Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nauczycielu – z pokłonem duszy i serca. Cztery akcenty do życiorysu profesora Wasyla Jaremenki, który 12 lutego kończy 90 lat

Слово Просвіти, №06 за 2021 рік

Mykoła TYMOSZYK. Profesora Wasyla Jaremenki nie trzeba przedstawiać żadnymi szczególnymi epitetami. Od dawna jest on znaczącą postacią ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Pod względem objętości, szerokości problematyki, nowatorstwa i głębi jej przemyślenia, wartości oraz aktualności dla rozchwianego i zwątpionego ukraińskiego społeczeństwa napisał i wydał tyle, że takim dorobkiem nie może pochwalić się niejedna instytucja naukowa czy edukacyjna. Dla tego ogromu wykonanej pracy charakterystyczny jest jeden szczegół: tematyka wszystkich tekstów koncentruje się w płaszczyźnie ukrainoznawstwa, które przez stulecia było poniżane i fałszowane przez władzę kolonialną i które dziś coraz wyraźniej staje się czynnikiem ukraińskiego państwowotwórstwa. W tym eseju – zaledwie cztery akcenty do przyszłego życiorysu znanego uczonego, działacza Proświty, patrioty. Nieskrywany ukrainofil epoki totalitarnej. Dla mnie Wasyl Wasylowycz jest przede wszystkim nauczycielem prawdziwego, patriotycznie zorientowanego, z ludzką twarzą dziennikarstwa, którego dziś na licznych wydziałach dziennikarstwa, niestety, nie uczą. Wtedy, w dalekim 1973 roku, przedmiot „Historia ukraińskiego dziennikarstwa” na kijowskim wydziale dziennikarstwa w wykładzie młodego docenta Wasyla Jaremenki był dla nas, studentów pierwszego roku, łykiem świeżego powietrza. Od razu odebraliśmy go jako bodaj jedynego wykładowcę-śmiałka z nieskrywaną proukraińską postawą na Uniwersytecie Szewczenki w totalitarnej epoce radzieckiej. I zapamiętałem go od tamtej pory jako tego, który publicznie „poruszał” u studentów-dziennikarzy metodycznie cementowane przez komunistyczną władzę struny dusz, odpowiadające za żywotność kodu genetycznego ukraińskiego narodu. Już od jego pierwszego wykładu w słynnej sali 32 Żółtego Korpusu przedmiot ten stał się moim ulubionym. Nie opuściłem żadnych zajęć, z zapałem starałem się zanotować maksimum tego, co mówił ten szeroko oczytany, wymagający, ale zawsze uśmiechnięty wykładowca. Oczywiście, że prawdziwego podręcznika do tego przedmiotu wtedy być nie mogło. Dlatego takim było żywe, płomienne, szczere, odważne Słowo prawdziwego Nauczyciela Dziennikarstwa, przepuszczone przez jego dawno ukrainizowaną duszę. Dlatego obfitość faktów, szczegółów, nazwisk, tytułów wydawnictw, fragmenty losów tych nieznanych dotąd „pracowników pióra” – dziennikarzy, wydawców, redaktorów, którzy „kruszyli skałę małorosyjskości”, obficie trafiały do notatek pilnych studentów, skłaniając do myślenia, analizowania, naśladowania. Oprócz konspektu wykładów wolnomyślicielskie wypowiedzi znaczącego wykładowcy pozostały w moich licznych notatnikach, które on sam zachęcał nas prowadzić dla ćwiczenia pamięci i przyspieszenia procesu „wypisywania” własnego pióra. Oto dwa wymowne wyciągi z notatnika z 1974 roku. „Szanowni moi studenci. W dzisiejszej „Literackiej Ukrainie” przeczytacie mój list pokutny z powodu dopuszczonych własnych błędów w „politycznie szkodliwej” mojej przedmowie do utworów Ołeksandra Olesia, która właśnie ujrzała światło dzienne z marką „Mołodi” w uporządkowanym przeze mnie zbiorze poety – pierwszym od początku lat 20. List taki musiałem napisać, ale przed wami, moimi studentami, szczerze chcę potwierdzić: od żadnego swojego słowa w tej przedmowie nie odżegnuję się i nie odżegnam”. A taką była odpowiedź na pytanie studenta: czy możliwy jest przy komunizmie jeden język, jedna kultura, o czym nie raz mówili inni wykładowcy? Wasyl Jaremenko: „Nie. Talent nie asymiluje się – on zawsze szuka i znajduje sobą narodową formę, nie zważając na administracyjny czy polityczny nacisk. Fedkowycz i Kobylańska zaczynali pisać po niemiecku, a stali się klasykami ukraińskiej literatury i swoimi utworami utwierdzali język ukraiński”. I to zostało powiedziane publicznie w 1974 roku. Nie bał się rozkochiwać studentów we wszystkim, co ukraińskie. Pamiętamy tamten szary czas – rozpasanie w komunistyczno-radzieckiej prasie tak zwanej małanczukowszczyzny (ówczesny sekretarz ds. ideologii KC Komunistycznej Partii Ukrainy Małanczuk, którego nazywano Susłowem-2, inicjował powszechny pogrom ożywionego krótką dobą Chruszczowowskiej odwilży ukraińskiego szistdesiatnyctwa). Echa tego pogromu raz po raz odzywały się w przyciszonych korytarzach uniwersyteckich, kiedy z naszego, a zarazem z historycznego i filologicznego wydziałów nagle wykluczano studentów za najstraszniejszy wtedy artykuł-piętno – ukraiński burżuazyjny nacjonalizm. Czego wart, powiedzmy, tragiczny los naszego kolegi, który studiował dwa lata niżej – Wasyla Siczka z obwodu iwanofrankiwskiego. On wśród pierwszych niespodziewanie dla wszystkich „wylądował” na Syberii śladem swojego ojca – nieustraszonego żołnierza Ukraińskiej Powstańczej Armii Petra Siczka. Oskarżenie Wasyla: dlaczego ukrył przy wstępie na ideologiczny wydział tę stronę z biografii ojca – „zaciętego wroga narodu radzieckiego”. Jego wykłady z historii ukraińskiego dziennikarstwa miały osobiście na mnie decydujący wpływ w kształtowaniu własnych dziennikarskich, a z czasem i naukowych priorytetów. Szkoda tylko, że tak wysokiego życiowego Czynu prawdziwego ukraińskiego inteligenta-patrioty nie wyznaje obecnie wielu wykładowców uczelni – posłusznych i milczących towarzyszy zdenacjonalizowanej władzy. Hrinczenkiana w 14 tomach. Bez przesady, najważniejszą sprawą całego życia profesora Jaremenki stało się przywrócenie po dziesięcioleciach zakazów i zapomnienia twórczego dziedzictwa wybitnego działacza ukraińskiego odrodzenia, prośwityjczyka z ducha i powołania Borysa Hrinczenki. W duchowej przestrzeni tej osobowości jubilat przebywa od czasu, gdy jeszcze jako student trzeciego roku Kijowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Gorkiego wybrał na temat pracy rocznej powieść Borysa Hrinczenki „Pod cichymi wierzbami”. Od tamtej pory minęło ponad 60 lat i dziś Wasyl Wasylowycz z dumą może złożyć ukraińskiej wspólnocie swój prawdziwie pionierski raport. To – 14 tomów „Zbiorów utworów Borysa Hrinczenki”. Przeważająca większość z nich – dotąd nieuporządkowane, niewydane, nieprzeczytane i nieprzemyślane w całości. W tym prawdziwie pasjonującym projekcie znany profesor występuje jako samotnik – i jako inicjator-opracowujący, i jako redaktor, i jako redaktor naukowy, i jako autor gruntownych przedmów oraz przypisów do każdego tomu. Ujrzało już światło dzienne nieznane dotąd ukraińskiemu ogółowi twórcze dziedzictwo Borysa Hrinczenki: pedagogiczne (w dwóch tomach); narodowo-oświatowe (w dwóch tomach); dziedzictwo etnograficzne (w trzech tomach); folklorystyczne (w dwóch tomach), dziedzictwo epistolarne (w jednym tomie). Oddane do składu i przygotowywane do druku w wydawnictwie Kijowskiego Uniwersytetu im. B. Hrinczenki: literaturoznawcze (w dwóch tomach), utwory językoznawcze (w jednym tomie), publicystyka (w jednym tomie). Ważny szczegół: ten wielotomowy zbiór, którego większość tekstów wyciągnięto z dawnych archiwalnych funduszy specjalnych, drukowany jest zgodnie z uchwałą Rady Najwyższej Ukrainy z 4 lipca 2012 r. nr 5050-VI „O obchodach 150-lecia jubileuszu Borysa Hrinczenki”. Osobno od tego dotąd niedoścignionego zbioru wyszły w świat w ostatnich latach jeszcze trzy książki W. Jaremenki o Borysie Hrinczence lub z uporządkowaniem jego utworów: „Wola żyje walką!..”: wybrane utwory; „Wola żyje walką!..”: poezja w serii „Biblioteka ukraińskiego żołnierza”; „Człowiek bez kopii – Borys Hrinczenko”: dokumenty archiwalne, rarytasy, materiały do biografii B. D. Hrinczenki, odkryte w latach 2013–2016”. Prezentując jeden z tomów tego niepowtarzalnego zbioru, rektor Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki Wiktor Ohnewjuk zauważył taką znamienną szczegół: „Zebrana wysiłkiem profesora Wasyla Jaremenki spuścizna twórcza to ważne źródło dla zrozumienia historycznej specyfiki rozwoju procesów narodowej samoświadomości Ukraińców w warunkach imperialnego zniewolenia pod koniec XIX – na początku XX wieku. Przed nami wyłania się celowa osobowość Wielkiego Ukraińca, którego wysiłkami jednoczyli się przedstawiciele ukraińskiej inteligencji. Którzy żyli i pracowali na rzecz ukraińskiej idei w warunkach zakazu języka ukraińskiego i negowania Ukraińców jako narodu. Działacze ci nie tylko zachowali pamięć genetyczną swojego narodu, ale też próbowali obudzić ją w ukraińskiej ludności Imperium Rosyjskiego i Austro-Węgierskiego”. Potężna hrinczenkiana Jaremenki to faktycznie to, co odpowiada czynowi i duchowi sprawy, o którą z oddaniem, z wiarą walczył zarówno Borys Hrinczenko, jak i jego brat w dziedzinie ukrainoznawstwa, do niedawna skrytykowany i zakazany przez oficjalne władze Iwan Ohijenko (metropolita Iłarion). Właśnie dlatego zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki w przededniu znamiennego jubileuszu wysunął profesora Wasyla Jaremenkę jako nominata do zdobycia nagrody imienia Iwana Ohijenki w 2021 roku w dziedzinie nauki. Na historycznej fotografii z marmurowej sali Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy (2017) – profesor Wasyl Jaremenko ze swoimi byłymi uczniami i naśladowcami: Mychajłem Soroką, Iwanem Zabijaką, Mykołą Tymoszykiem oraz Hanną Onkowycz.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn