Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Pedagogicznych Nauk Ukrainy (NAPN)
HALYNA KYRPA
STANISŁAW NOWYCKI
Tłumaczenie maszynowe
Bardziej autentycznie i romantycznie – Czesław, jak nazywano go w młodości. Tajemniczy dzięki swemu zanurzeniu w naszą siwą starożytność, w pełni nieodgadniony nawet dla znanych uczonych mężów, a jednak ten, kto dokonał cudu na ziemi tego Narodu, którego narodową, historyczną Pamięć przez wieki deptali najeźdźcy, a także ci „swoi”, którzy naruszali odwieczne Zapowiedzi. Odkrywca kultury trypilskiej! Być wdzięcznymi Jemu właśnie za to dzieło życia jest naszym największym etycznym narodowym obowiązkiem. Bo to nie tylko odnalezione, zamulone wiekami tysiącleci wartości materialnej i duchowej kultury narodu ukraińskiego, lecz jego powrót do własnych źródeł, historycznej pamięci, przypominający przede wszystkim sobie i innym: „kim jesteśmy?.. Czyimi synami?” Istotnie, temu Strażnikowi zakopanej Prawdy, urodzonemu w dalekiej czeskiej wsi w Czechach, udało się, najwyraźniej z woli Stwórcy, sprawić, by „niewidzialne” stało się „widzialnym”, dostrzec to, co nietknięte i zapomniane leżało pod stopami, w sercach i duszach wielu pokoleń. Swoimi niepojętymi odkryciami, nie mniej znaczącymi niż wykopaliska Troi czy pismo klinowe Hammurabiego, podarował światu praktycznie nową cywilizację – kulturę trypilską, a nam, współczesnym Ukraińcom, także historyczną praojczyznę, uśpioną przez czas i los, którą jesteśmy zobowiązani poznawać, znać nie tak, jak wcześniej, i którą warto darzyć dumą. Zapewne z takim natchnieniem, jakie dziś okazują muzealnicy i pedagodzy z Rżyszczewa – skarbnicy kultury trypilskiej, specjalnie przybyli na wystawę; jak troszczy się o Trypole znana badaczka i rękodzielniczka Ludmiła Smolakowa; uczniowie i studenci z placówek oświatowych Kijowa i Kijowszczyzny, którzy swoją twórczością i badaniami „tłumaczą” dziś zagadkę trypilską na język współczesnej rzeczywistości. W sali wystawowej spotkałem się także ze swoimi dawnymi znajomymi – wykładowcami uniwersytetów ługańskich, które dziś znajdują się pod okupacją rosjan… To zgromadzenie wywarło na mnie takie samo silne wrażenie, jak publiczna i kreatywna dyskusja, która odbywała się w tej samej sali, oraz ciekawe nowatorskie eksponaty. Bardzo ważne jest to, że mimo świadomego oporu poszczególnych „akademistów-trypilczyków”, którzy przez długi okres starają się „oderwać” ten znaczący kulturowy skarb od narodowego ciała Ukraińców, epoka Trypola wreszcie staje się nierozdzielnym składnikiem Bytu naszego Narodu. Jest ona obecna dziś duchem i twórczością, nauką i oświatą w wielu uniwersytetach, szkołach, gimnazjach, liceach, placówkach zawodowych i kulturalnych. Przypominam sobie treściwe ekspozycje poświęcone kulturze trypilskiej w Narodowym Uniwersytecie „Akademia Ostroska”, KPI im. Ihora Sikorskiego, Uniwersytecie Hryhorija Skoworody w Perejasławiu. W przyszłym roku przypadają 130. rocznice (1896), kiedy na orbitach naukowych pojawił się ten potężny protuberancjał szczególnej dla nas energii – „Trypole”. W tamtych kolonialnych czasach czołowe szeregi społeczeństwa ukraińskiego już uświadomiły sobie znaczenie tego cudu, który wykraczał daleko poza granice nauki archeologicznej. Niepojęty swą przeszłością sześciotysiącletni skarb, ukryty w skrzyni „zapomnienia” ludzkości, dzięki wielkiemu Chwojce ponownie oświetlił nas nie tylko tajemnicą Historii, ale też przypomniał wszystkim Ukraińcom o naszej odwiecznej narodowej ciągłości, godności i kulturalności Narodu, który jest spadkobiercą wyjątkowego daru cywilizacyjnego. Autochtoniczna, wysoka i zagadkowa kultura, którą stworzyli tamtejsi praojcowie Słowian, pierwsi rolnicy na tej ziemi, przypomina nam raz po raz o tym, skąd biorą początek korzenie ukraińskości i wypływają nasze źródła, zachwycając i zaczarowując współczesnych, ludzi różnych pokoleń, zawodów, stanów i upodobań. Prezentowane unikalne artefakty epoki trypilskiej w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy po raz kolejny poruszyły do żywego każdego, kto odwiedził otwarcie jubileuszowej wystawy, poświęconej 175. rocznicy urodzin wybitnego pioniera, archeologa z Bożej łaski, pedagoga i oświatowca, człowieka wszechstronnego w swoich pasjach – od agronomii po nauczyciela malarstwa, ale opętanego najważniejszą cnotą poszukiwania Prawdy. W „Encyklopedii ukrainoznawstwa” W. Kubijowycza (1949 r.), wydanej ponownie przez NAN Ukrainy (1995 r.), wspomniano o Chwojce jako odkrywcy kultury trypilskiej, współpracowniku i współczesnym wielu wybitnych działaczy rodzimej nauki (W. Antonowycz, M. Hruszewski, M. Biłyaszewski, D. Szczerbakiwski, F. Ernst, F. Wowk, B. Chanenko, M. Tereszczenko, M. Makarenko, J. Sicińskij i in.).
Ciąg dalszy na str. 3
PRENUMERATA—2025
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22).
Ceny są następujące: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. 6 mies. — 390 hrn. 10 mies. — 650 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
rada oraz Szostkowska rada miejska (obwód sumski); Wyszhorodzka rada miejska (obwód kijowski); Kropywnycka rada miejska (obwód kirowohradzki); Samarska (Nowomoskowska) rada miejska oraz Synelnykiwska rada miejska (obwód dniepropetrowski); Zaporoska rada miejska. Naruszenia odnotowywano zarówno ze strony przedstawicieli organów samorządu terytorialnego, jak i społeczeństwa. Badanie objęło wspólnoty obwodów kijowskiego, dniepropetrowskiego, zaporoskiego, kirowohradzkiego, mikołajowskiego, odeskiego, połtawskiego, sumskiego, charkowskiego oraz czernihowskiego. Najwyżsi urzędnicy Narodowej Komisji Papierów Wartościowych i Giełd (NKPWG), włącznie z przewodniczącym Rusłanem Mahomedowem, podczas pełnoskalowej wojny wyjeżdżali w zagraniczne delegacje na nieistniejące konferencje. Mowa o tym w śledztwie „Ukraińskiej prawdy”. Według danych dziennikarzy, przewodniczący NKPWG sformalizował delegację do Krakowa w celu wzięcia udziału w międzynarodowym wydarzeniu poświęconym finansom i gospodarce, zorganizowanym przez program Sarip. Jednakże informacje o tym programie okazały się nieprawdziwe, natomiast można go znaleźć na oszukańczych stronach internetowych w Indiach. Kierownik biura NKPWG Mychajło Janczuk również wykorzystywał ten schemat, wyjeżdżając do Finlandii na dwie konferencje, które prawdopodobnie nie istniały. W ten sposób mieli możliwość odpocząć za granicą ze swoimi rodzinami – informuje wydawnictwo. W ukraińskim wydawnictwie komiksów UA Comix ukazał się nowy komiks o politycznym, wojskowym i społecznym działaczu Romanie Szuchewyczu „Szuch. Historia legendy”. O tym poinformowała „Czytomo” redaktor naczelna wydawnictwa UA Comix Rusłana Koropećka. Według słów Koropećkiej, pomysł stworzenia komiksu pojawił się u współzałożyciela wydawnictwa „Lokalna historia” Witalija Laski oraz założyciela wydawnictwa „UA Comix” Bohdana Kordoby jeszcze pod koniec 2023 roku. Projekt zrealizowano w 2025 roku – we współpracy redakcji UA Comix oraz „Lokalnej historii” z inicjatywy i dzięki finansowaniu kultowej restauracji „Kryjiwka”. W Kijowie odbyła się prezentacja zbioru świątecznych antywojennych opowiadań pod tytułem „Boże Narodzenie niepokojów i nadziei”. Książkę będzie można znaleźć w bibliotekach miejskich. O tym wydawnictwu „Kyjiwszczyna 24/7” poinformowali w Kijowskiej radzie miejskiej. Dyrektor Departamentu Komunikacji Społecznej Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Myrosława Smirnowa podkreśliła, że zbiór odzwierciedla głębokie przeżycia współczesnych Ukraińców, związane z okupacją, stratami, mobilizacją oraz blackoutami. Jednocześnie, według jej słów, książka uczy dostrzegać światło w ciemności, wierzyć w pokój i mieć nadzieję na lepszą przyszłość. Przygotował Ihor ZOC
Tłumaczenie maszynowe
Ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii Wałerij Załużny złożył oświadczenie w rocznicę swojego odwołania ze stanowiska naczelnego dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy. 8 lutego opublikował wpis w swoim serwisie Telegram, w którym m.in. podziękował rodzinie i przyjaciołom za wsparcie. „Równo rok. Dziękuję rodzinie i przyjaciołom, że wspierali. Dziękuję Siłom Zbrojnym Ukrainy, że zahartowały. Nie zmieniłem się i nie złamałem. To moje najważniejsze osiągnięcie tego trudnego roku. I tak, zgadzam się, następny będzie jeszcze trudniejszy. Ale… mimo wszystko nie jest nam wstyd” – napisał. „Ukraina, krwawiąc, cudem walczy z osią zła” – powiedział Wałerij Załużny podczas wizyty na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim. „Widzimy nową wojnę i jest ona obecnie testowana na Ukrainie. To wojna na wyczerpanie. Kiedy roboty z nieba niszczą naszą energetykę, potem rakiety uderzają w szkoły, uniwersytety, szpitale, aby zastraszyć ludzi. Potem w Radzie Najwyższej ujawnia się kilka „konserw” i mówią: „Wszystko przepadło”. Wtedy na TikToku pojawiają się filmy, na których pokazują, że TCK i wojskowi to łapówkarze, a zamiast mobilizacji pojawiła się „busyfikacja”. Dalej – straty na froncie. Wszystko razem prowadzi do tego, że ktoś powie: „Dość, zgadzamy się na wszystko”” – cytuje wypowiedź Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej Wałerija Załużnego oficjalna strona UUK na Facebooku. „Generałojadka” – pod takim tytułem Wołodymyr Cybułko w gazecie „Ukraina mołoda” (nr 4, 29.01.) wyjaśnia, na czyj młyn leje wodę deputowana Mariana Bezuhła. Według pana Cybułki „misja Bezuhłej jest po prostu kwintesencją podłości Bankowej w stosunku do swojego wojska”. „Najpierw Bezuhła zjada głównodowodzącego Załużnego, ale słowa zachwytu nad nominacją Syrskiego dość szybko się rozwiały i zaczęło się następne, to już z The Sydney Morning Herald (Australia): „Mięsny generał, „sowiet”, Bachmucki rzeźnik...” – zaznacza autor. „Słowami o rzeźniku Bezuhła naznaczyła całe kierownictwo państwowe w stosunku do własnego wojska jako do instytucji, która przeszkadza obecnemu politykowi osiągać swoje cele... I jest to zabójczy wniosek dotyczący władzy. Jest ona obca dla ukraińskiego wojska i dla narodu” – podsumowuje pan Cybułko. Ludowy deputowany Ukrainy poprzedniej kadencji Borysław Bereza na swojej stronie na Facebooku napisał: „Spiker Rady Najwyższej Rusłan Stefanczuk oświadczył, że 37 ludowych wybrańców, którzy pojechali na śniadanie modlitewne do USA, pojechało tam, bo Ukrainie trzeba zrestartować relacje ze Stanami Zjednoczonymi. Faktycznie tym oświadczeniem Stefanczuk nazwał Zełenskiego kłamcą, który stwierdził, że około połowa Rady przebywa na śniadaniu modlitewnym, oraz ignorantem, który nie rozumie, jak ważna jest dyplomacja międzyparlamentarna. Brawo! To osiągnięcie”. Ludowy deputowany Ukrainy Wołodymyr Ariew na swojej stronie na Facebooku napisał m.in.: „Sprawy karne przeciwko dowódcom stały się masowym zjawiskiem. W tych dniach rozmawiałem z wojskowymi i ułożyłem sobie obraz tego, co się dzieje. Większość spraw jest wyssana z palca i dotyczy wymyślonych przez śledczych (chronionych przed mobilizacją w 100%) naruszeń w sprawach gospodarczych. Nie zdrada stanu, a czepiają się przecinków w dokumentach gospodarczych. Są sprawy znane, są ciche. Tych ostatnich jest wiele. We wszystkich przypadkach wskazówki prowadzą do biura prezydenta. Polecenie koszmaru stamtąd. Widzę dwie przyczyny takich działań: 1) dyskredytacja SZU, zaufanie do których jest znacznie wyższe niż zaufanie do kierownictwa politycznego; 2) zademonstrowanie potencjalnemu kandydatowi na prezydenta z szeregów wojskowych, że system Zełenskiego będzie się opierał i władzy nie odda. W rzeczywistości odda w swoim czasie, nigdzie się nie podzieje. Ale do tego teraz trzeba się zjednoczyć wokół wszystkich wojskowych i nie pozwolić medialnej psiarni OP dyskredytować dowództwa wojskowego. Ukraina musi udowodnić komsomołowi partii regionów, że nie jest Rosją czy Białorusią. I nie dopuścić do gruzińskiego scenariusza cementowania władzy, która poczuła wszechwładzę”. Profesor Lidia Smoła na swojej stronie na Facebooku skomentowała stanowisko głowy państwa w rozmowie z zagranicznym dziennikarzem: „Wysłuchałam wywiadu Zełenskiego dla brytyjskiego dziennikarza Piersa Morgana. Dziennikarz pod koniec rozmowy zaproponował przekazanie finałowego przesłania dla prezydenta Trumpa. Ani słowa o Zwycięstwie. Ani słowa o heroizmie SZU. Ani słowa o tym, że zmieniliśmy strategię wojny i niszczymy infrastrukturę energetyczną Rosji. Ani słowa o ludobójstwie Ukraińców na okupowanych terytoriach. Ani słowa o obozach koncentracyjnych dla jeńców wojennych. Ani słowa o tym, że wojna rosyjsko-ukraińska to wojna, gdzie realnie rozstrzygają się losy demokracji na świecie. Jakkolwiek by tę wojnę nazywano. I ta egzystencjalna binarność zaświadcza, że żadnego bufora już nie będzie. Ani słowa o własnej odpowiedzialności przed narodem Ukrainy...” Trzy lata po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji Białorusini prawie nie zmienili swojego stosunku do wojny Rosji przeciwko Ukrainie. Oświadczył to ambasador do zadań specjalnych ds. Białorusi MSZ Ukrainy, ambasador Ukrainy na Białorusi w latach 2017–2023 Ihor Kyzym w wywiadzie dla Ukrinformu. W szczególności Rosji w wojnie przeciwko Ukrainie nie popiera 40% ankietowanych, całkowicie lub częściowo popiera 32% respondentów, a 28%, czyli prawie jedna trzecia, wybrało wariant „trudno odpowiedzieć”. Jednak należy wziąć pod uwagę, że po rozpoczęciu wojny najbardziej aktywni i proukraińscy Białorusini zmuszeni byli wyjechać z kraju. Myślę, że gdyby przeprowadzić sondaż właśnie wśród nich, to rosyjską agresję potępiłoby 90%” – cytuje dyplomatę Ukrinform. „Póki władza językiem chlapie... Rolnicy z Ukrainy zaczęli kupować i dzierżawić ziemię w Polsce” – piszą „Silśki wisti” (nr 3, 23.01.). Naszych rodaków – rolników sąsiedni kraj przyciąga tym, czym Ukraina na razie przyciągnąć nie jest w stanie. Ukraińcy, którzy inwestują w ziemię w Polsce, otrzymują kilka korzyści: dostęp do rynku europejskiego; rozwiniętą infrastrukturę dla agrobiznesu; stabilne warunki prawne. 24% organów samorządu terytorialnego narusza ustawodawstwo językowe podczas posiedzeń plenarnych na Ukrainie. O tym na swojej stronie na Facebooku poinformował Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń. Zaznaczył, że ten wynik pokazał monitoring 50 rad lokalnych z 10 obwodów Ukrainy. „Obserwuje się tendencję: im niższy poziom organu samorządu terytorialnego, tym więcej naruszeń ustawodawstwa językowego” – pisze Kremiń. Monitoring wykrył oznaki naruszeń w 12 radach lokalnych, gdzie odnotowano używanie języka niepaństwowego. Wśród nich: rada miejska w Białogrodzie nad Dniestrem oraz rada miejska w Bołgradzie (obwód odeski); rada miejska w Nowogrodzie Siewierskim (obwód czernihowski); rada miejska w Zmijowie oraz rada osiedlowa w Doniecku (obwód charkowski); rada miejska w Krolewcu. Głowa UKGK Błogosławiony Światosław Szewczuk podarował Wałerijowi Załużnemu swoją książkę „Ukraina stoi! Ukraina walczy! Ukraina się modli!”. Lwów, 8 lutego br.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij MARCZENKO, bloger
Przeczytałem opinię, że zwyciężyliśmy po prostu dlatego, że wciąż żyjemy. Że im bliżej porozumień Trumpa z Putinem o losie Ukrainy bez Ukrainy, tym bardziej będzie nas kołysać ta kuckoldowska idea, że Bóg z nim, z Mariupolem, Bóg z nimi, żyznymi ziemiami Chersońszczyzny i Zaporoża, z Donbasem, z rozorywanymi grobami Sił Zbrojnych w okupacji. Najważniejsze, że wciąż żyjemy i to jest potężne i nieugięte zwycięstwo! Ale to wszystko słodkie oszustwo. Utrata milionów ludzi, terytoriów, dostępu do morza, gospodarki, infrastruktury, największej w Europie Zaporoskiej Elektrowni Atomowej, Azowstalu – to jest klęska. Bolesna, dotkliwa, druzgocąca klęska. Nie może być zwycięstwem to, że świnia w czerwcu jest jeszcze żywa. Bo na Boże Narodzenie świnię i tak zarżną. Jakkolwiek świnia by opowiadała, że ma czas na przygotowania i mocno umacnia się w chlewie, wyciągną ją za uszy i zarżną. Niewielu zastanawia się, jak mało mamy szans na przetrwanie, jeśli nie pokonamy moskiewskiego imperium. Historycy, naukowcy, filozofowie, najlepsi publicyści wykrzykują, że ta wojna jest egzystencjalna. Toczy się nie o pieniądze, a o prawo do istnienia. Albo oni, albo my. Ale mądry wyborca nie chce słyszeć prawdy. Chce, żeby nie było TCK i nie latały szahedy. Chce pokoju za wszelką cenę. Wygląda na to, że politycy są nastawieni, by zaspokoić mądrego wyborcę. Bo przecież wkrótce wybory i trzeba mocno zabiegać o zostanie wybranym na kolejną kadencję. Dlatego teraz będzie się was ze wszystkich stron karmić tryumfalnymi wieściami, że wciąż żyjemy i mocno pokazaliśmy Putinowi figę zza krzaków. A o tym, że nadejdzie Boże Narodzenie i świnię zarżną, nikt teraz nie myśli.
Z witryny telewizji „Espreso”
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. na str. 1. Bezsprzecznie istotny wpływ na jego profesjonalne i światopoglądowe podejście wywarł założyciel ukraińskiej nauki archeologicznej Wołodymyr Antonowycz, wybitna postać ukraińskiego odrodzenia narodowego, który jako pierwszy zaczął wykładać archeologię na Uniwersytecie Kijowskim, szczegółowo badając mapy osadnictwa ówczesnych guberni kijowskiej i wołyńskiej. A oto jak opisuje go w swojej słynnej 8-tomowej „Ukraińskiej Małej Encyklopedii” (Ks. 16 – Buenos Aires, 1967) Jewhen Onacki (urodzony w Głuchowie) – znany naukowiec, encyklopedysta, profesor Wyższego Instytutu Wschodniego w Neapolu i Uniwersytetu Rzymskiego, członek rzeczywisty Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk, Towarzystwa Naukowego imienia Szewczenki oraz Ukraińskiego Towarzystwa Historycznego, członek Ukraińskiej Centralnej Rady, uczestnik ukraińskiej rewolucji 1917–1921 lat, czołowy działacz OUN, bojownik o niepodległość Ukrainy w XX w. W jego Encyklopedii zaznaczono, że „Chwojka to wybitny archeolog”, który odkrył stanowisko człowieka paleolitycznego sprzed około 25 tysięcy lat, udowadniając, według słów ukraińskiego uczonego-archeologa XX wieku J. Pasternaka, że „nasz Kijów o wiele bardziej zasługuje na miano wiecznego miasta niż Rzym”. A drugie, zaznacza Onacki, już światowej rangi odkrycie pod Kijowem, które otrzymało nazwę kultury trypolskiej – kultury najdawniejszych przodków narodu ukraińskiego, pól grobowych Antów – przodków ukraińskich plemion kronikarskich. W tych lakonicznych stwierdzeniach o Chwojce znanego w środowiskach zawodowych encyklopedysty zawarta jest nasza prawdziwa historia, pamięć narodowa i godność, nieprzerwana życiodajna ciągłość naszego Rodu i Narodu. I jakże nieznośnie przykro i obraźliwie było, gdy niektórzy „nasi archeologiczni akademicy” jeszcze do niedawna jeździli ze swoimi fałszywymi opusami do Moskali, gorliwie podrygując w takt „baryni-sudaryni” o bogu przeciwnym „jednorodstwie” i wspólnej historii. A w tym czasie znaczące wiedza i wartości nie tylko wymiaru narodowego, ale i światowego, w tym odkrycia W. Chwojki, spoczywały na półkach archiwalnych, na marginesach klas szkolnych, audytoriów studenckich, laboratoriów naukowych, przytłumione w społecznym kulturowo-informacyjnym przestrzeni, zatamowane kłamstwem i półprawdą. Dlatego obecnie „kult kultury narodowej” w muzealnej, naukowo-oświatowej, informacyjnej przestrzeni musi stać się dla wszystkich aksjomatyczną zasadą, uniemożliwiającą najmniejszą szansę na przeniknięcie historycznego kłamstwa ruskiego molocha do świadomości narodowej Ukraińca, żeby, nie daj Boże, nie rozpuścić się w bagnie znienawidzonego moskiewstwa. Czesław (Wikientij) Chwojka ze swoimi szczytowymi osiągnięciami naukowymi nadal pozostaje niezawodnym Obrońcą naszej pamięci historycznej, tożsamości, państwowości. 8 lutego – Dzień Urodzin tego wielkiego Ukraińca, Czecha z krwi i sławnego syna Ziemi ukraińskiej z Ducha. Jest on w godnym szeregu wraz ze swoimi wielkimi rodakami (P. Orłyk, J. Hławka), którzy ofiarnie służyli Ukrainie i jej kulturze. Uczcijmy i my Wikientija Chwojkę w swoich myślach i modlitwie z takim samym szacunkiem, jak kiedyś Taras Szewczenko witał sławnego Szafarzyka – „dobrego brata i syna słońca prawdy”. Heorhij FILIPCZUK. Zdjęcie ze strony na Facebooku Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. W wydarzeniu wzięli udział: Ołena Kowal – ukraińska artystka, która rekonstruuje ceramikę Trypola i popularyzuje ją na Ukrainie i w świecie; Wiktor von Erzen-Gleron – pisarz, tłumacz, badacz historii Ukrainy; Zinaida Wasina – ukraińska scenografka, graficzka, artystka-etnografka, naukowczyni (badania związane ze sztuką etniczną i historią ukraińskiego kostiumu), członkini Narodowego Związku Artystów Ukrainy; Ałła Istomina – wydawczyni, dyrektorka przedsiębiorstwa „Dom Wydawniczy „ADEF-Ukraina””, kandydatka nauk historycznych; Wasyl Chytruk – badacz-etnohistoryk, doktor nauk filologicznych. Moderowała Anżelika Kornijenko – kaligrafka, kierowniczka projektu „Rutenia. Grafika języka ukraińskiego”. Zaznaczyła ona, że to wydarzenie stało się wspaniałą okazją, by przypomnieć o dziedzictwie naszych przodków i jego znaczeniu dla współczesności. „Dziękujemy wszystkim, którzy dołączyli! Kultura – to nie po prostu strona przeszłości, a źródło mądrości, harmonii i duchowej jedności. Nasi przodkowie pozostawili nam w spadku wartości, które są aktualne i dzisiaj: wzajemny szacunek, miłość do ziemi, kultura wspólnoty i rozwój duchowości!” – powiedziała pani Kornijenko. Wystawa rekonstrukcji ceramiki cywilizacji trypolskiej potrwa do końca lutego. „Zapraszamy Państwa do wspólnego badania tego unikalnego dziedzictwa, odkrywania go i czerpania inspiracji z dawnej mądrości!” – poinformowano na stronie na Facebooku Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki w Kijowie.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła HOŁOMSZA, polityk, zasłużony prawnik Ukrainy
Nie zmęczyłem się i nie zmęczę powtarzaniem o totalitarnej retoryce Kremla, retransmitowanej już przez różne kanały kilku krajów świata, o „zakończeniu konfliktu” między rosyjskimi faszystami a Ukrainą. Wyjaśniam takim urzędnikom, którzy powtarzają to rosyjskofaszystowskie ipso. Jakim „konfliktem” nazywacie inwazję Rosji na Ukrainę? A może były choćby jakieś aluzje do tego ze strony Ukrainy? Dlatego Zgromadzenie Ogólne ONZ, które na oczach całego świata zobaczyło inwazję, potwierdziło to i ogłosiło nieprowokowaną agresję Rosji przeciwko Ukrainie. O jakich porozumieniach mowa? Jeśli istnieje tylko jedno żądanie wobec rf – wycofać swoje wojska z suwerennych terytoriów Ukrainy i w ogóle wycofać się z cudzego kraju? Kto ma prawo ingerować w wewnętrzne sprawy suwerennego państwa – Ukrainy – i wskazywać mu, czy ma wstępować do NATO, czy nie? Doradzać, ile wojska ma stacjonować wewnątrz kraju? Doradzać rezygnację z integralności terytorialnej kraju? Czy to świat wywraca się do góry nogami w pragnieniach kolaborantów, zależnych od Kremla – iść na ustępstwa wobec agresora, wbrew trzeźwemu rozsądkowi i prawu międzynarodowemu? Czy to jest taka nowa polityka światowa? Czy „podpowiadacze” są gotowi ustąpić ze swoich terytoriów? Naród ukraiński głęboko potępia taką politykę i takich polityków, jakimi „wielkimi” by nie byli. Dążymy do demokracji, stabilności, praworządności i pokoju dzięki sile prawa. A dziś Ukraina ma wszelkie prawa, a nawet zobowiązania wobec światowego hegemona, kraju numer jeden na świecie – USA, oraz ONZ, która powinna się zrehabilitować za jawnie kolaboranckie działania przypadkowego przywódcy, który zdradził prawo i powołanie ONZ – utrwalać porządek światowy, chronić suwerenne prawa państw członkowskich ONZ i powstrzymywać agresję zgodnie z Rozdziałem 7 Karty ONZ. Tymczasem on dwukrotnie udawał się do rf – putinowskiego państwa-terrorysty, które bezprawnie zajmuje członkostwo w Radzie Bezpieczeństwa. W tym także udał się nawet na pseudoszczyt, podczas którego trzymał za rękę i obejmował się z poszukiwanym światowym i wojennym zbrodniarzem, terrorystą numer jeden na świecie, Putinem. Trzymał za rękę na kościach ponad stu tysięcy zabitych i zamęczonych rękami jego armii-mordercy Ukraińców. Czy świat potrzebuje takich urzędników? Prezydentów? Czy świat potrzebuje merkantylnej polityki, która stawia własne ambicje i merkantylną istotę wyżej niż praworządność, bezpieczeństwo i porządek światowy. Sądzę, że tacy pseudopolitycy wejdą w haniebną historię świata, ich imiona będą przeklęte przez wieki. Niech będzie z nami Bóg i prawda, zwyciężymy!
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno w Publicznej Bibliotece im. Lesi Ukrainki w Kijowie odbyło się wydarzenie poświęcone 175. rocznicy urodzin Wikentija Chwojki, wybitnego archeologa, który odkrył światu kulturę trypolską. Wydarzenie rozpoczął występ zespołu wokalno-choreograficznego „Zerniatko” pod kierownictwem Raisy Zakleckiej, zatytułowany „Jak trypolianie witali wiosnę”. Zaprezentowano wystawę rekonstrukcji ceramiki kultury trypolskiej, dzięki której można było odczuć ducha tamtej epoki. Wygłoszono także referaty badaczy historii Trypilla. W szczególności podzielili się oni interesującymi faktami i wiedzą o wyjątkowości starożytnej kultury: Ludmyła Smoli-
Tłumaczenie maszynowe
Halyna DACIUK, dziennikarka – Pani Ołeno, kiedyś powiedziała pani: “W moim życiu było wiele fantastycznych historii”. Zacznijmy od tej pierwszej. Urodziła się pani w syberyjskim Tajszecie. Dlaczego tak się stało? – Moja mama, zwyczajna dziewczyna, całkowicie oddana “ideałom komunizmu”, znalazła się w roli… zdrajczyni “Młodej Gwardii”. Co to oznaczało w radzieckim totalitarnym państwie – jest całkowicie zrozumiałe. Ówczesna dwuznaczna fraza “byłaby sprawa, a ludzie się znajdą” znajdowała swoje dosłowne potwierdzenie w “sprawach”, za którymi kryły się miliony niewinnych ofiar. Niedługo przed tym, jak II wojna światowa przekroczyła granice Związku Radzieckiego, dziadek ze strony mamy otrzymał pracę w mieście Krasnodon. Lepiej niż mama nikt o tym nie powie, więc za pani pozwoleniem cytuję z jej wspomnień: “Mnie od 10 roku życia nikt nigdzie za rękę nie prowadził. Więc kiedy przyjechaliśmy do Krasnodonu – a już zaczął się nowy rok szkolny – wzięłam swój dzienniczek z rocznymi ocenami (w tamtym czasie wystawiano je w dzienniczku) i poszłam do najlepszej szkoły – im. Gorkiego, prosto do dyrektora. Zapytał, gdzie mieszkam, i powiedział, że powinnam iść do 2. szkoły, bo jest bliżej naszego domu. Byłam pewną siebie prymuską, więc odpowiedziałam: “Bardzo dobrze, z takimi ocenami przyjmą mnie z radością”. Wtedy dyrektor wziął mój
Ołence pięć lat. Z mamą Olgą dziennik, przejrzałam – i od razu zaliczyłam do 8 klasy. Na moją wielką zgubę…” Tak moja mama znalazła się w szkole, w której uczyli się przyszli bohaterowie fadiejewowskiej “Młodej Gwardii”. Stała się jedną z najlepszych uczennic. Zaprzyjaźniła się z dziewczynką o imieniu Tonia Maszczenko. A wkrótce wojna przyszła pod same okna. Ojca, który od dzieciństwa chorował na serce, zmobilizowali na “front pracy” – kopać okopy. Mama z córką wróciły do rodzinnej Orichiwki. Przedtem Ola napisała list do chłopaka, z którym się przyjaźniła. Przeklinała hitlerowców, mówiła o wierze w Stalina i zwycięstwo, przysięgała miłość… 9 stycznia 1943 roku do Orichiwki przyjechali policjanci i zabrali Olgę do Krasnodonu: podczas aresztowań u Toni Maszczenko wykryto list, którego dziewczyna nie zdążyła przekazać adresatowi. Przesłuchania nic nie dały – Olga ze swojej wsi naprawdę nic nie słyszała o jakiejś organizacji. Tymczasem moja babcia, za radą “wtajemniczonych”, przyniosła policyjnej zwierzchności dwie “tureckie” szale (wszystko, co zostało z posagu po wymianie na chleb w czasie głodu) i butelkę samogonu. Niezdarną “pisarkę” wypchnięto między ramiona. 2 marca, w siedemnaste urodziny Olgi, do Orichiwki dotarł SMIERSZ. Sądzili, dali “dziesiątkę” – jak większości, której udało się uratować z policji. A po kilku latach Stalin polecił swojemu bliskiemu literatowi Fadiejewowi napisać książkę o młodych krasnodończykach – taką, żeby wychowywała niejedno pokolenie fanatycznie oddanych. I, oczywiście, jeśli są bohaterowie, muszą być i zdrajcy. Rolę “zdrajczyni” napisano dla mojej mamy: wiek, miejsce nauki, posiadanie wyroku – wszystko całkowicie odpowiadało. Etapowali do Moskwy – do Lefortowa. Dniami i nocami bili, torturowali, nie dawali spać. Wymóg jeden: “Podpisz zeznanie”. I “dowód” jeden: “Pisarz książkę pisze, tam będzie powiedziane, że ty jesteś zdrajczynią!” Nie podpisywała. Po jednym z przesłuchań rozbiła głowę o ścianę celi. Odratowali. Mit potrzebował jej żywej. Oldze było 20 lat i miała otwartą formę gruźlicy. A w celi pojawiła się “życzliwa”: “Podpisz, dziewczynko, pojedziesz na strefę, trafisz do szpitalika, podleczą, a tu zgnijesz”. Podpisała. Miała nadzieję, że rozstrzelają, wolała, żeby męki wreszcie się skończyły. Skazali “tylko” na 15 lat. Zleceniodawcy znali prawdę. Na strefie w Kazachstanie ją rzeczywiście trochę podleczyli. Do tego – słoneczko, piasek cieplutki. I nowe przyjaciółki – zachodniaczki. Przeważnie łączniczki UPA, mamy, siostry, narzeczone wojaków. Tak moja przyszła mama dowiedziała się prawdy o naszej wielkiej, heroicznej i krwawej historii. Tak stała się prawdziwą Ukrainką. 16 maja 1954 roku Steplag ogarnęło jedno z największych w Gułagu powstań, znane jako Kengirskie. Trwało 42 dni, podczas których moi rodzice – Olga Ladśka-Bondarenko i Ferenc Varkonyi, lekarz, Węgier niemieckiego pochodzenia, wzięli ślub. Świadkami byli jeden z organizatorów powstania, wojownik UPA Wołodymyr Karatasz i jego przyszła żona Nusia (Hanna) Ludkewycz. Z małżeństwem Karataszów mama przyjaźniła się do ostatnich dni pana Wołodymyra. Nazywał mamę “bliźniaczką”: oboje urodzili się 2 marca 1926 roku. Podczas powstania z części aparatu rentgenowskiego ojciec i jego przyjaciele zmajstrowali radiostację. Powiadają, że ich: “SOS! Nas zabijają!” słyszano w wielu krajach Europy. Jednak, jak pisał Ołeksandr Ołeś, “Europa milczała”. Kiedy na powstańców ruszyły czołgi, ukraińskie dziewczęta, próbując ochronić mężczyzn, wzięły się pod ręce i wyszły im naprzeciw. Ale czołgi nie zatrzymały się… Moja mama cudem przeżyła. Organizatorów rozstrzelali. Najaktywniejszych etapowali do różnych obozów. Mamę – do Ozerłagu, między Tajszetem a Brackiem. Tam właśnie się urodziłam. A potem po mnie, dziewięciomiesięczną, która umierała z niedokrwistości, przyjechali babcia i dziadek. Było jeszcze mnóstwo innych fantastycznych historii. Jak mnie zabierano do domu dziecka, a mama ogłosiła suchą głodówkę i dopięła swego, żeby mnie oddano jej rodzicom. Jak babcia i dziadek wieźli mnie pociągiem przez cały Związek, a naczelnik pociągu powiadamiał od stacji do stacji, że wiozą niemowlę, i kobiety wynosiły mleko. Jak mi przetaczali babciną krew. Jak pewnego wrześniowego dnia do chaty weszła nieznajoma wychudzona kobieta, a babcia namawiała mnie, bym objęła mamę, a ja chowałam się za babciną spódnicę: “To nie mama, to ciocia cuza!” I jak… Ale, chyba wystarczy. Tylko tej historii wystarczy nie na jedną książkę… Chcę tylko podziękować pani, pani Halino – przecież pani była wśród pierwszych, którzy upublicznili naszą rodzinną historię w prasie, a potem napisała pani o mojej mamie w swojej unikalnej książce “Jedna z nas”. Jeszcze – historykom Łesi Bondaruk, Wołodymyrowi Wiatrowyczowi, Ołeksandrowi Zinczence, Wachtangowi Kipiani, dziennikarce Oldze Unhurian i wielu, wielu ludziom, którzy odradzają naszą prawdziwą historię. Wy wszyscy tak wiele zrobiliście dla przywrócenia uczciwego imienia mojej mamy. 13 maja 1956 roku zastrzelił się przewodniczący Związku Pisarzy Radzieckich Ołeksandr Fadiejew. 31 sierpnia 1956 roku moja mama została zwolniona z usunięciem wyroku. 16 marca 1990 roku Ladśka Olha Ołeksandriwna została w pełni zrehabilitowana z braku znamion przestępstwa. – Opowiadała pani, że uświadomiła sobie pani bycie Ukrainką w dzieciństwie, w małej wsi Orichiwka. A to Ługańszczyzna, nawet nie słobodzka, a donbaska jej część... – Jeszcze jedno świadectwo, że Donbas to Ukraina. To było unikalne środowisko. Ukrainą było wszystko dookoła. Drzewa, kwiaty, owady, ptaki, zwierzęta nazywały się po ukraińsku. Wszystko mówiło i śpiewało po ukraińsku. Chyba że Miszyn, wiejski pijak i były enkawudzista, czasem darł się na cały zaułek, że “bronia kriepka, i tanki naszi bystry”. Po raz pierwszy usłyszałam rosyjski, czy raczej gwarę, którą jej użytkownicy uważali za rosyjski, w wieku sześciu lat, kiedy trafiłam do szpitala w miasteczku – nie mylić z treścią – Krasnodonie. Byłam bardzo oczytanym dzieckiem, więc postanowiłam zademonstrować rówieśnikom swoją wiedzę: “A zgadnijcie, dlaczego pies dyszy?”. Oni aż za brzuchy się złapali: “Chiekaet, chiekaet! Wot umora!” A ja stoję, mrugam, nie mogę zrozumieć, dlaczego im tak śmiesznie. W naszej chacie bardzo kochano książkę. Długimi zimowymi wieczorami siadaliśmy dookoła lampy naftowej, każde ze swoim. Babcia czytała swoją ulubioną szewczenkowską “Najmyczkę”. A ja półokiem pilnuję, kiedy babcia dotrze do wyznania Hanny, że ona jest prawdziwą matką Marka. Wreszcie babcia szepcze: Prowadząca wiec na rzecz Niepodległości. Ługańsk, 1990 r. 1978 r. Ługańsk, Poezja, Miłość...
Wybacz mi! Karałam się Cały wiek w cudzej chacie… Wybacz mi, mój synku! Ja… ja twoja matka… Łzy drobnym groszkiem toczą się z jej oczu, a ja też chlipię, i tak mojemu sercu tęskno, a zarazem słodko. A to już my z moim dziadkiem Sańkiem śpiewamy, aż w uszach dźwięczy: “A pod górą, jarem doliną kozacy idą!” Czasem dziadek i jego przyjaciele, Anton Karban i Ołeksa Jakymenko – “Ciepły Oleszek”, – śpiewali, ale to już cicho, duszą: “Myśli moje, myśli moje, biada mi z wami…” Kiedy mama, ciężko pracując w malarni w zakładzie budowy lokomotyw “Zakład OR”, otrzymała jednopokojowe mieszkanie w chruszczowce, musiałam przeprowadzić się z rodzinnej wsi do obcego, nieprzyjaznego Ługańska. Stało się tam mojej Ukrainie ciasno i duszno: w szkole nawet nauczycielka języka ukraińskiego mówiła tak, jakby szła bokiem, pod ścianą. Wielu było uczniów “zwolnionych” z ukraińskiego. Na przykład dziecko ma chore stawy, więc z ukraińskiego je zwalniano. A z wychowania fizycznego – nie. Proswitok – obwodowa gazeta młodzieżowa, ukraińskojęzyczna. Prenumerowałam ją i “połykałam” w mgnieniu oka. Swoje pierwsze wiersze tam wysłałam. Kilka po rosyjsku – nie ma co ukrywać, nieudolnych. Więcej po ukraińsku. Aż otrzymuję list: zapraszają na spotkanie w redakcji. Podpis: “Iwan Nyzowyj, przewodniczący obwodowego zrzeszenia literackiego imienia Wołodymyra Sosiury”. Tak po raz pierwszy zobaczyłam prawdziwego poetę, usłyszałam wykwintny, barwny język. Nyzowyj powiedział, żebym pisała tylko w ojczystym. I stał się moim przyjacielem, bratem aż do swojego ostatniego ziemskiego kroku. I powróciła do mnie w zrusyfikowanym Ługańsku moja Ukraina. Mykyta Czerniawski, Iwan Sawycz – moi starsi nauczyciele. Mykoła Mirosznyczenko, Petro Biływoda, Serhij Czyrkow, Wasyl Starun – poeci ukraińskiej nadpotęgi, których dała nasza ługańska ziemia. Z tych stron także świętej pamięci Ołeksandr Biłokobyłśkyj, wspaniały dziennikarz, pani mąż, pani Halino. I Tania Stus, obecnie znana pisarka, a kiedyś, po moim wyjeździe do Kijowa – redaktorka gazety Ruchu “Ługańskie Wiści”. Jurij Jenenko, wielki działacz Proświty, zastępca przedstawiciela Prezydenta do spraw humanitarnych w pierwszych czasach Niepodległości, mianowany na propozycję Wiaczesława Czornowoła. Saśko Dudnyk, szef ługańskiej palanki kozackiej, utalentowany artysta, autor herbu Ługańska. Wira Annusowa, nau- 13 lutego obchodzi swoje 70-lecie pani Ołena Bondarenko, działaczka państwowa i społeczna, deputowana ludowa Ukrainy III, IV, V, VI kadencji, zastępczyni przewodniczącego Ludowego Ruchu Ukrainy (1994–2001), redaktorka naczelna gazety Czas/Time (1997–1998), dziennikarka, pisarka. Dzisiaj pani Ołena jest gościem “Słowa Proświty”. Miałam szczęście usłyszeć wprost fantastyczną historię jej barwnego, wieloaspektowego życia i szczodrze dzielę się nią z wami. Wiele wiedziałam, ale jeszcze więcej odkryłam.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
kowica, zbieraczka materiałów o Hołodomorze na Ługańszczyźnie. Łarysa Załywna, płomienna, nieugięta obrończyni praw człowieka. Kogoś już nie ma wśród nas. Niektórych nie mogę wymienić, żeby nie zaszkodzić, bo obecnie są na naszej – nie swojej, zajętej przez wroga ziemi. Ale wszyscy oni zawsze są w moim sercu. Święci ludzie, którzy trzymali nad Ługańszczyzną Ukraińskie Niebo. – Wspomniała Pani o Ruchu. To właśnie Pani stała na czele ługańskiej wspólnoty Ruchu. Jak to było – według Pani słów, “w zrusyfikowanym, nieprzyjaznym Ługańsku”? – Poczucie, że wszystko jest nie tak z nami wszystkimi, z krajem, gromadziło się latami. Gdzieś w wieku piętnastu lat dowiedziałam się od mamy prawdę o strasznej niesprawiedliwości, wyrządzonej jej, o powstaniu w Kengirze i o moim ojcu. Nieco wcześniej – od babci – o strasznym Hołodomorze oraz naszych krewnych, zmarłych z głodu, rozkułaczonych, wywiezionych na Sybir przez moskiewską władzę. Iwan Nyzowyj blisko przyjaźnił się z Hryhorijem Czubajem, uczył się z nim razem w moskiewskim instytucie literackim (niemało naszych twórców “przeczekiwało” tam, uciekłszy ze szponów KGB, które najbardziej szalało na Ukrainie i w republikach Bałtyku). Przywiózł Iwan kiedyś rękopiśmienny tekst “Szopki” Czubaja. Z czasem w czasopiśmie “Donbas” wyszła recenzja Hryhorija na temat mojej książeczki – do dziś ją przechowuję. Jeszcze Iwan przynosił przepisane własnoręcznie wiersze Stusa, “Noc Iwana Bohuna” Winhranowskiego, “Mazepę” Sosiury. Już później, w redakcji gazety zakładowej w Ługańskiej fabryce odzieżowej (nawiasem mówiąc, gazeta nazywała się “Patriota Ojczyzny”) poznałam Wasyla Pokłada – intelektualistę, niezwykle porządnego człowieka. Zrobił w moim życiu kilka ważnych rzeczy. Nalegał, że trzeba żądać rehabilitacji mojej mamy. Zapoznał z Jurijem Kozowskim, wykładowcą instytutu pedagogicznego, przyszłym pierwszym przewodniczącym Ługańskiego Ruchu, autorem pierwszych na Ługańszczyźnie prawdziwych publikacji o “Młodej Gwardii” i “lokomotywą” przeglądu sprawy mojej mamy. Przed wyjazdem na Zjazd Założycielski Ruchu ostrzeżono mnie w pracy, że mnie zwolnią. Zadzwoniłam do Wasyla. On po prostu powiedział: “Możesz wyjść na plac? Wychodź”. Na zjazd przybyliśmy jako goście. Po powrocie zabraliśmy się wraz z podobnie myślącymi ludźmi do tworzenia Ruchu. Potem był Łańcuch Zjednoczenia jedną z centralnych ulic – Oboronną, ustawienie Krzyża pamięci ofiar Hołodomoru na Ługańszczyźnie, wydawanie gazety Ruchu, współpraca z ruchem górniczym… Nawiasem mówiąc, dzięki tej współpracy kolektywy kopalń im. Menżyńskiego oraz “Karbonit” wysunęły Wiaczesława Czornowoła na kandydata na prezydenta Ukrainy… Podczas kampanii Referendum i wyborów prezydenckich kierowałam obwodowym sztabem Ruchu – jako przewodnicząca krajowego Ruchu i zaufana osoba kandydata na prezydenta Wiaczesława Czornowoła. Piękne, niezapomniane czasy. Ot wyobraźcie sobie: noc po Referendum. Przycupnęliśmy przy odbiorniku w małym pokoiku na 16. piętrze hotelu “Ługańsk”, wynajętym na czas kampanii. Czekamy na pierwsze wyniki. Świt. I w całkowitej ciszy – uroczysty kobiecy głos: “Dzień dobry, Niepodległa Ukraino!”. A za oknem, przez poranne zmierzchy, pustą ulicą Oboronną pędzi motocykl z wózkiem (u nas mówią “lulka”), a w tej lulce nasz przewodniczący miejskiego Ruchu Wałerij Musijczuk wymachuje olbrzymią niebiesko-żółtą Flagą i coś krzyczy, pewnie “Sława Ukrainie!”. A łzy nieustannie płyną z naszych oczu, i szczęście takie – wydaje się, serce wyskoczy z piersi i poleci nad światem. Półtora roku później pan Wiaczesław zaprosił do Kijowa – by objąć dział analizy politycznej w Sekretariacie Ludowego Ruchu Ukrainy. A jeszcze rok później wybrano mnie na zastępczynię przewodniczącego Ruchu. Odpowiadałam za kierunki agitacyjne, wydawnicze i medialne. – Trudno było, pani Ołeno? – Pierwszy czas gnębili mnie porządnie. Tutaj ruchowskie tuzy, “maściści politycy”, a tutaj ja – wschodniaczka, prowincjonalna “wyskoczka”, a na dodatek – o Boże! – kobieta. Wszystko, co mogłam, to przeklęcie pracować i uczyć się. Od starszych kolegów, w “szkole Czornowoła”. Od pierwszych dni bardzo wspierał mnie przewodniczący Sekretariatu Ruchu Mychajło Bojczyszyn. Mieszkaliśmy prawie obok: Mychajło z Lubomyrą – na Obserwatorskiej, a ja w akademiku w zaułku Nestorowskim. Pracowaliśmy do późnych godzin, nierzadko wracaliśmy tramwajem, a to i pieszo, dużo rozmawialiśmy. Mychajło z entuzjazmem opowiadał o idei Bałtycko-Czarnomorskiego kolektora naftowego, która miała uniezależnić Ukrainę od dostaw ropy z Rosji. Sądzę, że lobbowanie tego projektu mogło stać się główną przyczyną porwania Bojczyszyna. Sprawa do dziś nie jest wyjaśniona. Czułam wsparcie organizacji krajowych – sama przecież przyszłam z tego środowiska. Z dziennikarstwa nie zrezygnowałam, to miłość całego życia. Zresztą jak bez dziennikarstwa obok Czornowoła – dziennikarza i publicysty z Bożej łaski. Propozycję Szefa, by objąć redakcję gazety “Czas/Time”, przyjęłam niemal z przerażeniem: ogromne zaufanie i nie mniejsza odpowiedzialność. Wśród największych skarbów mojej pamięci – czasy “Czasu”, koledzy i koleżanki, autorzy i współpracownicy – utalentowani, myślący, patriotyczni ludzie. I twórcza przyjaźń z Hałyną Daciuk, Olą Unhurian, Ołeksandrą Parachonią, Wiktoriją Andriejewą, Serhijem Naboką. – Mówiła Pani o “szkole Czornowoła”… – Wiaczesław Maksymowycz był moim największym Nauczycielem – w dziennikarstwie, polityce, życiu. On był prawdziwy. Tego nie można wyćwiczyć, zagrać, to jest istota człowieka. Jego szlachetność, naturalność, swoboda w komunikacji z każdym rozmówcą. Niektórzy, mając przed sobą tylko przykład nadętych kompartyjnych bonzów, czasem zarzucali mu “prostotę” i “dostępność”, na co on żartobliwie odpowiadał: “Jestem taki jaki jestem, późno mnie przeedukowywać!”. W siłę swoich obowiązków musiałam razem z panem Wiaczesławem niemało podróżować po Ukrainie – od Doniecka do Użhorodu. Wszędzie on w mgnieniu oka “obrastał” tłumem. Czasem natrafialiśmy w drodze na malusieńką knajpkę, jedną na kilkaset kilometrów. Ot wzięliśmy po kawie, ledwo zamierzaliśmy łyknąć, jak tu nagle: “O, Czornowół! A niech pan powie, panie Czornowóle… a niech pan wyjaśni… a niech pan doradzi…”. Myślicie, że choć komukolwiek odmówił? Traktując wszystkich ludzi jak równych sobie, pan Wiaczesław, człowiek wysokiej godności, na wszelkie sposoby unikał spoufalania się: bardzo Czasy “Czasu”. Redaktorka naczelna gazety “Czas/Time”
mało komu mówił „ty” i nie pozwalał klepać się po ramieniu. Czasem pytają mnie, jaka, moim zdaniem, była rola Czornowoła w życiu Ukrainy. A jaka jest rola Ukrainy w jego życiu? Przecież on sam był Ukrainą. Wydzierał z wrogich pazurów jej wolność jak własną – głodując na śmierć, narażając się na niebezpieczeństwo utraty, w dosłownym sensie, życia. Miłość Czornowoła do Ukrainy była żywa, działająca, budził ją, potrącał, mówił do niej ze wszystkich możliwych trybun i majdanów, niestrudzenie budował ją wszędzie – w parlamencie, w Ruchu, w sobie, w każdym człowieku, którego spotykał. Często wspomina się: Czornowół recytuje z pamięci wstęp do „Mazepy” Sosiury. Dokładniej, wygłasza. Ale tak, jak nie potrafiłby żaden aktor. Bo to już niby nie Sosiura, to on sam – dziecko Ukrainy, którego imię, przez dziwny zbieg okoliczności, oznacza „największa sława” – całym sercem wypowiada: „Szedłem krwawymi żytami, I znów pójdę, gdzie huk i mgła, Tylko jednego pragnę, mamo, Żebyś szczęśliwa była”. Boże… mówię to i znów, jakby tam, na jego drodze krzyżowej, zbieram i zbieram w garść tę rozsypaną pszenicę, to krwawe żyto, a oczy od łez świata nie widzą… – Przez czternaście lat była pani deputowaną Rady Najwyższej. Jakie wydarzenia stały się brzemienne w skutki? Co uważa pani za swoje sukcesy, osiągnięcia? – Zdobycie Niepodległości. Uchwalenie Konstytucji. Wybory Prezydenta Ukrainy – pierwsze, w 1991 roku, w zespole Czornowoła, i w 2004 roku, w których byłam pełnomocnikiem Wiktora Juszczenki w okręgu wyborczym numer 97 na Kijowszczyźnie. Pomarańczowa Rewolucja. Rewolucja Godności. Najszczęśliwsze wydarzenia w życiu osobistym – narodziny córeczki i wnuka. Najtragiczniejsze – zabójstwo Wiaczesława Czornowoła. Rok 2014, początek wojny, utrata rodzinnego domu. Utrata z rzędu trzech drogich mi osób – mamy, męża, ojca mojej córeczki. Luty 2022 roku, który trwa do dziś, i 2019 rok, od którego zaczęła się najstraszniejsza bieda mojego narodu… Za osiągnięcia uważam wszystko, co udało się zrobić w ciągu czternastu lat w parlamencie i sześciu lat w składzie Stałej Delegacji Rady Najwyższej Ukrainy w Zgromadzeniu Parlamentarnym Rady Europy. Wszystko, co udało się zrobić w okręgu, gdzie pracowałam na zlecenie frakcji: rejony berdyczowski, czudniwski, miasto Berdyczów – Żytomierszczyzna, która stała się bliska. Szczerze jestem dumna, gdy mówią, że znano mnie we wszystkich wsiach. Ludzie z tych wsi do dziś dzwonią, składają życzenia z okazji świąt i to jest bardzo wzruszające. Przez wiele lat kierowałam podkomitetem ds. równych szans w Komitecie ds. praw człowieka, mniejszości narodowych i stosunków międzynarodowych. Szczęście – kontynuować sprawę, u której źródeł stały Sofia Rusowa, Ołena Pcziłka, Łesia Ukrainka, Olha Kobylańska. Drogę, którą szły, pokonując opór władzy, a i niemałej części społeczeństwa, tysiące ukraińskich kobiet. W imię tego, co obecnie nazywamy europejskimi wartościami: równych praw i możliwości dla wszystkich. Zostały uchwalone ustawy o zapewnieniu równych praw i możliwości kobiet i mężczyzn; o zapobieganiu i przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz przemocy w rodzinie. W czerwcu 2011 roku z mojej inicjatywy w ZPRE odbyło się wysłuchanie „Sytuacja kobiet na Ukrainie”. W tym samym roku Ukraina podpisała Konwencję Rady Europy o zapobieganiu i zwalczaniu przemocy wobec kobiet i przemocy domowej, znaną jako „Konwencja stambulska”. W 2022 roku została ona ratyfikowana. Jestem wdzięczna ukraińskim deputowanym z międzyfrakcyjnego zrzeszenia „Równe szanse”, przede wszystkim Irynie Heraszczenko, Marii Ionowej, Ołenie Kondratiuk, za ich wytrwałą pracę. Miałam zaszczyt pracować i rozmawiać z ludźmi, których obecnie nazywa się gigantami narodu: Wiaczesław Czornowół, Łewko Łukjanenko, Sława Stećko. Legendarne osobistości Łeś Taniuk, Pawło Mowczan, Wołodymyr Jaworiwski, Henrich Ałtunian. Mychajło Kosiw, z którym i jego rodziną łączy mnie ponad trzydzieści lat przyjaźni. A czyż nie jest fantastyczna historia o tym, jak my, dzięki bratniej duszy – pani Lubow Hołocie – odnalazłyśmy się i zżyłyśmy ze „Słowem Proświty”? Nie wyobrażam sobie swojego życia bez tego profesjonalnego, inteligentnego wydania, które tworzą prawdziwi patrioci i patriotki Ukrainy. Na jego łamach ujrzały świat moje ekskluzywne cykle publicystyki „Swoi. Kto podpierał ukraińskie niebo nad Ługańszczyzną” oraz „Ludzie z Miasta Marii”; utwory prozatorskie, artykuły, wiersze. Kiedyś pani Luba mówiła, że chciałaby wydrukować moją rozmowę z mamą. Nie zdążyłam… Obiecuję, przyniosę wspomnienia mamy. – W czasach strasznej wojny nie możemy ominąć tego tematu… Część Ukrainy jest okupowana przez wroga, także i pani rodzinna Ługańszczyzna… – Rodzinna… W 1994 roku, decyzją Centralnego Kierownictwa Ruchu, kandydowałam do Rady Najwyższej Ukrainy w Ługańsku. Głównym celem było wyjaśnienie naszych idei i stanowiska. W tamtym czasie pracowałam już w Kijowie, w Sekretariacie Ludowego Ruchu Ukrainy. Przed wyjazdem poszłam pożegnać się z jednym z zastępców przewodniczącego. Patrzył na mnie przez jakiś czas jak na egzotyczną lub beznadziejnie chorą istotę, a potem wyrocznił: „Po co ci to? To przecież stracone terytorium…” Kontynuacja na str. 6 Na Międzynarodowym forum sił narodowych i narodowo-demokratycznych. Wśród obecnych – V. Havel, V. Landsbergis, L. Wałęsa, W. Czornowół. Lohitelek, 1996 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «Ołena Bondarenko: “Życie to najbardziej fantastyczna z historii”», s. 4
Zakończenie. Początek na str. 4—5. Sądzę, że w przeważającej mierze właśnie taki był stosunek ukraińskiej władzy do Donbasu. Tamtejsi prorosyjscy feudałowie dyktowali Kijowowi swoje “zasady”, a w Kijowie potulnie się na nie zgadzano. Ta polityka sprzyjała mentalnej rosyjskiej aneksji Donbasu, a z czasem – także terytorialnej. Z Doniecka, Makiejewki, Gorłówki, Jenakijewego, Ługańska, Ałczewska, Kadijiwki oraz innych przemysłowych miast Donbasu zaczynała się moskiewska operacja informacyjno-psychologiczna, która przez dziesięciolecia kształtowała i podsycała tolerancję wobec inwazji. Wszystkie te “spasibo diedu za pobiedu”, “biessmiertnyje połki”, “piesni wojennych liet”, te niekończące się “wojennyje” filmy, to życie w całości w rzeczywistości, zastygłej na dacie 1941, – to nic innego, jak przygotowanie do nowego etapu wojny, którą Moskwa prowadzi przeciwko Ukrainie nieprzerwanie od ponad 300 lat. Za młodu kilka razy musiałam jeździć do Moskwy, do kliniki okulisty Fiodorowa. Pamiętam nieprzyjazność, brak przytulności – słowem, obcy kraj. Ot, to uczucie narastało z każdym przyjazdem do Ługańska, aż w końcu przerodziło się w niepokojące przeczucie niebezpieczeństwa. W leksyce rodaków zapanowało słowo “nienawidzę”. Wobec konkretnych urzędników i ogólnie kijowskiej władzy, wobec postaci historycznych czy wydarzeń, wreszcie wobec języka ukraińskiego, którym, jak narzekano, “zmuszają pisać raporty”. Odczuwam winę: ja też przez pewien czas miałam nadzieję, że uda się “stopniowo zaadaptować”. A taka postawa była tam odbierana jako słabość. Bo w Donbasie rozumieją tylko siłę. O “przegrane terytorium” nie walczono. Oddano je na pastwę potwora, a on w cieplarnianych warunkach nabierał mięśni. Dopóki nie wypełzł i nie wpuścił wroga do domu. Niedawne wstrząśnienie: pojmani okupanci, czyściutki język ukraiński: “Jestem z Gorłówki, nauczyciel historii, a ja z Lisiczańska, wykładowca college’u”. Cóż wy, ziomkowie, sukinsyny, narobiliście? Cóż my narobiliśmy?.. Ługańsk prawie przestał mi się śnić. Ostatni raz przyśnił się Szewczenko. Niewielkie popiersie, które kiedyś podarował mi Iwan Nyzowyj na urodziny, ono zostało w moim ługańskim mieszkaniu. Jakby marmurowy Szewczenko patrzył na mnie, a po jego policzkach, białych jak śnieg, łzy płyną strumieniami. A oto moja wieś wciąż mi się śni. Kolory, zapachy, a najbardziej – dźwięki. Drzwi skrzypią. Te domowe, te od sieni, te w kuchni – każde inaczej. Szpak na moreli przedrzeźnia kota. Pszczoła na słoneczniku brzęczy. Nagle od wiatru szum przeleci przez sad. Ktoś motocyklem przeharczy w środku nocy. Moje korzenie, mój świat, wszystko, bez czego ani żyć, ani umrzeć po ludzku. I ta moskiewska gadzina depcze mój świat, moje korzenie. Zabija naszych staruszków – nasz genokod, dzieci – nasz genofond. Teraz my, niezłośliwi, łagodni, wyjęliśmy ze swoich zapowiedzianych skrzyń najbardziej potrzebne teraz słowa: wściekłość i nienawiść. Niech płoną one świętym płomieniem, dopóki nie spłonie i nie obróci się w popiół moskiewska horda. – Czego, według Pani, potrzebujemy dzisiaj najbardziej? – Najbardziej potrzebujemy jedności narodowej. Zwyciężają narody zjednoczone w pięść, w monolit. Przegrywają ogarnięte niezgodą. Najpierwszymi poplecznikami wroga są niezgoda i zwątpienie. Rosja atakuje nas nie tylko na polu bitwy. Ona nieustannie stosuje ich Międzynarodowego Legionu na początku 2022 roku, ma doświadczenie wojskowe, był w Afganistanie na początku lat 2000., gdzie służył w wojskach powietrznodesantowych USA. Inny ochotnik z Ameryki podzielił się swoją historią: “Mój znak wywoławczy to “Waldo”, na cześć książkowej postaci w pasiastym swetrze, którą trzeba znaleźć na obrazku. Ot tak i ja, chowam się gdzieś na Ługańszczyźnie i czekam na Rosjan”. “A ja mam znak wywoławczy “Sassy” – na cześć postaci popularnego serialu. Mam doświadczenie wojskowe, dobrą formę fizyczną. Dobrze wykonuję swoją pracę”, – mówi trzeci ochotnik. Ci chłopcy to Amerykanie, ale w ich pododdziale są towarzysze broni z różnych krajów, wszyscy oni znaleźli wspólny język i ramię w ramię. Bohaterowie filmu – ochotnicy-wojskowi Międzynarodowego Legionu GUR MO, pododdziału Ronin Team.
technologie negatywnego wpływu na naszą świadomość, kultywuje nastroje paniczne, zwątpienie. Musimy przeciwstawić temu jedność i siłę ducha. Tak, Rosja to wróg widoczny, nieukrywany. Ale czy wszystko jest w porządku wewnątrz naszego społeczeństwa? Pogromy generalicji, napuszczanie cywilów na wojskowych, miejscowych na przesiedleńców, uchylających się od służby na TCK, hipotetycznych wyborców na proukraińską opozycję; monopolizacja przestrzeni informacyjnej; odrzucanie samej idei Rządu jedności narodowej czy, raczej, ratunku narodowego. Kto to czyni? Kto ignoruje święty obowiązek władzy – cementować naród, prowadzić do jedynego możliwego celu i jedynej gwarancji samego istnienia Ukrainy – do Zwycięstwa? Ukraińskie społeczeństwo w najcięższych czasach jednoczyło się i zwyciężało. Musimy, jesteśmy zobowiązani zjednoczyć się i zwyciężyć. – Jakie ono jest – oblicze Zwycięstwa? – Najprawdziwsze i najstraszniejsze, jak ramię w ramię wykonują zadania na froncie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Oprócz kadrów z ochotnikami, reżyserzy proponują widzom spojrzeć na wydarzenia historyczne w kontekście walki Ukrainy z Rosją, na parady rosyjskiego sprzętu w Moskwie, który w 2014 roku przekroczył granice Ukrainy, oraz kadry z deokupowanych miast z masowymi grobami zamęczonych ukraińskich obywateli, wojenne pejzaże pól słoneczników gdzieś na Charkowszczyźnie czy Ługańszczyźnie. W przeciwwadze do tego twórcy filmu pokazują nam USA, memoriał pamięci bohaterów II wojny światowej, myśli przeciętnych Amerykanów o wojnie w ogóle, a w Ukrainie w szczególności. Wszystko to przyprawione jest odrobiną żargonu wojskowego i humoru, dlatego film odbiera się lekko, ale zmusza do przemyśleń o tym, co się zobaczyło, już po seansie. Reżyser Wołodymyr Tychyj zaznaczył, że w pierwszej kolejności ten film kręcono dla amerykańskiej publiczności, ale w trakcie zespół zrozumiał: to ważna historia, którą musi zobaczyć także ukraiński widz: „Nasz film – to nie po prostu historia o wojnie, to historia o ludziach, którzy mimo różnic w kulturach i językach wybrali walkę o sprawiedliwość i wolność. Historie obcokrajowców, którzy przyjechali do Ukrainy, odzwierciedlają nie tylko ich odwagę, ale i głęboką solidarność, która jest kluczowa dla mnie, o Zwycięstwie powiedział swego czasu Mykoła Winhranowski: …Gdzie ten próg? Nie ma progu. Gdzie rodowód? Nie dowiodę. Całuje cicho Zwycięstwo Wargami białymi wdowę… A żal żalu jeszcze zrodzi, W pusty wyjrzy rękaw… Stoi naród mój i narody Z zawiadomieniem o śmierci w rękach. Wiersz o innym Zwycięstwie, dawniejszym. Ale jest w nim wielkie proroctwo o Zwycięstwie przyszłym. Gdzie za fasadą oślepiającego szczęścia – niewysłowiony ból, bezsenne rozmyślania, wielka praca. Po Zwycięstwie będziemy musieli nie tylko odbudowywać to, co zniszczyły moskiewskie nieludzie. Aby iść dalej, będziemy musieli przeżyć i przemyśleć żal, dużo pracować nad sobą, wyciągnąć wnioski ze strasznego doświadczenia historycznego. Aby przetrwać jako naród i żyć pełnowartościowym życiem, na które zasłużyliśmy swoim bezprecedensowym Oporem, swoimi niezagojonymi stratami – trzeba będzie pozbyć się infantylizmu, konsumpcjonizmu, przestać wierzyć szulerom i błaznom od polityki, pustym opakowaniom. Będziemy musieli dorosnąć. Czasu na to niewiele. Trzeba już, teraz. „A wy pracujcie i nie kłóćcie się” – to bardzo aktualna, mądra rada mojej ulubionej Sofii Rusowej. – Dziękuję, pani Oleno. Wiem, że to tylko część fantastycznych historii, które przypadły w udziale pani losowi. Mam nadzieję, że zostaną one opublikowane w książkach pani wspomnień i wspomnień pani mamy. – Chyba, pani Halino, najbardziej fantastyczną z moich życiowych historii – jest samo życie. Niczym ogromna mozaika, złożyło się ono z mnóstwa wydarzeń i spotkań, strat i odkryć, miłości i zakochania, przyjaźni i zaufania, twórczości i tworzenia rodzimego Ukraińskiego Świata. Rozmawiała Halina DACIUK Redakcja tygodnika „Słowo Proświty” szczerze gratuluje naszej sławnej autorce z okazji urodzin! Szanowna pani Oleno, życzymy pani natchnienia, optymizmu, spełnienia wszystkich zamierzeń i jeszcze wielu twórczych lat w szczęśliwej, wolnej Ukrainie! zrozumienia globalnej walki o pokój”. „Obraz wchodzi do szerokiej dystrybucji na ekrany kin niemal w całej Ukrainie. Dla nas to wielki zaszczyt i jednocześnie wyzwanie. Ale wierzymy, że film znajdzie oddźwięk w sercach widzów i widzek, którzy przyjdą go oglądać”, – podzieliła się wykonawcza producentka filmu Bohdanna Semen. Film ma zainspirować także Ukraińców do mobilizacji w obronie rodzinnej ziemi. Cały zysk ze sprzedaży biletów zespół „Wawylon’13”, który stworzył ten ciekawy film, przekaże na potrzeby Międzynarodowego Legionu GUR. Ich wielkim celem jest zebranie środków na 100 dronów FPV dla różnych pododdziałów. Więc każdy bilet – to datek i nie tylko wsparcie ukraińskiego kina, ale i realne zwiększenie datków na wsparcie obrony Ukrainy. P. S. Świeża smutna wiadomość: na wojnie za Ukrainę zginął 18-letni ochotnik z Brytanii James Wilton. To było pierwsze i ostatnie zadanie bojowe Jamesa, stał się najmłodszym Brytyjczykiem, który zginął, broniąc Ukrainy. Wilton przyjechał do Ukrainy pod koniec kwietnia 2024 roku – kilka miesięcy po ukończeniu college’u. Dołączył do Międzynarodowego Legionu i przeszedł podstawowy program szkolenia. „Ja nigdy tego nie przeżyję. Nie chciałem, żeby jechał, ale był na to nastawiony. Chciał pomóc Ukrainie”, – powiedział ojciec wojownika Graham. Na wieki Chwała Bohaterowi-ochotnikowi! Przygotował Heorhij ŁUK’JANCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Niedawno na ekrany ukraińskich kin wszedł film „Jednego lata w Ukrainie” – o zagranicznych ochotnikach, którzy bronią Ukrainy w wojnie z Rosją. Mimo że jest to poważny i trudny temat, z kadrami, na które nie sposób patrzeć bez łez, w filmie reżysera Wołodymyra Tychego i producenta Andrija Kotlara wszystko zostało przedstawione w lekkiej formie, z humorem i optymizmem. Ten film powinien obejrzeć każdy Ukrainiec.
Film studia filmowego „Wawylon’13” opowiada o historiach ochotników – żołnierzy Międzynarodowego Legionu, jednostki Ronin Team. Ujęcia wywiadów z bohaterami filmu przeplatają się z ujęciami ich szkolenia na poligonie, odpoczynku i „pracy” w najgorętszych punktach frontu. Chłopcy dzielą się swoimi historiami: ktoś do 2022–2023 roku nie miał doświadczenia wojskowego, ktoś już wcześniej służył, a u kogoś cała rodzina to żołnierze. Ale wszystkich ich łączy jedno: pragnienie przywrócenia sprawiedliwości, pomocy Ukraińcom w okrutnej wojnie z podstępnym agresorem. „Ukraińcy nie chcą wiele, chcą odzyskać to, co jest ich. I tyle”, – mówi ochotnik o pseudonimie „Waldo”. Dowódca zespołu Ronin Team Mjurej opowiedział, że dołączył do wojsk-
Tłumaczenie maszynowe
Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypejki oraz Organizacji Rejonowej „Proświta” Zdjęcie autorki. Tragedią dzisiejszej Ukrainy jest dziesięcioletnia zbrojna inwazja rosyjskiego agresora. Bezlitosna pełnoskalowa wojna, która wybrała drogę grabieży, przemocy, niszczenia Ukrainy, pochłonęła tysiące istnień ludzkich cywilów i żołnierzy, którzy stanęli w obronie naszej Ojczyzny i „na tarczy” na wieki powrócili do rodzinnej ukraińskiej ziemi, trwa na wszystkich frontach. Wróg niszczy wszystko: budynki mieszkalne, infrastrukturę miast, szpitale, szkoły, muzea, teatry… Grozi bronią chemiczną, biologiczną i atomową… Agresor chce zetrzeć z powierzchni ziemi Ukrainę, ukraiński naród, język, kulturę, które w naszych czasach stały się potężną bronią, bo nasze pieśni, książki, obrazy, filmy – to nasza amunicja. Dlatego ukraińscy pisarze, dziennikarze, gospodarze, inteligencja, działacze Proświty wraz ze swoim miłującym wolność narodem walczą na froncie kulturowym, niosą prawdę o historii Ukrainy, teraźniejszości i nadziejach na przyszłość, i każdy robi wszystko, aby Ukraina odniosła Zwycięstwo nad oszalałym terrorystą i mordercą – rosją. Tak pracuje Klub Inteligencji, który działa przy Kosowskiej Centralnej Bibliotece Miejskiej. Stworzony 18 lat temu, nazwany jest na cześć znanego na Kosowszczyźnie pedagoga, krajoznawcy Ihora Pełypejki, który pozostawił znaczący dorobek naukowy o rodzinnym huculskim kraju. Klub połączył utalentowanych ludzi, którzy piszą i tworzą, są mistrzami ludowymi, nie są obojętni na Huculszczyznę i Ukrainę, swoje korzenie i historię, na krajoznawstwo, literaturę, wychowanie młodzieży. Z zawodu są tu edukatorzy, medycy, artyści, naukowcy, pisarze, dziennikarze, malarze i pracownicy bibliotek. Siłą napędową Klubu jest jego przewodniczący Zenowij Bybliuk – lekarz, krajoznawca, który 15 lutego 2024 roku ukończył 90 chwalebnych lat, oraz koordynatorka Klubu Adela Hryhoruk – naukowczyni i pisarka, krytyczka literacka i krajoznawczyni, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy. Właśnie ich – działaczy społecznych, patriotów, którym nie jest obojętny los swojego miasta i Ukrainy, zawsze można zobaczyć na wydarzeniach – wieczorach szewczenkowskich, czytaniach, okrągłych stołach, na wystawach artystów, odsłonięciach pomników i tablic pamiątkowych, spotkaniach oraz prezentacjach książek. Zawsze byli i pozostają aktywnymi uczestnikami odrodzenia wszystkiego, co ukraińskie, w rejonie i państwie w ogóle. Boli ich wszystko, chcą dotrzeć do młodych serc i udowodnić, że nasza Ukraina, jej język, zwyczaje, tradycje, stroje – to najlepsze, co mamy. Posiedzenia Klubu oraz wydarzenia przeprowadzane są zgodnie z wcześniej sporządzonym planem, pod stałym kierownictwem koordynatorki Klubu Adeli Hryhoruk. Jest ona moderatorką większości wydarzeń, wydarzenia moderują także Oksana Szkryblak – reżyserka Kosowskiego Rejonowego Domu Kultury, Wasyl Szkurhan – pisarz, przewodniczący Kosowskiego Oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Hałyna Kikot, Ulana Knyś, Oksana Pasiczniak, Iryna Bałahurak – bibliotekarki. Na wydarzenia zapraszani są kierownicy organizacji obwodu, rejonu, miasta oraz zespoły artystyczne i wykonawcy: ludowy amatorski zespół folklorystyczny „Osinne zołoto” pod kierownictwem Zoriany Romaniw, ludowy amatorski żeński zespół bandurzystek „Soniaczna struna” Kuckiej Rady Osiedlowej pod kierownictwem Switłany Łazowan; kameralny zespół skrzypków Kosowskiej Szkoły Sztuk Pięknych pod kierownictwem Dmytra Obuszaka oraz koncertmistrzyni Elwiny Zwizdaryk, zespół nauczycielski Kosowskiego Liceum imienia M. Pawłyka, trio i duet dziewczynek ze szkoły w Szeszoraach, uczniowie Kosowskiego Liceum im. I. A. Pełypejki, mistrz sztuki żywego słowa, student Iwanko Proroczuk. Posiedzenia Klubu odbywają się tradycyjnie w ostatnią środę każdego miesiąca. W czasie istnienia Klubu zrobiono wiele spraw, informacji o nich nie da się w pełni przedstawić w ramach artykułu, ale ja jako autorka większości wpisów krótko zatrzymam się na wykonanej przez Klub pracy. Posiedzenia i wydarzenia, które były przeprowadzane, poświęcone są: pisarzom-klasykom, współczesnym pisarzom, ludziom sztuki, krajoznawcom, dziennikarzom, pedagogom. Wielu z nich poświęciła swoje artykuły, a niektórym także książki pisarka Adela Hryhoruk. Członkowie Klubu Inteligencji wraz z rejonową organizacją „Proświty” Kosowszczyzny biorą udział w obchodach świąt narodowych, dat pamięci znanych postaci walki narodowowyzwoleńczej, w szczególności Mykoły Arsenycza, Myrosława Symczycza i innych. Razem z pracownikami Kosowskiej Centralnej Biblioteki Miejskiej, wydziału kultury i wypoczynku przeprowadzane są wydarzenia o charakterze narodowym i kulturowym, w szczególności upamiętnienie Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Wasyla Stefanyka, Mychajła Pawłyka, Tarasa Melnyczuka, Marka Czeremszyny, Wasyla Stusa, Marii Wład, Stepana Puszyka, Dmytra Pawłyczki; obchody Światowego Dnia Poezji, Międzynarodowego Dnia Języka Ojczystego, Światowego Dnia Pisarza, Dnia Jedności, Dnia Flagi Państwowej, Dnia Konstytucji itp. Nie zapominamy o naszych rodakach – laureatach Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Hannie Wasyłaszczuk, Wirze Wowk, Wasylu Herasymjuku, Romanie Iwanyczuku, Wasylu Łukaszku, Tarasie Melnyczuku, Dmytru Pawłyczku, Fedorze Pohrebenniku, Marii Stefiuk, Wołodymyrze Szewczuku. Z Kosowskim oddziałem Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki Klub Inteligencji przeprowadza wspólne konferencje naukowe. Klub przeprowadził wiele twórczych spotkań i prezentacji książek, które budzą zainteresowanie czytelników słowem artystycznym. W latach 2022–2024 odbyły się twórcze spotkania i prezentacje książek z: Myrosławem Łazarukiem – poetą, redaktorem naczelnym czasopisma „Bukowynśkyj żurnał”, zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, prezentacja książki „Tyłynka j łytawry”; Wasylem Chytrukiem – uczonym, pisarzem, tłumaczem, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, prezentacja książki „Drewne koroliwstwo Hucułija”; Jurijem Stefurakiem – dyrektorem, Marią Pasajluk – zastępczynią dyrektora ds. naukowych Narodowego Parku Przyrodniczego „Hucułszczyzna”, prezentacja osiągnięć NPP „Hucułszczyzna” z okazji jego 20-lecia. Odbyło się twórcze spotkanie z Adelą Hryhoruk – pisarką, członkinią Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy, zasłużoną pracownicą oświaty Ukrainy i prezentacja jej dorobku twórczego; Jarosławem Tkacziwśkym – poetą i prozaikiem, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy, zastępcą przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy – prezentacja książek; Marią Łazarowycz – filolożką, badaczką folkloru, prezentacja książki „Wełykodni hajiwky ta ihry”; Wiktorem Hawryłenkiem – kandydatem nauk biologicznych, starszym pracownikiem naukowym w NPP „Hucułszczyzna”, prezentacja książki „Askanija-Nowa: pojednannia krasy tawrijśkych stepiw i ludśkoho henija”; Hanną Biłenczuk – kołomyjską autorką, prezentacja książki „Rewerans duszi”; Mykołą Blyzniukiem – pisarzem, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem wielu nagród literackich – prezentacja dorobku twórczego; twórczą rodziną – Jurijem Porochem – mistrzem artystycznego obrabiania skóry, Natalią Jurową – artystką oraz Marią Poroch – członkinią Klubu Inteligencji oraz Organizacji Rejonowej „Proświta”, prezentacja ich dorobku twórczego.
Twórcze spotkania z Wasylem Hostiukiem – poetą-pieśniarzem, wyróżniającym się pracownikiem oświaty Ukrainy, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, prezentacja książki „Na witrażach życia”; Lubą Czuprynczuk-Kostiuk – autorką piosenek, kompozytorką, prezentacja dorobku twórczego; tandemem artystycznym – Jewdokiją Pshyk-Radysz – wykładowczynią matematyki KUPDM oraz Myrosławem Radyszem – zasłużonym artystą Ukrainy, prezentacja ich książki „Pieśni, które śpiewano we wsi Ostrów w rejonie halickim”; Lubą-Paraskewiją Strynaduk – pisarką, tłumaczką, prezentacja książki „U nas, Hucułów. Siedem książek”; Wiktorią Jaremyn – kierowniczką Kosowskiego Muzeum Sztuki Ludowej i Życia Huculszczyzny, badaczką i twórczynią innowacyjnych projektów muzealnych. Z Lidią Mareczko – mistrzynią tkaniny artystycznej, byłą pracownicą naukową muzeum – zaprezentowano jej książkę „Autentyczny strój i moda przedmieścia Kosowa lat 1920–1950”; Kateryną Domanską – współczesną ukraińską autorką z miasta Dniepr, prezentacja książki „Czyż można zasypać morze?”; Ołeksandrem Maslanykiem – pisarzem, publicystą, redaktorem naczelnym czasopism „Huculszczyzna i Pokucie” oraz „Grażda”, zasłużonym dziennikarzem Ukrainy oraz Romanem Horakiem – pisarzem, prozaikiem, badaczem twórczości Iwana Franki, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, zasłużonym pracownikiem kultury Ukrainy, prezentacja ich dorobku twórczego; Jewhenem Baranem – przewodniczącym Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Anatolijem Kyczynskim – poetą z Chersońszczyzny, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, prezentacja ich dorobku twórczego; Wasylem Szkurhanem – pisarzem, przewodniczącym Kosowskiego oddziału Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, prezentacja dorobku twórczego; Bohdanem Tomenczukiem – poetą, laureatem nagrody im. W. Stefanyka, dyrektorem Iwano-Frankiwskiego Regionalnego Centrum Oceny Jakości Edukacji, prezentacja książki „Wyszyj, mamo, kamizelkę kuloodporną”; Ołehem Krysztopą – dziennikarzem, pisarzem, wykłady „Walczyć nie można się porozumieć”; Zenowijem Bybliukiem – lekarzem, krajoznawcą, działaczem społecznym, prezentacja dorobku twórczego; Iwanem Małkowyczem – ukraińskim poetą i wydawcą, właścicielem i dyrektorem wydawnictwa A-BA-BA-HA-LA-MA-HA, członkiem Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, prezentacja jego książek i wydawnictwa; Anatolijem Kyczynskim – poetą-liryką z Chersońszczyzny, artystą, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, prezentacja książki „Żywa i skoszona płynie we mnie trawa”; Stepanem Procukiem – znanym prozaikiem, poetą, eseistą, prezentacja dorobku twórczego; Iwanną Stef’iuk – pisarką, literaturoznawczynią, etnografką, członkinią Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, prezentacja książek „O was”, „Miejsce siły”, „Dziadkowa prawda”; Wasylem Herasym’iukiem – ukraińskim poetą, laureatem Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, prezentacja dorobku twórczego; Mychajłem Sydorżewskim – przewodniczącym Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, redaktorem naczelnym „Ukraińskiej Gazety Literackiej”, prezentacja dorobku twórczego. Członkowie Klubu Inteligencji brali udział w międzynarodowych i ogólnoukraińskich konferencjach naukowo-praktycznych, poświęconych wybitnym działaczom kultury, w II Ogólnoukraińskim zlocie młodych badaczy-krajoznawców; w interaktywnym show „O tym, jak kręcono 'Dowbusza'”. Honorowali pamięć naszych Bohaterów. Organizowali akademie literacko-muzyczne, wystawy osobiste. Wystawa „Sztuka ludowa jako marka” prezentowała produkty rzemieślnicze, które wytwarzają na Kosowszczyźnie współcześni artyści. „Krajobrazy Kosowa” – wystawa pocztówek kolekcjonera Myrosława Blyzniuka – była poświęcona Dniu Miasta i 600-leciu pierwszej pisemnej wzmianki o Kosowie. „35 lat idziemy jedną drogą” – to nazwa wystawy absolwentów Kosowskiego Technikum Artystycznego Rzemiosła Ludowego (obecnie Kosowski Instytut i Kolegium Zawodowe Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lwowskiej Narodowej Akademii Sztuki) oraz wykładowców. O życiu artystycznym Kosowszczyzny piszą także nasi dziennikarze Alisa Mudrycka, Ihor Susak, Wasyl Hlibczuk, Lilija Zajaczuk, literaci Adela Hryhoruk, Wasyl Szkurhan, współpracownicy Marija Poroch, Nadija Pasiczniak, Hałyna Kikot, Ulana Knyś, Lubow Kabyn. O życiu Klubu i jego pracy można przeczytać na łamach gazet i czasopism rejonowych, obwodowych, stołecznych, a także w wydawnictwach zagranicznych. Dziękujemy naszym obrońcom za możliwość zbierania się w przyjaznym gronie, rozmawiania od serca, sławiąc Ukrainę i najlepszy na świecie język ukraiński.
Tłumaczenie maszynowe
Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Zdjęcie ze źródeł otwartych Kijów – Czerniowce. Niewiarygodnie wrażliwa droga do Świątyni! Szczerze, przejmująco, mam nadzieję, szczęśliwie! Takie jest postrzeganie tej niepojęcie dusznej atmosfery, stworzonej przez Jubileusz Jurija Makara! W majestatycznej Czerwonej sali Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza zebrała się zewsząd różnorodność godnych ludzi – od młodych po nobliwych, mężów władzy i społeczników, wykwintne kobiety i szlachetnych mężczyzn. Człowiek wysokiej próby etycznej, obywatelskiej, intelektualnej; Pedagog, który uczłowiecza świat, ucząc studencką młodzież „być wdzięcznymi”; Strażnik najwspanialszej muzy – Historii; Przeciwnik „moskiewskiego mongolstwa”. On zawsze był i jest wśród tych, którzy wyznają dawną tradycję Czerniowieckiego Uniwersytetu: „My jeden Naród, jedna nasza Matka, jedna nasza Mowa”, którzy święcie wypełniają wzywające i wysokie Słowo Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie!” Wszystkie bóle i radości On przeżywał razem ze swoim Narodem, poczynając od dalekiego 9 września 1944 roku (niesławna umowa lubelska), kiedy w wyniku komunistycznej czystki etnicznej zmuszony był w nędznych wędrówkach chodzić „bosymi nogami” po ziemi zniewolonej Wielkiej Ukrainy. Nie poddał się, nie zagubił, nie rozpuścił wśród „innych”, zachowując narodowe „Ja”, ludzką godność i wielkie poczucie swojego Rodu i Narodu. A uchylając bramy jego twórczości życiowej, znajdujemy znacznie głębsze warstwy wartości, które stały się prawdziwym oparciem światopoglądu i normy zachowania tego znanego i znaczącego Uczonego-Pedagoga, Oświeciciela, nieustannego poszukiwacza prawdy poprzez naukę, który uświadomił sobie, że tylko prawda będzie tworzyć wolnego Człowieka i wolność Narodu. Takim rdzeniem, który zapewniał ciągłość ukraińskiej idei, były działania wielkich narodowych pasjonatów, którzy nigdy nie znikali z orbity bytu, mimo wszystkich kataklizmów i tragedii. Wydaje się, że oni zawsze przypominali o sobie, ci nigdzie nie znikli giganci ducha, którzy byli zakorzenieni na tej skrzywdzonej, ale świętej ziemi: J. Fedkowycz, O. Kobylańska, S. Worobkewycz, S. Smal-Stocki, O. Popowycz, J. Hakman, D. Zahul, W. Symowycz, O. Makowej, I. Karbulycki, D. Kwitkowski, P. Wojnowski… Dlatego ku czci Jurija Makara, zdołał on zachować tę narodową cnotę szacunku do Siebie, swojego Rodu i Narodu. W najtrudniejszych czasach, kiedy w feralnym 1970 roku studenci wydziałów historycznego i filologicznego Uniwersytetu 22 kwietnia (100-lecie urodzin kata narodu ukraińskiego uljanowa-lenina), rozkleiwszy ulotki na ulicy Uniwersyteckiej i Stasiuka (miasteczko studenckie) z żądaniem ochrony języka ukraińskiego, uznania narodowego herbu i flagi, własnej państwowości – doznali niszczycielskich represji, on zachował (jako nowo mianowany kurator kursu w 1971 r.) swoją godność, tożsamość, ukraińskość. Dlatego nie tylko jego kompetencje zawodowe, stopnie naukowe i zasługi są jego cnotami, a przede wszystkim człowieczeństwo i ukraińskość uczyniły go pewnym moralnym wzorcem, który jest wart naśladowania. To, co kiedyś dawno (w 1886 roku) profesor Smal-Stocki (unikalny szewczenkoznawca) wypowiedział na jubileuszowej uroczystości S. Worobkewycza: „My jeden Naród, jedna nasza Matka, jedna nasza Mowa”, stało się drogowskazem dla Jurija Makara, zasługując na prawo bycia ukraińskim inteligentem. Słowem i Czynem on, w rzeczywistości, wypełniał i wypełnia wezwanie wielkiego ideologa ukraińskiej państwowości W. Łypynskiego, który twierdził, że naród nie może być wszechogarniająco narodowo świadomy, ale „przedni szereg” musi zawsze takim być. Tym pasjonarnym przednim przywódcą w niszy ukraińskiej edukacji i nauki jest profesor Makar. Dlatego dzisiaj, zabierając głos przed wysoce szanowną inteligencją, najwyraźniej uzasadnione było moje utożsamianie tego znaczącego uczonego męża z innym pasjonatem ukraińskości Mykołą Arkasem, który w swoim czasie zaznaczył, że jego świętą misją i dziełem były trzy świąteczne sprawy: „Historia Ukrainy-Rusi”, opera „Kateryna” (według Szewczenki) i mikołajowska „Proświta”. A już później Jurij Makar, prawdopodobnie poczuwszy zapach wolności i ducha tej południowej kozackiej, ukraińskiej ziemi, doświadczając tułaczki represjonowanych-przesiedlonych w wyniku komunistycznych polsko-sowieckich represji 1944–1945 lat, on (przez nikogo niepowstrzymany) zaczął utwierdzać swoje własne wartości, zamknięte na soborowości, ukraińskości i wolności. Jednak najsilniejszą jego nauką, jak twierdził sam, była „moja świadoma ukraińska rodzina. W domu wisiały portrety Tarasa Szewczenki, Iwana Franki… To wpłynęło na mnie. Chcę, żeby ludzie nie zapominali historii”. Był jednym z tych uczonych-pedagogów, kto wyznawał i realizował dobrą ideę M. Drahomanowa („Dziwaczne myśli o ukraińskiej sprawie narodowej”), który jeszcze pod koniec XIX wieku proponował ukraińskiej młodzieży „pozyskiwać światowe wykształcone myśli i uczucia prosto z Europy Zachodniej, a nie przez Petersburg, Moskwę, przez rosyjskie piśmiennictwo, jak robi się to dotąd”.
Dlatego też rozrywał żelazną kurtynę „sowietów” swoimi wykładami i rozprawami naukowymi, stając się w 1977 roku inicjatorem pierwszej na Ukrainie międzynarodowej umowy z uniwersytetem w mieście Saskatoon (Kanada). Swoista bomba dla ówczesnego reżimu radzieckiego, gdyż takie umowy z powodów politycznych praktycznie nie były dopuszczane, aby nie psuć „ducha radzieckiego człowieka”. Toteż dla niego decydującymi w twórczości życiowej, będąc (27 lat!) dziekanem wydziału historycznego, akademikiem czterech akademii, „honorowym” wielu uniwersytetów, po nabraniu szczególnego znaczenia, stały się trzy inne wierzchołkowe cnoty (według Arkasa), którymi żyje do dziś. Prawda, a nie metafora. Najpierw. Zakochanie w Muzie Historii. Drugie. Synowska wierność „małej Ojczyźnie”: „Bukowino, ty zielona. Na trzy części podzielona”. Po trzecie. Boże, nam jedność daj: „Naszegoż kwiatu po całym świecie”. Chociaż najważniejsze, że istnieje przede wszystkim ten wspólny mianownik, który jednoczy i tych wielkich historyków, i nas wszystkich, żyjących Ukraińców, na tej świętej, przez Boga danej Ziemi. Jest to wieczne słowo Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie!”. A dlatego wręczone skromne nagrody akademickie i społeczne (podziękowanie za służbę sprawie ukraińskiej) od Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki – to hołd dla wysoce szanownego uczonego, obywatela i patrioty! Wśród nich – najwyższe wyróżnienie dla Jubilata – „Kobziarz”, podarowany przez „Proświtę”, który jest Księgą Ksiąg, Ewangelią dla żywych i nienarodzonych Ukraińców! Niech żyje Akademia (Uniwersytet)! Niech żyją profesorowie! Niech zawsze rozkwitają! Cześć Jurijowi Makarowi! Sława Ukrainie! się przewracać ostatnią stronę. I pomyślało się. A dlaczego by pisarka, znana czytelnikom z dziesiątek książek poezji i prozy, w szczególności dziecięcej, nie miałaby stworzyć jeszcze książki o jesieni, zimie i wiośnie? Na wzór „I to nazywa się lato!”? Byłby cały czteroksiąg, który czytałyby nie tylko obecne dzieci, ale i ich spadkobiercy. Bo to, co prawdziwe – jest poza czasem. A napisane przez Hałynę Kyrpę – jest prawdziwe. Jeśli zaś wątpicie – wyjrzyjcie przez okno, kiedy będzie padał deszcz. I zobaczycie jego niebieski kapelusz i przezroczysty kolczyk w uchu. Ot tak! Niechybnie zobaczycie!
Tłumaczenie maszynowe
Natalią Olijnyk – to potężny ładunek pozytywnej energii i porywających emocji. Książkę przyjemnie trzymać w rękach, przewracać kartki, oglądając chrabąszcza pod parasolką z wiśniowego liścia, dudarza grającego na piszczałce z leszczyny, kruka, który „na biały-biały świat jeszcze się nie najrzał”, kukułkę i inne postacie, którym swobodnie żyje się na rozkładówkach wydania, na tle obrazów wysokiego nieba, „kolorowego wiatru”, „kwiecistego lata w kwiecistej sukience”. Nawiasem mówiąc, o lecie. Wszystkie wydarzenia w książce rozgrywają się właśnie w tej porze roku. Świadczy o tym także jej tytuł – „I to się nazywa lato!” Środkami artystycznymi autorka w kilku wersach zdołała pokazać, że mowa właśnie o lecie: Był dzień taki, jak, może, dwa: wielki i piękny. Rosły truskawki i trawa, jeszcze nie spadały śliwki. („Cudowny dzień”) Bo przecież tylko latem bywają najdłuższe dni i wtedy śliwki jeszcze mocno trzymają się gałęzi, nabierając soków. Albo wiersz „U chabrów imieniny”, w którym w świętowaniu chabrów biorą udział konik polny, trzmiele i ważki. Oczywiście wszystkie te postacie razem z chabrami zrodziło wyłącznie lato. A mali czytelnicy, zapamiętawszy tekst i nacieszywszy się ilustracjami, dołączą do swojego wyobrażenia o świecie jeszcze jeden wers. Dorosłym czytelnikom pomogą przypomnieć sobie szczęśliwy czas dzieciństwa, a maluchom – rozwinąć wyobraźnię takie szkice: I niebo-skowronek dzwoni kolorami i spada do stawu, aż na samo dno. Z pięknymi kwiecistymi wiatrami dziś Lato tańczy swój taniec. („Kwiecisty wiersz”) Deszcz latem – zjawisko miłe i pożądane. Kto z nas, jeśli rodzice pozwalali, nie biegał w ulewie albo nie brodził boso po kałużach? Widać, że autorce też znana jest ta przyjemność. W książce deszcz jest jednym z głównych bohaterów. Nawet czule nazywa się go „deszczykiem”. Deszczyk uczył się mówić, mówił: kap.. kap… kap. Słuchały go ptaszki i kwiaty, a także ślimaki ogrodowe na ścieżkach. („Deszczyk”) Książkę kończy wiersz „Lato odlatuje do ciepłych krajów”. A nam, czytelnikom, zauroczonym magią poezji i obrazków, nie chce-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ci” Mykoły Rudakowa. Larysa Nedin – aktywna działaczka społeczna, wolontariuszka, uczestniczka wielu organizacji społecznych w Ukrainie i za granicą, dlatego jubilatkę powitali przedstawicielki organizacji „Postup żinok-myronosyc” Lesia Korolyk i Zoja Riuzhyn, przewodnicząca Narodowej Rady Kobiet Ukrainy Ludmyła Porochniak-Hanowska (wręczając medal „Za oddanie i miłość do Ukrainy”), działaczki Międzynarodowego Funduszu im. Pawła Głazowego. Szczególną przyjemnością było odznaczenie Larysy Nedin Orderem Świętej Równoapostolskiej Księżnej Olgi z błogosławieństwem Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza, dzięki wsparciu przewodniczącej Związku Kobiet miasta Kijowa Lidii Moskalenko. Muzyczne prezenty na wiersze Larysy Nedin przedstawił kompozytor-bard Ihor Jakubowski, a z pieśniami powitalnymi zwrócili się do jubilatki Switłana Kasjanenko i ludowy artysta Ukrainy Anatolij Diemczuk. Jak zauważył znany pisarz Ołeksandr Bałabko: „Takiego jubileuszu w tych murach, zdaje się, jeszcze nie było…”. I rzeczywiście – niezwykłą mozaikę zgromadziła w murach Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Larysa Mykołajiwna Nedin, łącząc różne pokolenia, zróżnicowane sfery życia kulturalnego swoim niepowtarzalnym talentem, szerokością swojej niestrudzonej jasnej duszy. Niech więc jeszcze lata za latami przynoszą naszej niezwykłej jubilatce siły i dobra na wszystkich drogach, by gromadziła wspaniałe towarzystwo ku chwale naszej jedynej na świecie Ukrainy. Z rosy i wody!
...ale już jak się ułoży. Poetyckie słowo Liny Kostenko nie puszcza – w codziennym życiu często używamy teraz tekstów z „Marusi...”.
– Moja znajomość z twórczością Liny Kostenko zaczęła się jeszcze w szkole – kontynuuje rozmowę wykonawczyni roli Marusi Czuraj Walerija Nowak. – Pochodzę z Winnicy. W naszym teatrze przez wiele lat grano spektakl „Maруся Czuraj”. Ta historia dotarła do mnie bardzo dawno. Kiedy Ludmiła Kołosowycz zaproponowała tę rolę, od razu się zapaliłam. Utwór „Maruся Czuraj” jest głęboki. To historia nie tylko o miłości Marusi i Hrycia. Są tam wątek polityczny, tematy i wartości ogólnoludzkie. Sam materiał daje punkty zaczepienia do pracy, jest tu tak wiele podtekstów. Jak każdy aktor, szukałam charakteru, postaci. Ale całkowicie oddzielić się od bohaterki nie mogłam, dodałam coś od siebie. Ludmiła Kołosowycz – wspaniała reżyserka, pomagała mi wejść w rolę. W ogóle grać ten spektakl nie jest łatwo. Trzeba przejść określone etapy, znaleźć tę postać, oswoić ją, uczynić swoją. Bo część bierzemy od siebie, a coś przeczy naszemu charakterowi.
W monospektaklu są swoje plusy i minusy. Trudno, bo trzeba samej utrzymywać uwagę widza przez cały spektakl i nie ma możliwości odetchnąć. Kiedy grasz z dobrymi partnerami – to niezwykła przyjemność. Ale zdarza się, że inny aktor nie daje punktów zaczepienia, wtedy jest ciężko. W zasadzie to niełatwy zawód, jak każdy inny.
Jak mówił mój pedagog Hryhorij Szumejko (niestety, niedawno zmarł): „Doskonałości nie ma granic”. Teatr jest tym ciekawy, że tę samą sztukę można oglądać kilka razy i za każdym razem będzie ona inna.
Tłumaczenie maszynowe
Dmytro Czystiak, przy udziale służby prasowej Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. 1 lutego niesamowity jubileusz 60-lecia obchodziła niepowtarzalna Łarysa Mykołajiwna Nedin! I rzeczywiście – niepowtarzalna, niestrudzona, obdarzona wieloma talentami – w rozmaitych dziedzinach, w różnorodnych twórczych wcieleniach. Legenda Ukraińskiego Radia, mentorka młodzieży, docent Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego, przewodnicząca stowarzyszenia twórczego pisarzy dziecięcych Kijowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, znana pisarka dla dzieci i dorosłych, wykonawczyni romansów i autorskich piosenek, gwiazda teatru i kina – zasłużona artystka Ukrainy Łarysa Nedin już dawno stała się prawdziwie narodową dla wielu, wielu wielbicieli jej talentów. A jej aktywna praca przez lata w Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowym Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, Stowarzyszeniu Działaczy Sztuki Estradowej Ukrainy, w jury wielu konkursów i festiwali zasłużyła na szczery podziw i sympatię licznych kolegów. A w najnowszym zbiorze „Artykuły. Referaty. Listy. Wywiady” (Kijów: Lira – K, 2024), poświęconym pamięci swojego mentora Leonida Artemowycza Olijnyka, Łarysa Nedin ukazuje się nam w pełni swoich naukowych, pedagogicznych, teatralnych i literackich orientacji, odkrywając tajemnice działalności producenckiej, talentu aktorskiego, zwłaszcza w sztuce radiowej, zapoznając z niegasnącymi gwiazdami ukraińskiej sceny, kontynuując sławne tradycje pedagogów-poprzedników i przedstawiając nowe utalentowane postacie. Niesamowitych wrażeń doznali szczęśliwi uczestnicy jubileuszowego wieczoru „Podróż przez lata” Łarysy Nedin 4 lutego w Narodowym Muzeum Literatyry Ukrainy. Zdjęcia i portrety, afisze ze spektakli teatralnych, listy od bliskich i krewnych, dyplomy i podziękowania – prawdziwy kronikarski zapis twórczego życia złożyły się na wielką wystawę twórczą, a uczcić panią Łarysę zebrało się wielu przyjaciół, kolegów, rodaków, uczniów i studentów, ludzi o podobnych poglądach oraz wielbicieli jej twórczości. Po powitaniach od przyjaznej społeczności Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy niespodzianką dla wielu stał się stopień pani Łarysy – pułkownik Czarnomorskiego Wojska Kozackiego, dlatego do powitania dołączył hetman Anatolij Pećko ze „Stowarzyszenia Towarzystw Kozackich »Sicz«”, nagradzając jubilatkę orderem „Pokrowy Przenajświętszej Bogurodzicy”. Od Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. I. K. Karpenki-Karego gratulował asystent rektora Ołeksandr Pacharczuk, wręczając Pamiątkowy Znak Uniwersytetu. Do życzeń dołączył ludowy artysta Ukrainy Ołeh Zamiatin, przedstawiając studentów pracowni, a w ich wykonaniu brzmiały patriotyczne poezje i utwory satyryczne. Od Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy do powitań dołączyli Tetiana Folwaroczna, Ołeksandr Bałabko, Leonid Petrowśkyj, Anatolij Kaczan oraz Dmytro Czystiak. Podkreślając wielki talent jubilatki, wręczyli jej Dyplom od NZPU oraz prezenty. Swoje uznanie i szczerą dziecięcą miłość do pisarki wyrazili wychowankowie teatru „Akademia Dobra” pod kierownictwem Wiktorii Łohwyn, którzy przygotowali powitanie z bajek i piosenek opartych na utworach jubilatki. Łarysa Nedin zagrała wiele ról w teatrach Czerniowiec, Kijowa, Nowego Jorku, wystąpiła w znaczących filmach fabularnych, w „Radioteatrze” stworzyła szereg monospektakli i grała w licznych słuchowiskach radiowych, więc o wspólnej twórczości teatralnej i pracy opowiedział ludowy artysta Ukrainy, dyrektor artystyczny Kijowskiej Akademii Warsztatu Sztuki Teatralnej „Suzirja” Ołeksij Kużelnyj. Wiele pokoleń Ukraińców wyrosło na głosie pani Łarysy, gdyż przez ponad 20 lat była prowadzącą popularnych audycji radiowych: „Od soboty do soboty”, „A my do was w porannym czasie”, „I znów spotkanie”, „Wieczorny klub aktorki Łarysy” i innych, więc do życzeń dołączyli koledzy-radiowcy Nina Szawarska, zasłużona dziennikarka Ukrainy Wira Dołenko, ludowy artysta Ukrainy Wołodymyr Nikołajenko, dziennikarki Tetiana Kondratenko i Manana Abaszydze. Szczególne powitanie – wręczenie znaku narodowego uznania „Sława kobiet” od Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Ukraińska Chata” oraz założyciela festiwali „Przyszłość Ukrainy – dzieci” i „Hrebinczyni weczorny-”
Tłumaczenie maszynowe
W Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej imienia Lesia Kurbasa odbył się pokaz monodramu „Marusia Czuraj” na podstawie dramatu poetyckiego Liny Kostenko. Poświęcono go 400. rocznicy urodzin legendarnej ukraińskiej poetki i śpiewaczki. Eduard OWCHARENKO – Spektakl „Marusia Czuraj” wystawiałam w Mariupolu w 2021 roku z okazji 30-lecia Niepodległości Ukrainy – wspomina reżyserka, zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Kołosowycz. – Był to spektakl z dużą liczbą osób, ze scenami zbiorowymi. Bardzo podoba mi się ten utwór i w ogóle twórczość Liny Kostenko. „Marusia Czuraj”, napisana w 1979 roku, jest aktualna i niezwykle współczesna. A w monodramie kładłam akcenty przede wszystkim na sceny związane z walką narodu ukraińskiego o swoją wolność i niepodległość. Już ponad 350 lat walczymy o naszą Ukrainę i ta walka trwa. Z aktorką Wałeriją Nowak nie mamy związku z żadną instytucją państwową. To Teatr Ludmyły Kołosowycz. Nad spektaklem zaczęłyśmy pracować w listopadzie. Najpierw w domu, przez połączenie wideo. Była praca z tekstami. A kiedy rozpracowałyśmy tekst, trzeba było się gdzieś spotkać. Zwróciłyśmy się o pomoc do Centrum Kurbasa. Jesteśmy wdzięczne kierownictwu Centrum, że pozwoliło nam tutaj popracować. Projektem artystycznym kierował znany dramaturg Ołeh Mykołajczuk. Bardzo chciałyśmy zrobić ten spektakl mimo wszystkich przeszkód. Potem była przerwa. Wyjechałam za granicę, a Wałerija sama pracowała nad materiałem. 23 stycznia, po moim powrocie, zagrałyśmy premierę. Kilka słów o aktorce. Wałerija Nowak to moja studentka. Studiowała na Lwowskim Narodowym Uniwersytecie imienia Iwana Franki, gdzie wypuściłam kurs aktorski. Jedenaście lat nie wychodziła na scenę jako artystka dramatyczna i to jest jej debiut. Poradziła sobie ze wszystkimi zadaniami, które przed nią stawiałam. Brawo! Bohaterka ma dwa kostiumy. Jeden to współczesna świta, a drugi autentyczny, ma w sobie szczególną energię. Oprawę sceniczną wykonała Olha Nowikowa – profesjonalna artystka, która pracuje w Centrum Kurbasa. Podobał jej się sam proces naszych prób. Siedziała na próbach i malowała obrazy, a potem zaproponowała wykorzystanie ich w spektaklu. Mnie one oczarowały. Wydaje się, że wyszła żywa książka – przedstawienie scen z życia Marusi Czuraj. Olha kontynuuje malowanie, w szczególności chce jeszcze namalować scenę z jasełek. Jak zawsze, muzykę dobierałam sama. Wykorzystałam pieśni Marusi Czuraj „Zaswit wstaly kozaczeńky”, „Na horodi werba riasna” i inne. Ogółem jej autorstwu przypisuje się 16 utworów pieśniarskich, które uważa się za ludowe. O Marusi napisano wiele utworów. Wierzę, że taka dziewczyna naprawdę żyła na Ukrainie, pisała pieśni, które dodawały otuchy kozackiemu wojsku. Lina Kostenko wiedziała o naszej premierze. Koresponduję z panią Liną i Oksaną Pachlowską. Dały zgodę na wystawienie w Mariupolu i osobno w Kijowie. Za co jestem im bardzo wdzięczna. Praca nad spektaklem trwa. Podczas drugiego pokazu pojawiły się nowe drobne przeszkody, które z Wałeriją omówimy. Ale tym właśnie różni się teatr od kina, że za każdym razem jest to nowy spektakl. Nie wszyscy zapamiętali ze szkoły utwór Liny Kostenko, a po naszym pokazie zakochują się w tej historii. Więc prowadzimy także pracę oświatową. Oczywiście, chciałoby się pokazać „Marusię Czuraj” także poza granicami Kijowa.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
chyba pisał go poeta z tego miasta nieznany poeta z nieznanego miasta ostatni prorok nieznanych sumień wczoraj przeczytałem kilka wierszy z listu wczoraj obudziłem się po życiu we śnie wczoraj uznałem napisanie tego listu*** Borysowi Humeniukowi u proroków dawno niczego nie ma prorocy zeskrobują glinę z automatów prorocy ubierają się w czarny cień w ziemski cień Pana oni zatrzymują się przy każdym wale oni tworzą prawdę z prawd dziennych oni kładą się w sny jak dzieci oni zmartwychwstają z popiołu oni stają się żywymi i martwymi stają w swoim podobieństwie w swojej sile w pamięci chłodnym całunem furii wśród nich nie ma żadnych ikon ani ręczników żadnych modlitw czy świec tylko świt wśród nich tylko ziemia i testamentAliteracja aliteracja łączenie cudzych imion zwykłe odejście od rozumienia “pochodnej” w literaturze krótkie zdania grzęzną w niemocie cudzych samogłosek i spółgłosek w cudzych zwrotach językowych obecności nas zostało kilka dusz nam zostało czytać na głos ostatnie wersy zapomnianych wierszy o śmierci i miłości o kobiecie i ciele czytamy słuchamy oddechu wiatru wokół ucha wpadamy w głąb cudzych metafor zakopujemy się w gęstwinę milczenia dzicy i zapomniani przez cały świat ludzie przeklęci wołchwowie stepu ostatnie wilki z czarnego lasu stracone dusze przeszłości i teraźniejszościGasną świece gasną świece i rodzą się cudze dzieci gasną lampy na ulicach i rodzi się światłoMiałem szczęście miałem szczęście miałem po prostu szczęście kochałem trzy razy jedną i tę samą kochałem trzy razy za pierwszym razem zobaczywszy za drugim razem zobaczywszy za trzecim razem zobaczywszy szczęście miałem do miłości szczęście miałem trzy razy dane mi było mówić do niej objawieniem dane mi było żyć z nią żyć bez niej dane mi było tymczasowe miłość-to złudne pragnienie prawdziwa miłość-to wieczna samotność pamięci ja kochałem trzy razy jedną i tę samą kobietę za pierwszym razem zobaczywszy za drugim razem zobaczywszy za trzecim razem zobaczywszy tę samą kobietę miałem po prostu szczęście szczęście kochać trzy razy szczęście być z nią po prostu tak jak odczucie samotnościOstatni telefon pierwszy czy ostatni telefon wiem ostatni nigdy nie będzie przyjemny a pierwszy nie stanie się dla mnie oczekiwanym w czasie kiedy chce się spotkać śmierć spotkać spokojnie i cicho gdzieś w ścianach własnego domu tak dalekiego ale wciąż bliskiego domu chce się obudzić po śmierci chce się otworzyć oczy i zobaczyć jak rozkwita dzika róża przy oknie pierwszy czy ostatni telefon dzień dobry naszej ostatniej rozmowie dzień dobry waszym oczom i ustom dzień dobry mojej i waszej śmierci dzień dobry dzień dobry dzień dobry spokojnie odpowiedziała śmierć ostatni telefon ostatnia rozmowa z jesiennym cieniem właśnie tym cieniem za skrzyżowaniem spokojnie spójrzcie na swój cień poznajcie objawienie poznajcie siebie jak nigdy i nikogo poznajcie cień dzikiej róży przy oknie ostatni telefon pierwszy telefon głos za skrzyżowaniem głos z cieniem za skrzyżowaniemCzerwony wieczór tu był mój ogród mój wieczór który powrócił do ciebie bardzo wiele wieczorów powróciło niemało przestrzeni zostało na niebie pozostał pośpiech zmęczonych nóg pośpiech zmęczonego serca pośpiech dni i nocy pośpiech życia i marność wieczorów powrót rzeczywistości czy wspomnienia trzeba w końcu uznać decydującą własność losu przed ludzką śmiercią trzeba przyjąć swoją tymczasowość trzeba skończyć dzień ze zmęczeniem trzeba powrócić do wieczora-bo tu mój ogród i tu mój wieczór czerwony wieczór
Tłumaczenie maszynowe
Stanisław NOWICKI
*** zaplątałem się w młodej łozie w sadzie z uchylonymi drzwiami jesieni w sadzie z zimnymi wargami jabłek takimi jak twoje wargi w moim sercu teraz przy mnie ostateczność samogłosek ostateczność żółtego koloru kwiatu bezcielesność chmur (bezcielesność jabłek)
teraz przy mnie nikt nie jest podobny do ciebie nie dotykają twoje ręce nie płaczą twoje deszcze nie oddycha twoja miłość nie przychodzi wiosna przez uchylone drzwi jesieni przy mnie kukułka na ręczniku z wyhaftowanym dziobem 2023–2024
*** spokrewniamy się krwią ziemia dla nas obojga staje się domem bez drzwi i okien za którymi prędzej czy później pojawi się słońce pamiętam że nasze z tobą łzy są tak obce dla ziemi pod naszymi kolanami ziemia jest bliższa niż twarz ukochanej kobiety ale nie bliższa niż Bóg
Boże ocal mnie od zgliszcz na wiecznym polu śmierci bo co ma żyć na tej ziemi oprócz nas kto tak spoczywa w źrenicach kukułki
Boże wybacz mi wszystko co można wybaczyć człowiekowi ale nie wybaczyć śmierci nie wybaczyć młodej łzy… Wiosna 2024 roku
Cudzy sen z jakich dróg przyjdziesz do mojego okna z jakich nieuchronnych przyczyn powrotu będę spotykać głos twój przez szybę zimy bo cielesna bliskość taka prymitywna cielesna bliskość od czegoś ciemnego od czegoś bezduchowego i wątłego cielesne serce ludzkie tak bardzo krwią napełnione czarną krwią kłamstwa napełnione białą krwią oddania czymś jasnym czymś zwyczajnym i ciemnym okno w którym cień pamięci chmiel i wino okno za którym obnażone ściany rozłąki okno za oknem w drewnianej kryjówce gdzie lato napełniając ciepłem ściany znika pozostaje wejść w stan całkowitego czekania pozostaje stać się oknem stać się oczami albo ostatnim kurhanem w stepie
Kochałem kobietę o szarych oczach mógłbym pokochać każdą inną kobietę mógłbym zejść na psy i żyć bez niej służyłem pamięci i wielkiej ludzkiej sile którą czasem nazywają samotnością kochałem kobietę o szarych oczach kochałem wszystko co kochała ona dotykałem wargami wszystkich części jej materii kochając każdą komórkę tej kobiety ale coś stało się z naszą miłością przyszło uświadomienie samej samotności jesienne liście stały się zbyt suche i pamięć stała się wrażliwa na miłość zostały białe chmury w niebieskim kręgu zostały małe fotografie w albumie zostały pocałunki i nocne ulice zostały dotyki dotyki dotyki została czułość trochę zagubienia przed życiem lecz nie została nienawiść złość i coś jeszcze wrażliwego teraz ja w tym świecie samotność mógłbym pokochać inną kobietę
*** jabłka w pustce świtów jabłka w dłoniach trawy jabłka na parapecie zmęczone stukają-tak słuch-tak ruch-tak stuk obok studni narysowałem na korze drzewa bociana niech leci do ziemi napić się wody bo co tu jabłka stukają na parapecie koszula w wodzie jak nieugięta łódź obecności białego koloru 2023
List do nieznanego wczoraj ktoś nieznany zapraszał odwiedzić jeszcze bardziej nieznanego wczoraj ostatnia harfa w mieście na brzegu nieznanego morza ucichła zostawiając tylko jednostajne syczenie wczoraj ludzie zatykali uszy suchymi liśćmi budzili jesień na ulicach miasta nieznanego miasta nieznani ludzie wczoraj czytali gazety naprzeciw apteki kupowali tabletki o posmaku cukierków karmili bezdomne psy świata i wszechświata wczoraj kobieta z nieznanego miasta podniosła na przystanku tramwajowym list przeczytała go we śnie i przyniosła go do mnie wczoraj oskarżono mnie o napisanie anonimowego listu jakiegoś liryka
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI W tym roku kobzarze uczcili pamięć swojego mistrza cechowego koncertami: 7 lutego w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy, a następnego dnia w bibliotece imienia Maksyma Rylskiego w mieście Irpień, gdzie mieszkał Mykoła Budnyk. Bratczyk Cechu Kobziarskiego Witalij Kobzar, który opiekuje się domem, w którym mieszkał ojciec duchowy i który prowadził koncerty, podkreślił, że kobzarstwo jest dziedzictwem, które łączy pokolenia. Obecny ojciec duchowy Kijowskiego Cechu Kobziarskiego Mykoła Towkajło podzielił się wspomnieniami o Mykole Budnyku. Dwaj Mykołowie poznali się w 1977 roku w dość dramatycznych okolicznościach. Artysta Mykoła Tryhub poprosił ich i jeszcze kilka osób o przeniesienie obrazów z prywatnego mieszkania do instytutu medycznego, gdzie miała odbyć się jego wystawa. Ale kiedy chłopcy przenieśli obrazy, powiedziano im: „Wystawy nie będzie. Komitet partyjny zabronił”. Mykoła Tryhub pozostawał w opozycji, co oznaczało, że jego twórczość nie odpowiadała ideologicznej reglamentacji społeczeństwa radzieckiego i była antypodą oficjalnie kanonizowanej sztuki. Na dodatek w codziennym życiu rozmawiał po ukraińsku. Wszystko to spowodowało zakaz jego wystaw. Trzeba było nieść obrazy z powrotem. Potem Mykoła Towkajło i Mykoła Budnyk kontaktowali się podczas ekspedycji Instytutu Archeologii, przejmowali tradycję kobziarską od Heorhija Kyryłowycza Tkaczenki. A Heorhij Kyryłowycz przejął ją od starych kobzarzy w Charkowie. U niego obaj Mykołowie nauczyli się wytwarzać bandury. W 1980 roku wykonali pierwsze bandury, które nazywa się staroświeckimi lub ludowymi, w odróżnieniu od koncertowej, chromatycznej bandury, która pojawiła się w latach 50. XX wieku. A staroświecka bandura znana jest co najmniej od XVI wieku. Rysunki przekazał Heorhij Tkaczenko. W 1982 roku Towkajło i Budnyk osiedlili się w Kijowie, na obrzeżach Lasu Hołosijiwskiego. W lesie było wiele powalonych przez burzę drzew, w szczególności klonów i jaworów. Mykołowie brali to drewno i robili bandury. Z czasem Budnyk przeniósł się na Peczersk w Kijowie. Gromadzili się u niego różni ludzie – artyści, filozofowie oraz osoby, które pragnęły nauczyć się sztuki kobziarskiej. A kiedy Mykoła Budnyk przeprowadził się do Irpienia, jego dom stał się centrum odrodzenia tradycyjnego kobzarstwa i ukraińskich zwyczajów ludowych. Ciekawe jest to, że kobzarstwo i nasze ludowe zwyczaje odradzała młodzież – studenci, a nawet uczniowie starszych klas. Mykoła Budnyk to człowiek o wszechstronnych talentach. Jest artystą, chociaż brakowało mu wykształcenia zawodowego, poetą i mistrzem instrumentów kobziarskich. Budnyk przywrócił do życia staroświecką bandurę Weresaja. Taką, jak ta, na której grał jeszcze kobzar Ostap Weresaj. Jednocześnie posiadał unikalny talent pedagogiczny. Jego uczniowie wspominają, że odczuwali jakąś aurę Budnyka, która przyciągała do niego. On sam robił instrumenty muzyczne, a uczniowie brali z niego przykład, robili tak jak on. Mykoła Budnyk uczył ich samodzielnego myślenia. Tak został stworzony Kijowski Cech Kobziarski, który za życia Budnyka nazywano Kijowsko-Irpieńskim. Obecnie oprócz Kijowskiego działają Charkowski i Lwowski cechy kobziarskie. Mykoła Budnyk często darował wykonane przez siebie instrumenty muzyczne. Ale uczeń powinien wykonać kobzę czy bandurę własnoręcznie. Reżyser filmowy Ołeś Sanin wspomina, że zobaczył występ Mykoły Budnyka na Majdanie i po tym poznał go. Sanin poinformował, że Kijowski Cech Kobziarski podpisał memorandum o współpracy z kierownictwem rezerwatu historyczno-kulturalnego „Kijowsko-Peczerska Ławra”. Teraz kobzarze będą muzykować na terenie ławry, brać udział w wydarzeniach. Zostanie odnowiona jedna wieża, gdzie była cerkiew kobziarska. Tutaj będzie rezydencja współczesnych kobzarzy. Eduard Dracz wystąpił z kobzą wykonaną przez Budnyka, Kostiantyn Czeczenia wystąpił z gęślami wykonanymi przez Mykołę Budnyka. Żdan Bezwerbnyj opowiedział, że kiedyś zobaczył u Tarasa Kompanyczenki bandurę i zainteresował się tym instrumentem muzycznym. Kompanyczenko skierował go do Budnyka. Tak rozpoczął się szlak Bezwerbnego do Cechu Kobziarskiego. Ksiądz Serhij Mirosznyczenko zaznaczył, że ojciec duchowy Mykoła Budnyk zmieniał życie tych, którzy z nim rozmawiali. Mirosznyczenko jeszcze w młodości po raz pierwszy zobaczył Budnyka w Irpieńskim Muzeum Historyczno-Krajoznawczym. Irpieński kureń Towarzystwa Kozackiego Kijowszczyzny urządził tam spotkanie z kobzarzem Mykołą Budnykiem. Po tym spotkaniu Serhij zaczął odwiedzać dom Budnyka i z czasem ukończył seminarium duchowne i został księdzem. Nie wszystkim udało się porozmawiać z Mykołą Budnykiem za jego życia. Lwowski kobzar Taras Dorockyj wspomina, że po raz pierwszy usłyszał Mykołę Budnyka w radiu, kiedy ojciec duchowy opowiadał o „Słowie o wyprawie Igora”. Lwowscy kobzarze Lajosz Molnar i Taras Dorockyj są niewidomi. Mistrz cechowy Lwowskiego Cechu Kobziarskiego Jarosław Kryśko powiedział, że kupił na Majdanie płyty CD z nagraniami występów Mykoły Budnyka i Tarasa Kompanyczenki i był nimi oczarowany. Roman Łysenko powiedział, że miał miesiąc, kiedy zabrakło Mykoły Budnyka. Roman zrobił sobie bandurę pod kierunkiem ucznia Budnyka Jurija Koczerżynskiego. Na koncercie wystąpił także Dmytro Radczenko z Charkowa, który obecnie uczy się w 11 klasie w Kijowie. Andrij Laszuk z Równego poinformował, że zna wielu uczniów Budnyka. Na pierwszym planie od lewej do prawej: Mykoła Towkajło i Witalij Kobzar
Laszuka zaproszono na wydarzenie poświęcone Mykole Budnykowi we wsi Wełykyj Żytyń na Rówieńszczyźnie. Wydarzenie zorganizowała miejscowa nauczycielka. Tam Andrij Laszuk opowiadał o kobziarstwie i kobziarskich instrumentach muzycznych. Koncert zakończył uczeń Budnyka, obecnie artysta ludowy Ukrainy Taras Kompaniczenko, który między innymi zapoznał słuchaczy z badaniami nad historią pieśni z repertuaru kobziarskiego. Po występach w irpieńskiej bibliotece kobziarze zorganizowali koncert dla rannych żołnierzy w miejscowym szpitalu. Tradycja kobziarska jest zachowana i rozpowszechniana. Pod koniec ubiegłego roku ukraiński „Program ochrony tradycji kobziarsko-lirniczej” został wpisany na listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO. Współcześni kobziarze, tak jak ich przodkowie, podnoszą morale ukraińskich obrońców i inspirują ich do walki o wolność i niepodległość naszej Ojczyzny. przestronna świetlica. Tutaj jest muzeum i gabinet twórczy. Na środku pokoju – biurko, maszyna do pisania z założonym papierem – niedopisana kartka. Stosy książek na stole, teczki, papiery… Opowiadał o pisarzach, którzy u niego bywali, o planach… A od widzianych eksponatów – oczy rozbiegają się!.. Z entuzjazmem opowiadał, jak zbierał, przechowywał, ukrywał w mrocznych czasach sowietyzmu. Zgromadził dla dzieci i wnuków pamięć narodu! I dla nas wszystkich, którym nie jest obojętne nasze dziedzictwo, historia, kultura! Do domu przywiozłam miłe wrażenia, górę informacji, a także litrowy słoik pachnącego miodu. I trzeba powiedzieć, że miód Borysa Iwanowycza szybko rozchodził się wśród pracowników biblioteki obwodowej. Przywoził swoim autem pod bibliotekę bańki z miodem, a tam już kolejka… I tak co roku – miód brano tylko u Tkaczenki. Kochał pasiekę i pszczoły kochały jego… Było jeszcze jedno spotkanie w Lebedynie. Niestety, z powodu smutnego zdarzenia – trafiłam do lebedyńskiego szpitala pod koniec sierpnia 2019 roku. Oczywiście zadzwoniłam do dziadka Borysa. I znowu ciepłe ludzkie współczucie, przyjacielskie wsparcie. Wziął w objęcia tak, jak zawsze to robił (kozak z niego był!), aż w plecach chrupnęło. Sypał żartami. Borys Iwanowycz odwiedził mnie ze swoimi darami – miodem, jabłkami, winogronami. I jakże pisarz bez książki?! Żeby (nie nudno było leżeć) – podarował książkę „Z kim wojujemy, bracie?!” – o dzisiejszych wydarzeniach na Ukrainie na tle wojny rosyjsko-ukraińskiej. Przeczytałam, na ten temat prowadziłam rozmowy z sąsiadkami z sali. I zostawiłam ją na oddziale – tam jest bardziej potrzebna ludziom niż mnie we własnej bibliotece… Sumszczyzna zubożała, poniosła niepowetowaną stratę. Smucimy się... Kijowski Cech Kobziarski regularnie czci pamięć swojego pierwszego ojca duchowego Mykoły Budnyka. 3 lutego bieżącego roku Mykoła Petrowycz skończyłby 72 lata. Niestety, zmarł 16 stycznia 2001 roku. Borys Tkaczenko, Ludmyła Romen, Jewhen Wasylczenko. 2009 r.
Tłumaczenie maszynowe
Ludmiła ROMEN, obwód sumski
Legendarny kozaczyna, patriota, Ukrainiec, niestrudzony działacz Proświty, pierwszy przewodniczący lebedyńskiej «Proświty», działacz społeczny, bojownik o sprawiedliwość. Człowiek o szerokiej, dobrej duszy. Maszyna represyjna KGB dotkliwie się po nim przejechała, lecz go nie złamała; mężnie wytrwał i wiele zrobił dla Ukrainy. Nazywano go lebedyńskim buntownikiem, a komuniści grozili: „Za tobą Syberia od dawna płacze”. Chodzi o Borysa Iwanowycza Tkaczenkę, który zmarł 7 czerwca 2024 roku. Borys Iwanowycz urodził się 18 grudnia 1937 r. na chutorze Masiuki na Połtawszczyźnie. Po śmierci matki (1938 r.) ojciec był zmuszony zawieźć rodzinę do jej rodziców do Lebedyna. Od tego czasu całe życie pisarza związane jest z tym miastem. Otrzymał tytuł Honorowego Obywatela miasta Lebedyn. Tutaj żył i tworzył, walczył i pracował niezwykły myśliciel i badacz, świadek zbrodni totalitaryzmu, nosiciel Ducha Ukrainy – prawdziwej, miłującej wolność, uczciwej i bohaterskiej. Jest autorem pierwszej na Ukrainie książki dokumentalnej o Hołodomorze „Pod czarnym piętnem. Dokumenty, fakty, wspomnienia”, która była zgłaszana do Nagrody Szewczenki, publicysta, dziennikarz, historyk, etnograf, agronom, miłośnik przyrody i humorysta, Honorowy Członek Ogólnoukraińskiego Związku Krajoznawców Ukrainy, Honorowy Członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Za wyczynową pracę na rzecz umocnienia ukraińskiej państwowości i historycznej prawdy zasłużenie otrzymał wiele tytułów, odznaczeń państwowych, wyróżnień i medali: kawaler Orderu „Za zasługi” II i III stopnia, Orderu Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza Wielkiego III stopnia, medalu „Za ofiarną miłość do Ojczyzny”. Członek NSPU, NSKU, cieszył się wielkim szacunkiem i miłością, był natchnieniem i mentorem dla wielu z nas. Borys Tkaczenko – laureat nagród imienia Wasyla Stusa, Mykoły , nagrody Rady Obwodowej w dziedzinie literatury i sztuki w kategorii „Za najlepsze utwory literackie i publicystyczne”. Autor licznych esejów publicystycznych w lokalnych, obwodowych gazetach i ogólnoukraińskich czasopismach. Borys Iwanowycz jest autorem książek-świadectw zbrodni totalitarnego komunistycznego reżimu: „Sumienie”, „Pole bez herbicydów, dusza bez poganiacza”, „Lebedia”, „Pogrom”, „Ciężka ścieżka do Boga”, „Lebedia w szponach czerwonego antychrysta: w 2 księgach”, „Pod czarnym piętnem. Dokumenty, fakty, wspomnienia”, „Z kim walczymy, bracie?!” – o dzisiejszych wydarzeniach na Ukrainie na tle rosyjsko-ukraińskiej wojny, „Spowiedź w świątyni sumienia” (2019) – opowieść o swoim życiu i życiu innych, dziesiątki problemowych esejów, opowiadań historycznych, które świadczyły o wielkiej miłości i szacunku do ziemi i człowieka na niej. Borys Iwanowycz stworzył domowe muzeum starożytności – to cały sakralny skarb duszy-ducha narodu, którego jeszcze trzeba szukać na Ukrainie! Zebrał i zachował wiele reliktowych przedmiotów: wyszywanki, szable, ikony, skrzynię, domowe naczynia, przedmioty, obrazy itp. I w tym celu,
Tłumaczenie maszynowe
Natalia JERŻYKIWSKA, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jeszcze sto lat temu Jewhen Małaniuk twierdził: „…pracą M. Rylskiego i jego pomocników zostanie podłożony mocny kulturowy fundament” pod przyszłość ukraińskiej poezji. Twórczą i duchową kulturę, jako integralnej osobowości Rylskiego-artysty, Jewhen Małaniuk (znany ukraiński poeta na wygnaniu, eseista, krytyk literacki, sotnik Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, którego imię przywrócono Ukrainie dopiero po uzyskaniu Niepodległości) dostrzegł od razu po przeczytaniu zbioru „Sinia dalecz” (1922), jeszcze przebywając w polskich obozach internowanych żołnierzy Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Ze stron obozowego czasopisma „Weselka” (Kalisz, 1923, nr 4–5–6) w swoistej recenzji „Darunok Kyjewa” powitał pojawienie się na Ukrainie nowych książek P. Fyłypowycza „Zemla i witer”, T. Osmaczki „Krucza”, M. Rylskiego „Sinia dalecz”. J. Małaniuk skłaniał się ku kijowskiej grupie poetów neoklasyków, którą zaliczał do kultury „Kijowskiej Aleksandrii”, śledząc twórczość M. Zerowa, M. Draj-Chmary, Jurija Klena (O. Burghardta), M. Rylskiego, P. Fyłypowycza. We wspomnianym wyżej numerze „Weselki” zamieszczony jest również wiersz J. Małaniuka pod tytułem „Maksymowi Rylskiemu”, który zaczyna się następującymi wersami: Jeszcze modlisz się, daleki bracie, Wśród zwinogrodzkich pól. Jeszcze nie zmęczyłeś się wykuwać, W kosztownych jambach wieczny ból… Poprzez granice, które ich rozdzieliły, podawał dłoń przyjaźni i twórczego braterstwa, nazywając Rylskiego „bratem”, który „niesie krzyż swój tam, hen, hen, / wśród ponuro-rodzimych prerii”, gdzie „dookoła – chaszcze i pieczyngowie…”, czyniąc aluzję do władzy na Ukrainie północnych okupantów. Zwracając się do autora poezji „W wysokij keliji…” w uprzejmej formie „Wy”, z zachwytem konstatował: Wy – hellen, schimnik i Gauguin! Wy – alchemik mądrych słów. Tym samym wyrażał dla niego i jego dorobku swoją przychylność. Analizując zbiór P. Fyłypowycza „Zemla” (1922), J. Małaniuk mianował jego autora pierwszym bratem Rylskiego i pierwszym pomocnikiem, który jest „robotnikiem w warsztacie własnych słów...”. Wspomniawszy z nazwiska, poczynając od Tarasa Szewczenki, wybitnych ukraińskich pisarzy, podkreślał, że po I. France i Łesi Ukraince w ukraińskiej poezji długo nie było mistrza i oto pojawili się neoklasycy: „Wziąwszy cyrkiel i rylec, niosą swój wyczyn,… jak przystoi cechowym świętego rzemiosła, mnichom Zakonu Muz, robotnikom w warsztacie własnych słów i Ukraińcom”. Odczytując sensy właśnie zacytowanego fragmentu, rzuca się w oczy połączenie dwóch wieloznaczno-symbolicznych przedmiotów: cyrkla i rylca. Pierwszy, jako narzędzie rozumu i logiki oraz miary odległości na mapie życia, która rozdzielała poetów-neoklasyków oraz poetów-emigrantów. Drugi – jako symbol ukraińskiego niezłomnego słowa, postawionego „na straży narodu”, jako jedyny środek komunikatywnego dystansowego jednoczenia artystów w ówczesnych okolicznościach. Kończy Małaniuk przegląd nowych książek Rylskiego, Fyłypowycza i Osmaczki na minorowej nucie: „Czołem Wam ze smutnej dali emigracji! Smutnej, bo „siną” ta dal wydaje się tylko stamtąd, gdzie wśród ruin i krwi, pod czarnym wiatrem historii płoną lampki Waszej twórczości, drodzy poeci!..” Takie pełne szacunku („Czołem Wam”) powitanie i przypomnienie o niedawnych ukraińskich zmaganiach wyzwoleńczych przypomina list otwarty, zachętę do rozpoczęcia owocnego twórczego komunikowania się i braterstwa. Trzeba powiedzieć, że od tego czasu wspieranie między artystami wzajemnych relacji „specjalnym językiem artystycznym” rzeczywiście rozpoczęło się od poetyckiego „estetycznego komunikowania się”, od adresowania recenzji, poetyckich aluzji, cytatów i reminiscencji. Co, również ze względu na społeczno-polityczne wydarzenia i represje w „sowieckiej” Ukrainie, sprawiało, że ich komunikacyjne związki nabierały różnych form językowych i artystycznych reprezentacji oraz dialogów… Przyczyną czego było Maksym Rylski. 1928 r.
życie w przeciwstawnych, odmiennych światach: Małaniuka – autora „Pierścienia Polikratesa” w cywilizacyjnych krajach Zachodu, a twórcy „Róż i winogron” Rylskiego – w azjatycko-moskiewskim Wschodzie, gdzie niszczono wszelkie indywidualne i narodowe przejawy. Następne oceny twórczości Rylskiego przez Małaniuka z pozycji „poety-epoki” (W. Derżawin), nosiciela i strażnika idei narodowej, były dalekie od jednoznaczności. Na przykład treść poematu „Posłanie”, opublikowanego w „Literacko-Naukowym Wiestniku” (Lwów, 1926. Ks. 12). Tekst zbudowany jest na rozczarowaniu i wyrzutach (z przeprosinami) wobec twórczego brata Rylskiego za „słoneczno-epikurejską” filozofię, dążenie w „ciszy z wędkami” do ucieczki od rzeczywistości, nieporuszanie w twórczości wydarzeń swojej epoki – „Epoki spełnionych utopii, / I prochu spopielałych wiar”. Prowadząc paralele między cywilizacyjnymi czynnikami Europy i Azji, między Wschodem a Zachodem, wiarą a ateizmem, poeta-emigrant karci Ukraińców za bezczynność i obojętność, akcentując: „gdy w narodzie wodza nie ma / wtedy wodzowie jej – poeci”. Moim zdaniem Małaniuk zbyt emocjonalnie odebrał poszczególne wersy Rylskiego, natomiast pominął wystarczająco wymowne teksty w zbiorze „Przez burzę i śnieg” (1925), powiedzmy: „Zakopano, a spod ziemi czoło…”. Albo wiersz „Znowu ten sam Sfinks, znowu czeka na odgadnięcie...”. Wiadomo przecież, że obraz staroegipskiego potwora (lew z głową zwierzęcia lub człowieka) był szczególną formą ucieleśnienia idei nadludzkiej istoty faraona, który miał nadmierną władzę nad bezgłosym ludem. Więc właściwie w obrazach Sfinksa, Dedala, jaśniejących pochodni, od których „jeszcze czarniejsza mgła”, chodzi o kremlowską totalitarną władzę. Między innymi reakcja na „Posłanie” w radzieckiej prasie rezonowała wystarczająco długo, dając zbędny powód do deprecjacji M. Rylskiego. Prawdopodobnie jego wiersz „Epokę, gdzie by duszą odpocząć… (1927), adresowany był nie tylko do krytyków znad Dniepru, ale także do Je. Małaniuka, który radził poecie naświetlać swoją epokę przynajmniej w „gniewnych inwektywach”. Te rady byłyby słuszne, gdyby nie wszechwidzące oko CzeKa. Bezlitosna radziecka krytyka od początku lat 20. XX w. i w konsekwencji – aresztowanie M. Rylskiego 19 marca, w dniu urodzin poety, gdzie podczas śledztwa czekiści wysuwali oskarżenia za to, że nie dał ostrej odpowiedzi autorowi „Posłania”. Dowodem moralnego i psychologicznego nacisku na artystę podczas śledztwa i półrocznego uwięzienia w więzieniu Łukjanowskim stała się książka „Znak wagi” (1932). Lecz oprócz deklaratywnych haseł o „obowiązkach poety i obywatela”, odczytuje się w niej, doprawdy, niejednoznaczne sensy, które nadają się do zestawienia wersów Małaniuka i Rylskiego. Jak widzimy, echa (świadome i podświadome) u obu pisarzy są zauważalne na poziomie typologicznym, obrazowym i metaforycznym, w zwracaniu się do uniwersalnych tematów. Wnikliwa uwaga Małaniuka wobec twórczości Rylskiego nie jest przypadkowa, bo, jak trafnie zauważył W. Derżawin, oni „obaj są poetami o niezwykle przestrzennym zasięgu, w zasadzie poetami-lirykami, jednak z tematyką niemal wszechogarniającą”, „podatni w poezji swojej na liczne bodźce zewnętrzne – zarówno ukraińskie, jak i obcojęzyczne” („Nasze Życie”, 1947. Nr 4 z 02.02.). W okresie międzywojennym, mieszkając w Pradze, a potem w Warszawie, Je. Małaniuk, popularyzując literaturę ukraińską, nie raz pisał o autorze „Błękitnej dali” w czeskich i polskich czasopismach, przedstawiał jego dorobek poetycki i translatorski polskim poetom-skamandrytom i artystom słowa, którzy skupiali się wokół czasopisma „Kamena”. Uniwersalność literacko-krytycznego podejścia do analizy ponad czterdziestoletniego dorobku, według słów M. Zerowa, poeta maximus, przedstawił Je. Małaniuk w artykule „Myśli o M. Rylskim” („Kijów”, 1954. Nr 4), którego osią są kantowskie tezy „kultury” i nienagannego poetyckiego smaku, jako pewnego systemu wrodzonych, przyswojonych i uświadomionych wartości rodzinnych i społecznych (znajomości, wykształcenia, wychowania). W artykule zastosowano różne podejścia do zrozumienia nie tylko psychologii twórczości poety, literackich upodobań, wpływów, ech itp., ale także zaproponowano
Jewhen Małaniuk. 1928 r.
le tematy, które są warte uwagi badaczy literatury. Odnośnie faktów z biografii Rylskiego, które miały wpływ na proces jego twórczego kształtowania się oraz literacko-artystyczne gusta, Małaniuk przede wszystkim mówi o jego ojcu Tadeju Rozyśławowyczu i matce Melanii Fedoriwnie, ich kręgu rodzinnym, gdzie łączyły się polskie i ukraińskie tradycje językowe, ludowo-pieśniowe, obyczajowe i kulturowe. Jeszcze studiując w Podiebradzkiej Ukraińskiej Akademii Gospodarczej, poznał i zaprzyjaźnił się z gimnazjalnym kolegą Maksyma – Mychajłem Muchinem, wówczas studentem Uniwersytetu Karola i krytykiem literackim. Z jego opowieści wiele dowiedział się o rodzinie oraz upodobaniach rodziców i dzieci. Tak samo wiele informacji zaczerpnął z korespondencji oraz osobistych spotkań z Jurijem Klenem (Oswaldem Burghardtem), który w 1931 r. wyjechał z Radzieckiej Ukrainy i mieszkał w Niemczech. Zdaniem autora „Ziemskiej Madonny”, pojęcie „Ukrainiec polskiej kultury”, którym identyfikował się Tadej Rylski, jest bardzo istotną okolicznością, by podjąć rozważania o istniejącej kulturze „peryferyjnej” „polskości” Prawobrzeżnej Ukrainy i jej wpływach na kształtowanie się jego syna. Sąsiedzi z Romanówki, gdzie znajdował się majątek Rylskich, ojcowskie kijowskie otoczenie starej hromady, „chłopomaństwo” i przekazy o „bałagulstwie”, zainteresowanie ukraińską historią, etnografią, muzyką i teatrem, najwyraźniej zapadły w pamięć z dzieciństwa i młodości. Wszak echa opowieści o „bałagulstwie” obecne są w rozległym epickim poemacie „Maryna” (1933), wprawdzie, jak zauważa Małaniuk, ukazanym przez poetę, niestety, „bez niezbędnej dozy obiektywizmu”. Oprócz tego te dawne rozmowy wyjaśniają także wybór do przekładu z twórczości polskiego wieszcza Adama Mickiewicza, nie czego innego, a właśnie poematu „Pan Tadeusz”. Autor „Księgi obserwacji” pisze o niemałym (od 1917 do 1954 r. włącznie) wkładzie Rylskiego w ukraiński proces literacki i kulturowy, w rozwój języka ukraińskiego, poetyckiego i translatorskiego. Rozmyślał także o tym, jakie dramatyczne próby przypadły w udziale losowi poety-liryka i co przyszło przeżyć w „strasznej, cynicznie podłej” radzieckiej epoce, kiedy wystarczyło choćby o jotę odstąpić od „produkcyjnych” zadań, a władza natychmiast uciekała się do moralnych tortur w postaci publicznego biczowania – w prasie i na zebraniach, gdzie „burżuazyjny inteligent M. Rylski” musiał kajać się za „narodowe błędy” w swojej pracy literackiej, zmuszony był wymawiać nadaremnie imię znienawidzonego przez stalinowskich oprawców „poety Małaniuka” („Literaturna hazeta”, 1947, nr 50 z 11 XII). Jako wniosek warto podkreślić, że stalinowska epoka kultywowała bezlitośnie zabójczą stylistykę w polemice pisarzy ze swoimi oponentami, nieustannie prowokując i manipulując, by rozpalać między nimi wzajemną niechęć i odrzucenie, poniżanie siebie nawzajem. Lecz mimo wszystkich przeszkód, w odróżnieniu od innych ukraińskich pisarzy, podkreślał Małaniuk, o czymkolwiek Rylski by nie pisał, nawet apele, hymny pracy, ody do wodzów – jego wersy zawsze pozostają „technicznie” wartościowe artystycznie, co jest „bezsporne nawet dla najbardziej uprzedzonego literaturoznawcy”. W tekstach Rylskiego można zawsze znaleźć wątki z wyrafinowanymi intymnymi przeżyciami, nastrojowe, barwne pejzaże, „w których żyje prawdziwa poezja, albo przynajmniej leży piętno bezspornej kultury”. Oczytanie i nienaganny gust artystyczny obecne są także w wierszach opartych na „wiecznych obrazach” światowej kultury: wizerunkach znanych pisarzy i artystów, postaciach literackich, krajach europejskich i egzotycznych itp. Tak samo odczuwalna jest ona w wyborze do przekładów tekstów poetyckich francuskich i słowiańskich literatów. To wyraźne osiągnięcia Rylskiego i jego pobratymców-neoklasyków – zaznacza Małaniuk – bo oni „rozszerzają horyzonty ukraińskiej poezji”, sprzyjają „wejściu jej w szeroki świat i jednocześnie konstruktywnemu wejściu jej w system zachodnioeuropejskiej poezji”. O lirycznym nurcie poetyckiego głosu, artystycznie uskrzydlonej stylistyce, która tworzy lekkość i przejrzystość wierszy, pisał J. Małaniuk w pożegnalnym epitafium „Nad grobem Maksyma Rylskiego” („Ukrainśkyj biuleteń”, Nowy Jork, 1964, nr 7/37). Przypomniał w nim także o tym, że życie poety nie raz „wisiało na włosku, który w każdej chwili mógł się zerwać”. Wiersze zaś, nie podyktowane natchnieniem, lecz przymusem, uważał za daninę złożoną strasznemu czasowi; wszak dla potomnych będą one tylko „literackimi kuriozami, dość wisielczego stylu”. A Rylski był i pozostanie „arcymistrzem” ukraińskiej poezji, „wyraźnie wybitnym działaczem narodowym”, „jednym z najbardziej prawdziwych, organicznych poetów” XX wieku. I jeśli szukać ze światowymi pisarzami analogii, to „mogłyby one być jedynie z Rilkem”.
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr HAVROSZ, Użhorod. W Zakarpackiej Obwodowej Naukowej Bibliotece Uniwersalnej imienia Fedora Potuszniaka zaprezentowano unikatową książkę „Sprawa osobista Iwana Czendeja. Tom 1. Historia powieści +Ptaki opuszczają gniazda…+”, która w 2024 roku ujrzała światło dzienne w użhorodzkim wydawnictwie +RIK-U+. Kijowski literaturoznawca, doktor nauk filologicznych Sydir Kiral przez cztery lata pracował nad tym dokumentalnym zbiorem o objętości 730 stron. Wydanie zawiera zarówno samą sprawę osobistą, wydobytą z archiwów partyjnych, jak i ówczesne recenzje najsłynniejszej powieści Iwana Czendeja, a także wzmianki o nim w korespondencji i dziennikach zakarpackiego prozaika. Profesor Kiral napisał gruntowną przedmowę na 80 stron, a także liczne komentarze, praca nad którymi była żmudna i długotrwała. Czasami trzeba było przewertować masę źródeł, aby wyjaśnić konkretną osobę czy wydarzenie. Gwałtowny wzlot przed przymusowym lądowaniem. Sprawa osobista komunisty to dość rzadka rzecz. Zakładały ją wyższe instancje partyjne w przypadku poważnego przewinienia podwładnego. Nic dziwnego, że taką sprawę spośród zakarpackich pisarzy miał tylko Iwan Czendej, który wyróżniał się zasadniczym i niepokornym charakterem. Dzięki temu mamy unikatowe dokumenty z epoki, o której obecnie nie wiemy zbyt wiele ze względu na brak otwartych źródeł pierwotnych. Na przykład dane operacyjne KGB zostały zniszczone na początku lat 90. XX wieku. Natomiast sprawa osobista Iwana Czendeja zachowała się w dwóch tomach. Pierwszy tom poświęcony jest udzieleniu mu nagany w 1967 roku, drugi – wykluczeniu z członków KPU w 1969 roku. Ponieważ obie sprawy są ściśle powiązane z konkretnymi książkami, Sydir Kiral wybrał ciekawą koncepcję rozpatrzenia historii powieści +Ptaki opuszczają gniazda…+ oraz zbioru +Marcowy śnieg+ przez pryzmat prześladowań na linii partyjnej. Iwan Czendej został członkiem Komunistycznej Partii Ukrainy w 1951 roku, będąc dziennikarzem +Zakarpackiej prawdy+ i początkującym literatem. Zdolny prozaik szybko się rozwijał. Jego nowele i powieść +Teren kwitnie+ wywołały rezonans wśród czytelników i otrzymały wysoką ocenę krytyki. W latach 1954–1959 Iwan Czendej kieruje już Zakarpacką organizacją Związku Pisarzy Ukrainy. Za czasów jego kierownictwa liczba członków związku wzrosła dwukrotnie, a do ich szeregów przyjęto takich mistrzów starszego pokolenia, jak Ołeksandr Markusz, Luka Demian, Julij Borszosz-Kumiatśkyj. (Zarzuty o osobistą niechęć do Jurija Stanyncia są absurdalne, ponieważ był on czynnym księdzem, co automatycznie stawiało go poza członkostwem w radzieckim związku pisarzy). W latach 1960–1962 Iwan Czendej uczy się na Wyższych Kursach Literackich w Moskwie, gdzie ma możliwość poznać elitę kulturalną i artystyczną ówczesnego sowieckiego imperium. Już w tym czasie intensywnie pracuje nad swoją pierwszą powieścią +Ptaki opuszczają gniazda…+, w której pragnął pokazać konflikt starego i nowego świata na Zakarpaciu. W 1965 roku książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie +Radianśkyj pysmennyk+, które wysunęło ją do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. W międzyczasie powieść przetłumaczono na rosyjski i wydano w kilku edycjach w Moskwie. Pojawiają się liczne recenzje, z których najgłębszą był odzew H. Korabelnykowa +Król Lear Wierchowiny+. Prawie wszyscy w unisono mówią o powieści jako o zjawisku w literaturze ukraińskiej. Przecież do tego czasu o Zakarpaciu ukazały się tylko powieści autorów czeskich, węgierskich, rosyjskiego (Matwij Tewelow +Wierchowino, świecie ty nasz…+) oraz kijowskiego (Semen Sklarenko +Karpaty+). W 1959 roku wyszła +Powódź+ Fedora Potuszniaka. Zatem +Ptaki opuszczają gniazda…+ stały się dopiero drugą powieścią miejscowego autora, napisaną do tego na aktualny, ostry temat. Dlatego zainteresowanie nią było wysokie. Rozprawa z buntownikiem. Jednak głośny sukces 43-letniego autora wywołał zazdrość i niechęć u niektórych jego kolegów, którzy postanowili urządzić mu obstrukcję. Korzystając z tego, że Iwan Czendej nieregularnie uczęszczał na zebrania partyjne i inne imprezy ideologiczne, sprawnie rozegrali sytuację. I 19 kwietnia 1967 roku zorganizowali zebranie partyjne członków związku, na którym niespodziewanie wnieśli pod porządek dzienny kwestię zachowania Iwana Czendeja. (Komórką partyjną kierował wtedy Wasyl Wowczok). Znamienne, że na to wyrównywanie osobistych rachunków zaproszono tylko tych komunistów, którzy nie lubili pisarza, natomiast tych, którzy go szanowali, nie zawołano. (Wśród tych ostatnich – takie autorytety jak Petro Lintur, Semen Pańko, Feliks Krywin, Jurij Mejgesz, Laszlo Balla, Josyp Żupan, Wasyl Pop, Pawło Cybulśkyj). W ten sposób obecnych było tylko siedmiu partyjniaków (połowa całkowitej liczby), którzy zabrali się do szkalowania niewygodnego członka związku. Części z nich Czendej zalazł za skórę tym, że był przeciwny ich wstąpieniu do związku pisarzy, jeszcze kilku widziało w nim konkurenta na stanowisko szefa związku. Zamknięte zebranie partyjne, które prowadził Wołodymyr Ładyżeć, trwało pięć godzin bez przerwy. Od dymu papierosowego nie było czym oddychać. I chociaż odpowiedzialny sekretarz związku Petro Uhlarenko proponował wykluczenie Iwana Czendeja z partii, przyjęto łagodniejszą decyzję: udzielić nagany partyjnej z wpisem do karty ewidencyjnej. Rzecz jasna, że nawet taki wyrok wyglądał na skandaliczny. Przecież pisarz miał już znaczną popularność, a tu ni z tego, ni z owego – surowa nagana. Motywowali swoje działanie pisarze-komuniści tym, że Czendej bez uzgodnienia wystąpił na zjeździe pisarzy Ukrainy, oderwał się od kolektywu, zadarł nosa, broni Iwana Dziuby, lasów i drewnianych cerkwi, oraz podobnymi przytykami obrażonych zazdrośników. Jeszcze próbowali to przykryć komponentem ideologicznym. Tak, według twierdzenia tegoż P. Uhlarenki, Iwan Czendej napisał +antyradziecką powieść+. Atak na +Ptaki opuszczają gniazda…+ nie był przypadkowy. Jeszcze 20 marca 1966 roku na tle chóru pozytywnych recenzji w Moskwie, Kijowie, Lwowie i w Użhorodzie w rosyjskim dublażu +Zakarpackiej prawdy+ pojawiła się negatywna recenzja miejscowego krytyka Jurija Bałehi, który nazwał powieść jedynie opowiadaniem i skrytykował autora za wychwalanie starego świata. Jurij Bałeha brał również najaktywniejszy udział we wspomnianym zebraniu partyjnym, wysuwał najsurowsze pretensje wobec pisarza. Przyczyna była osobista: swego czasu Iwan Czendej wystąpił przeciwko jego wstąpieniu do związku, ponieważ tamten nie miał jeszcze wydanej książki, o czym wykładowca UżNU nawet napisał skargę do komitetu obwodowego. Jak by nie było, zwolennikom rozprawy z +honorowym+ indywidualistą udało się zrealizować zamierzone. Bez wątpienia nie bez błogosławieństwa z góry, wszak na zebraniu wystąpili sekretarz komitetu miejskiego KPU K. Kucenko oraz kierownik wydziału ideologicznego komitetu obwodowego W. Lendiel.
Iwan Czendej nie zgodził się z naganą i złożył apelację. Komitet miejski po szczegółowym liście wyjaśniającym pisarza na czterdziestu stronach utrzymał naganę w mocy, ale cofnął wpis o niej do karty ewidencyjnej. Wtedy apelacja powędrowała do jeszcze wyższych instancji. Sprawę rozpatrywał Komitet Obwodowy Zakarpacia oraz Kijów. Pozytywną charakterystykę Iwanowi Czendejowi napisali Feliks Kriwin, Semen Pańko, Wasyl Pop, Mykoła Kłympotjuk, ale w żaden sposób nie wpłynęło to na decyzję. Nagana jednak pozostała. Kiedy wiosną 1968 roku zakończyło się rozpatrywanie sprawy, Iwan Czendej ponownie kierował zakarpacką organizacją Związku Pisarzy. (W styczniu tragicznie zginął jego starszy syn). Wszystko to świadczy o tym, że wykluczenie z partii zakarpackiego prozaika w następnym roku nie wzięło się znikąd. Organy partyjne były cięte na krnąbrnego autora, który miał własne zdanie i czuł się dość swobodnie dzięki wsparciu w kręgach twórczych Moskwy i Kijowa. Jednak w powietrzu czuć już było zmiany społeczne. W Czechosłowacji rozpoczęła się Praska Wiosna, która w sierpniu zakończy się okupacją przez wojska radzieckie, a w samym ZSRR na miejsce chruszczowowskiej odwilży przyjdzie rozprawa z niewygodnymi, a pokazową ofiarą „dokręcania śruby” stanie się właśnie Iwan Czendej. Jednak to już perypetie drugiego tomu sprawy osobowej, który Sydir Kiral obiecuje przedstawić w przyszłym roku. Zaprezentowana książka ma wielkie znaczenie nie tylko dla lepszego zrozumienia procesu literackiego na Zakarpaciu w czasach totalitaryzmu, ale także dla głębszego zrozumienia naszej niedawnej przeszłości. W indeksie osobowym pierwszego tomu wspomniano ponad 800 nazwisk – całą plejadę działaczy regionu i Ukrainy, o wielu z których obecnie niemal zapomniano. Ze słowami wdzięczności dla Sydira Kirala za wykonaną pracę wystąpili mer Użhorodu Bohdan Andrijiw, córka pisarza Maria Treszczak-Czendej, przewodniczący Międzynarodowego Funduszu Charytatywnego imienia Iwana Czendeja Iwan Treszczak, który sponsorował wydanie. Możliwość widzenia i prowadzenia intelektualnych rozmów z pisarzem. Dzięki archiwalnym nagraniom, które starannie przechowuje nasza placówka, Mychajło Iwasiuk przemówił do obecnych z ekranu telewizora o swojej roli w literaturze i miłości do czytelnika. Audycja „Rycerz słowa” autorstwa znanej ukraińskiej dziennikarki i pierwszej dyrektorki Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka Paraskowiji Neczajewej, stworzona w Czerniowieckiej Telewizji Państwowej w 1992 roku, już dawno zajęła szczególne miejsce w złotym funduszu ukraińskiej telewizji. Poetyckie słowo M. Iwasiuka brzmiało w wykonaniu zwyciężczyń XX konkursu młodych recytatorów wierszy-dedykacji dla Wołodymyra Iwasiuka – siostrzyczek Anny i Sofiji Roszczuk, uczennic Czerniowieckiego Liceum nr 7. Kompozycja z poezji „Za ścianą” i „Kołysanka” po raz kolejny potwierdziła, że współczesne dzieci czują głęboki sens poezji M. H. Iwasiuka. Struny królowej instrumentów muzycznych – skrzypiec – poruszyły także struny ludzkich serc. „Elegia” Myrosława Skoryka w wykonaniu studentki trzeciego roku Czerniowieckiego Obwodowego Koledżu Zawodowego imienia Sydira Worobkewycza Olhy Komarewycz (klasa wykładowczyni Olhy Martyniuk) oraz koncertmistrzyni Bohdany Kudojar wplotły się w delikatną koronkę wspomnień. Ulubiona pieśń Mychajła Iwasiuka „Zagraj mi cyganie stary” w wykonaniu artysty ludowego Ukrainy Iwana Derdy po raz kolejny wzruszyła wszystkich, którzy przybyli tego dnia do dawnego domu Iwasiuków. A przejmująca ukraińska pieśń „Słyszysz, bracie mój” do słów Bohdana Łepkiego zabrzmiała jako akord końcowy w Czerniowieckim Obwodowym Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka podczas uhonorowania wybitnej postaci XX wieku Mychajła Iwasiuka. Ołena ŁOHINOWA, pracownica naukowa Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasiuka
Tłumaczenie maszynowe
W ramach projektu Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka „Znajomość z bliska ze znanymi uczniami Mychajła Iwasjuka” odbyło się spotkanie z księdzem Ihorem Pełechatym. Studiował on na Czerniowieckim Uniwersytecie Narodowym w latach 1981–1986, zdobywając specjalność „filolog-wykładowca”. W latach 1990–1995 pobierał nauki teologiczne w Iwano-Frankiwskim Instytucie Teologiczno-Katechetycznym, który ukończył z wyróżnieniem jako magister. Jest członkiem Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Związku Krajoznawców Ukrainy. Obecnie jest proboszczem parafii Najświętszego Serca Chrystusa Człowiekolubnego oraz błogosławionych męczenników Hryhorija Chomyszyna, Symeona Łukacza i Iwana Sleziuka Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej w Iwano-Frankiwsku. Podczas spotkania Ihor Iwanowycz szczerze wspominał lata nauki, kontakty z Mychajłem Hryhorowyczem Iwasjukiem oraz Anatolijem Mykołajowyczem Dobrianskim. Ksiądz Ihor przechowuje w domowej kolekcji książki z autografem swojego wykładowcy oraz zdjęcia, które udało mu się wykonać w czasach studenckich. Do wspomnień swojego najlepszego przyjaciela dołączył również kolega z grupy Wasyl Hawrylan, który także ma osobiste wspomnienia o swoim wykładowcy. Wołodymyr Antofijczuk, profesor katedry języka ukraińskiego wydziału filologicznego Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza, uczeń i kolega Mychajła Iwasjuka oraz kurator grupy, w której studiowali Ihor Pełechatyj i Wasyl Hawrylan, przywołał ciekawe momenty ze studenckiego życia swoich byłych studentów i przyjaciół. Pisarza, działacza społecznego, patriotę i kochającego ojca wspominali ciepłymi słowami: p.o. dyrektora Czerniowieckiego Obwodowego Muzeum Pamięci Wołodymyra Iwasjuka Natalia Moroz, ksiądz Wałerij Syrotjuk, akademik Heorhij Filipczuk oraz córka Oksana Iwasjuk. Wielu naszych rodaków nie miało
Tłumaczenie maszynowe
Malownicza wieś Pyłypcze na południu Borszczowszczyzny to rodzinne gniazdo, z którego w różnych okresach XX wieku dwaj Hniezdowscy, dwaj Jakowie – Jakowicz i Iwanowicz – wzbili skrzydła ku wielkiemu światu sztuki. Pierwszemu przypadło w udziale stać się światowej sławy geniuszem grafiki i drzeworytu, drugiemu – utalentowanym ukraińskim malarzem. Jakowie urodzili się tego samego dnia, w odstępie 30 lat. 27 stycznia, według Ukraińskiego kalendarza artystycznego, Jakow Jakowicz skończyłby 110 lat. Środowiska kulturalne i artystyczne oraz oświatowe regionu godnie uczciły tego dnia sławnego rodaka, organizując szereg wydarzeń. W Pyłypieckiej ogólnokształcącej szkole I–II stopnia od 1992 roku działa muzeum pamięci J. J. Hniezdowskiego, którego organizatorem i troskliwym opiekunem jest wieloletni kierownik Iwan Penkało. Odbył się tu tradycyjny konkurs rysunku, przeprowadzono także wycieczkę. W Borszczowskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym otwarto wystawę Jakowa Hniezdowskiego – 28 prac autorskich z kolekcji muzeum, które na początku lat dziewięćdziesiątych uprzejmie podarowała żona, Stefania Hniezdowska. To właśnie one stały się pierwszymi eksponatami i zapoczątkowały zbiór materiałów o artyście. Wśród innych uwagę przyciąga praca „Krzew” (1944), która swego czasu uczyniła Jakowa Hniezdowskiego znanym i okazała się decydująca dla jego losu, jak podkreśliła moderatorka wystawy, sekretarz naukowy muzeum Lesia Hrabyk. Myślową podróż szlakami Jakowa Hniezdowskiego z Ukrainy do dalekiej obcej krainy odbył kierownik muzeum, niestrudzony pracownik na niwie krajoznawstwa regionu Mychajło Sochacki. Unikalną publikację nieznanej spuścizny epistolarnej geniusza w rejonowym tygodniku z lat dziewięćdziesiątych XX wieku „Za wolny kraj” przekazał do zbiorów muzeum autor tych słów, który przygotował ją do druku. Z tych kilku listów do swego bliskiego krewnego i towarzysza duchowego artysta jawi się przede wszystkim jako człowiek, nauczyciel młodych malarzy, krytyk i znawca sztuki. Kierownik artystycznego zrzeszenia „Potik”, działającego przy muzeum od wielu lat, najjaśniejszy artysta Borszczowszczyzny Wasyl Stećko zwrócił uwagę obecnych, wśród których byli artyści i nauczyciele sztuk plastycznych, na zdumiewającą technikę drzeworytu. Ciekawymi wspomnieniami o pobycie w muzeum żony Jakowa Jakowicza Hniezdowskiego, Stefanii, podczas podróży na Ukrainę oraz o przekazaniu przez nią twórczego dziedzictwa męża ukraińskim muzeom podzieliła się była pracownica Borszczowskiego muzeum, aktywistka społeczna Halina Swidinska. Obecni jeszcze raz dotknęli niezniszczalnej spuścizny genialnego Artysty, którego korzenie, a część jego prochów, są tutaj, na ziemi borszczowskiej. 27 stycznia skończyłby 80 lat Jakow Iwanowicz Hniezdowski, który urodził się w Pyłypczym, odziedziczył talent po swoim wuju i również poświęcił się malarstwu, choć w innym gatunku i tematyce. Dziękujemy mu za udostępnione do publikacji listy Jakowa Jakowicza Hniezdowskiego. Sądzę, że są one warte publikacji na łamach szanowanego „Słowa Proświty”. W nich – nieznany geniusz.
10 stycznia 1977 r.
Drogi Jakowie (Iwanowiczu),
mam nadzieję, że wybaczysz mi długie milczenie. Przezrocza twoich obrazów, 36 sztuk, dotarły już we wrześniu. Wtedy mnie nie było w domu, Stefa przesłała mi kilka przezroczy, a resztę zobaczyłem po powrocie. Miałem wielką przyjemność je obejrzeć, ale wtedy miałem tyle różnych spraw, że z listem do ciebie zwlekałem aż do dziś. Dziś znowu oglądałem twoje przezrocza i wydały mi się jeszcze ciekawsze niż wtedy, gdy zobaczyłem je po raz pierwszy. Ciemny i zgęszczony koloryt twoich obrazów znakomicie odpowiada monumentalnemu podejściu do twojego malarstwa. Może najwyraziściej widać to w scenie przy stole, na którym stoi otwarty list. Obraz jest dobrze umotywowany psychologicznie, a środki formalne i zgęszczone barwy jeszcze potęgują wrażenie.
Również portrety mają monumentalne ujęcie. Domyślamy się, że jeden z nich to twój autoportret, może ten w zielonkawej tonacji, z dywanem w tle. Kobieta z dzieckiem – czy to twoja żona? Także piękny portret kobiety na tle kompozycji z wazą.
Silne wrażenie robią również twoje pejzaże, przede wszystkim jeden w ciemnoniebieskiej tonacji, z odbiciami drzew w wodzie, na której są dwa czerwone akcenty. Także druga grupa drzew w zielono-żółtych tonach, odbijających się w wodzie, potraktowana szerokimi pociągnięciami pędzla, jest bardzo udanym obrazem. Także zimowy pejzaż z grupą dzieci na sankach (?). Wygląda bardzo ciekawie, przyjemnie nam było je oglądać.
W listopadzie wysłaliśmy ci listem poleconym nową książkę o drzeworycie, napisz, jak ją otrzymasz, a w grudniu wysłaliśmy ci w tubie z tektury 20 pędzli różnej wielkości – może się przydadzą. W nowym 1977 roku przyjmij i ty, i twoi bliscy nasze najserdeczniejsze życzenia – Stefa, Jakow i Mari-Marta.
21 marca 1977 r. Nie potrafię ci opisać, jaką radość sprawił nam twój list. Ostatni raz, kiedy twój tata przesłał mi twoje zdjęcie, byłeś jeszcze chłopcem i takim zostaniesz w mojej pamięci. Fotografie twoich obrazów, a teraz twój list pokazały mi, że od tamtego czasu minęło wiele lat i to już nie chłopiec, lecz dorosły mężczyzna i poważny artysta. Nie dziw się, że tata aż potrzebuje zewnętrznego potwierdzenia o swoim synu. Rodzice życzą dzieciom jak najlepiej, ale nie wszyscy wiedzą, co jest najlepsze. Dla tego, kto nie pracuje w naszym, jak porcelana, kruchym zawodzie, trudno zrozumieć, gdzie w sztuce jest sukces, a gdzie porażka. Zupełnie odwrotnie niż w innych zawodach, gdzie formalne studia gwarantują pełną wiedzę, w sztuce formalne studia są sprawą drugorzędną. Wielu wielkich artystów w ogóle nie miało formalnego wykształcenia, a ci, którzy mieli możliwość je zdobyć, często musieli wkładać wiele energii, by o wszystkim tym zapomnieć i być sobą. Nawet tzw. talent jest sprawą bardzo relatywną (względną. – Red.), bo dzieci, prawie wszystkie są uzdolnione artystycznie i wszystkie czarująco rysują, jakby Bóg kierował ich ręką. Z czasem życie przesiewa je jak przez sito i zostaje niewiele, a potem dalej działa jeszcze selekcja. Gdyby ktoś mnie zapytał, co moim zdaniem jest w sztuce najważniejsze, powiedziałbym, że wytrwałość. Postawiłbym ją nawet przed samym talentem. Najważniejsze: kto wytrzyma, bo to niełatwy zawód. A jeśli ktoś chce wybrać łatwą drogę, zobaczy na końcu, że wybrał właśnie najtrudniejszą. Dobrze, Jakubie, ograniczymy nasze paczki do sztuki. Wysłaliśmy ci już wcześniej w tubie 20 pędzli, jak trzeba, jeszcze wyślemy. Od czasu do czasu postaramy się wysłać jakąś książkę o sztuce (moje obrazy olejne nie będą gotowe wcześniej niż za rok). Napisz, co ci z tego przesłać. Nasza córka jest teraz na pierwszym roku studiów, studiuje modę i myśli kiedyś pracować w tej dziedzinie, albo robić ilustracje do czasopism, albo projektować kostiumy. Żona ma pełne ręce roboty z domem, a ja, jak zwykle, przez kilka miesięcy maluję i tak dalej. Jeszcze raz dziękuję za dobry list, pozdrów żonę i córeczkę. Twoi: Jakub, Stefa i Marie-Marta.
12.7.1977 r. Drogi Jakowie, przesyłamy pozdrowienia z pięknych Włoch. Byliśmy we Florencji, w Sienie, w Pizie, Orvieto, Asyżu i w Rzymie. Wszędzie tu pięknie, na każdym kroku dużo starożytności, a muzea bardzo bogate, przede wszystkim we Florencji. Otrzymaliśmy Twój list ze zdjęciem Twojej rzeźby przed wyjazdem.
W przyszłym tygodniu wracamy do domu. Wyślemy pędzle, może też niektóre farby. Pozdrawiamy Ciebie i Twoich – Stefę, Jakowa i Mari-Martę.
17 października 1977 r. Drogi nasz Jakowie. Listy z 9, a potem z 20 września otrzymaliśmy. Bardzo nas zasmuciła wiadomość, że masz kłopot z oczami. Nie pisaliśmy o tym do Pylypcha, wiemy bowiem, że krewni mogliby się martwić. Z tych samych powodów ja również nie pisałem o swoim kłopocie. Dwa lata temu przeszedłem aż trzy skomplikowane operacje prawego oka (odwarstwienie siatkówki). I choć miałem bardzo dobrą opiekę w prawdopodobnie najlepszym centrum leczenia siatkówki w Bostonie, to jednak każda operacja pozostawia swój ślad i mój wzrok w prawym oku jest daleko nie taki, jaki był wcześniej. Pocieszam się, i jest w tym nieco prawdy, że u większości jedno oko, podobnie jak jedna ręka, prawa, a u niektórych lewa, pełni główną funkcję, a drugie jest tylko pomocnicze. Pracuję, jak wcześniej, wierzę, że u Ciebie też wszystko się poprawi, tym bardziej że Twój młody organizm bardzo szybko pokona dolegliwości wzroku. Do Pylypcha już dawno nie pisałem. Jeszcze w sierpniu wysłaliśmy do Twoich krewnych, do Dmytra i Hani, małe paczki. Wtedy wysłaliśmy też do Ciebie kilka pędzli i może 10 tub farb olejnych. Jak otrzymasz, napisz dokładnie, co i ile dostałeś. Wszyscy tu życzymy Ci szybkiego i pełnego powrotu do zdrowia, do bliskich i do sztuki. Pozdrowienia dla żony i dla Toni. Wasi Stefa, Jakiw, Mari-Marta.
15 czerwca 1981 r.
Drogi Jakowie!
Długo nie mieliśmy od ciebie wiadomości, dlatego twój list, który otrzymaliśmy, bardzo nas ucieszył. Cieszymy się również, że zaczynasz wystawiać swoje obrazy. Wystawy mogą nie być aż tak ważne dla artysty, który może tworzyć także bez nich, ale wystawy mają tę dobrą stronę, że dają artyście możliwość lepszego zorientowania się, gdzie stoi. Z czasem wystawy przynoszą też kłopot, ja to teraz osobiście dotkliwie odczuwam. Zabierają czas, którego nie mam aż tak wiele. A ja wciąż chciałbym wiele zrobić. Daj mi znać, jak przebiegła twoja pierwsza szersza wystawa; także wszystko chętnie otrzymam, czy to zdjęcia, czy to prospekt nowych prac. Żona prosi, żebyś przesłał swoją i swojej rodziny fotografię.
Przesyłam dwa małe zdjęcia. Żona w galerii w Nowym Orleanie, która regularnie wystawia moje prace graficzne. W związku z wystawami często prosi się mnie o pokazanie techniki drzeworytu. Było to chyba na wystawie w Toronto, gdzie odbijałem mój drzeworyt „Kapusta”. Nie mam pod ręką małego zdjęcia Marie-Marty (ona teraz mieszka we Francji). Prześlę jej fotografię w następnym liście.
Już dawno dostałem list od taty, ale wciąż jeszcze nie odpisałem. Mamy tak mało czasu, że czasem nie możemy prowadzić normalnej korespondencji; dla nas ważniejsze jest od czasu do czasu przesłać im coś, czego mogą potrzebować. Napisz szczerze, co moglibyśmy ci przesłać.
„Kijowski Psałterz” jeszcze nie przyszedł. Nie wydawaj pieniędzy, tu są wasze księgarnie i tutaj możemy wszystko kupić.
Nie wspomniałeś nic o swoim wzroku; mamy nadzieję, że wszystko w porządku. Pozdrawiamy was wszystkich bardzo serdecznie i życzymy wiele dobra.
Wasi – Stefa, Jakub i Marie-Marta.
27 września 1981 r.
Drogi nasz Jakiwie! Dziękujemy za list i za Wasze zdjęcia. Leżą teraz przede mną i jakbym rozmawiał z Wami. Czy malowałeś ich portrety? Jak Cézanne. On malował swoją żonę tak często, a malował długo, że uważa się ją za największą męczennicę w historii. Tonia ma wielkie oczy, musi wiele widzieć. Nie możemy zgadnąć, ile ma lat. Jest jeszcze w takim wieku, że nie musi ich ukrywać. Marie-Marta w tym roku ukończyła 22 lata. W tym roku ukończyła szkołę ilustracji mody (tu to duża dziedzina) i będzie robić ilustracje do gazet z tej dziedziny. Na razie nie pracuje, trochę mi pomaga i uczy się języka japońskiego. Jak widzicie na zdjęciu, musi nosić okulary (od dzieciństwa). Oprócz Marie-Marty wkładam jeszcze zdjęcie zrobione podczas mojej pracy nad obrazem „Kukurydza”, zdjęcie zrobione w chwili, gdy nie tyle maluję, co gryzę jabłko. Poza tym wkładam kilka moich exlibrisów, w tym mój własny i naszej córki. Wkrótce ukaże się artykuł z reprodukcjami moich znaków książkowych. Zrobiłem ich niewiele, około czterdziestu. W osobnej tubie przesyłamy Ci pastele (24 kolory), noże do wycinania linoleum, to jest jedna rękojeść, do której wkłada się, jak pióra, noże różnej wielkości. Dziesięć tzw. markerów Madis, nie sądzę, żeby ich kolory były trwałe, ale do notatek są bardzo wygodne. Ponadto w tubie będzie 18 pędzli różnej wielkości. Może na jakiś czas Ci się przydadzą. Jeśli chcesz jakichś specjalnych, napisz, a postaramy się wysłać. Bardzo się cieszymy, że już skończyłeś pracę dla domu kultury i że teraz będziesz mógł malować dla siebie i przygotowywać się do wystawy. Cieszymy się także, że Twój obraz został przyjęty na wystawę. Kiedy będzie katalog tej wystawy, będziemy radzi go otrzymać. Na razie przesyłamy pozdrowienia Waszej Trójcy, życzymy Wam dużo dobra i zdrowia, a Tobie, Jakiwie, dodatkowo wielu sukcesów w Twojej pracy artystycznej. Wasi: Stefa, Jakiw i Marie-Marta”. (Zachowano pisownię autora)
Przygotował Stepan TATARSKI, członek NSŻU, Borszczowszczyzna, obwód tarnopolski
Tłumaczenie maszynowe
Andrij MYCHAJŁYK Zdjęcie autora – Poznam cię z niezwykłą kobietą, ona z ceramiki czyni prawdziwe cuda – powiedział kolega. Wracaliśmy samochodem do domu po krótkich wakacjach w górach. Czyż można więc „tak po prostu” ominąć Lwów! Miasto witało szarą, wilgotną, prawdziwie „lwowską” pogodą. Ale to tylko podkreślało zwykłą ciepłotę kontaktów z jego mieszkańcami. W tak nieprzytulny dzień chce się znaleźć miejsce pod dachem i spędzić czas na niespiesznej rozmowie, jeśli nie przy ognisku, to po prostu w cieple. Zapewne właśnie dlatego Miasto Lwa od dawna słynie jako znany ośrodek kaflarstwa. Lwowskie kafle to nie tylko użytkowa ozdoba domowego ogniska, ale dzieła sztuki, które wchłonęły w siebie wielowiekowe tradycje i kunszt. Pierwsze wzmianki o nich datowane są na XVI wiek. Przez stulecia mistrzowie miasta opracowywali i doskonalili technikę wyrobu kafli, tworzyli prawdziwe arcydzieła, które zdobiły pałace, kościoły i budynki mieszkalne. Kiedyś w mieście było niemało cegielni i kaflarni. Miejscowa glina jest wyjątkowa, wyroby z niej są mocne i trwałe. Ale do naszych dni zachowała się jedynie dawna fabryka Berla Neuwohnera i Filipa Waldmana. Ponad sto lat temu ta „Krajowa fabryka pieców kaflowych”, łącząc kunszt lwowskich twórców z austriackim doświadczeniem, była liderką branży. Obecnie to znane przedsiębiorstwo „Lwowska kafelnia”. Rodowodem z kultury trypolskiej „Trypolczycy malowali angobami na czerepie. Farbami na bazie rzadkiej gliny. Czyli gliną na glinie. Tysiące lat to bogactwo leżało w ziemi i zachowało się”. Opowiada szefowa „Lwowskiej kafelni”, zasłużona artystka Ukrainy Oksana Czepurna. Swobodnie, nie odrywając się od malowania kafla. Tradycyjnie, tymi samymi angobowymi farbami. Je, jak i w dawnych czasach, wytwarza się z drobno zmielonej gliny, do której, aby uzyskać pożądany kolor, można dodawać różne pigmenty mineralne. Lwowskie kafle zawsze wyróżniały się różnorodnym ornamentem: geometryczne wzory, motywy kwiatowe, wizerunki zwierząt, mitycznych stworzeń. A pani Oksana naładowała ręczne malowanie kafli mocą pradawnych tradycji kultury trypolskiej. „Na Kropywnycczyźnie jest rzeka Jatran, która podmywa, niszczy brzegi, wymywa wyroby garncarskie Trypolczyków. Obecnie, kiedy trwa wojna, one swoimi malunkami jakby przemawiają do nas: „Wstawajcie, podnoście się do walki! My jesteśmy rolnikami, dlatego ta ziemia jest nam tak droga, dlatego tak ją kochamy. Chcemy orać ziemię, siać ziarno”. Twórczość idzie z duszy, moje rodowe korzenie są w tej ziemi”. Angoby nanosi się na niewypaloną ceramikę, tworząc dekoracyjną warstwę. Mocną i odporną na wysokie temperatury. A po wypaleniu – jeszcze i niepowtarzalną w wyglądzie. „Glina musi być wilgotna, inaczej angoba odpadnie – podkreśla pani Oksana. – Teraz nikt z artystów nie chce robić angobami. Trzeba mieć umiejętności, to trudne, żmudne. Można kupić gotowe szkliwo – czerwone, niebieskie, zielone, chlapnąć „plamę” i powiedzieć, że to „cud sztuki”. Ale ktoś musi zachowywać te korzenie, tradycje, tę historię wprowadzać do ludzi. Oto ja wprowadzam. Trypolską angobą, gliną na glinie, układam taką historię”. Spod rożka, którym pani Oksana nanosi na kafle barwnik, wyrasta, ożywa rysunek. „Muszę patrzeć, jak reaguje młodzież, jak reaguje świat, jak reagują historycy sztuki – prowadzi linię opowieści. – Jeśli przyjmują, jeśli jest to dla nich ciekawe, można kontynuować. A ja rozumiem, że to ciekawe, widzę. Nawet współczesna młodzież przychodzi i interesuje się. Ceramika będzie gotowa dopiero po wypaleniu, ale przecież sam materiał jest po prostu boski! Trzeba go dobrze opanować. Wtedy możesz tworzyć cuda”. Artystka tworzy w technice flandrowania. Tę tradycyjną ukraińską technikę dekorowania wyrobów ceramicznych po raz pierwszy zobaczyłem w Chołodnym Jaru, poznawszy znanego mistrza ceramiki hołkiwskiej świętej pamięci Jakowa Briuchoweckiego. „Ukraina miała bazę produkcyjno-przemysłową, szkoły garncarstwa – ze swoimi tradycjami, historią, a teraz? Opiszni prawie nie ma, Kosowa prawie nie ma, Wasylkiw upada… Fabryki porcelany? Ich nie ma. A ceramika – to przecież nasza historia! Kiedyś, za czasów Związku, raz w roku specjaliści branży zjeżdżali się ze wszystkich republik na radę artystyczną. Pamiętam, wtedy w krajach bałtyckich przedstawili nowoczesne formy sztuki, w tym szli do przodu, ale oni nie mieli historycznej ceramiki! A my ją mamy. Bo mieliśmy Trypolczyków, którzy dali nam ceramikę. To dlaczego teraz nie wykorzystywać tego dorobku w twórczości? Do tej pory nie mogę pojąć, jak ceramika trypolska dotarła do nas, nie zgniła gdzieś w ziemi, nie zniszczyła się. Myślę, że to nieprzypadkowo. Żeby nie stracić tradycji. Bo to byłaby tragedia. Nie pieniądze, nie majątek – tożsamość daje nam i miłość do ziemi, i sławę wśród innych narodów. Musimy to wszystko chronić”. Front – Musiałam pracować, malować, musiałam zarabiać pieniądze, żeby wykupić zakład. Mnie nikt niczego nie dał. Ja z góry przeliczyłam, co będzie mi potrzebne. Ale trzeba było zarobić. Dlatego zarabiałam, malowałam kominki, robiłam projekty, chwytałam się każdej pracy. Ona dała mi doświadczenie. A teraz, kiedy mam doświadczenie, kiedy mamy przedsiębiorstwo, wziąć i to wszystko zatrzymać – to niemożliwe. Dlatego muszę się trzymać, pracować, żeby nie stracić tego, co osiągnęłam. – Zakład mogli zniszczyć? – I dzisiaj chcą. My siedzimy w sądach. Bo mamy takie miejsce – park, a dalej centrum. Kiedyś to były obrzeża, a teraz – centrum. Osiągnęliśmy to, że zachowaliśmy zabytek architektury. Jego status ochronny chcieli anulować. Rozumieliśmy: jeśli anulują status zabytku architektury, to anulują i nas jako przedsiębiorstwo. A będzie zabytek – to i my będziemy. Będziemy mieli możliwość walczyć i bronić. – Czyli macie tutaj swój front? – Równoległy. Sztuka – to na chwilę… Niestety, drobnostka. Głównym – to walka. W 2005 roku chcieli nas zburzyć. Ale my obroniliśmy to przedsiębiorstwo, zabytek architektury, zachowaliśmy produkcję lwowskiej ceramiki. Tutaj zbieramy stare kafle, mamy pomieszczenie, gdzie już jest początek przyszłego muzeum. Jedna jego część będzie ekspozycją starych kafli, a druga – muzeum Oksany Czepurnej, jej twórczości. Nie mogę nawet w myślach przypuścić, że to wszystko zniknie, jak zniknęły inne kafelnie. Wszechświat Pani Oksana, porzuciwszy malowanie, energicznie przechodzi do regału z gotowymi pracami. Unikalnymi nawet dlatego, że te ręcznie tworzone obrazy a priori nie mogą mieć powtórzeń. „Jest seria prac „Mikrowszechświat”, to wszystko prace wystawowe. A oto, spójrzcie – artystka zatrzymuje się przed ogromnym talerzem. – Bardzo zainteresowały mnie symbole, które znaleźliśmy na dnie trypolskiej urny na prochy. Ciało z ziemi przyszło i w ziemię poszło, ale dusza wznosi się do nieba. I te trypolskie „łapki” oznaczają, że życie trwa. Symbol bytu: życie, śmierć, kontynuacja. W tym nie ma smutku: żyj, pracuj, osiągaj co możesz przez ten krótki czas, bo twoja idea i dusza odejdzie, a gdzie ona pójdzie, wie tylko Bóg. Jeśli w ciele jest dusza, człowiek ma kontynuację. Może być człowiek piękny, a kiedy duszy w nim nie ma, jest pusty. A może być człowiek nieładny, nieszczęśliwy, okaleczony, ale dusza w nim taka, że nią człowiek zawładnie światem, ludźmi. W tym właśnie jest trypolska symbolika. My wszyscy pójdziemy w tę ziemię, ale jak przeżyjemy życie, jaką duszę wpuścimy we Wszechświat – zależy tylko od nas”. Stanęli przy ceramicznym panneau.
„To wezwanie – wyjaśnia gospodyni – to zasiane pole, stare i nowe pokolenie, to życie, to zwycięstwo i kobieta. U Trypolian kobieta jest bardzo szanowana. Najwyraźniej istniał pewien matriarchat, kobieta sprawowała przedłużenie rodu: słońce, które świeci, ziemia, która rodzi, i wspaniała kobieta, matka dzieci, matka przyszłości. A tę pracę nazwałam „Bestie Trypolia”. Zebrałam razem symbole, które rozszyfrowali naukowcy. Jestem dumna z historii tych symboli. My, Ukraińcy, jesteśmy zbyt skromni. Musimy wreszcie zmienić stosunek do siebie i powiedzieć: „Nie! Nie jesteśmy nikim. Jesteśmy narodem, na swojej ziemi, potrafimy tworzyć, kochać, pracować”. Oto znak zwycięstwa. Historia się porusza. Idziesz różnymi drogami, krzywymi, takimi czy owakimi, ale zwyciężasz. Przyszedłeś do walki, przeszedłeś trudną drogę, ale niechybnie zwyciężysz. Jeśli oczywiście stawiasz zwycięstwo za cel. Jest jeszcze praca, którą kocham. Nazywa się „Pamięć”. W centrum – przeszłość, Trypolie i czasy przed Trypoliem… Stulecia i tysiąclecia mijają, a ty pamiętaj, kim jesteś i co jesteś, skąd pochodzisz i czyją córką czy synem jesteś. U podstawy krzyż. Ciało jest śmiertelne, umieramy. U podstawy pozostaje krzyż, który oznacza, że jest początek i jest koniec. Umierasz, ale życie trwa. Strzałka mówi o tym, że świat i przyszłość będą trwać nadal. Podstawa: każdy bytujący musi pamiętać o historii, o rodzicach, o rodzie, o kraju, o ziemi. Inaczej to nie życie, to po prostu egzystencja. Nie jestem już młoda, dlatego nie pragnę tworzyć czegoś nowoczesnego. Uważam, że powinnam szybko, bo czasu mało, wykorzystać wszystko, co należy do historii, do sztuki naszego narodu i do duchowości, do Boga. Bo to największy dorobek człowieka. W fabryce nie było mi łatwo. Bardzo długo, przez wiele lat walczyłam, aby zachować zabytek architektury, zachować historię kaflarstwa. Za czasów Austro-Węgier tylko we Lwowie i w Wiedniu było fachowe kaflarstwo. Czyż można więc teraz tak barbarzyńsko zniszczyć ten historyczny dorobek?” Z serwisu „Hrinczenko-inform” NHU; jednej jednostce wojskowej GUR Ukrainy; jednej brygadzie górsko-szturmowej; dwóm oddzielnym brygadom; dwóm oddzielnym batalionom ZSU; sześciu domom oficera; 14 szpitalom, lecznicom, wojskowo-medycznym centrom klinicznym i rehabilitacyjnym, zjednoczeniom medycznym; pięciu wojskowym uczelniom Ukrainy; pięciu organizacjom wolontariackim i społecznym oraz oddzielnie czterem wolontariuszom dla żołnierzy w strefie działań bojowych. W ramach Akcji książki otrzymały również: 150 centrum szkoleniowe Dowództwa Sił Obrony Terytorialnej ZSU, Biblioteka Naukowa Mariupolskiego Uniwersytetu Państwowego, oddział pracy z weteranami przy terytorialnym centrum obsługi socjalnej (NSP „Troska”), Komunalna Instytucja „Centralna Miejska Biblioteka Publiczna Rady Mariupola” wraz z filiami. Według informacji MKiSK
Tłumaczenie maszynowe
Na podstawie wyników ogólnoukraińskiej akcji „Biblioteka ukraińskiego wojownika”, zainicjowanej przez Ministerstwo Kultury i Komunikacji Strategicznej Ukrainy, w 2024 roku dla bibliotek jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy zebrano 5293 książki, poinformowano na stronie MKKS. W akcji wzięło udział 978 uczestników, a mianowicie: 299 bibliotek, 34 placówki i instytucje, 26 organizacji społecznych i wydawców oraz 619 osób fizycznych. Wśród zebranych książek – 2876 egzemplarzy literatury pięknej krajowej i 980 – zagranicznej, 507 wydawnictw z historii Państwa Ukraińskiego, 129 wydawnictw z historii Sił Zbrojnych Ukrainy; 295 wydawnictw z historii kultury, 96 wydawnictw informacyjnych i 410 egzemplarzy o innej tematyce. Literaturę przekazano 16 jednostkom wojskowym Sił Zbrojnych Ukrainy; trzem jednostkom wojskowym
Tłumaczenie maszynowe
Myron FEDORIW Zdjęcie z sieci
Porozmawiajmy o sakralnym tańcu pogańskich kapłanów (wołchwów), który został zaadaptowany przez kozaków-charakterników. Do wykonywania tego bojowego tańca w pierwszych dziesięcioleciach istnienia Siczy Zaporoskiej brali się wyłącznie przedstawiciele szczególnej kasty kozaków. Dopiero później do tańca w kozackim kręgu zapraszano innych kozaków, którzy słynęli na Siczy z bojowego charakteru. Na Siczy taniec ten istniał w XVI–XVIII w. jako taniec bojowy dzielnych rycerzy. I zapewne dlatego, że towarzysze wspierali tańczących okrzykami „Hop!” oraz „Hej!”, niegdyś sakralny taniec wołchwów w środowisku kozackim otrzymał nazwę „hopak”. Czysto wizualnie taniec ten był postrzegany jako dialog dzielnych wojowników, gdzie każdy z występujących przejawiał swój charakter, a za pomocą skomplikowanych chwytów bojowych potwierdzał swoją siłę i biegłość w posiadaniu umiejętności bojowych. Hopak zarówno wtedy, jak i obecnie ma heroiczny charakter. Według znawców sztuki, metrum melodii do tańca hopak to 2/4. Wykonywany jest w duecie lub grupach w szybkim tempie z wykorzystaniem wirtuozerskich, karkołomnych skoków, a także ruchów w przysiadzie i obrotów z użyciem kozackich szabel. Z czasem, po zniszczeniu przez podstępnych Moskali Siczy, hopaka zaczęły wykonywać także dziewczęta w parze z chłopcami. Z biegiem czasu, w XIX i XX wieku, czysto ukraiński taniec ludowy hopak wykonywany był przez grupy, w których byli zarówno chłopcy, jak i dziewczęta. Zarówno w czasach Hetmanatu, jak i w kolejnych latach hopak pozostawał w ukraińskiej przestrzeni kulturowej jako taniec zwinnych, heroicznych i szlachetnych rodaków. Burzliwy i temperamentny taniec napawa do utwierdzania wszystkiego, co ukraińskie na terytorium Ukrainy-Rusi. Właśnie z hopakiem wiązali wyobrażenie o Ukraińcach jako takich zarówno autor pierwszej ukraińskiej opery „Zaporożec za Dunajem”, znany ukraiński kompozytor i śpiewak Semen Hułak-Artemowski, jak i autor opery „Eneida”, światowej sławy ukraiński kompozytor Mykoła Łysenko. Hopak nabrał cech tańca, który można zaprezentować na scenie, dzięki wytrwałej i żmudnej pracy znanego ukraińskiego choreografa-reżysera Pawła Wirskiego (1905–1975), który, mimo ucisku wszystkiego, co ukraińskie, w 1937 roku założył zespół tańca ludowego Ukraińskiej SRR. Pawło Pawłowycz w latach wojennych zawieruch i chruszczowowskiej odwilży rozwinął poziom wykonawczy kolektywu do absolutu. Do dziś żywe są w pamięci ludowej jego inscenizacje tańców „Zaporożcy” oraz „Czumackie radości”, „Powzunec” oraz „Lalki”, „Rękodzielniczki” oraz „Szewczyki”. Na podstawie klasyki i ukraińskiego folkloru Pawło Wirski wykonał inscenizację legendarnego hopaka. Widzowie nie tylko na Ukrainie, ale i w krajach Europy oraz Ameryki z owacjami i podniosłym nastrojem reagują na hopaka w wykonaniu słynnego zespołu choreograficznego. To już swoista wizytówka zespołu Wirskiego. W Encyklopedii ukrainoznawstwa opisano niektóre fragmenty ukraińskiego cudu choreograficznego: „Uczestnicy przemieszczają się parami po kole, a chłopcy rywalizują w zwinności. Dziewczęta tańczą część liryczną. W finale hopak znów jest burzliwy i temperamentny. Do specyficznych cech hopaka należy szpagat, wykonywany ze skokiem, kiedy nogi i ręce są odwrócone w równoległe strony. Jest także figura „pajączek”, kiedy tancerz, siedząc na kolanach, opiera się na rękach i, jakby odrzucając nogi do przodu, przemieszcza się po scenie”. Wiele innych niezapomnianych fragmentów hopaka można dostrzec na koncercie znanego zespołu. Obecnie swoje wyprzedane koncerty Narodowy zasłużony akademicki zespół tańca Ukrainy imienia Pawła Wirskiego kończy właśnie legendarnym ukraińskim tańcem. Szef słynnego kolektywu, artysta ludowy Ukrainy, Bohater Ukrainy, laureat Narodowej nagrody im. T. Szewczenki Myrosław Wantu ch podkreśla: „Hopak – to kwintesencja całej ukraińskiej kultury choreograficznej. Tańczy go cały świat”. W 78 krajach świata, gdzie występował zespół tańca Wirskiego, przepełnione sale przyjmowały hopaka okrzykami „Brawo!”. Myrosław Wantu ch nalega na to, że dla opanowania hopaka potrzeba minimum 15 lat codziennej wytrwałej pracy nad doskonaleniem mistrzostwa wykonania nie tak znowu prostych elementów tego cudu choreograficznego. Dzięki hopakowi Ukraińcy w 2013 roku podbili show talentów w Australii, a w 2015 roku ukraińscy choreografowie wraz z pobratymcami z Przemyśla ustanowili światowy rekord w wykonaniu hopaka. Absolutna mistrzyni świata w gimnastyce artystycznej z 2007 roku, ukraińska gimnastyczka Hanna Bessonowa wykonała hopaka na Olimpiadzie–2008. Hopaka na wysokości 4500 metrów zatańczyli ukraińscy spadochroniarze na Dzień Niepodległości Ukrainy w 2021 roku na Dniepropietrowszczyźnie. Hopaka tańczą na uroczystych koncertach na wielkiej scenie oraz placach Ukrainy. I nawet na froncie ukraińscy operatorzy filmowi oraz dziennikarze zauważali wykonywanie elementów hopaka przez dzielnych wojowników Sił Zbrojnych Ukrainy. Po uzyskaniu przez Ukrainę Niepodległości tradycje bojowego hopaka aktywnie odradzają się w wielu regionach. Ukraiński sportowiec i fan swojej sprawy Wołodymyr Pyłat już ponad 30 lat wprowadza w codzienne życie ukraińskich patriotów system bojowego hopaka, który zbadał, przemyślał na nowo i przekazał do opanowania swoim naśladowcom. Przez niego stworzona i aktywnie rozwijana jest centralna szkoła bojowego hopaka. Istnieje międzynarodowa szkoła bojowego hopaka, także istnieją szkoły regionalne. Deputowani ludowi Ukrainy 25 maja 2017 roku uchwalili „Ustawę o narodowych rodzajach sportu”, zgodnie z którą hopak uznaje się za ukraiński rodzaj sportu. Wierzymy, że odnowienie narodowo-kulturowych tradycji i patriotyczne wychowanie uczestników zajęć w szkołach bojowego hopaka przyniosą swoje owoce w kolejnych latach odnowy Ukrainy jako potężnego europejskiego państwa.
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe