Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

UKRAIŃSKI LOS ZOFII RUSOWEJ 17 lutego w Odessie, a 18 lutego w Czernihowie odbędą się proświtańskie konferencje naukowo-praktyczne z okazji 150. rocznicy urodzin Zofii Rusowej, sławnej ukraińskiej oświeceniowczyni-narodniczki, orędowniczki w dziedzinie edukacji i pedagogiki.

Слово Просвіти, №07 за 2006 рік

OKRĄGŁA DATA O Zofii RUSOWEJ Jewhenija Kowalenko po raz pierwszy usłyszała w 1991 roku: UNESCO poświęciło ten rok wybitnej ukraińskiej pedagog, działaczce państwowej i społecznej, pisarce. Była bardzo zdziwiona. Przecież nie jeden dziesiątek lat wykładała pedagogikę w uczelni im. Gogola, kierowała katedrą pedagogiki — i nic nie wiedziała o swojej wybitnej rodaczce. Przyczyny półwiecznego przemilczania odkryła, gdy zanurzyła się w kijowskich i lwowskich archiwach, w gazetach i czasopismach początku XX wieku. Czytała i zachwycała się wybitną osobowością, prawdziwą ukraińską orędowniczką. Drukowane i rękopiśmienne prace Zofii Rusowej odsłaniały przed Jewheniją Iwaniwną część historii ukraińskiej myśli pedagogicznej, rzeczowo analizowały drogi budowy ukraińskiego dziecięcego “W pedagogice ciągle szukałam czegoś artystycznego, twórczego, unikając wszelkiej tradycyjności, formalizmu: wszystko, czego uczyłam, wykładałam na swój sposób, wprowadzając w praktykę wielkie myśli filozofów, pedagogów”. Zofia Rusowa przedszkola i szkoły. “Głębokie społeczno-pedagogiczne podejście, jasne rozumienie i wcielenie w utworach “ducha czasu” czynią założenia jej pedagogiki aktualnymi i dla naszych czasów, i dla przyszłości”, — będzie później twierdzić Jewhenija Kowalenko na konferencjach naukowych, w monografii “Działalność oświatowa i poglądy pedagogiczne S. Rusowej”, napisanej razem z aspirantką Iryną Pinczuk. Praca ta została wydana w 1998 roku w Nieżyńskim Uniwersytecie Pedagogicznym im. Mikołaja Gogola i bodaj po raz pierwszy w czasach niepodległej Ukrainy zapoznaje szerokie grono czytelników z działalnością oświatową i poglądami pedagogicznymi Zofii Rusowej w kontekście narodowo-wyzwoleńczego ruchu ukraińskiej inteligencji końca XIX — początku XX wieku. Wszystkie 214 stron monografii przekonują o tym, jak wiele może zrobić człowiek, który uparcie podąża za swoim powołaniem. * * * Półszwedka i półfrancuzka Zofia Lindfors (później Ru- DO 135. ROCZNICY URODZIN Kto deklamował lub na głos czytał poezję Łesi Ukrainki, ten zauważył, że jest ona melodyjna, rytmiczna, muzykalna, doskonała w formie. sowa) już w wieku 15 lat zastanawia się nad sensem życia: duchowym i społecznym. Wyboru dokonała w 1871 roku po nagłej śmierci ojca i zakończeniu nauki w Kijowskim Gimnazjum Funduklejowskim. Razem z siostrą Marią jedzie do Petersburga studiować doświadczenia najlepszych petersburskich szkół i placówek przedszkolnych. Zakupiwszy w stolicy literaturę pedagogiczną (utwory J. H. Pestalozziego, A. Diesterwega, J.-J. Rousseau, F. Fröbla), siostry wracają w rodzinne strony — do Oleszni na Czernihowszczyźnie, przepełnione gorącym pragnieniem poświęcenia się sprawie oświatowej. Prawo do zajęcia się działalnością pedagogiczną Zofii dawało świadectwo ukończenia gimnazjum, a starsza siostra zdała egzamin na uzyskanie świadectwa “nauczycielki ludowej”. 1 września 1871 roku otwierają w Kijowie pierwsze na Ukrainie przedszkole. W pierwszym roku uczęszczało do niego 20 dzieci, wśród których także dwie córki znanego dramaturga M. Staryckiego, z którym siostry łączyła szczera przyjaźń i który zapoznał je z M. Łysenką oraz innymi wybitnymi działaczami ukraińskiej kultury: P. Czubynskim, W. Antonowyczem, O. O’Connor, P. Żyteckim, F. Wowkiem, M. Drahomanowem, O. Rusowem. To właśnie Ołeksandr Rusow uczynił swoją przyszłą żonę przekonaną Ukrainką. Ten wybitny statystyk, wielki patriota Ukrainy, znawca ukraińskiej literatury i folkloru związał Zofię z ukraińską inteligencją. W 1910 roku Rusowa zostaje współredaktorem pierwszego pedagogicznego czasopisma w języku ukraińskim “Switło” (1910—1914), założonego przez młodego nauczyciela z Połtawy Hryhorija Szerstiuka. Na jego łamach Zofia wydrukowała ponad 100 swoich prac: artykułów, rozpraw, notatek metodycznych, przeglądów, recenzji. W 1910 roku bierze udział w Światowym Zjeździe Prasy w Brukseli. Ale bardziej pociąga ją pedagogika, zwłaszcza po wizytach w przedszkolach w Brukseli i domu Fröbla-Pestalozziego w Berlinie. Na zaproszenie dyrektora Instytutu Fröblowskiego S. Rusowa czyta słuchaczom kurs wychowania przedszkolnego. W 1917 roku 59-letnia kobieta, już wdowa, uwierzywszy w prawo narodu ukraińskiego do budowania nowego życia, aktywnie zabiera się za wcielanie swoich idei pedagogicznych. S. Rusowa wchodzi w skład Centralnej Rady, a także Ministerstwa Oświaty Republiki Ukraińskiej i kieruje dwoma wydziałami — oświaty pozaszkolnej i wychowania przedszkolnego. Zdecydowanie wcielała w życie hasło: “Ukrainizacja oświaty ludowej, wszystkich placówek oświatowych”. Według słów Zofii Rusowej, wszystkie narodowości zamieszkujące Ukrainę powinny znać jej język, literaturę, geografię i historię. W czasach hetmanatu S. Rusowa kontynuowała pracę w Ministerstwie Oświaty. Od 1 maja do 14 września 1918 roku otwarto 66 prywatnych szkół średnich, 40 ukraińskich gimnazjów, 10 szkół realnych, 29 prywatnych szkół przekształcono w państwowe gimnazja i szkoły realne. Towarzystwo “Proświta” otworzyło 21 gimnazjów. Zaczął działać dekret o obowiązkowej nauce języka i literatury ukraińskiej, historii oraz geografii we wszystkich szkołach. * * * Większa część wspomnianego wyżej badania poświęcona jest zasadom pedagogicznym Zofii Rusowej. Jej prace można przeczytać w dwutomowym wydaniu, opracowanym przez J. Kowalenko i I. Pinczuk i wydanym w kijowskim wydawnictwie “Łybid” w 1997 roku. Nieżyńscy naukowcy podarowali go zespołowi pedagogicznemu przedszkola nr 13 w Nieżynie, w którym po raz pierwszy na Czernihowszczyźnie w 1994 roku stworzono centrum edukacyjno-wychowawcze Zofii Rusowej. Kierowniczka przedszkola Natalija Prymuszko, absolwentka Kijowskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mikołaja Drahomanowa ze specjalnością “Wychowanie przedszkolne i psychologia”, pielęgnowała ideę stworzenia centrum od 1988 roku. Odwiedziwszy Pawłysz, zauważyła wiele wspólnego w działalności Rusowej i Suchomłynskiego. Wszystko, co otacza dziecko, ma być dla niego pożyteczne — tak uważali ci wielcy pedagodzy. W centrum mali nieżyńcy poznają swoje korzenie poprzez studio przyrodnicze “Kalynczyne wikoneczko”, teatr “Telesyk”, “Babusynu switłycię”. Prymuszko z kolegami wychowuje poprzez ukraińską baśń, ukraińską pieśnicę, ukraińską potrawę i tradycję obrzędową. Według Rusowej, całe życie dziecka powinno być przesiąknięte sztuką, nie może być ono oderwane od przyrody, rozwój zdolności twórczych powinien budzić się i rozwijać właśnie za pomocą materiału narodowego. Placówka przedszkolna nr 13 z powodzeniem przeszła państwową atestację z wyróżnieniem. Trzem pedagogom, w tym Natalii Prymuszko, przyznano tytuł “Znakomity pracownik oświaty Ukrainy”. Jeszcze jedna aspirantka Jewheniji Kowalenko, Ołena Taran, obroniła pracę doktorską na temat: “Problemy dydaktyki w praktyce pedagogicznej Zofii Rusowej”. A sama profesor zebrała trzeci tom mało znanych prac pedagoga. Szuka wydawcy i ma nadzieję, że rok 2006, 150. rocznica urodzin Rusowej, stanie się rokiem wybitnej oświeceniowczyni na Ukrainie. Jako epigraf do monografii Kowalenko przyjęła myśl Rusowej o tym, że każde państwo, które z tych czy innych przyczyn doszło do ruiny, może się z niej uratować, gdy dobrze zorganizuje swoją jednolitą szkołę narodową od niższej do wyższej. Nadija ONYSZCZENKO muzyce klasycznej. Z wielkim uczuciem grała na fortepianie Mozarta, Beethovena, Chopina, Griega”. Coraz trudniej stawało się Łesi grać. Jej tęsknota wylewa się w pożegnalnej elegii “Do mojego fortepianu”: “Mój drogi przyjacielu! Muszę ja z tobą Rozstać się na długo. Żal mi! Z tobą zwykłam ja dzielić się troską, Opowiadać myśli wesołe i smutne!” Lato 1901 r. Łesia spędziła na Bukowinie, towarzyszył jej Kł. Kwitka. Jeszcze student, a później profesor Kijowskiego Instytutu Muzycznego, miał już wtedy aparat do nagrywania dźwięku — fonograf. Razem z Łesią nagrywali galicyjskie pieśni od ludowych śpiewaków, od I. Franki. 1903 r. na chutorze Zełenyj Haj na Połtawszczyźnie (to chutor babuni Dragomanowej) Kł. Kwitka zapisał z głosu Łesi pieśni Kowelszczyzny, Łucczyzny, Zwiahelszczyzny na Wołyniu. Wspólnie wydali zbiór “Dziecięce gry, bajki, pieśni z Wołynia zebrała Łesia Kosacz”. W 1911 roku wspólnie napisali badanie “Najnowsza ukraińska etnografia muzyczna”, którą Kwitka wydał po śmierci Łesi, a także monografię “Muzyczno-folklorystyczna spuścizna Łesi Ukrainki”. Na dwa miesiące przed śmiercią Łesia zaśpiewała Kwitce pieśni, które trzymała w pamięci przez całe swoje życie. Życiowa droga Łesi zaczęła się i skończyła pieśnią ludową. Myrosława ZAJKO

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn