Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

WSPOMNIENIA WIĘŹNIA PIEKŁA NORILSKIEGO

Слово Просвіти, №07 за 2005 рік

GULAG Rozładowywano nas w porcie Dudinka. A dalej nowo powstałą koleją, zbudowaną przez więźniów politycznych w polarnej tundrze, przewieziono nas do Norilskiego obozu politycznego nr 2 „Kajerkan”, co w języku miejscowych mieszkańców tundry oznacza „martwą dolinę”. Tam z powodu niemal nieustającej zimowej zamieci nigdy nie stawiali swoich czumów. W tym „Kajerkanie” pod warstwą wiecznej zmarzliny znajdują się dziesięciometrowej grubości pokłady wysokiej jakości węgla kamiennego. ZAMIAST IMIENIA — NUMER Kopalnia nr 18 była zagazowana i w 1949 r. wybuchła od gazu metanu, grzebiąc żywcem całą zmianę więźniów politycznych, po czym ją zamknięto. Potem już inna kopalnia pod tym numerem dostarczała Norilskiemu kombinatowi metalurgicznemu, Norilskowi i Flocie Północnej wysokiej jakości węgiel. Przywieziono nas do obozu politycznego, nad bramą którego raziło hasło: „Tylko uczciwą pracą wyjdziesz na wolność”. W obozie rozwścieczony konwój przekazywał nas utuczonym obozowym władzom jako nowe uzupełnienie niewolników. Zdejmowaliśmy swoje cywilne ubrania i przywdziewaliśmy obozową „amunicję”. Rejestrowali nas, więźniów politycznych, pod nadzorem oficerów-czekistów. Każdemu z nas zamiast nazwisk i imion nadawano numer i serię, naszywano je lub malowano na plecach, piersiach i spodniach, na czapkach. Od tej pory były to nasze imiona, po których codziennie wieczorem i rano wywoływali nas strażnicy, sprawdzając listy. Nie daj Boże, jeśli ktoś nie miał numeru na ubraniu — groziła mu kara karceru i BUR-u (baraku zaostrzonego rygoru). Zatem nie jestem już Mykoła Barbon, a nr 698, seria T. Kiedy więzień umierał lub go dobijali, to przyczepiali mu ten numer do nogi i z przebitą czaszką oraz przebitym bagnetem sercem wywozili do wyrobionej kopalni. Na noc obozowe baraki zamykano na sygnał trąbki, który rano budził do pracy. O każdej porze dnia czy nocy do baraku mogli wejść czekiści w towarzystwie „pachołków”, których werbowali spośród przestępców kryminalnych, donosicieli i sadystów. Baraki były dwusekcyjne i czterosekcyjne z wąskimi zakratowanymi oknami. Te kraty zdjęto dopiero po śmierci Stalina. Rano, brygadami, więźniowie szli z bańkami i pojemnikami otrzymywać chleb, zupę i owsiankę. Zupa — sama woda, w której pływała na sznurku kość, która niby z chochlą rozdzielającego trafiała każdemu do aluminiowej miski. Tych, którzy z kuchni nieśli bańkę z zupą i chlebem, ochraniali brygadziści z kijami, żeby z drugiego baraku nie rzucili się inni głodni i nie odebrali chleba (500 g na dobę). Wybuchały bójki. Na odprawach i na warcie stali naczelnicy: naczelnik obozu kapitan Olenin, major KGB — Ryżow, oficer operacyjny porucznik Jakobson, Chodun i inni. LUDZIE JAK GLINA Do pracy, w kolumnie po pięciu, wyprowadzali z pachołkami obozowych władz kryminaliści i byli strażnicy hitlerowskich katowni, których więźniowie polityczni nazywali „kanatami”. Rozwścieczony konwój z owczarkami prowadził nas w głuchą tundrę budować kolej do Norilska z Dudinki. Taczkami usypywali wiecznie zmarznięty wał gruntowy. Więźniowie kuli tę wieczną zmarzlinę do skały pod fundamenty dla budynków. Dzień pracy mal. J. Hołybard polarnej zimy, na 54-stopniowym mrozie na stacji „Kajerkan” ładowali drewno okrąglaki do wagonów. Przed zamiecią panowała straszna polarna cisza, a niebo rozkwitało wszystkimi barwami zorzy polarnej. Taka cisza była tylko zimą w tundrze, w jej bezkresnych przestrzeniach z milczącymi śniegami. Pewnej takiej nocy usłyszano z tundry donośne strzały z automatu. Nad martwymi przestrzeniami przetoczyło się głuche echo. Po plecach przebiegły mrówki. „Co to jest?” — pytali Polak Dziubłyk i Litwin Sakalauskas. Milczeliśmy, bo wiedzieliśmy, że to dokonuje się czerwona zbrodnia przeciwko ludziom, przeciwko narodowi. Imperialna Moskwa uważała, że o tym, co działo się w bezkresnej tundrze, świat nigdy się nie dowie. Na północ od Norilska, za rzeką Piasiną, geolodzy znaleźli ogniotrwałą glinę, potrzebną do wyłożenia pieców metalurgicznych Krańcowej Północy, z jej basenami, rozariami i innymi oznakami cywilizacji, którymi komuniści chwalili się przed światem. Premier Kanady Trudeau zachwycał się fontannami, pomnikami, nowoczesnym transportem miejskim. On nawet sformalizował swój ślub w Norilsku. Lecz nie wiedział Trudeau, że Norilsk to miasto-memoriał, miasto wielkich zbrodni komunistów, miasto przeklęte przez setki tysięcy ludzi, na których kościach zostało zbudowane, apoteoza śmierci z ukrytymi piramidami ludzkich czaszek. Jenisejski port Dudinka więźniowie polityczni budowali jako transportową bramę do Norilska. Były to wrota do piekła, wrota do królestwa śmierci i nieludzkich mąk. Od wczesnej wiosny do późnej jesieni (a to 92 dni nawigacji) szły tędy karawany barek z maszynami, produktami i, co najważniejsze, z żywym ładunkiem niewolników-więźniów politycznych, „wrogów ludu”. Kiedyś, jeszcze w czasach carskich, na Syberii miejscowi mieszkańcy często pomagali uciekinierom z katorgi. Jednak bolszewicy zastraszyli i zdemoralizowali miejscowych mieszkańców — Ewenków i Tunguzów. Nawet starowiercy-kierżacy, którzy łowili ryby i polowali w tych miejscach, wyłapywali uciekinierów i dostarczali ich do czekistowskich wartowni nad Jenisejem. Bywały ucieczki z bronią, kiedy więźniowie polityczni z Dudinki rozbrajali konwój i docierali przez tysiące kilometrów tajgi do tomskich chutorów. Jednak czekiści umiejętnie wykorzystywali miejscowych mieszkańców, szczując ich na uciekinierów. „MATERIAŁ LUDZKI” Przed tym, jak załadować więźniów na barki, wieziono ich przez Syberię jak bydło, w zamkniętych wagonach, wodę dawano raz na dobę, a czasem i Od pierwszej chwili kontaktu z Mykołą BARBONEM między nami powstała jakaś szczególna więź, jak to bywa z tymi, którzy mieli w przeszłości coś wspólnego. On prawie dziesięć lat przebywał na norilskiej katordze, pod władzą stalinowskich katów, codziennie na granicy życia i śmierci. Mnie zaś przyszło pracować w Norilsku dobrowolnie tylko trzy miesiące, już za czasów Breżniewa, ale tak samo po 12 godzin na dobę, bez dni wolnych, nierzadko — z kolegami M. Barbona, którym udało się dożyć do lat 60.! Nie tylko wysłuchiwałem strasznych opowieści naocznych świadków tamtych czasów, ale i na własne oczy zobaczyłem pozostałości stref i skamieniałe w wiecznej zmarzlinie trupy w otwartych skrzyniach-trumnach, których wieka zostały zmyte przez wiosenne potoki pod górą Szmidta. Umieszczając w dziale „Wieczeczytelniczy” notatkę Mykoły Barbona „Pamiętajmy o obozach koncentracyjnych” w tegorocznym „Słowie Proświty” nr 2 (275), wyraziliśmy nadzieję, że wkrótce wydrukujemy bardziej szczegółowe wspomnienia byłego więźnia GULAG-u. Zatem proponujemy pierwszą część. Jewhen HOŁYBARD

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn