Strona · s. 10strona oryginału ↗
Przewodnik na wieki
Слово Просвіти, №06 за 2020 рік
Hanna ANTIPOWYCZ, zasłużona dziennikarka Ukrainy, m. Połtawa Dla Tarasa Pawłowycza Pustowita, zastępcy dyrektora — kierownika działu informacji i wykorzystania dokumentów Państwowego Archiwum Obwodu Połtawskiego, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, proświcianina, odznaczonego medalem „Budowniczy Ukrainy” — to zarówno prezent na 60-lecie, jak i, jak sam mówi, bodziec do dalszych badań nad historią Połtawszczyzny i Ukrainy. A dla wszystkich, którym ta historia nie jest obojętna i którzy pragną poznać heroiczne czyny niepokonanych bojowników o wolność naszej Ojczyzny, jest to bardzo cenny podręcznik. O strukturze indeksu opowiedziały jego autorki — kierowniczka działu krajoznawstwa biblioteki obwodowej Maryna Fedorowa oraz główna bibliografka tego samego działu Hanna Didusenko. Pierwszy jego rozdział zawiera „Zarysy portretu ukrainoznawcy” (autorka — dyrektorka Państwowego Archiwum naszego obwodu Wałentyna Hudym), artykuł Lesia Kosyczenki, wydrukowany w „Uriadowym Kurjerze” pt. „Zerwana pętla oszczerstwa”, wywiad Tarasa Pustowita dla „Weczirniej Połtawy”, w którego tytule zawarto credo tego historyka-archiwisty: „Na pierwszym miejscu dla mnie jako badacza zawsze znajduje się jej wysokość człowiek”. Drugi rozdział „Otwarte archiwa” zawiera bibliografię publikacji Tarasa Pustowita w wydawnictwach encyklopedycznych, zbiorach, periodykach. 1467 pozycji — ileż pracy badawczej, prawdziwych odkryć, imion przywróconych z zapomnienia! Trzeci rozdział „Sławnego ojca godny syn” odnotowuje jeszcze ponad setkę publikacji, w których mowa o pracy Tarasa Pustowita i jego współmyślicieli, różnych projektach z jego udziałem. Słowo powitalne od gospodarzy wygłosiła zastępczyni dyrektora ds. pracy naukowej biblioteki obwodowej Nadija Wlezko. Powitała ona zebranych z okazji Dnia Jedności Ukrainy i zaznaczyła, że bibliografowie w ciągu 2019 roku wykonali kolosalną pracę w zakresie wykrywania i systematyzacji odpowiednich źródeł; wyraziła nadzieję na dalszą współpracę z Tarasem Pustowitem. Nawiasem mówiąc, sławnego ojca Tarasa, Pawła Mykytowycza Pustowita, dobrze znałam. Był okres, kiedy on, dziennikarz, musiał pracować w komitecie obwodowym partii. My, dziennikarze „Komsomolca Połtawszczyny” — gazety, która wiecznie cierpiała z powodu nękania to przez KC Komsomołu, to przez „samego” Szczerbyckiego, mieliśmy w osobie Pawła Pustowita obrońcę. A kiedy w 1987 roku porzuciłam pracę w prasie z powodu niemożności relacjonowania „aktywnej działalności” Komsomołu, który gnił, śmierdział i urządzał orgie na krzemieńczuckich wyspach czy w rejonach podpołtawskich, to Pawło Mykytowycz bardzo się niepokoił tym, że matka trojga dzieci jest bezrobotna, i starał się zatrudnić mnie na stanowiskach, gdzie nie wymagano by hipokryzji. Przez rok organizowałam występy pisarzy, rok zbierałam materiały do „Księgi Pamięci”, rok broniłam pokoju… A tymczasem my, połtawscy proświcianie i członkowie Ruchu, razem ze współmyślicielami z całej Ukrainy wywalczyliśmy Niepodległość (i niezależność prasy również), powstał postępowy jak na tamte czasy „Połtawski wisnyk” i można było wrócić do dziennikarstwa. Powrócił do niego i Pawło Pustowit, zostając redaktorem gazety „Seło połtawśke”. Tak samo ludzki, sumienny, gotowy zawsze przyjść z pomocą wyrósł i syn Pawła Mykytowycza, Taras. Tego dnia wiele mówiono o jego zaletach. I o jego pasjach, o których nie wiedzieliśmy. Przede wszystkim jest to muzyka klasyczna. Nieprzypadkowo prezentację otwierał kwartet kameralny imienia Dmytra Achszarumowa — zespół Połtawskiej Filharmonii Obwodowej (kierownik Ołeksandr Abramow). „Gdybym nie był historykiem-archiwistą, zostałbym muzykiem — mówi pan Taras. — Kocham muzykę klasyczną, grałem na skrzypcach. Kiedy robiliśmy projekt „Połtawska Filharmonia Obwodowa”, dusza się radowała. To jedna z moich ulubionych prac. A ten indeks — to nie tylko uhonorowanie mnie, to uhonorowanie wielu tych krajoznawców, którzy byli obok i pracowali ze mną, a przede wszystkim, oczywiście, ludzi wspomnianych w nim — niestrudzonych pracowników na niwie ukraińskiej kultury, literatury, edukacji, spraw archiwalnych, bojowników o Niepodległość Ukrainy, uczestników Walk Wyzwoleńczych, dysydentów”. Opowiadając o tych, którzy wpłynęli na ukształtowanie jego postawy życiowej, Taras Pustowit przede wszystkim wspomniał krajoznawcę, pisarza Petra Rotacza, historyka sztuki Witalija Chanka, ojca Mykołę Chrapacza: „2 września 1994 roku wszedłem do Soboru Zaśnięcia Matki Bożej, niby przypadkiem, a tak naprawdę nieprzypadkowo, to Bóg kazał wejść, bo właśnie wtedy rozpoczęła się nasza z ojcem Mykołą ścisła współpraca nad odrodzeniem czasopisma „Połtawśki jeparchialni widomosti”. Jestem dumny z tego, że pomagałem i pomagam wydawać to czasopismo. Teraz pracujemy nad nowym numerem. Cieszę się również z tego, że brałem udział w projekcie „Połtawska Petliuriana”. Nigdy nie zapomnę, jak w proświciańskim wydawnictwie „Rik” zimą, w nieogrzewanym pomieszczeniu, razem z byłym dyrektorem wydawnictwa Ołehem Sikałem własnoręcznie oprawialiśmy wydrukowane na ryzografie zeszyty drugiego wydania tego zbioru, który przywracał z mułu kłamstwa i zapomnienia imiona Symona Petlury i innych bojowników o wolną Ukrainę. Być może właśnie to wydanie jest najcenniejsze w całej serii”. Pracę jako archiwista Taras Pustowit rozpoczął w 1987 roku, kiedy istniało jeszcze mnóstwo zakazów, nie było swobodnego dostępu do archiwów. Niezwykle poruszyły młodego archiwistę pierwsze wydania diaspory, które podarował Petro Petrowycz Rotacz — „Zustriczi i proszczannia” Hryhorija Kostiuka, „Spohady” Iwana Majstrenki. Od tamtej pory on, podobnie jak najbardziej autorytatywny badacz literatury ukraińskiej zagranicy Petro Rotacz, niestrudzenie propaguje naukową, literacką, epistolarną spuściznę tych, którzy pracowali dla wyzwolenia Ukrainy, nawet będąc wygnańcami z rodzinnej ziemi. Szczególnie owocne dla jubilata były lata ostatnich dwóch dekad, kiedy zaczął współpracować z encyklopedystą Ołeksandrem Biłouskiem. Zastępca dyrektora ds. pracy naukowej Połtawskiego Muzeum Krajoznawczego imienia Wasyla Kryczewskiego, zasłużony pracownik kultury Ukrainy Wołodymyr Moklak uważa dorobek swojego kolegi Tarasa Pustowita za równy pracy całego instytutu: „Połtawianom poszczęściło się, że mamy Pustowita. Ale i jemu poszczęściło się, że w odróżnieniu od wielu poprzedników-archiwistów, przyszło mu pracować w dekadach wolności (wierzymy, że będą trwały), kiedy można otwarcie pisać, wprowadzać do obiegu naukowego materiały, których wcześniej nie można było nawet zobaczyć”. Piękne słowa pod adresem jubilata wygłosił dyrektor NRP-Centrum Badań Historii Połtawszczyzny Rady Obwodowej, zasłużony nauczyciel Ukrainy, główny redaktor projektu encyklopedycznego „Połtawika” Ołeksandr Biłousko. Ołeh Pustowhar, regionalny przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim, proświcianin, powiedział: „Mimo codziennego zabiegania, wynikającego z jego stanowiska, jest zawsze uważny, uprzejmy, jakby wokół siebie światło promieniował. Taras Pawłowycz — to wspaniały naukowiec i urzędnik państwowy, jakich jeszcze brakuje Ukrainie, posiadacz pamięci instytucjonalnej, który przekazuje wiedzę i doświadczenie młodszym pokoleniom. Jest aktywnym działaczem społecznym, od 1996 roku kieruje Połtawskim Miejskim Towarzystwem „Proświta”. Nieoceniona jest jego praca jako organizatora Petliuriany — to podpora jego chrześcijańskiej duszy. Dla krajoznawcy Witalija Hryhorjewa Taras Pustowit — to towarzysz, który zawsze podpowie, pomoże: „Oto i wczoraj z jego pomocą pracowałem w archiwum. A co do tego, że archiwa płoną — to i za Piotra I płonęły, i za Katarzyny II je palono. A w 1994 roku płonęła Biblioteka Narodowa, gdzie, według słów Oksany Zabużko, z dymem poszła cała przedmoskiewska epoka. Wszystko to nas boli, więc bardzo ważne jest, aby iść w badaniach coraz głębiej. Dlatego taka książka, jak ten indeks, — to przewodnik na wieki”. Jurij Samojłenko, przewodniczący Połtawskiego Oddziału Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy, wspomniał wydarzenia sprzed 30 lat, kiedy połtawianie stali w łańcuchu jedności Kijów — Lwów niedaleko Soboru Włodzimierskiego i uniwersytetu w Kijowie, trzymali dwie chorągwie z napisami „Ruch” i „Połtawa”, a ludzie z innych zakątków Ukrainy podchodzili, witali naszych rodaków, i było to świadectwem tego, jak bardzo Połtawa i jej ukraiński duch są ważne w ogólnoukraińskim kontekście. Dla odtworzenia wydarzeń Ukraińskiej Rewolucji 1917—1921 lat pan Taras zrobił niemało, więc bardzo symboliczne jest, że ta prezentacja odbywa się właśnie w Dniu Jedności Ukrainy. J. Samojłenko wspomniał również o pasji Tarasa Pustowita — był mistrzem szkoły muzycznej w tenisie stołowym. A Ołeksandr Rotacz, jeszcze jeden sławny syn sławnego ojca, którego z archiwistą Pustowitem łączy dawna i ścisła współpraca, okazuje się, był starszym kolegą Tarasa jeszcze ze szkoły muzycznej nr 1 (uczyły obu grać na skrzypcach nauczycielki Drobitko i Sobiecki). Ołeksandr Petrowycz życzył koledze-krajoznawcy nowych odkryć. Dziennikarz Wałentyn Posuchow, niestrudzony krajoznawca, życzył kolegom pisać tylko prawdę, bo prawda i tak wypłynie, tylko będzie wstyd, jeśli gdzieś się pomylił przez niedbalstwo czy uprzedzenie. Botanik Wiktor Samorodow, który zna Tarasa Pustowita także jako ogrodnika, opowiedział, jak na początku Niepodległości naukowcy z Paryża, którzy przyjechali do Połtawskiego Instytutu Rolniczego, szukali młodego Pustowita, bo już znali jego publikacje o Symonie Petlurze, które otwierały oczy czytelnikom postsowieckiej Ukrainy, a u patriotów-emigrantów budziły nadzieję, że będzie w Połtawie i tablica pamiątkowa Symona Petlury, i pomnik dla niego. Tablica Symona Petlury rzeczywiście jest, wierzymy, że będzie i pomnik. Bądźmy optymistami! I każdy pracujmy dla Ukrainy tak, jak historyk, archiwista, proświcianin Taras Pustowit, laureat wielu poważnych nagród, wśród których jest nagroda Ukraińskiej Biblioteki imienia Symona Petlury w Paryżu…
Dobry uczynek wykonali pracownicy działu krajoznawstwa Połtawskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. I. P. Kotlarewskiego przy wsparciu Departamentu Kultury i Turystyki Obwodowej Administracji Państwowej — wydali biobibliograficzny indeks „Taras Pustowit” — trzecią książkę z serii „Wybitni krajoznawcy Połtawszczyzny” (poprzednie dwa wydania były poświęcone Petrowi Rotaczowi i Wirze Żuk). Prezentacja książki odbyła się w bibliotece obwodowej. Taras Pustowit z Jewhenem Swerstukiem w Kijowie obok Domu Ukraińskiego po uroczystościach upamiętniających ofiary Hołodomoru. 18 listopada 2008 roku
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
