim nam razem na ziemi Jednomyślność daj I bratoliubie ześlij. Odwiedźcie zagrodę Tarasa i poczujcie potężną energetykę tych słów, darowanych przez Proroka Szewczenkę.
sztandar”. 100 historii i opowieści o dwóch ukraińskich geniuszach” (2017 r.) dyrektor Instytutu Literatury im. T. G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik Mykoła Żulynski, nazwał tak: „Szczególne wyczucie historyka i głęboki patriotyzm”. W niej akademik podkreśla: „W. Melnyczenko stworzył bardzo potrzebną pracę. Nikt przed nim nie zdobył się na tak uzasadnioną i wszechstronną analizę ocen M. Hruszewskiego dotyczących twórczości T. Szewczenki oraz jej aktualności w każdym okresie historii Ukrainy, zwłaszcza w czasach wzlotu ruchu rewolucyjnego i narodowowyzwoleńczego…”. Według oceny znanych uczonych, Wołodymyr Melnyczenko jest jednym z najlepszych popularyzatorów wiedzy historycznej, zajmuje samodzielną i bardzo ważną niszę w ukraińskiej publicystyce naukowej. Uczony i publicysta zrealizował wielkie projekty w ogólnoukraińskim tygodniku kulturologicznym „Słowo Proświty”, poświęcone 150. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego (2016 r.) oraz 160. rocznicy Dziennika Szewczenki (2017—2018 rr.). Z nimi również można zapoznać się w bibliotece rejonowej. Obecnie Wołodymyr Melnyczenko prowadzi w tygodniku „Słowo Proświty” stałą rubrykę „Szczegóły życia Szewczenki” i przygotowuje do druku zbiór swoich artykułów oraz wywiadów, opublikowanych w tym stuleciu. Nadał mu tytuł „Moje duchowe studnie”, ponieważ uważa za życiodajne źródła twórcze poezję Tarasa Szewczenki oraz prace naukowe Mychajła Hruszewskiego. Tak więc praca, za którą uczony otrzymał Międzynarodową nagrodę literacko-artystyczną im. Hryhorija Skoworody, trwa… Przyjacielska przepowiednia mądrego Iwana Dracza o „wielkim orędowniku ukraińskiej sprawy” Wołodymyrze Melnyczence spełnia się… Oto taki właśnie jest nasz krajan z Medwyna — utalentowany, skromny, a do tego prawdziwy i szczery Ukrainiec.
Tłumaczenie maszynowe
„On sam jest całym naukowo-badawczym instytutem”, — tak trafnie powiedział akademik Petro Tołoczko o naszym ziomku z Medwyna, doktorze nauk historycznych, akademiku Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, honorowym akademiku Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, laureacie Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wołodymyrze Melnyczence. Ostatnio bowiem Wołodymyr Juchymowycz został uhonorowany Międzynarodową Nagrodą Literacko-Artystyczną im. Hryhorija Skoworody „za serię fundamentalnych prac w dziedzinie szewczenkoznawstwa i hruszewskoznawstwa”. Nagroda została ustanowiona 25 lat temu, a wśród jej laureatów są poeci i prozaicy Borys Olijnyk, Mykoła Łukiw, Michaił Szewczenko, publicysta Wołodymyr Stadniczenko, śpiewak Mykoła Szopsza, mistrz słowa artystycznego Anatolij Palamarenko, kwartet wokalny „Hetman”, tercet „Pieśenne dżerelo”, uczeni Wasyl Kremień, Wasyl Tkaczenko… Współprzewodniczącymi jury nagrody są działacz państwowy i społeczny Ołeksandr Moroz, jej współzałożyciel w 1993 r. Michaił Szewczenko, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Michaił Sydorżewski.
akademicki ukraiński ludowy chór im. H. Wierowki, Narodowa zasłużona kapela chóralna „Dumka”, Ludowa akademicka kapela „Poczajna”, Czerkaski akademicki zasłużony ukraiński ludowy chór, Formacja wokalna „Pikkardijska tercja”, męskie kwartety „Hetman” i „Jawir”, Kapela chóralna im. O. Koszyca z Bohusławskiego Kolegium Humanitarnego im. I.S. Nechuja-Lewyćkiego oraz inne znane osobistości”. Wybitny ukraiński reżyser filmowy Mykoła Maszczenko również ocenił duchową działalność Centrum i jego kierownika:
„Ukraiński Ośrodek Kultury — złota perła ukraińskości. A jego kierownik — Wołodymyr Melnyczenko — z Bożej łaski badacz historii przebywania Ukraińców w Rosji od T. Szewczenki po dziś”. Kiedy 17 stycznia tego roku Ośrodek odwiedzili krewni i bliscy jeńców ukraińskich marynarzy, przebywających w moskiewskim areszcie śledczym „Lefortowo”, to każdemu z gości wręczono książkę „Narodowy Ukraiński Ośrodek Kultury — Szewczenkowski Dom w Moskwie”, wydaną w 2014 r. przez dyrektora generalnego i jego zespół intelektualny. O tym, jak wspaniały to prezent, który napawa wiarą w ukraińskie zwycięstwo, można się przekonać w Bohusławskiej Rejonowej Bibliotece — książkę nam przekazał autor. Ogółem w Moskwie Wołodymyr Melnyczenko wydał w języku ukraińskim (!) ponad 20 prac ukrainoznawczych, w tym książki „Taras Szewczenko: „Moje pobyt w Moskwie” (2007 r.) oraz „Na chwałę naszej sławnej Ukrainy” (Taras Szewczenko i Osip Bodiański)” (2008 r.), za które otrzymał w 2009 r. Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, a także trzytomową encyklopedię-chronoskop „Szewczenkowska Moskwa”, „Gogolowska Moskwa” i „Moskwa Mychajła Hruszewskiego”
(wszystkie te wydania autor podarował naszej bibliotece). Słowami znanego szewczenkoznawcy, zastępcy dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy Serhija Halczenki, „książki generalnego dyrektora Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie są obiektywne, czyli po szewczenkowsku antymoskiewskie”. Przykładowo, w odniesieniu do książki „Moskwa Mychajła Hruszewskiego”, powstałej jeszcze przed Euromajdanem, Dmytro Pawłyczko pisał autorowi w czerwcu 2014 r.: „Obecne moskiewskie władze za taką encyklopedię-chronoskop o najwybitniejszym ukraińskim nacjonaliście powinny zamknąć Pana na wiele lat w więzieniu kryminalnym”. Wkrótce po tym, jak w 2015 r. Wołodymyr Melnyczenko powrócił z Moskwy do rodzinnego Kijowa, niezapomniany w naszej pamięci Iwan Drach pisał w artykule „Człowiek z Medwina”: „Wołodymyr Juchymowycz jest dla siebie bezwzględny. W nim kipi organizatorski zapał. Wszystko potrafi – i pisać, i wydawać, i organizować prezentacje. Sądzę… że u niego rozpocznie się okres kijowski…”. Rzeczywiście, w ciągu trzech i pół roku uczony wydał już w Kijowie 3 książki i ponad 60 artykułów! Recenzję książki „Mychajło Hruszewski: „Szewczenko – święty narodowy”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
strumień energii. Ziemia część jej przyswaja, a część — promieniuje w kosmos. Pod względem ekwiwalentu cieplnego energie te są jednakowe, ale mają różną jakość. Jakość energii, która płynie od Słońca na Ziemię, jest o wiele wyższa… Jakość energii określa ilość informacji, która jest w niej zawarta. Informacja, którą Ziemia wykorzystuje, zwiększa naszą doskonałość. Im więcej energii od Słońca przyswajamy, tym jesteśmy silniejsi. — Co uważa Pan za najważniejsze w swojej działalności: badania naukowe czy wkład w odrodzenie narodowe i budowę niepodległego państwa? — Wszystko jest ze sobą wzajemnie powiązane. W szczególności mam trzy główne zadania. Pierwsze: zadanie z fizyki — dotyczące przejść fazowych. Drugie: zebraliśmy się tutaj razem — prawnicy i inni specjaliści, aby zakończyć budowę nowej Konstytucji Ukrainy. Nad tym pracuję. Trzecie: kwestia śmieci we Lwowie. Znalezienie sposobu najbardziej racjonalnego rozwiązania tego problemu. Chciałbym, aby Lwów stał się najczystszym miastem Ukrainy. — Która nagroda, a ma ich Pan niemało, jest dla Pana najważniejsza: tytuł Bohatera Ukrainy czy „Za zasługi” I stopnia, czy…? — Mam różne. Za czasów radzieckich — Order Czerwonego Sztandaru Pracy. A najwyższą nagrodą jest Bohater Ukrainy. Mam też medale za naukę. Mam Złoty Krzyż dywizji SS „Galicja”. Byłem przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów i do tych weteranów zaliczyliśmy także weteranów dywizji SS „Galicja”. Prowadziłem wtedy w sposób skonsolidowany wszystkich, którzy wzięli udział w II wojnie światowej — niezależnie od tego, po której stronie walczyli. — Czy łatwo było fizykowi teoretykowi wchodzić w działalność społeczno-polityczną, w szczególności przez ponad 20 lat pracować nad budową państwa? — Po prostu. Kiedy wybrano mnie na deputowanego Rady Najwyższej, bardzo chciałem być deputowanym ludowym Ukrainy. Przygotowywałem się, przez cały miesiąc pisałem program deputowanego, starałem się poznać gospodarkę Ukrainy. Z rekomendacji Iwana Dracza wybrano mnie na przewodniczącego bloku opozycyjnego. Iwaszko, pierwszy sekretarz KC KPU, wtedy — przewodniczący Rady Najwyższej, bardzo wiele zrobił dla ustanowienia Ukrainy, pomagał, aby powstały „Płast”, UKGK. Byłem doświadczonym człowiekiem w życiu, byłem dyrektorem Instytutu Fizyki, byłem na wojnie. W 1989 roku kierowałem wielką instytucją naukową. Ale uważałem, że najważniejsze jest stworzenie państwa ukraińskiego. I kwestia stworzenia państwa ukraińskiego dla mnie była i jest najważniejsza. — O czym Pan marzy? — Żeby mój wnuk dobrze się uczył… A w ogóle marzę o tym, żeby Ukrainę uznano na świecie. Nie chodzi o formalne uznanie, a o duchowe. I marzę o tym, żeby nowa władza, która będzie na Ukrainie, zrozumiała, że od strony ideologicznej, produkcyjnej i politycznej najważniejsza dla Ukrainy jest nauka, że nauka jest najwyższą wartością dla Ukrainy, marzę, aby poziom nauki na Ukrainie był tak wysoki, żeby przed jej autorytetem skłoniły się inne narody świata. Rozmawiał Bohdan ZAŁIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, m. Lwów
Tłumaczenie maszynowe
„MAN jest zalążkiem tych przyszłych dzieci…” — Panie Ihorze Rafajłowiczu! Co Pan, 93-letni człowiek, czuł podczas obchodów 40-lecia MAN, której był Pan pierwszym prezesem? — Niewiarygodną radość, że tak ważna dla mądrej młodzieży organizacja nadal działa. — Lwowska organizacja MAN została utworzona w październiku 1978 roku i otrzymała nazwę „Mała Akademia Nauk uczniów szkół średnich m. Lwowa »Ewryka«”. Jak to się stało, że to właśnie Pana wybrano na pierwszego prezesa MAN? — Zaprosili. Pierwszy sekretarz lwowskiego komitetu miejskiego partii Bandriwski, kierownik wydziału nauki i oświaty Iwan Nestor, z którymi bardzo skutecznie współpracowaliśmy. Ówczesna władza była niezwykle pomocna. Władza — i lokalna, i wyższa — była bezpośrednio zainteresowana. Wszyscy byli bardzo przychylni. — Z Pana inicjatywy rozpoczęło się odrodzenie „Płastu” we Lwowie. Jak Panu się to udało? Jak młodzież odnosiła się do tworzenia takiej ukrainocentrycznej organizacji? — Wiele rzeczy odrodziło się z mojej inicjatywy. Byłem delegatem XIX Wszechzwiązkowej Konferencji Partyjnej. Bo pierwszy sekretarz lwowskiego komitetu obwodowego partii Pohrebniak był bardzo porządnym człowiekiem, wszędzie mnie promował. — 1300 uzdolnionych uczniów miasta i obwodu uczy się w MAN. Czy uważa Pan, że to wystarczająco? — To bardzo dużo. Chociaż dla obwodu to dobrze. Spotkania z mądrymi dziećmi są bardzo przyjemne. — Powiedział Pan, zwracając się do młodzieży z MAN: „Wokół was jest nowy ukraiński lumpen, który wiecznie płacze, który kradnie wszędzie — tam, gdzie można ukraść”. Co miał Pan na myśli — o jaki lumpen chodziło? Może lepiej mówić o systemie, który trzeba natychmiast zmieniać? — Zmieniać trzeba nie system, naród musi się zmienić. Bo przecież system tworzy naród. Niestety, obserwuję w narodzie państwową niewychowanie, kiedy próbują maksymalnie otrzymać, mówiąc, że władza wszystko powinna zrobić. Ale przecież władza to sam naród. Tak rozwija się lumpen, czyli bezsumienny konsument. Takich bezsumiennych konsumentów, którzy nic osobiście nie stworzyli dla państwa, którzy nie bardzo liczą się z potrzebami innych, jest niemało: ich głównym celem jest wzbogacenie się. To właśnie jest lumpen. Jest on zarówno w warstwach bardzo biednych ludzi, jak i w warstwach bogatych, zamożnych. Bez pomocy narodu władza nie może istnieć. I bez współczucia, szacunku ze strony narodu — również. — „Utalentowani ludzie to ci, którzy pracują nad czymś i nie męczą się” — powiedział Pan. W jakim wieku poczuł Pan, że już się nie męczy, czyli stał się Pan utalentowanym człowiekiem? — Bardzo wcześnie. Może jeszcze za czasów „pierwszych sowietów”, gdzieś tak w trzydziestym dziewiątym, kiedy nauka zaczęła się w języku ukraińskim. A zwłaszcza za czasów niemieckich, Niemcy na Wołyniu byli okrutni: dzieci nie mogły się uczyć. I zajmowałem się samokształceniem. Książki były w domu, ojciec przynosił. Nauczyłem się języka angielskiego podczas niemieckiej okupacji, chociaż niemiecki znałem bardzo dobrze. — „Musicie dziękować Bogu, że podoba się wam praca, że staliście się bogatymi duchem ludźmi, że jesteście godnymi ludźmi” — te słowa młodzież przyjęła bardzo blisko serca. Czy dzieci, które uczą się w MAN lub już ją ukończyły, mogą uważać się za godnych ludzi? — Jestem pewien, że wkrótce na świecie będą krążyć nowe pieniądze, które będą oceniane przez stworzony przez was produkt. Z tego punktu widzenia MAN jest zalążkiem tych przyszłych dzieci. Bogactwo narodu składa się z ilości pieniędzy i z wartości wiedzy, bogactwo człowieka — ze zdolności zrobienia czegoś. I dobry mistrz, i uczony to bogacze. Mistrz manipuluje rękami, dobry uczony — głową, rozumem. To daje możliwość czucia się godnym. A poczucie godności to skutek poczucia samowystarczalności. — „Te dzieci nie dopuszczały głupich do siebie”. Jest Pan tego pewien? — Tak, widziałem to, zwłaszcza podczas dziecięcych wakacji. Wyjeżdżali w Karpaty, na obozy, do domów wypoczynkowych, gdzie oferowano miejsca członkom MAN. Tam dzieci miały nie tylko pospacerować i pospierać się między sobą. Uważnie słuchały swoich kolegów, którzy wiedzieli to, o czym mówią. Wszyscy oni myśleli i rozumieli. Ale czasami spotykali się krzykacze, którzy krzyczeli. A kiedy zaczęto ich słuchać, upewniono się, że nie wiedzieli, o czym mówią. Z nimi nieciekawie było rozmawiać. I mało wykształcone dzieci automatycznie się wykruszały. — Kierowanie krajem to także sprawa polityczna. Swego czasu Wasyl Stus pisał: „Jeszcze — gardzę politykami!” Więc jak mamy odnosić się do tych, którzy są przy polityce? — Samo w sobie pytanie jest strategiczne. Ją (politykę) można samemu tworzyć i zmuszać innych, by ją robili. A można ją rozumieć i według tej strategii pracować. Wszystko to razem to polityka. Polityka to plan pewnego działania, które ma być upublicznione i którego wykonanie trzeba obserwować. Wielu myśli, że polityka to mówienie hasłami, często krzyczenie, nie myśląc o tym, co właśnie krzyczysz. Tacy politycy są bez wątpienia głupi. Wszystko zależy od bazy, na której ta polityka jest budowana. „Marzę, żeby władza zrozumiała wagę nauki…” — Ołeh Mychajłowycz Synutka, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, życzył: „Żebyście w armii zobaczyli symbol siły w sobie”. Armia ukraińska obecnie stała się już prawdziwą armią, prawda? — Armia stworzona jest po to, aby bronić siłą państwa, pewnych zasad państwowości. Armia jest silna wtedy, gdy zwycięża przeciwnika. A walka to atak i obrona, zdarza się oczywiście także odwrót. My teraz walczymy przeciwko silnemu przeciwnikowi, a zadaniem armii dzisiaj jest obrona. A obrona to bardzo delikatna sprawa. Być w obronie — być cierpliwym i nie dopuścić do ataku przeciwnika. Bardzo ciężko być długo w obronie z takim przeciwnikiem jak Rosja. Nasza armia obecnie wykonuje to zadanie. — Mer Lwowa Andrij Sadowy powiedział młodzieży tak: „Nie słuchajcie nikogo. Nie słuchajcie starych. Róbcie to, co chcecie. Słuchajcie siebie. Bóg dał wam mądrość. My dzisiaj żyjemy w świecie postprawdy”. Panie Ihorze, takie wrażenie, że pan Andrij to także Pana wychowanek? Czy myśli tak samo jak Pan? — Nie. Mądry człowiek to ten, który potrafi słuchać. — Przewodniczący Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, akademik NAN Ukrainy Zinowij Nazarczuk powiedział: „Cieszę się, że jest ścisła współpraca między NAN a MAN! To wspaniale, prawda?” — Oczywiście. Jeśli utrzymywane są kontakty, to bardzo dobrze. — „Mam 90 lat. Ale chcę się uczyć” — powiedział Pan. Proszę rozszyfrować tę myśl. — Uczę się nieustannie. Wykonuję pewną nową pracę naukową — to będzie pewien krok naprzód w tym, czym się zajmuję. Ale mylę się, wielu rzeczy nie wiem. I o tym chcę czytać w książkach czy tekstach. Jestem w nieustannym zapytaniu. Ktoś mi pomoże. Bo niemożliwe jest zrobienie wszystkiego całkowicie samemu. Nie można żyć bez pytania. I Pan ciągle pyta. A ci, z którymi się radzę, mówią swoje zdanie. I ja czasami u nich znajduję tę nitkę, której oni mogą nawet nie widzieć. — „MAN to ogromny skarbiec wartości narodu. I dlatego MAN musi istnieć wiecznie”. Jest Pan pewien, że usłyszą Pana następne pokolenia młodzieży? — Kiedyś, bardzo dawno temu, wyprowadziłem dwie zasady: doskonalenia i niszczenia. Zasada doskonalenia polega na tym, że od Słońca na Ziemię idzie stale
W Auli Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki odbyła się Uroczysta akademia z okazji 40-lecia założenia Lwowskiej Obwodowej Małej Akademii Nauk Ukrainy (MAN). Z głównym referatem wystąpiła dyrektor MAN Iwanna Borodczuk. Następnie głos zabrał pierwszy Prezes MAN, akademik Ihor Juchnowski, którego rozmowę oddajemy Państwu pod rozwagę.
Tłumaczenie maszynowe
Znana ukraińska artystka, działaczka Proświty, wolontariuszka Maryna Soczenko od prawie trzydziestu lat owocnie pracuje w dziedzinie sztuk pięknych. W jej dorobku twórczym znajduje się 45 wystaw indywidualnych oraz udział w ponad 50 wystawach międzynarodowych i ogólnoukraińskich. Od dwudziestu lat wykłada w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury (starszy wykładowca katedry malarstwa). Światopoglądowe podstawy jej twórczości są oryginalne i niepowtarzalne, głęboko zakorzenione w tradycjach narodowych, patriotyczne. Artystka łączy wysoki profesjonalizm z aktywną postawą obywatelską. Te cechy talentu Maryny Soczenko szczególnie wyraźnie ukazuje jubileuszowa wystawa retrospektywna, która otwiera się 7 lutego w miejskiej Galerii Sztuki rejonu desniańskiego w Kijowie. Tym razem w ekspozycji zaprezentowała 87 dzieł, stworzonych w ciągu trzydziestoletniej działalności twórczej — od wczesnych po najnowsze. W szczególności artystka przedstawia swój obraz dyplomowy „Weselny korowaj” z 1989 r.; pracę dyplomową ze studiów aspiranckich Akademii Sztuk — tryptyk „Świecie jasny, świecie cichy”; „Gęsi raj”. Maryna od wielu lat pracuje nad serią płócien na temat ukraińskich pieśni ludowych, cyklem bożonarodzeniowym, pejzażami Kijowa, portretami, martwą naturą. Źródłem inspiracji do stworzenia wielu prac dla Soczenko jest malownicza wieś Potik w obwodzie kijowskim, gdzie posiada pracownię twórczą w odziedziczonej chacie babci. Właśnie tam powstały piękne obrazy z życia ludowego. Ekspozycję obecnej wystawy uzupełniają także nowe dzieła z lat 2017—2018: „Pamięci Bojczuka” oraz „Módlmy się za Ukrainę”, poświęcone Leopoldowi Jaszczence i jego słynnemu chórowi ludowemu. Weszła tu również część prac z innych jej wcześniejszych indywidualnych wystaw tematycznych: „Walczcie — zwyciężajcie”, „Oblicza Majdanu”, „Wojownicy Światła”, „W swoim domu — swoja prawda, i siła, i wola”, „Dla przyszłości Ukrainy”, „Na Dzień Sił Zbrojnych Ukrainy”, „Nikt oprócz nas” i inne. Na wystawie przedstawiono także historyczne portrety bohaterów walk wyzwoleńczych o niepodległość Ukrainy początku XX wieku. Kiedy rozpoczęła się obecna wojna rosyjsko-ukraińska, artystka, która była aktywną uczestniczką Rewolucji Godności, odwiedzała rannych żołnierzy w szpitalach, pomagała, a także malowała portrety rannych, ochotników, którzy poszli na front prosto z Majdanu. Opowiadali oni o poległych towarzyszach broni, a dowiedziawszy się, że przed nimi artysta, prosili o namalowanie ich. Tak powstała galeria wizerunków bohaterów, którzy oddali życie dla przyszłości Ukrainy. Na tej wystawie zaprezentowano w szczególności obraz „Wieczna chwała Bohaterom”, poświęcony poległym żołnierzom batalionu ochotniczego „Donbas”. W ramach projektu Proświty, w składzie wysokomobilnej grupy centrum zabezpieczenia moralno-psychologicznego Sił Zbrojnych Ukrainy, artystka wyjeżdżała na pierwszą linię frontu. Tam namalowała 65 portretów pastelowych bohaterów, obrońców Ukrainy. — Żołnierze, ich frontowe braterstwo, nie tylko porażają siłą ducha, przekonaniami — opowiada Maryna Soczenko — ale także uczą mądrości, której trzeba uczyć się latami, a nawet przez całe życie. Niewielka część frontowego dorobku twórczego w gatunku portretowym Soczenko również weszła do ekspozycji. Przedstawia ona heroiczną kartę najnowszej historii Ukrainy, która obfituje w ofiary naszych najlepszych synów i córek, bohatersko walczących o integralność terytorialną, wolność i niepodległość ojczystego kraju. Artystka zapoczątkowała jeszcze jeden projekt Proświty — „Wolontariusze — dzieciom”, w ramach którego prowadzi serię wystaw w szkołach Kijowa „Dla przyszłości Ukrainy”. Ich celem jest patriotyczne wychowanie dzieci, zwrócenie ich ku historycznym korzeniom, wpajanie miłości do języka i kultury Ukrainy. A niedawno na Askoldowej Mogile w kaplicy wojskowej „Podwyższenia Krzyża Świętego” artystka stworzyła monumentalne malowidło „Opieka Najświętszej Bogurodzicy”, poświęcone bohaterom poległym za Ukrainę. Wypisała 55 portretów bohaterów walk wyzwoleńczych o niepodległość Ukrainy od czasów Rusi Kijowskiej, kozaczyzny, Ukraińskiej Republiki Ludowej, UPA po najnowszą wojnę rosyjsko-ukraińską. Wśród nich są portrety bohaterów Niebiańskiej Sotni, ochotników, cyborgów, żołnierzy SZU. Ten projekt jest początkiem realizacji idei stworzenia narodowego Panteonu chwały wojskowej Ukrainy. Praca nad malowidłem trwa. Własna inf. w Związku Artystów jest nad czym pracować w aspekcie socjalnym. Jest on instytucją między artystami a państwem” — zaznaczył wiceprezes Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Mykoła Jakowlew. „Organizacja tworzyła się na moich oczach. Pod koniec lat 60. w Związku Radzieckim były tylko dwie organizacje miejskie artystów — w Moskwie i Leningradzie, my staliśmy się trzecią. Wtedy nasi artyści wpływali na proces artystyczny nie tylko na Ukrainie, ale i w całym byłym ZSRR. Czasy się zmieniają. Dzisiaj jesteśmy niepodległym państwem, tworzymy na naszej ziemi ukraińską sztukę. Mamy swoją drogę w polityce, gospodarce i kulturze” — jest przekonany artysta ludowy Ukrainy Wasyl Perewalski. Wielu kijowskich twórców otrzymało odznaczenia Ministerstwa Kultury Ukrainy za osobisty wkład w rozwój sztuk pięknych, wieloletnią sumienną pracę i wysoki profesjonalizm, innych uhonorowano jedną z najwyższych nagród Narodowego Związku Artystów Ukrainy — nagrodą im. Tetiany Jabłońskiej, wyróżniono także nowych laureatów nagrody im. Iwana Neczuja-Łewyckiego Ukraińskiego Funduszu Kultury. A Kijowską organizację NZAU nagrodzono Złotym Medalem Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy. Świąteczny nastrój pomogły stworzyć prowadząca uroczystość, zasłużona artystka Ukrainy Anżelika Rudnyćka oraz chór dziewczęcy specjalistycznej szkoły muzycznej im. Mykoły Łysenki (kierownik artystyczny Julia Puczko).
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora. Pięćdziesięciolecie istnienia obchodzi Kijowska Organizacja Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Z tej okazji w Centralnym Domu Artysty otwarto wystawę, na której zaprezentowano ponad 500 prac ukraińskich twórców. Tutaj można zobaczyć prace takich utalentowanych artystów, jak W. Barynowa-Kuleba, W. Wesztak, A. Warwarow, M. Groch, W. Hurin, O. Dżurajewa, O. Żywotkow, B. Łytowczenko, I. Pyłypenko, M. Hujda, O. Pinczuk, O. Stratijczuk, A. Tartakowski, A. Coj, A. Czebykin, W. Szereszewski, A. Krywołap, W. Czepełyk, A. Kuszcz… Obok współczesnych dzieł zaprezentowano prace z minionych lat z prywatnych zbiorów. Kijowską organizację NZAPU utworzono w 1969 roku. Jej członkami byli wybitni artyści, którzy przynieśli sławę ukraińskiej sztuce: Tetiana Jabłońska, Mychajło Derehus, Heorhij Jakutowycz, Serhij Szyszko, Wałentyn Znoba, Mykoła Storożenko, Wasyl Borodaj, Wadym Odajnyk i wielu innych. Dziś organizacja liczy około 1500 członków, pracujących w różnych dziedzinach sztuk pięknych: malarstwie, grafice, rzeźbie, sztuce dekoracyjno-użytkowej, plakacie i designie, projektowaniu artystycznym i aranżacji, sztuce teatralnej i filmowej, krytyce i historii sztuki. „Przez pięćdziesiąt lat istnienia Kijowskiej Organizacji NZAPU kierowało nią 13 przewodniczących, wszyscy oni to wybitni działacze ukraińskiej kultury. Obecnie wśród członków organizacji jest 83 zasłużonych i 46 ludowych artystów Ukrainy, 13 zasłużonych pracowników kultury i 67 zasłużonych działaczy sztuki, 10 członków korespondentów i 12 członków rzeczywistych Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, 24 laureatów Nagrody im. Szewczenki. W składzie organizacji znajdują się: rektor Kijowskiej Państwowej Akademii Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Designu im. Mychajła Bojczuka Oksana Poławiec-Hujda, rektor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy Andrij Czebykin, główna artystka Narodowej Opery Ukrainy Marija Łewytska. W organizacji działają sekcje: malarstwa, sztuk graficznych, rzeźby, monumentalno-dekoracyjna, sztuki dekoracyjno-stosowanej, artystów teatru, kina i telewizji, plakatu i projektowania graficznego, projektowania artystycznego i aranżacji, krytyków i historyków sztuki. Do tej wystawy przygotowywaliśmy się kilka miesięcy, a teraz pracujemy nad ogromnym katalogiem, znajdą się tam nie tylko współcześni artyści, ale także ci, którzy stanowili złoty trzon organizacji w minionych latach. Pomocy finansowej w realizacji tego projektu udziela Ihor Woronow, kolekcjoner, miłośnik sztuki. Wszystko to robimy nie tylko dla siebie, ale dla naszej stolicy, naszego kraju i naszych dzieci” — podkreślił przewodniczący Kijowskiej Organizacji NZAPU Wiktor Konował. „Kijowska organizacja ma chwalebną historię i wielką perspektywę. I pomimo sceptycyzmu pewnych polityków, którzy uważają, że związki są niepotrzebne, jestem przekonany — przyszłość należy do nich. Staram się robić wszystko, aby się rozwijały, aby zwiększało się finansowanie. Znajdziemy środki na obchody Dnia Artysty, projektu „Malownicza Ukraina”, granty dla młodych artystów, na stypendia dla wybitnych twórców. Będziemy szukać różnych form współpracy. Nie mamy prawa stracić tej wspólnoty, która jest ozdobą nie tylko Ukrainy, ale i całego świata” — powiedział minister kultury Ukrainy Jewhen Nyszczuk. „Dziś integrujemy się ze światem zachodnim, idziemy do Unii Europejskiej. Tam też są związki, które bronią praw twórców. Dzięki nim, na przykład, artyści Paryża płacą mniejszy czynsz za swoje pracownie niż twórcy Kijowa. Związek zawodowy broni praw artystów w USA, który doprowadził do tego, że podatki dla nich obniżono z 30 do 15 procent. Narodowy...
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
udało się przekazać uczucia tych chłopaków, którzy walczyli nie na życie, a na śmierć”. Nadija Kowerska, odtwórczyni roli Sofii: „Za każdym razem, gdy opowiadam o kręceniu filmu, przekonuję się, że wielu ludzi nic nie wie o tej historii. Mam nadzieję, że po wejściu obrazu na ekrany sytuacja się zmieni. Często pytają nas, czy trudno było przekazać emocje bohaterów sprzed 100 lat. Myślę, że udało nam się zrozumieć swoje postacie, przecież oni wtedy byli tak młodzi, jak my teraz. A młodzież zawsze była i będzie siłą napędową wszystkich zmian”. Kostiantyn Konowałow, autor scenariusza: „Temat Krut nurtował mnie dawno, po uzyskaniu przez ten kraj niepodległości. Potem w Chorwacji, Serbii, Albanii, kilku krajach afrykańskich (łącznie ponad 15 państw). Ukrainą zainteresowałem się od czasu Majdanu, a ściśle współpracuję od 2015 roku. Interesowało mnie poznanie tego, czym jest kultura ukraińska i w ogóle Ukraina. Dlatego miałem takie pragnienie od dawna. Scenariusz zacząłem pisać dziesięć lat temu. Studiowałem archiwa, czytałem prasę diaspory, wspomnienia uczestników tamtych wydarzeń. Ale wtedy nasze władze nie interesował taki film. I dopiero teraz, kiedy wydarzył się Majdan, zmieniła się polityka informacyjna państwa, udało się nakręcić ten film. To bardzo trudny temat. I praca nad nim była niezwykle skomplikowana. Przecież to historia o ludziach, którzy jeszcze nie poczuli pełni życia. Wielu z bohaterów nie ukończyło nawet 18 lat, a najmłodszy miał zaledwie 14. Nasuwają się skojarzenia ze współczesnymi batalionami ochotniczymi na wschodzie Ukrainy. Dzisiejsi studenci, fani piłkarscy poszli bronić swojego kraju. Dlatego ta historia jest bardzo aktualna. Krutianie mieli zadanie utrzymać pozycje i zrobili to. Chciałbym, aby widzowie zrozumieli, że nasz film to ukazanie na ekranie ukraińskiego zwycięstwa”. Ołeksij Trytenko, odtwórca roli Awerkija Honczarenki: „Wydaje się, że podczas zdjęć do filmu zbliżyliśmy się do tego odczucia, które mieli chłopcy, gdy siedzieli w okopach i czekali na bitwę. Nie chcieliśmy zbędnego patosu. Dla nas było ważne, aby widz razem z nami zaczął odczuwać tę tragedię, a w końcu także otrzymał przykład męstwa”. Wadym Hołub, szef służby prasowej NGU: „Jesteśmy dumni, że staliśmy się częścią odtworzenia ukraińskiej historii. 150 żołnierzy Gwardii Narodowej Ukrainy było aktorami w scenach masowych filmu. Przeżywaliśmy wszystkie te same emocje, co obrońcy Krut w 1918 roku. Ten film to odzwierciedlenie prawdziwej ukraińskiej historii, która prowadzi wiele paraleli z 2014 rokiem.
popracować z ukraińskim dramatem. Zapoznałem się ze sztuką „Majdan Inferno” jeszcze przed publikacją jej jako osobnej książki w wydawnictwie Espace d’un instant. Zaczęło się wszystko od spektaklu szkicowego (to coś pomiędzy czytaniem a pełnowartościową inscenizacją). Stopniowo do projektu zaczęli dołączać partnerzy. Będzie to spektakl z marionetkami. Bodźcem do niego posłużyła ukraińska szopka. Faktycznie stworzyłem swoją formę szopki. W spektaklu pracować będzie trzech aktorów, którzy będą kierować marionetkami. Ale będzie też rozmowa twarzą do publiczności. Rozmyślałem, jakimi te marionetki mają być. Przedstawiliśmy już kilka fragmentów przyszłego spektaklu publiczności, na których były tylko owale przyszłych marionetek. Pomysł owali bardzo spodobał się widzom, przecież stanowią one pole dla wyobraźni i fantazji. Pracowałem z ukraińskimi lalkami-motankami. One też nie mają twarzy”.
Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
Tłumaczenie maszynowe
Do ukraińskich kin wchodzi film o jednej z najbardziej tragicznych, a zarazem najsławniejszych kart ukraińskiej historii XX wieku. Historyczny film akcji „Kruty 1918” nakręcono na podstawie prawdziwych faktów z 1918 roku na stacji kolejowej Kruty. Film „Kruty” kręcono od września 2017 do stycznia 2018 roku. W rezydencji byłego zbiegłego prezydenta w Meżyhirji kręcono Francję i sztab generała Focha. Główne zdjęcia prowadzono na ulicach Kijowa, w Kosym Kaponierze — Twierdzy Kijowskiej. Stację Kruty kręcono w obwodzie czerkaskim, we wsi Syngajiwka — na samej stacji Kruty w obwodzie czernihowskim wzniesiono obecnie pomnik dla wojowników spod Krut. W Syngajiwce stacja kolejowa, jej dawny budynek dworcowy (zbudowany pod koniec XIX wieku) niemal w 100% odpowiadają zarówno architekturze, jak i okresowi obrony stacji Kruty. A miejscowi mieszkańcy wzięli udział jako aktorzy w scenach masowych. Bitwę kręcono pod Kijowem, w pobliżu wsi Pidhirci, gdzie zaangażowano ponad 150 żołnierzy Brygady Prezydenckiej Gwardii Narodowej Ukrainy. Właśnie dlatego ukraińscy wojskowi początku XX wieku w filmie niemal niczym nie różnią się od współczesnych żołnierzy — takie samo wyszkolenie, umiejętności, zdolność posługiwania się bronią. Byli też rekonstruktorzy z Kijowa i Winnicy; wykorzystano około 2 tysięcy sztuk broni z początku XX wieku, która nie tylko wyglądała efektownie, ale też prawdziwie strzelała ślepymi nabojami. Niemal cała broń, w tym unikatowe egzemplarze, pochodzi z kolekcji sotnika 19 sotni Samoobrony Majdanu, żołnierza 2. kompanii afgańskiej 24. Samodzielnego Batalionu Szturmowego „Ajdar” Wołodymyra Prawosuda, pseudonim „Szturm”. W scenach masowych zaangażowano chłopaków, którzy o obronie Ukrainy wiedzą nie ze słyszenia: przeszli Majdan i wojnę w Donbasie. A sotnik 1. sotni Samoobrony Majdanu, odznaczony orderem „Ludowy Bohater Ukrainy” Ołeksandr Abajew (pseudonim „Chan”) zagrał kontrwywiadowcę URL Nabokę. Na stacji Kruty kręcono współczesne kadry z udziałem płastunów z Narodowej Organizacji Skautowej „Płast”. Sceny batalistyczne zaciętych walk między obrońcami spod Krut a bolszewikami ustawiano podczas srogich mrozów. „Kruty 1918” to przede wszystkim film historyczny, a nie rekonstrukcja tamtych wydarzeń. I większość bohaterów to postacie zbiorowe. Ale są też postacie historyczne — Symon Petlura (Dmytro Stupka), Mychajło Hruszewski (Serhij Działyk), Awerkij Honczarenko (Ołeksij Trytenko), Mychajło Murawjow (Witalij Salij). Muzykę do filmu napisał utalentowany włoski kompozytor Marco Morini. A piosenki w wykonaniu Chrystyny Sołowij i zespołu „Hajdamaky” stały się ścieżką dźwiękową do filmu. W przeddzień ogólnoukraińskiej premiery odbyło się spotkanie twórców filmu z przedstawicielami mediów. Pyłyp Illenko, szef Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina: „Chcę, abyście nie postrzegali tego filmu jako podręcznika historii. Kino to nie nauka, nie badania historyczne. W filmie fabularnym obecne są przemyślenia autora, które niekoniecznie w 100% odzwierciedlają to, co zostało udokumentowane. Jest tam lot fantazji. Ale wszystko opiera się na prawdziwych wydarzeniach. Często pytają mnie, czy nie spóźniliśmy się z tym filmem. Tak, spóźniliśmy się. Powinien był zostać nakręcony jeszcze w 1919 roku. Ale wtedy straciliśmy państwowość, a kiedy odzyskaliśmy niepodległość — straciliśmy kino. I kiedy Ukraina zaczęła odradzać kinematografię, pojawiła się możliwość nakręcenia tego filmu. Połowę kosztów, nieco ponad 25 mln hrywien, wzięło na siebie państwo. Dzisiaj odzyskanie tych środków poprzez dystrybucję kinową jest nawet teoretycznie niemożliwe. Na Ukrainie jest tylko nieco ponad 500 sal kinowych, frekwencja jest jedną z najniższych w Europie, a ceny biletów jedne z najniższych. Ale nie stawialiśmy sobie za cel, aby film się zwrócił. Jest nadzieja, że z czasem film być może pokażą we Włoszech i w Polsce”. Ołeksij Szaparew, reżyser: „Dla mnie było bardzo ważne, aby film wywołał u widzów emocje, abyśmy przypomnieli sobie tę lekcję historii. Chcę, aby ten film pomógł w naszej dzisiejszej walce z wrogiem”. Jewhen Łamach, odtwórca roli Andrija: „Wielu osobom ten film pomoże dowiedzieć się, że była taka karta w historii Ukrainy. A kto dobrze zna historię, będzie mógł na nowo spojrzeć na te wydarzenia. Najtrudniejsze. Zespół twórczy. Kadr z filmu.
Tłumaczenie maszynowe
Clément tworzy marionetki do spektaklu i eksperymentuje z kilkoma estetykami, aby opowiedzieć o rewolucji społecznej poprzez indywidualne losy postaci stworzonych wyobraźnią autorki Nedy Neżdanej. Wraz z kilkoma aktorami kompanii Collapse reżyser odwiedził Kijów, Lwów, Mariupol, Dniepr, Charków, Odessę, aby dowiedzieć się więcej o ukraińskiej kulturze i życiu po Majdanie w celu stworzenia takiego spektaklu, który mogliby oglądać widzowie z różną wiedzą o wydarzeniach Rewolucji Godności. „Majdan Inferno” Nedy Neżdanej to pierwsza ukraińska sztuka w historii opublikowana w języku francuskim, która jest realizowana na francuskiej scenie. Śledzi ona ukraińską Rewolucję Godności poprzez losy dwojga młodych ukraińskich rewolucjonistów, a także opowiada o innych uczestnikach Majdanu. Akcja rozgrywa się na trzech poziomach, w trzech przestrzeniach. Pierwsza to Majdan, jest także przestrzeń mediów społecznościowych ze zorganizowanym oporem oraz częściowo wewnętrzny świat monologów bohaterów, gdzie następuje przemyślenie czasu wraz z rozwijaniem się i oddalaniem wszystkich wydarzeń. Projekt tworzony jest w różnych laboratoriach teatralnych pod kierownictwem kompanii Collapse między Francją a Ukrainą. Francuski reżyser i lalkarz ukraińskiego pochodzenia Clément Peretjatko zaprezentował w Mysteckim Arsenale spektakl według sztuki ukraińskiej dramatopisarki Nedy Neżdanej „Majdan Inferno”, którego premiera ma się odbyć jesienią na Światowym Festiwalu Teatrów Lalek w Charleville-Mézières (Francja). Następnie planowane jest jego tournée po Ukrainie. A zatem głos dla Clémenta Peretjatki. „Naszym celem jest stworzenie projektu teatralnego. Ale na drodze do niego bardzo ważne są realne świadectwa, zrozumienie tego, co naprawdę działo się na Ukrainie. W ostatnim czasie zajmuję się głównie projektami międzynarodowymi. Przez długi czas pracowałem w Koso-
Tłumaczenie maszynowe
— Kiedy Pani chodziła do szkoły, w Ukrainie nie było jeszcze sal organowych. Skąd u Pani miłość do tego instrumentu muzycznego? — Wiele lat temu podróżowałyśmy z mamą po republikach nadbałtyckich. Odwiedziłyśmy katedrę w Rydze. Od tamtej pory zaczęło się moje marzenie o graniu na organach. W tamtym czasie ukończyłam już szkołę muzyczną i uczyłam się w Symferopolskiej Szkole Muzycznej. Wielu jej absolwentów zazwyczaj kontynuowało edukację muzyczną w Odessie. Ale dzięki profesorowi Arsenijowi Kotlarewskiemu w Konserwatorium Kijowskim (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego) otwarto fakultet organowy. I przyjechałam do Kijowa, aby równolegle z fortepianem uczyć się gry na tym instrumencie. Właśnie z inicjatywy A. Kotlarewskiego, którą poparł ówczesny minister kultury Ukrainy Serhij Bezklubenko, w Kijowie otwarto salę organową, której solistką jestem już od wielu lat. Potem sale organowe zaczęto otwierać także w innych miastach Ukrainy. — Kto jest Pani ulubionym kompozytorem? — Johann Sebastian Bach, którego utwory znajdują się w repertuarze każdego organisty, oraz Richard Wagner, który jest mi bliski emocjonalnie. Wśród utworów Wagnera szczególnie podoba mi się „Cwał Walkirii”. Chętnie wykonuję również utwory wielu ukraińskich kompozytorów, a Wiaczesław Nazarow specjalnie pisze utwory na duet organowy — dla mnie i mojej córki. Jestem pierwszą na świecie wykonawczynią większości jego utworów organowych. — Córka została Pani następczynią? — Zaczęła grać w wieku sześciu lat. Najpierw opanowała fortepian, potem klawesyn, a po tym organy. Obecnie Marija Kyryłowa zajmuje się działalnością pedagogiczną we Włoszech. Tam ma rodzinę — dwoje dzieci, mąż jest tenorem w operze w Genui. Oprócz pracy dydaktycznej występuje z koncertami w Niemczech i Szwajcarii. Razem z nią występowałyśmy we Włoszech i Finlandii. Dałyśmy kilka wspólnych koncertów w Kijowie. — Czy dużo Pani koncertuje? — Działalność koncertowa w Ukrainie jest dziś na zerowym poziomie. Kiedy zaczynałam swoją karierę muzyczną, mieliśmy „Ukrkoncert”, który się tym zajmował. Wtedy w wielu miastach zainstalowano już organy — w Charkowie, Białej Cerkwi, Winnicy, Odessie, Lwowie, Użhorodzie, Chmielnickim, Kamieńcu Podolskim i innych. I „Ukrkoncert” zajmował się tym, aby okresowo organizować nasze koncerty w tych miastach. Istniał także plan związkowy, jeśli ktoś dobrze się zarekomendował, mógł występować także poza granicami Ukrainy. Zdążyłam raz odbyć wielką trasę koncertową po byłym ZSRR. Występowałam w Omsku, Tomsku, Czelabińsku, Nowosybirsku, Barnaule, republikach nadbałtyckich, Mołdawii, Gruzji. Ale wraz z rozpadem Związku Radzieckiego całkowicie rozpadła się także działalność koncertowa. „Ukrkoncert” zniszczono, a niczego nowego nie stworzono. Dzięki własnym kontaktom udaje się organizować niektóre zagraniczne koncerty. Jeśli mnie zapraszają, piszę w pracy wniosek o urlop bezpłatny, jadę za granicę, daję koncerty i staram się jak najszybciej wrócić do domu. Piszę na afiszach „Iryna Kalynowska. Ukraina”. Ale poza moim nazwiskiem te koncerty nie mają z Ukrainą żadnego związku. Promuję za granicą naszą kulturę, wykonuję swoje zadanie, a państwo, niestety, nie. Objeździłam z koncertami całą Europę. Byłam w Finlandii, Wielkiej Brytanii, Niemczech, Polsce, Słowacji, Francji, Włoszech, Szwajcarii, krajach byłej Jugosławii, USA. W zeszłym roku grałam w Notre Dame de Paris (Katedra Notre-Dame w Paryżu). To marzenie wszystkich organistów świata. — Czy ukraińska publiczność różni się jakoś od zagranicznej? — Mamy wspaniałą publiczność. Ludzie czują muzykę duszą. Jeśli brzmi coś prawdziwego, to zawsze reagują. Zupełnie inaczej jest na Zachodzie. Tam w ogóle nie jest przyjęte klaskanie między numerami, a jedynie na końcu koncertu. Zapamiętałam wyjazdy do Wielkiej Brytanii. Jeśli w małych miastach była jeszcze jakaś reakcja na występy, to w Londynie pod koniec koncertu panowała cisza. Takie wrażenie, jakby oblano cię zimną wodą. Ale oni po prostu nie są przyzwyczajeni do otwartego wyrażania swoich emocji. Potem były pochlebne recenzje w prasie. U nas ludzie przyzwyczajeni są zachowywać się inaczej. Bliscy Ukraińcom są Włosi. Jeśli coś im się podoba, burzliwie wyrażają swoje emocje. — Co Panią niepokoi jako artystkę i jako człowieka? — W czasach niepodległości w Kijowie nie zbudowano ani jednej nowej sali koncertowej. Nie zakończono rekonstrukcji Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. Mi-
Imię wielkiej śpiewaczki operowej XX wieku Marii Callas owiane jest legendami. Unikalne warunki głosowe i prawdziwie dramatyczne podejście do wykonania uczyniły Callas największą gwiazdą światowej sceny operowej, a tragiczna historia życia osobistego nieustannie przyciągała do niej uwagę publiczności i prasy. Za wybitny talent muzyczny i dramatyczny wielbiciele sztuki operowej nazwali ją „Boginią” (La Divina). Najbardziej zdumiewające jest to, że jej los był ciągłym odzwierciedleniem wydarzeń scenicznych. Zainteresowanie Marią Callas z biegiem lat tylko rośnie, a mimo to bardzo mało wiemy o prawdziwej Callas. Jej życie i śmierć pozostawiły więcej pytań niż odpowiedzi. W Centrum Sztuki im. Iwana Kozłowskiego Narodowej Operetki Ukrainy zasłużony artysta Ukrainy Wołodymyr Ministerstwo Kultury Ukrainy finansowane jest według zasady rezydualnej. Na koncerty przychodzi mało ludzi, bo nie ma reklamy. Jeśli występują piosenkarze estradowi, to reklama jest w całym mieście. A o nas nikt nie wie, bo nigdzie nie ma afiszy, jedynie przy Domu Muzyki Organowej i Kameralnej. Zaczęły pojawiać się informacje w Internecie. Ale z niego korzysta głównie młodzież. Jeśli niektórzy wykonawcy pop, którzy występują na stadionach, mogą pozwolić sobie na potężną reklamę, to ja nie. Tym powinno zajmować się państwo. Na całym świecie kultura klasyczna jest dotowana. Ona nie może przetrwać sama. Państwo powinno wydzielać środki lub przyciągać sponsorów. Urodziłam się na Krymie, tam minęło moje dzieciństwo, pochowani są rodzice, dziadkowie i babcie. Tam mieszka mój brat. Ale w 2014 roku straciłam swoją małą ojczyznę i z wiadomych przyczyn nie mogę tam pojechać. To również niepokoi. — A jak Pani ocenia poziom organowej sztuki wykonawczej na Ukrainie? — Jako bardzo wysoki. Gdziekolwiek występuję, czuję się pewnie. Mamy dobrą szkołę. Dzieci zdobywają wykształcenie muzyczne od sześciu lat. A na Zachodzie zaczynają uczyć się gry na organach gdzieś od 15 lat. Dlatego tam nie może być takiego poziomu, jak u nas. Na świecie jest tylko garstka wykonawców, którzy mogą służyć mi za przykład. Tam są organiści kościelni w kościołach. Na przykład w kościołach Niemiec przeważnie grają półprofesjonaliści, a taki poziom wykonawczy, jak u nas, rzadko gdzie można zobaczyć. — Czy zajmuje się Pani działalnością pedagogiczną? — U nas jest przeważnie państwo prawosławne, dla którego potrzeba nie tak wielu organistów. Sześciu organistów pracuje w Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy oraz po jednym lub dwóch w innych miastach, gdzie są sale organowe. Ich szkoleniem zajmuje się pierwsza uczennica Arsenija Kotlarewskiego Hałyna Bułybenko w Narodowej Akademii Muzycznej. A ja daję tylko prywatne lekcje. Miałam kilku wspaniałych uczniów, którzy obecnie pracują w Niemczech, Norwegii i innych krajach. — Nad czym Pani teraz pracuje? — Średnio daję cztery koncerty miesięcznie. Za każdym razem przygotowuję nowe programy. Więc tylko wystąpię z jednym koncertem, od razu zaczynam przygotowywać się do następnego. Ponieważ nie mam menedżera, to sama planuję zagraniczne tournée — na 2-3 lata do przodu. A występ w Notre Dame de Paris nawet za cztery lata. W planach jest wiele ciekawych programów. Z Serhijem Androszczukiem pracujemy nad koncertem, w którym zabrzmi muzyka z filmów „Ojciec chrzestny”, „Solaris” i in. Zajmuję się samodoskonaleniem. Obecnie uczęszczam na kursy języka angielskiego i francuskiego. Wśród najbliższych koncertów — wspólny projekt z Kateryną Bażenową (fortepian), Iwanną Plisz (sopran), Serhijem Kotkiem (bas koloraturowy) oraz Tamarą Roj (flet) — „Vivat, opera”; solowy koncert organowy „Wielki J. S. Bach”; z zespołem kameralnym „Kijów-Brass”, zasłużonym artystą Ukrainy Andrijem Ilkowem oraz laureatem międzynarodowych konkursów Witalijem Czikirowem (baryton liryczny) — koncerty „Dwaj geniusze — J. S. Bach i G. F. Händel” oraz „Wieczór muzyki włoskiej”. — Czy planuje Pani koncert na swój jubileusz? — Wśród moich przyjaciół są znani wykonawcy: Arkadij Wynokurow, który obecnie mieszka w Austrii, Anatolij Melnykow (Finlandia) i wielu innych. Wszyscy oni z radością wystąpiliby w koncercie. Ale ja nie mogę ich zaprosić. Państwo nie wydziela środków na takie projekty. Miałam już kilka koncertów jubileuszowych — na jeden z nich przyjeżdżała z Włoch moja córka ze swoim mężem. Do udziału w innych zapraszałam przyjaciół — wybitnych muzyków z Kijowa. Oni z radością występowali ze mną w koncertach bezpłatnie. Ale ja czułam się nie bardzo komfortowo, ponieważ każdy występ dla muzyka — to jego praca. A ja uważam, że każda praca powinna być opłacona. Jeszcze jeden problem — brak honorariów. Przeniesiono nas na system hybrydowo-kontraktowy. Ale zrobiono to tylko po to, aby artystę było łatwo zwolnić. Na Zachodzie też istnieje system kontraktowy. Ale tam kontraktowcy otrzymują wysokie honoraria, które dają im możliwość godnie żyć i tworzyć. A u nas tylko „goła” stawka. Choćbym nie wiem ile zagrała koncertów, choćby nie wiem ilu przyszło widzów, otrzymam te same pieniądze. U nas nie ma bodźca. I tylko wewnętrzny ładunek, który jeszcze nie został utracony, zmusza do pójścia naprzód, robienia czegoś nowego. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Iryna Kałynowska — artystka ludowa Ukrainy. Absolwentka Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego w klasach fortepianu (profesor A. Jankełewycz) oraz organów (profesor A. Kotlarewski). Pracowała jako organistka w Kamieniecko-Podolskim Historycznym Muzeum-Rezerwacie, Chmielnickiej Filharmonii Obwodowej, Kijowskim Teatrze Poezji. Od 1983 roku — solistka Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. Artystka o nieprzeciętnym temperamencie wykonawczym i wysokim profesjonalizmie, Iryna Kałynowska swobodnie orientuje się w wielostronnej stylistyce muzyki organowej różnych epok. Nierzadko redaguje i po raz pierwszy wykonuje nowe utwory ukraińskich kompozytorów. Nie ograniczając się do koncertów solowych, często występuje w zespołach z wokalistami i instrumentalistami. W tym roku Iryna Kałynowska obchodzi swój jubileusz. A dzisiaj Iryna Mykołajiwna jest gościem „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…łosniak wystawił spektakl „Callas”, którego gatunek określił jako (nie)biograficzny dramat. Jest to historia pasji, która natychmiast chwyta widza, idącego krętym labiryntem losu Cecílii Sofii Liny Marii Kalogeropulos (tak brzmiało prawdziwe imię Marii Callas).
Podstawą spektaklu stały się fakty i domysły związane z najważniejszymi momentami biografii Marii Callas, które są powszechnie dostępne. Rolę Marii Callas gra zasłużona artystka Ukrainy Ljubow Dobronożenko, która nie tylko tworzy na scenie obraz legendarnej śpiewaczki, ale także wykonuje arie z oper, w których grała Maria Callas. Również w spektaklu występują: narodowy artysta Ukrainy Serhij Bondarenko (Giovanni Meneghini), aktorzy Wołodymyr Odryński (Larry Kelly) i Ihor Matejko (Aristotle Onassis). Choreografia — Anżela Hrecziniwska, scenografia — Iryna Dawydenko.
Wywiad z wykonawczynią roli Marii Callas — zasłużoną artystką Ukrainy Ljubow Dobronożenko — przeczytacie w jednym z najbliższych numerów „SP”.
Tłumaczenie maszynowe
Już tradycyjnie podczas prezentacji i wieczorów autorskich Bohdana Horynia sala widowiskowa Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy jest wypełniona jego wielbicielami. Tutaj, w ostatnim dniu stycznia, odbyła się prezentacja dorobku twórczego B. Horynia, zgłoszonego do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Organizatorzy wydarzenia — wydawnictwo „Jarosławiw Wał” wspólnie z Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Osyp JAKYMCZUK, dziennikarz. Tradycyjny prowadzący kijowskich wieczorów autorskich Bohdana Horynia — mądry i dowcipny literaturoznawca, krytyk, publicysta, dyrektor wydawnictwa „Jarosławiw Wał” Mychajło Słaboszpycki. Do udziału w wieczorze (jako mówcy) zostali zaproszeni wybitni działacze literatury, sztuki i nauki: Bohater Ukrainy, pisarz Dmytro Pawłyczko, doktor nauk filologicznych, akademik NAN Mykoła Żułynski, doktorzy nauk o sztuce, rzeczywiści członkowie NAM Ukrainy Wasyl Perewalski, Dmytro Stepowyk, Ołeksandr Fedoruk, doktor nauk historycznych Arsen Zinczenko, pisarze Wołodymyr Petruk, Pawło Szczyrycia i inni. Wszyscy oni byli zgodni co do tego, że esej-kolaż Bohdana Horynia „Swiatosław Hordynski na tle epoki” to dzieło nowatorskie, z szerokim naświetleniem epoki i zasługuje na najwyższe wyróżnienie — Narodową Nagrodę Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Te słowa autorytatywnych mówców sala wspierała jednogłośnymi oklaskami. I to jedna z cech tego wieczoru. Inna była nieco nieoczekiwana. Zgodnie z regulaminem Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, na wieczorze powinien być obecny przedstawiciel Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, ale z niezrozumiałych przyczyn (zaproszenie, według twierdzeń organizatorów wieczoru, zostało wysłane) z jakiegoś powodu go nie było, co wywołało zdziwienie zarówno prowadzącego wieczór Mychajły Słaboszpyckiego, jak i Dmytra Pawłyczki oraz odpowiednią reakcję sali. Niektórzy uważali, że nieobecność na wieczorze przedstawiciela Komitetu to znak, że zarówno sam autor, jak i cały jego dorobek twórczy, włącznie z nominowanym dziełem, są tak znane na Ukrainie, że nie wymagają dodatkowych oględzin. Akademik Ołeksandr Fedoruk podkreślił, że dla wielu Ukraińców Bohdan Horyń jest autorytetem moralnym, wzorcem służenia Ukrainie na niwie artystycznej, naukowo-literackiej, społecznej i politycznej, więc w przypadku nieprzyznania mu nagrody Ukraińcy tego nie zrozumieją: „Bohdan — to wielkość, to to pokolenie, które szło na krzyż dla wolności. Dlatego musimy w tej sali głośno i wyraźnie wyrazić swoje myśli, aby usłyszano je w Komitecie”. Dmytro Pawłyczko uważa, że praca o Swiatosławie Hordynskim to mistrzowskie i bardzo przystępne przedstawienie ukraińskiemu czytelnikowi trzeciej najwybitniejszej postaci w historii ukraińskiej kultury. Charakteryzując rodzinę Horyniów, poeta powiedział, że jeszcze w dalekich latach 50. lwowska społeczność wierzyła słowom Mychajła i Bohdana Horyniów, przysłuchiwała się im. A wszystkie bez wyjątku książki Bohdana Horynia — to głębokie myślicielstwo, bazujące na narodowej podstawie. Krótki i nasycony był wstęp akademika Mykoły Żułynskiego: „Wyszedłem na tę scenę, aby oświadczyć: Instytut Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy uważa, że postać Bohdana Horynia — to unikalne zjawisko w ukraińskiej literaturze, nauce, kulturze. Nasz Instytut zarówno poprzednią pracę B. Horynia, jak i jego dwuksiążkę o Hordynskim zgłaszał do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Dzieła Bohdana Horynia wyraźnie różnią się od podobnych życiorysów artystów. Nominowana do nagrody dwuksiążka — to nowatorski format w badaniu artysty. Jeśli Komitet z jakichś powodów nie oceni tej pracy, to będę w wewnętrznej rozpaczy. Intuicja jednak podpowiada mi, że pracę należycie ocenią”. Profesor Arsen Zinczenko zaznaczył, że Narodowa Nagroda Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki — to wyróżnienie w literaturze i sztuce ukraińskiej istoty. Jaskrawym wyrazicielem tej istoty jest Bohdan Horyń — jeden z trzech współzałożycieli historycznej Ukraińskiej Grupy Helsińskiej. „To człowiek, który w życiu szukał nie sposobów przystosowania, a środków służenia swojemu narodowi”, — podsumował historyk. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny: Pawło MOWCZAN
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor dyżurny Eduard Owczarenko Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Mega-Poligraf», 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.
Tłumaczenie maszynowe
Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.
Tłumaczenie maszynowe
Sekretarz odpowiedzialny
Ірина ШЕВЧУК
Dział kultury
Едуард ОВЧАРЕНКО
Dział korekty
Ольга ЖМУДОВСЬКА
Ірина СТЕЛЬМАХ
Skład komputerowy
Ірина ШЕВЧУК
Володимир ЖИГУН
Redaktor internetowy
279-39-55
Tłumaczenie maszynowe
Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617.
Tłumaczenie maszynowe