Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

TAJEMNICE KSIĘGI WELESA

Слово Просвіти, №07 за 2005 рік

Bezcenny zabytek czy falsyfikat? Podróbka czy prawdziwy dokument kulturowo-historyczny, spuścizna ukraińskiej historii i kultury? Polemika nie cichnie. Oczywiście większość specjalistów badających tę kwestię to zwolennicy hipotezy o autentyczności Księgi Welesa i jej historycznej wiarygodności. Przeciwstawiają im się stronnicy teorii o sfałszowaniu tajemniczych tabliczek (zdaniem uczonych oryginał Księgi Welesa to kilkadziesiąt zwykłych tabliczek z tekstem). Minęło 50 lat od chwili pierwszej publikacji Księgi Welesa, przeznaczonej dla masowego czytelnika. Temat jest tak polemiczny, że nawet niewielkie konferencje na ten temat mogą dać fory w rozpalaniu emocji każdej kampanii wyborczej. Tak stało się i 4 lutego. W jednej z przytulnych sal Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego odbyła się konferencja poświęcona Księdze Welesa. Zebraniem kierował prof. Iwan Pylypowycz Juszczuk, znany wykładowca, autor wielu podręczników do języka ukraińskiego, filolog z Bożego nadania. Na jego zaproszenie do Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego przybyli znani specjaliści z zakresu filologii, historii, a także po prostu zainteresowani ludzie. Przede wszystkim warto odnotować obecność i aktywny udział w dyskusji autora projektu, tłumacza i interpretatora Księgi Welesa Borysa Jacienki, dyrektora Instytutu Języka Ukraińskiego Wasyla Niemczuka oraz, jak to się mówi, główną poganką Ukrainy, ideolog ukraińskiego skrajnie prawicowego ruchu, założycielkę Ukraińskiej Duchowej Akademii Rodzimowierców Halinę Łozko. Zaciekły spór wywołało już pierwsze wystąpienie, dotyczące historii pojawienia się Księgi Welesa dla szerokiego ogółu. Chodziło przede wszystkim o nazwiska pułkownika A. Izenbeka i Jurija Mirolubowa, którzy we dwóch, od 1925 roku, dali światu szansę „dotknięcia” tajemnicy, a jednocześnie owinęli półmitologiczne tabliczki szatami tajemniczości. Mówiono, że biały gwardzista Izenbek w ogóle nie ma żadnego związku z Księgą Welesa. Twierdzono, że taka tajemniczość, jaką zastosowali Izenbek i Mirolubow, nie jest niczym innym jak próbą ukrycia falsyfikatu, czyli całkowitego braku tych tabliczek. Jedynym usprawiedliwieniem tego jest fotografia jednej z tabliczek, cały zbiór bowiem zniknął w wirze drugiej wojny światowej. Lecz na korzyść autentyczności Księgi Welesa przemawia proste powiedzenie: „Celowo nie wymyślisz”. Tekst tabliczek, czyli ich przekład, ma bowiem własny, swoisty styl. Narracja, która płynie jak woda i płonie sakralnym ogniem. Aby potwierdzić lub obalić swoje hipotezy, uczestnicy dyskusji trzymali się skrajnie emocjonalnych stanowisk. Na przykład zwolennicy autentyczności Księgi Welesa zwracali uwagę na faktografię historyczną, czyli obecność w tekstach tabliczek pisemnych dowodów na znaleziska archeologiczne, które miały miejsce później niż czasy, gdy tajemnicze teksty trafiły w ręce Izenbeka. Inne zdanie miał pan Niemczuk. To właśnie on bronił stanowiska zwolenników hipotezy podróbki. Jako filolog on hipotezy skorzystał z głównej broni — języka tekstów Wełesowej księgi. Jego zdaniem wiele słów, które występują na drewnianych tabliczkach, a dokładniej mówiąc — w tłumaczeniach (bo żaden ze specjalistów nie widział tabliczek na własne oczy), pojawiło się w języku znacznie później niż czasy, kiedy mogła powstać Wełesowa księga. Wówczas zwolennikom autentyczności tekstów pozostaje jedynie stwierdzić, że autorzy tabliczek podróżowali w czasie. Oczywiście to żart. Ale w końcu szala dowodów i przypuszczeń się wyrównała, a zwykły człowiek już nie wie, w co wierzyć. Przede wszystkim jednak odbiera on Wełesową księgę jako ciekawy dorobek literacki i w tym tkwi kamień węgielny. Pan Niemczuk bardzo krytycznie odnosi się do wprowadzenia Wełesowej księgi do programu szkolnego, ponieważ proponuje się ją przede wszystkim jako zabytek historyczny, tak samo jak „Słowo o wyprawie Igora” i „Opowieść minionych lat”… Spory nie cichną. Z upływem czasu znikają ostatnie krople kompromisu. Dla ukraińskich pogan Wełesowa księga jest swoistą biblią, dla filologów i historyków — przedmiotem niekończących się badań i sporów, dla ucznia — kolejną książką, którą program szkolny nakazuje przeczytać. Czy zatem można odbierać jej prawo do istnienia? Tak, jej autentyczność jest równie iluzoryczna, jak sztuczność. Ale tym bardziej interesująca. Bez niepewności na świecie jest smutno. z Kostiantyn STROHINOW

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn