Strona · s. 14strona oryginału ↗
Flagman kultury teatralnej
Слово Просвіти, №06 за 2020 рік
W Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki odbyło się uroczyste zebranie zespołu, poświęcone stuleciu sławnego kolektywu. O kartach historii Pierwszej sceny Ukrainy opowiedział dyrektor generalny i kierownik artystyczny teatru, artysta ludowy Ukrainy Mychajło Zacharewycz. Niełatwe, pełne artystycznych poszukiwań były lata kształtowania się teatru, który rozpoczął swoją działalność w 1920 roku w Winnicy. A wszystko zaczęło się jeszcze w 1919 roku, co jest symboliczne dla frankowców, gdyż pojawienie się Pierwszej sceny Ukrainy zbiegło się w czasie z połączeniem Lewobrzeżnej i Prawobrzeżnej Ukrainy, podpisaniem Aktu Zjednoczenia. W skomplikowanych perypetiach 1920 roku, kiedy Ukrainę przecinało kilka frontów wojny domowej, z dawnych aktorów „Młodego Teatru” powstał nowy zespół pod kierownictwem Hnata Jury. Weszli do niego Ołeksij Watula, Kost Koszewski, Ołeksandr Jurśkyj, Polina Samijłenko, Olimpiada Dobrowolśka i kilku artystów z innych teatrów, wśród których był Semen Semdor. Podczas występów w Kamieńcu Podolskim zespół spotkał się z Nowym lwowskim teatrem pod wodzą Amwrosija Buczmy. Połączywszy się, kolektywy utworzyły teatr imienia Iwana Franki i 28 stycznia 1920 roku w Winnicy wystawiły pierwszą sztukę („Grzech” według Wołodymyra Wynnyczenki). Ta data uważana jest za oficjalną datę założenia teatru imienia Iwana Franki. Teatrem pokierował wybitny ukraiński reżyser, działacz teatralny, aktor Hnat Jura, a tworzyli go młodzi artyści: Hnat Jura miał 32 lata, jego żona Olha Rubczakowna — 17, Ołeksij Watula i Amwrosij Buczma — 29, Feodosija Barwinśka — 22. Stworzyli oni nie tylko jakościowo nową sztukę teatralną, ale także z godnością przetrwali wszystkie trudy wędrownego życia. Od 1920 do 1923 roku teatr imienia Iwana Franki podróżował po miastach Ukrainy, szczególną kartą w tych wędrówkach są wielkie występy w Donbasie, a działo się to wtedy, gdy górnicy żyli w ziemiankach, chałupach, w straszny upał. Fundatorzy teatru aktywnie łączyli pracę aktorską z innymi obowiązkami: Feodosija Barwinśka z Tetianą Juriwną szyły kostiumy, mąż Juriwny Mychajło Pyłypenko był kasjerem, Anastasija Szwydenko, żona Jury-Jurśkiego, była pracownikiem kulturalnym. Ołeksandr Jura-Jurśkyj odpowiadał za reklamę. Terentij Jura był kierownikiem gospodarczym, chociaż jeszcze za czasów teatru przedrewolucyjnego odegrał wszystkie role. Od 1926 roku teatr imienia Iwana Franki pracuje w Kijowie. Hnat Petrowycz Jura kierował teatrem ponad 40 lat. Właśnie dzięki jego energii rok po roku tworzyła się Akademia sztuki scenicznej. W teatrze szlifowali swój kunszt reżyserzy Wasyl Wasylko, Borys Hłaholin, Kost Koszewski, Benedykt Nord, Marjan Kruszelnyćkyj, Juchym Bryll, Borys Bałaban, Dmytro Aleksidze, Wołodymyr Ohłoblin. Tworzyli scenografowie: Josyp Szpinel, Anatolij Petryćkyj, Matwij Drak, Wadym Meller, Borys Erdman, Moris Umański, Danyło Lider. Ze sceny brzmiała muzyka Mychajła Werykiwśkiego, Płatona Majborody, Ihora Pokłada. I dzisiaj teatr kontynuuje tradycje wybitnych aktorów-koryfeuszy: Natalii Użwij, Amwrosija Buczmy, Poliny Niatko, Jurija Szumśkiego, Marjana Kruszelnyćkiego, Olhi Kusenko, Arkadija Haszynśkiego, Wiktora Cymbalista, Nonny Koperżyńśkiej i wielu aktorów, którzy przez dziesięciolecia tworzyli teatr. W latach 1978—2001 teatrem kierował Serhij Wołodymyrowycz Danczenko. Należy do niego opracowanie pojęcia „teatr narodowy”. Teatr Wysokiego Stylu, gdzie szczera teatralność, wykwintność, smak występują w syntezie z prawdziwą ludowością. Przez 23 lata kierowania Serhij Danczenko wyprowadził ukraiński teatr na poziom europejski, zmusił do mówienia o nim w kontekście światowym, wychował niejedno pokolenie aktorów — osobowości, które dzisiaj są dumą kultury narodowej. Od 2001 do 2012 roku teatrem kierował artysta, nieprzeciętna osobowość, aktor o nieograniczonym zakresie Bohdan Stupka. Pragnąc rozszerzyć paletę artystyczną, zapraszał do inscenizacji reżyserów o diametralnie przeciwnych zasadach twórczych, szkołach teatralnych. Z teatrem współpracowali reżyserzy z Polski, Gruzji, Kanady. Otwarto scenę eksperymentalną — Teatr foyer — która reprezentowała poszukiwania twórcze młodych reżyserów, aktorów, scenografów, dramaturgów. W latach 2012—2017 kierownikiem artystycznym teatru był Stanisław Mojsejew. Od 2017 roku dyrektorem generalnym i kierownikiem artystycznym teatru jest Mychajło Zacharewycz, który od 1992 roku pracował jako dyrektor generalny kolektywu frankowców. Dzisiaj w repertuarze teatru jest ponad 50 tytułów, które reprezentują dziedzictwo narodowe, klasykę światową, współczesną dramaturgię. Na głównej scenie z sukcesem wystawiane są sztuki „Przełajowe ścieżki” I. Franki, „Ryszard III”, „Koriolan” W. Szekspira, „Modlitwa żałobna” H. Gorina, „Szwejk” J. Haszka, „Rodzina Kajdaszów” I. Neczuja-Łewyćkiego, „Martyn Borula” I. Karpenki-Karyjgo, „Natalka Połtawka” I. Kotlarewśkiego, „Szelmenko-ordynans” H. Kwitki-Osnowjanenki, „Wesele Figara” Beaumarchais, „Grek Zorba” N. Kazandzakisa i in. Scena Kameralna imienia Serhija Danczenki, która została otwarta w 2012 roku, stała się prawdziwym laboratorium, gdzie sprawdzają swoje siły młodzi reżyserzy i dramaturdzy, a także tworzą wspólne projekty z instytucjami europejskimi, co daje możliwość udziału teatru nie tylko w Międzynarodowych festiwalach, ale także sprzyja integracji ukraińskiej sztuki teatralnej w przestrzeń europejską. Wśród spektakli Sceny Kameralnej: „Nie płaczcie za mną nigdy…” M. Matios, „Wojna” L. Narena, „Ziemia” O. Kobylańśkiej, „Podróż Alicji do Szwajcarii” (wspólny projekt teatru i Goethe-Institut na Ukrainie), „Szklana menażeria” T. Williamsa. Interesujące dla widzów skojarzenia i śmiałe rozwiązania sceniczne „Miasto za tapetą”, Natalja Blok; „Okno z ogniem”, Ołena Kiriczek; „Gretel i Hansel: sklepik podstępnych słodyczy”, Julija Kulisz; „Zębata strata”, Kateryna Łukjanenko; „Wyrzutki”, Kateryna Peńkowa; „Czapajew i Wasylisa”, Lena Liahuszonkowa; „Pan Czimernyk”, Jarosława Terłećka; „Skrzydło motyla”, Dmytro Ternowyj; „Sania”, Hanna Ustinowa. W styczniu 2020 roku każda ze sztuk znalazła swojego reżysera i zostanie zaprezentowana 14, 15 oraz 16 lutego na festiwalu. Młodzi goście festiwalu będą mieli okazję spróbować swoich sił w roli ekspertów. Organizatorom i młodym dramaturgom zależy na opinii grupy docelowej, dla której napisano sztuki, a są to dzieci i młodzież. Zapraszamy więc do zespołu dzieci w wieku od 7 do 16 lat! Po każdym z czytań odbędzie się dyskusja, podczas której będzie można wyrazić swoje ZA lub PRZECIW.
spektakle wyróżnione najlepszymi wzorcami dziedzictwa narodowego: „Na polu krwi…” Łesi Ukrainki, „Łymeriwna” P. Myrnego, „Moment miłości” W. Wynnyczenki, „Morituri te salutant” W. Stefanyka. Narodowy Teatr imienia Iwana Franki wielokrotnie prezentował ukraińską sztukę sceniczną na licznych międzynarodowych festiwalach, forach teatralnych i trasach koncertowych. Znają go widzowie w Bułgarii, na Węgrzech, w Kanadzie, Czechach, Macedonii, Gruzji, Chinach, Niemczech, Austrii, Włoszech, Grecji, USA i innych krajach. Od 16 lat teatr organizuje coroczny Międzynarodowy Festiwal Monodramów „Maria”, w którym biorą udział aktorki z wielu teatrów świata. Dla frankowców stałym elementem jest udział w projektach charytatywnych. Teatr zagrał wiele spektakli na rzecz wsparcia naszej armii, żołnierzy i weteranów ATO, dzieci osieroconych, przesiedleńców oraz artystów potrzebujących wsparcia materialnego i moralnego. Począwszy od pierwszych dni ATO, brygady koncertowe frankowców przeprowadziły liczne spotkania twórcze i koncerty w szpitalach oraz jednostkach wojskowych. W stuletniej historii teatru pracowało tu około 600 aktorów i 135 reżyserów, wystawiono ponad 550 spektakli. Obecnie trwają tu prace nad przedstawieniami „Ukradzione szczęście” oraz „Tramwaj zwany pożądaniem”, przygotowywane są trasy do Gdańska (Polska) oraz na Węgry. A w czerwcu po raz pierwszy w Kijowie odbędzie się tu Festiwal Teatrów Narodowych, który ma stać się wydarzeniem o europejskiej skali. — Przez sto lat wydarzyło się wiele, wielokrotnie przepowiadano, że teatr wkrótce umrze, że telewizja i Internet położą kres sztuce teatralnej, ale tak się nie stało — zaznaczył główny reżyser teatru, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Dmytro Bohomazow. — Życie się zmienia, ale tak jak sto lat temu, aktorzy denerwują się przed premierami, czasami zapominają tekstu, lubią żartować. Historia teatru to żywa historia konkretnych ludzi. W ramach uhonorowania na scenę zaproszono weteranów teatru, pracowników działów twórczych i technicznych. Otrzymali oni literaturę o teatrze, pendrive z 7 najlepszymi spektaklami oraz monety jubileuszowe. Po tym wszyscy obecni na uroczystości obejrzeli na wielkim ekranie życzenia dla teatru od znanych postaci ukraińskiej kultury. Myrosław Skoryk, kompozytor, Bohater Ukrainy: — Chcę serdecznie pogratulować teatrowi jego sławnego jubileuszu — 100-lecia od dnia założenia. Ja również pracowałem w tym teatrze, pisałem muzykę do różnych spektakli, współpracowałem z wieloma reżyserami. Życzę teatrowi dalszych sukcesów. Jest on prawdziwym liderem ukraińskiej kultury. Dmytro Ostapenko, dyrektor generalny Narodowej Filharmonii Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy: — Przyjmijcie najszczersze gratulacje od Narodowej Filharmonii Ukrainy. Jesteśmy pokrewnymi zespołami. Łączy nas 100 lat wspólnej twórczości. Szliśmy tą drogą razem, tworzyliśmy ciekawe projekty twórcze. I dzisiaj współpracujemy. Historia tego sławnego zespołu to nie tylko historia teatru, to historia naszego państwa. Jewhen Sawczuk, kierownik artystyczny i główny dyrygent Narodowej Kapeli Chóralnej „Dumka”, Bohater Ukrainy: — Ludzie, którzy zajmują się sprawami teatralnymi, faktycznie nie należą do samych siebie, a do naszej ukochanej sprawy — sztuki teatralnej. Ci ludzie są bardzo blisko ukraińskiego słowa, od nich wiele zależy. Życzę całemu zespołowi Teatru imienia Iwana Franki nowych osiągnięć twórczych, nowych spektakli, nowych sztuk, nowych nazwisk i jeszcze wielu, wielu lat godnego reprezentowania naszej ukraińskiej kultury. Myrosław Wantuch, dyrektor generalny i kierownik artystyczny Narodowego Zasłużonego Akademickiego Zespołu Tańca Ukrainy imienia Pawła Wirskiego: — Kultura duchowa, którą tworzycie przez stulecie, jest bezcenna. Chylę czoło, jestem dumny z tego, że mamy taki teatr. Sztuka, którą tworzycie, dociera do każdego serca. I to nie ma ceny. Z okazji jubileuszu, niech wam się wiedzie. Bożej łaski wam, pokoju i natchnienia. Brzmiały również gratulacje od przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Dmytra Razumkowa, przedstawicieli ukraińskiej medycyny i sportu. Uroczystości zakończyły się programem świątecznym, który przygotowali aktorzy różnych pokoleń. Materiały przygotował Eduard OWCHARENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
