Strona · s. 11strona oryginału ↗
Przez celownik pióra (Maslanyk Ołeksandr. Bestia ze Wschodu: Publicystyka. – Kijów: Dnipro, 2020. – 170 s., il. Seria „Biblioteka frontowa obrońcy Ojczyzny”)
Слово Просвіти, №06 за 2021 рік
Albo: „Na początku maja włochaty huk rozpłoszył Mytnycię”. Okazuje się, że to leciały samoloty. Głębokie porównania W. Machny jasno świecą filozoficznym podtekstem: „Jankiel od razu przeciągnął po pierwszej strunie krótkim, niczym ludzkie życie, smyczkiem”. Uderza papuaską egzotyką nazywanie niektórych postaci: „Popidlidwzełenykukurudzy (to imię!) był największym kłamcą w Mytnyci. Takie dziwne przezwisko przylgnęło do niego, jak łopian do dupy”. Co tu powiedzieć... Wspomniany wcześniej zamęt w wykładzie wydarzeń historycznych bezpodzielnie panuje wszędzie. W opisach terenu pióro Machny nie może zatrzymać się na czymś jednym i gania to po Horybabie, to po Mytnyci, to po okolicznych rzekach. Czasami odnosi się wrażenie, że autor rozmawia sam ze sobą: niewyraźne mówienie o jakichś generałach czy o łączeniu krów trudno jest przyjąć zdrowym rozsądkiem. Żadna z opowiastek nigdzie nie prowadzi; czytelnika stopniowo wypełnia uczucie jakiegoś zamkniętego labiryntu, każdy korytarz którego prowadzi w ślepy zaułek. Nawet rozumiejąc, że realne życie tak samo składa się z momentów o niczym, czytelnik nie jest w stanie przezwyciężyć nudy tej prozy historycznej. Linearna fabuła jest oznaką zdrowego rozsądku. I odwrotnie, zwłaszcza gdy chaos istnieje dla samego chaosu, gdy nie jest on narzędziem literackim dla podkreślenia wizerunku postaci czy treści opowieści. Ormianin Minas najpierw u Machny umarł, potem powędrował z synami do Jerozolimy, potem pożegnał się z synami, kiedy ci wyruszali w kolejną kupiecką podróż; a potem Minas znowu wrócił z Jerozolimy… I tłucze się powieść w kółko, jak ślepy koń wokół młyńskiego kamienia. Rzeczywiście, z taką fabułą „Kalendarz czasu” będzie wieczny, wszak koło nie ma ani początku, ani końca. Tylko czy spodoba się to czytelnikowi? Co prawda, czasami autor zatrzymuje się na dość barwnych szczegółach i wtedy powieść nabiera historycznej wiarygodności: „…grupa cywilów … zobaczyła turecki pułk na skraju drogi — wojacy podlewali moczem mokrą trawę. Jedni skończyli i wracali w szeregi, inni — strząsali ostatnie krople ze swoich członków, zadowoleni prychając. Kiedy cywile zrównali się z miejscem, gdzie przedtem załatwiali potrzebę Turcy, wzdłuż drogi jeszcze syczała piana żółtego moczu”. O ile u noblistki O. Tokarczuk mozaikowe pisarstwo można przyjąć za nowoczesny kierunek w gatunku powieści historycznej (taką mozaikową prozę, pozbawioną fabuły, literaturoznawcy nazywają słowem „ryzom”), to powieść W. Machny nie wpisuje się i w ten schemat. Jego utwór — to nie epizody, a zrzucone w kupę szczegóły z tych epizodów, przemieszane w bulionie tekstu, jak cząstki elementarne na początku stworzenia świata. Dlatego pozostaje tylko współczuć członkom Komitetu Szewczenkowskiego, którym przyjdzie opanować ten tekst. I na zakończenie jeszcze raz o idei narodowej: pracować po to, by dodać sławy swojemu narodowi — to wyższy cel jej realizacji. Ale czasami dla narodu bywa pożyteczniej, gdy autor umie adekwatnie odnosić własne ambicje do jakości swojego utworu.
Adela HRYHORUK, członkini NSPU oraz NSJU, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy, m. Kosów. Nowa książka lwowskiego pisarza i dziennikarza Ołeksandra Masłanyka ukazała się tuż przed kurtyną 2020 roku – roku trudnych prób dla społeczeństwa, strachów i przeżyć, przewartościowania własnych postaw życiowych przez świadomych obywateli państwa. To publicystyka w czystej postaci, porywająca, bolesna, prawdziwa w swojej niezawoalowanej wiarygodności. Z czarnego tła okładki do czytelnika zdają się wołać czerwone litery, złożone w tytuł „Bestia ze Wschodu”, a poniżej – niczym mundur ukraińskiego bojownika – militarny print, na którym widnieje Państwowy Tryzub i słowa „Biblioteka wojownika”. Lakonicznie i symbolicznie, zrozumiale i wyraźnie – jak wojskowa komenda. Pierwszy nakład książki od razu pojechał na front. „Bestia ze Wschodu” to nie infernalna istota, naznaczona mistycznymi trzema dziewiątkami, a realny i widzialny wróg – Moskwa, z którym Ukraina już siódmy rok prowadzi krwawy taniec o zachowanie swojej suwerenności i integralności państwowej. Sam autor, określając osobistą postawę, mówi: „Tam toczy się i moja wojna. Często czuję się przy biurku, jak w okopie na pierwszej linii frontu. Podaję „naboje” i sam strzelam – artykułami i esejami przeciwko zjednoczonym wrogom naszym, którzy przez stulecia przynosili na ukraińską ziemię ruinę, głód, śmierć. Mam stopień oficerski, jednak ze względu na wiek nie biorą do wojska. Nie bój się! Przez celownik własnego pióra dobrze widzę wroga. Moje kule – moje słowa, moje naboje – moje książki. Zwyciężymy, bo jesteśmy wielkim Narodem! Moja wojna z wrogami mojego kraju nie skończy się nigdy!”. Książka zaczyna się esejem „Bestia ze Wschodu”, który dał jej tytuł – paląco teraźniejszym, naglącym i, uważam, praktycznie celowym, bo zmusza każdego, kto go przeczyta, nie do błądzenia manowcami między historycznymi zmyśleniami a półprawdami, a do odkrycia prawdy, którą Moskale dusili i niszczyli przez stulecia. „Kremlowskie mantry o „myżebrattia” (my jesteśmy braćmi) i „myadin narod” (jesteśmy jednym narodem) – pisze autor – pękły niczym bańki mydlane. Do trumny rosyjsko-ukraińskiej na siłę zszytej „przyjaźni” wbito ostatni gwóźdź. Nigdy nie byliśmy i już nigdy nie będziemy braćmi. Jesteśmy wrogami, z nas przeżyje tylko ten, kto w wyzwaniach tysiącleci zachowa tożsamość narodową”. Od eseju do eseju (jest ich piętnaście) czytelnik uzupełnia nowymi treściami wypisany na okładce nagłówek, stopniowo coraz bardziej rozumiejąc, dlaczego właśnie tak autor nazwał swoją książkę. Ołeksandr Masłanyk komponował swoje artykuły na fundamencie obiektywnej rzeczywistości, a materiałem do ich napisania stały się obserwacje, osobiste wrażenia, studiowanie dokumentów i źródeł, spotkania z różnymi ludźmi. Opowiada o rzeczach, o których inni niechętnie decydują się mówić, aby nie przysporzyć sobie nieprzyjaciół. Przy tym nie tylko opisuje czy konstatuje fakty, akcentuje współczesne problemy, ale wyjaśnia i przekonuje, zrywa obłudne maski, dyskutuje, wzywa do aktywnego działania. Jego twórczej manierze nie jest właściwe wybuchanie emocjami, a rozwijanie niepodważalnych argumentów – cyfr, dat, odniesień do pierwotnych źródeł, co daje możliwość czytelnikowi świadomie wyciągać logiczne wnioski, a nie automatycznie przyjmować zdanie pisarza. Prawda, ocena czytelnicza w rezultacie i tak będzie zbieżna z autorską. Lecz w tym właśnie zawiera się kunszt O. Masłanyka: szacunek do każdego, kto zagłębi się w jego utwory i będzie szukał dla siebie jasności w skomplikowanym splocie życia społecznego, ocenie faktów historycznych i postaci. Pragnienie aktywnej komunikacji z czytelnikiem widać również w tym, że niektóre artykuły kończą się postscriptum, niektóre – adnotacją „zwróć uwagę” (nota bene), a w innych autor pozostawia finał otwarty lub kończy tekst pytaniem do domniemanego oponenta, tym samym motywując go do rozmyślań, wywołując do rozmowy lub dyskusji. Poważne i nieobojętne rozważania o mentalności narodowej, narodziny nowego Ukraińca („Bitwa o własnych bohaterów”), sprostowanie sowieckiej propagandowej ideologemy o kolaboracjonizmie Ukraińców („To kto jest kolaborantem?”), zdecydowane i jednoznaczne wystąpienie w obronie narodowych świętości i wartości duchowych („O katach i rzeźnikach”), odtworzenie niepokojącej ostrości latentnej węgiersko-ukraińskiej wojny hybrydowej („Urbi et Orban”), a co najważniejsze – wiarygodna baza argumentacyjna tych i innych esejów – wszystko to daje podstawy, by mówić o autorze jako o przenikliwym analityku oraz błyskotliwym i nieustraszonym publicyście, który wewnętrzne i zewnętrzne zagrożenia oraz groźby wobec swojej Ojczyzny odbiera własnym progiem bólu. Autor z przykrością konstatuje, że „wielu naszych braci po piórze wpadło w letargiczny sen albo zagubiło się w labiryntach eksperymentów i poszukiwania własnej tożsamości poprzez modernizm i postmodernizm, często gęsto za doskonałą formą gubiąc treść. Jak ważne jest obecnie nie tylko podawanie naboi na linię frontu, ale celne strzelanie samemu”. Obecnie prawdziwy pisarz nie ma prawa milczeć! Czas odłożyć do szuflady słodkie wierszyki i wyssane z palca fabuły i wziąć do rąk swój rażący miecz – wieszcze Słowo! Tak, jak to zrobili na przełomie lat 80. i 90. ubiegłego wieku nasi duchowi przewodnicy – Ołeś Honczar, Wiaczesław Czornowił, Petro Skunc, Iwan Czendej, Ołeksandr Myszanycz, Jurij Badzio, Rostysław Bratun, Jurij Muszketyk, Serhij Płaczinda, Wołodymyr Bazylewski, Roman Fedoriw, Bohdan Horyń, setki innych ukraińskich intelektualistów-patriotów, którzy oświetlili i uświęcili swoim płomiennym słowem drogę z mroku niebytu do wymarzonej wolności”. W przeciwdziałaniu zwichrowanym zagrożeniom trzeciego tysiąclecia O. Masłanyk zwraca się także do drażliwego tematu – roli moskiewskiej cerkwi na Ukrainie, która jest jednym z instrumentów wpływu Kremla na ukraińskie społeczeństwo. „To największa organizacja państwa-agresora na Ukrainie, która niesie realne zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego i jest zdolna zdemontować fundamentalne podstawy naszej państwowości”, – stwierdza
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
