Strona · s. 5strona oryginału ↗
Marker genetyczny
Слово Просвіти, №06 за 2020 рік
Powiem szczerze: kiedy dowiedziałem się, że Taras Cymbaluk będzie grał główną rolę w filmie „Czarny kruk” na podstawie znanej powieści Wasyla Szklara „Zaliszenec”, byłem nieco rozczarowany. Dla mnie był on młodym aktorem współczesnego pokolenia z jego powierzchownym i nieco lekkim postrzeganiem otaczającego świata, chociaż w jego filmografii jest ponad 70 prac. Kiedy jednak obejrzałem film, zmieniłem swoje zdanie na przeciwne. Dzisiaj reakcja i opinie krytyków filmowych oraz szerokiego grona widzów świadczą o tym, że wybór głównego reżysera obrazu Tarasa Tkaczenki, który postawił na Cymbaluka, był niezwykle trafny. W rozmowie z Tarasem interesowała mnie nie tyle kulisowa pracownia aktora i całej ekipy filmowej „Czarnego kruka”, co źródła i kształtowanie się charakteru samego aktora, co pomogło mu błyskotliwie zagrać tę rolę.
— Tarasie, czy wiesz, że twoje nazwisko należy do wielkiego dawnego rodu kozackiego? Jeden z jego przedstawicieli jest wspominany w ludowych podaniach Wołynia, gdzie sotnik wojska kozackiego Cymbaluk brał udział w bitwie pod Beresteczkiem i został porąbany przez Polaków. Po krwawej bitwie podnieśli go miejscowi chłopi i wyleczyli. Nie mniej heroiczne karty w historię rodu wpisali Cymbalukowie na Bracławszczyźnie, obecnie to część obwodu winnickiego, skąd pochodzi twój ojciec. W tym samym czasie, kiedy do walki z moskiewskimi okupantami podniósł się Chołodny Jar na Czerkaszyźnie, ataman Matwij Cymbaluk stanął na czele walki z wrogiem na Bracławszczyźnie (obecnie to rejon tulczyński). Czy wiedziałeś o tym, przygotowując się do roli Czarnego kruka? Bo, jak twierdzą genealodzy, nazwisko to genetyczny marker człowieka…
— Szczerze mówiąc — nie wiedziałem. Urodziłem się w nauczycielskiej rodzinie w dawnym kozackim miasteczku Korsuń. Tata jest filologiem, ale bardzo kocha historię. Ta pasja przeszła od niego także na mnie. W dzieciństwie opowiadał mi o powieści Kaszczenki „Pod Korsuniem” — a potem sam przeczytałem o kozaku Cymbaluku, który pomógł zwabić polskie wojsko w pułapkę, gdzie zostało ono doszczętnie zniszczone przez kozaków. Cymbaluk kosztem własnego życia zapewnił Chmielnickiemu zwycięstwo. Ale to przecież utwór literacki, chociaż być może opiera się na prawdziwych imionach i faktach.
Mój dziadek walczył w II wojnie światowej,
był odznaczony wieloma odznaczeniami bojowymi. Tata, badając ukraińską historię, opowiadał mi o wszystkich naszych bohaterach czasów walk wyzwoleńczych. I o późniejszych bojownikach o niepodległość Ukrainy, w szczególności o Czornowole. Po raz pierwszy usłyszałem o nim, kiedy miałem pewnie z osiem lat. I o ile mi wiadomo, wszyscy Cymbalukowie, którzy byli wokół mnie, zawsze mieli honor, czyli pojęcie honoru stawiali ponad wszystko. Więc myślę, że moje otoczenie, opowieści starszych bez wątpienia odegrały swoją rolę w kształtowaniu mojego światopoglądu. W dzieciństwie tata często mi mówił: Batmanowie, różni tam supermeni są teraz dla ciebie bardzo interesujący, ale Ukraińcy mieli swoich, prawdziwych, a nie wymyślonych bohaterów. Na przykład Iwan Czornous, który sam mógł zniszczyć kupę czekistów gołymi rękami czy szablą. Supermeni zostali wymyśleni na potrzeby rynku handlowego, a o naszych prawdziwych bohaterach nikt nic nie wie. Mamy z kogo być dumni, w odróżnieniu od naszych odwiecznych wrogów. Młodzież musi uczyć się kochać swoją ziemię tak, jak kochali i bronili jej Iwan Bohun, chołodnojarczycy, bohaterowie spod Krut, obecni uczestnicy wojny rosyjsko-ukraińskiej i tysiące innych znanych i jeszcze nieznanych naszych bohaterów.
— Co stało się decydujące w twoim wyborze zawodowym? Bo przecież, o ile wiem, w twojej rodzinie nie było przed tobą sług Melpomeny?
— W szkole byłem dobrym uczniem. Jak pewnie zdecydowana większość młodzieńców w moim wieku, lubiłem historię, dużo czytałem. Kilka razy czytałem-przeczytywałem, na przykład, tę samą „Wojnę i pokój”. A w tym czasie moi rówieśnicy na ulicy ganiali za piłką, chociaż sam nie byłem bez tego, żeby pospacerować. Obecnie jestem zadowolony, że w moim życiu właśnie tak wszystko się ułożyło. Pamiętam, w dziesiątej klasie wygrałem olimpiadę z geografii. Kiedy byłem już w jedenastej, tata mówi: może spróbujesz związać swoją przyszłość z turystyką, geografią? Tak trafiłem na uniwersytet pedagogiczny imienia Dragomanowa, gdzie przygotowywano między innymi specjalistów z turystyki międzynarodowej. Byłem już studentem tej uczelni, ale na parę tygodni przed 1 września przyznałem się tacie, że chciałbym spróbować swoich sił w sferze aktorskiej. Przyszło to jakoś spontanicznie.
— Jak to — ni z tego, ni z owego? — Swego czasu grałem w szkolnym KVN
— klubie wesołych i bystrych. Samo działanie na scenie, wcielanie się, poszukiwania swojego wizerunku, przebieranie się, mimika, gesty, dialogi, wpływ na widza podobały się i zachwycały mnie. W tej sprawie dzieliłem się wrażeniami i przemyśleniami z tatą, mamą, ale dla Korsunia, dla naszego społeczeństwa, dla naszego postrzegania zawodu był to swego rodzaju surrealizm. Rodzice, którzy zawsze byli bardzo wrażliwi na mój wybór, moje myśli, rozumieli, że zawód aktora jest bardzo ryzykowny i niepewny. Proszę przypomnieć sobie sytuację w kraju pod koniec lat 90. i na początku 2000., kiedy za Kuczmy zaczął się rozpad, rozgrabianie całego kraju! Dla niewielkich ukraińskich miasteczek jak Korsuń (co tu mówić o wsiach) ten okres stał się katastrofą. Kiedy dorastałem, moim rodzicom-nauczycielom przez długi czas w ogóle nie płacono pensji. Pamiętam, kiedy byłem w ósmej klasie, rozliczano się z nimi w naturze — produktami miejscowej przetwórni: marynowanymi ogórkami, pomidorami. Dlatego od małego ceniłem każdą kopiejkę, którą zarabiali rodzice, i nigdy nie mogłem pozwolić sobie na nic zbędnego. Żeby przeżyć, trzeba było myśleć o jakimkolwiek zawodzie, który gwarantowałby solidną, stabilną pracę. A ja: chcę zostać aktorem! To przecież śmiech w tamtych warunkach!
Oczywiście, rodzice mi tego nie mówili,
ale rozumiałem, czułem ten podtekst. Dlatego powiedziałem tatusiowi: dobrze, wybraliście turystykę, wstąpiłem, dziękuję wam za wsparcie, ale nie mam serca do tego zawodu; chcę spróbować swoich sił w szkole teatralnej, u Karpenki-Karego.
Składam dokumenty, wracam do domu.
Mama w szoku. Po tygodniu przyjeżdżam zdawać egzaminy. A to sierpień, już wszyscy zostali przyjęci, a ja, można powiedzieć, próbuję wskoczyć do pociągu, który ruszył. I tutaj niewypał: Wysocki, kierownik katedry, mnie nie bierze! Byłem już gotowy wrócić na Dragomanowa, ale tata, szanując moje zdanie, zaproponował spróbować na uniwersytet kultury. Spóźniłem się i tam, ale niespodziewanie zaproponowali: chce pan na kontrakt? A to 8 tysięcy rocznie płacić! Ja — przeciw, to przecież takie pieniądze dla rodziny! A mama: nie, synu, będziesz uczył się tam, gdzie chcesz. Potem, żeby udowodnić sobie, że jestem godzien być uczniem szkoły teatralnej i doskonalić się jako aktor (byłem wtedy na 5. roku uniwersytetu kultury), wstąpiłem na wydział do nieżyjącej już Walentyny Iwaniwny Zymnej i półtora roku tam studiowałem.
Na tamten czas już grałem, miałem pracę i mało wolnego czasu.
— Zanim trafiłeś na plan zdjęciowy
„Czarnego kruka”, wiedziałeś coś o tym projekcie?
— W ogóle „plusy” zbierały się, by kręcić „Czarnego kruka” jeszcze gdzieś w 2015 czy nawet 2014 roku. Mieli kręcić cztery odcinki, reżyserem miał być Ołeh Turanski, nie Tkaczenko. Tata znalazł gdzieś informację o tych zamiarach i byliśmy bezgranicznie szczęśliwi, że tę historię wreszcie zekranizują. Ale wtedy do zdjęć tak i nie przystąpiono, coś gdzieś nie wyszło — na projekt nie wyasygnowano pieniędzy. Sprawa ucichła. Mija jakiś czas i znów zaczęły krążyć plotki, że będzie kręcony „Czarny kruk”. I już pełnometrażowa historia na szeroki ekran. — I tutaj aktorski los Tarasa Cymbaluka wreszcie położył swoją dłoń na twoim ostrzyżonym ciemiączku? — Jakoś dzwonią do mnie z ekipy serialu „Oper na wezwanie”. To mydlana, oczywiście, historia. I proponują mi trzy dni zdjęć, nocne zmiany. A ja miałem akurat trzy dni wolnego. Podszedłem do propozycji dość sceptycznie — niezbyt chciało mi się iść na trzy nocne zmiany, do tego była to nie główna rola. Ale potem zmieniłem zdanie: „Pójdę, po prostu dorobię”. Tam spotkałem się z reżyserem Tarasem Tkaczenką. Wcześniej nie byliśmy znajomi. Podczas zdjęć mierzył mnie jakoś tak oceniająco wzrokiem. Gdzieś po tygodniu czy dwóch zadzwonili do mnie i zaprosili na przesłuchanie do roli Iwana Czarnousa, głównej roli w filmie „Czarny kruk”. Zadzwoniłem do taty, powiedziałem: pójdę na casting, a tam jak Bóg da, tak będzie. Właśnie tam znów zobaczyłem Tarasa i zrozumiałem, dlaczego wtedy tak na mnie patrzył. Szukał aktora do głównej roli, szukał wizerunku Iwana Czarnousa. — Po usłyszanym twoja aktorska dusza rozpostarła skrzydła i wzleciała w przestworza? — Oczywiście, radość zwyciężała nad poczuciem odpowiedzialności. Ale już wtedy zacząłem uświadamiać sobie wyjątkowość tej roli: nie można byle jak nakręcić tego filmu. Nie można zagrać tak silnej duchem historii powierzchownie, nie mobilizując całego siebie, nie napinając swojej duszy. Oddanie całej ekipy filmowej musiało być maksymalne. Taras Tkaczenko to rozumiał, wszyscy to rozumieli. Czasy, na tle których rozgrywają się heroiczne wydarzenia z Chołodnego Jaru, były dla Ukrainy niezwykle skomplikowane i ciężkie. Obecnie, tak jak sto lat temu, są one dla nas, Ukraińców, znów niełatwe — znów ten sam wróg, znów dobro starło się w boju ze złem. Oto dlaczego historia „Czarnego kruka” stała się dla mnie głęboko filozoficzna. — Jak zaczęło się przygotowanie do roli? — Jeszcze raz przeczytałem Szklara. Tata poradził przeczytać dokumentalistykę Horlis-Horskiego. Okazało się, że w Internecie jest wiele historii o tamtych wydarzeniach, które pradziadkowie przekazywali swoim wnukom. Opowiada się tam o rzeczach, które nie po prostu wzruszają — przenikają cię na wskroś. Bezpośredni uczestnicy czy świadkowie opisywali, co naprawdę działo się w tych lasach, jak żyli powstańcy,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
