Strona · s. 15strona oryginału ↗
I NIKT NAM JEJ NIE ZASTĄPI...
Слово Просвіти, №07 за 2006 рік
ROCZNICA Już prawie rok, jak nie ma z nami sławnej śpiewaczki, artystki ludowej Ukrainy, kawalera wszystkich orderów księżnej Olgi, laureatki Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz literacko-artystycznej nagrody im. Dmytra Łucenki „Jesienne złoto”, Bohatera Ukrainy — niezapomnianej Czurajiwny, Opiekunki ukraińskiej pieśni — Raisy Kyryczenko. Ale żyje ona w sercach narodu swoją czarującą pieśnią. Los artystki był skomplikowany i tylko pieśń wspierała ją i ratowała w trudnych chwilach. Jak pisała w swojej książce Raisa Kyryczenko: „Do dziś czuję, jak bolała dusza ojca i mamy, że nie mogli nas nakarmić, nie mogli ubrać i obuć, dać tego, czego potrzebują małe dzieci”. (A było ich w rodzinie pięcioro: czterech braci i Raja). Wiele smutku musiała zaznać ta rodzina. Starszy brat Sasza nie wrócił z wojska — zginął, w 1962 roku umiera ojciec. Po pewnym czasie — znów smutek w domu: w 1991 roku umiera brat Żora i znów niezagojone rany na sercu mamy. „Chylę czoła przed Tobą, Mamo. Twojej siły wystarczyło na pracę w kołchozie i utrzymanie porządku w swoim gospodarstwie, a dobroci — dla nas wszystkich, dzieci. Na Tobie trzymał się i kołchoz, i przytulność w domu, i nasza przyszłość. Dlatego, jeśli trafiały się wolne dni, na skrzydłach leciałam do mamy. Zawsze starałam się ułatwić jej życie, podstawić swoje ramię. Na czas urlopu mama i rodzinny dom zastępowały mi wszystkie kurorty i wszystkie morza”. I kiedy już nie było mamy, Raisa Kyryczenko lgnęła sercem do rodzinnej wsi Koreszcza, do rodzinnego domu, gdzie unosi się duch jej mamy, jej ciężkiego, ale tak ciekawego dzieciństwa... Rok 1958 — początek działalności twórczej Raisy Kyryczenko. W Krzemieńczuku zaczęła śpiewać w chórze ludowym zakładów samochodowych, gdzie też pracowała. Chór jeździł z koncertami po wsiach, gdzie sceną były kołchozowe pola i fermy pod otwartym niebem. Ale prawdziwa twórczość zaczęła się po spotkaniu z Mykołą Kyryczenką, który stał się jej pierwszą i jasną miłością, a później — mężem. Rozpoczęli wspólną działalność w Połtawskiej Filharmonii. Mykoła — akordeonista, Raja — śpiewaczka. W 1963 roku zaprasza ich do siebie kierownik artystyczny zespołu „Lonok” Anatolij Paszkewycz. Tak właśnie przechodziła swoją pieśniarską szkołę Raisa Kyryczenko — na próbach i na scenie, przysłuchując się każdemu słowu kierownika artystycznego. Więc szkoła „Lonka” i Anatolija Paszkewycza stała się dla niej dobrym pomocnikiem przy wstąpieniu na dy-
wydział dyrygencki Charkowskiego Instytutu Sztuki. Z Anatolijem Paszkewyczem los ponownie zetknął ją w Czerkaskim Chórze Ludowym, którym w tamtym czasie kierował. Wiele piosenek kompozytor napisał właśnie dla Raisy Kyryczenko. Nie ma już tych wspaniałych artystów — pierwszych laureatów literacko-artystycznej nagrody im. Dmytra Łucenki, lecz żyje ich pieśń. Choć z rezerwą przyjęto Raisę w Czerkaskim Chórze, to właśnie tutaj rozkwitła jako śpiewaczka, która śpiewała nie tylko głosem, ale i duszą. Właśnie w Czerkaskim Chórze została zasłużoną, a potem i ludową artystką Ukrainy. Chór z koncertami objechał całą Ukrainę i wszystkie byłe republiki Związku, bywali też za granicą. Raisa Kyryczenko wspominała, że zdarzało się podróżować w ciężkich warunkach. Spali nie w hotelach, a w wagonach, tutaj też przygotowywali jedzenie, ale z wielką przyjemnością występowali gdziekolwiek, nie wymagając lepszych scen i mercedesów. Jednak Raisie Opanasiwnie chciało się czegoś więcej. Było jej już za ciasno w chórze, więc wraz z Mykołą Kyryczenką stworzyli zespół artystyczny „Rosawa”, gdzie sami dobierali repertuar. Zaczęły napływać zaproszenia do śpiewania z Orkiestrą Instrumentów Ludowych, Estradowo-Symfoniczną Orkiestrą Radia i Telewizji, z Orkiestrą Dętą, gdzie Raisa była pierwszą solistką. Pracowała też jako pedagog w Połtawskiej Szkole Muzycznej, tworząc zespół „Czurałiwna”, w którym odtworzyła szereg pieśni Marusi Czurai, więc nie bez powodu nazywają ją Czurałiwną. Prawdopodobnie to właśnie ciężkie warunki koncertowe doprowadziły do choroby Raisy Kyryczenko. Jeszcze w Czerkasach przeszła pierwszą operację. „O swojej chorobie wiedziałam jeszcze przed operacją i rozumiałam, jaki los mnie czeka. Co pozostawało robić — pogodzić się, ale to nie dla mnie. I poszłam przeciwko wszystkiemu, co wyznaczyła natura. A kiedy choroba znów nadchodziła i potrzebna była już nie jedna, a wiele skomplikowanych operacji, zgodziłam się. Leczyłam się w Kijowskim Instytucie Urologii od 1996 roku i już ze szpitala nie wychodziłam aż do dnia, w którym wykonano ostatnią operację” — mówiła Raisa Opanasiwna. Ale niestety, zdrowie się pogorszyło: potrzebne było leczenie za granicą, które kosztuje wielkie pieniądze, a skąd je wziąć? I wtedy wszyscy ludzie rzucili się ratować swoją ulubioną śpiewaczkę. Pieniądze przynoszono prosto do szpitala — kto ile mógł. Przyjaciele-śpiewacy organizowali koncerty, z których dochód przekazywano na leczenie Raisy Kyryczenko. To był prawdziwie ogólnonarodowy ból. I właśnie zwykli ludzie oraz przyjaciele pomogli i zorganizowali wyjazd do Niemiec, a nie państwo, dla którego zrobiła tak wiele. A niemiecki obywatel Benno Azzolini znalazł pieniądze na leczenie w Niemczech. Zastawił swój dom, aby wpłacić zaliczkę za leczenie Raisy Kyryczenko. Niemcy to naród punktualny, wszystko zrobili szybko: wizy i dokumenty potrzebne do wyjazdu — w przeciwieństwie do naszych urzędników, którzy zwlekali z listem gwarancyjnym, który obiecali dostarczyć do niemieckiej ambasady. Ale tak nikt go nie przyniósł, a Niemcy na własne ryzyko wydali dokumenty, bo w Bremie na chorą czekał już samolot i Benno Azzolini — wszystko było już gotowe do operacji. A potem było jeszcze tyle przeszkód, zanim Raisę wysłano do Niemiec; o tym bardzo dobrze napisała Łarysa Korol, która pracowała wtedy w centrum kulturalnym Instytutu Goethego. To właśnie oni razem z Mykołą Kyryczenką zajmowali się wysłaniem naszej śpiewaczki za granicę i zrobili wszystko, aby trafiła do Bremy. W Bremie, gdzie Raisa Kyryczenko przeszła kilka operacji, rozgrzewała ją miłość męża, szczere i łagodne uśmiechy niemieckich lekarzy. A Raisa trzymała się tak dzielnie, że profesor Lison pozwolił jej dokończyć leczenie już bezpłatnie, a na pożegnanie Raisa Opanasiwna jeszcze zaśpiewała im piosenkę... Zachwycam się męstwem tej kobiety. Pamiętam, gdy przygotowywałam program na 75-lecie Dmytra Łucenki, wspaniałego liryka, poety-pieśniarza, bardzo chciałam, aby Raisa Kyryczenko wzięła udział w tym programie, ale ona wtedy znów była w szpitalu. Kiedy się do niej zwróciłam, śpiewaczka odpowiedziała, że uczczenie „przybranego ojca” to „mój bezpośredni obowiązek, mój szacunek i miłość”, wszak najwięcej piosenek wykonywała do wierszy tego poety. Łączyła ich prawdziwa twórcza przyjaźń. Wiele zrobiła Raisa Kyryczenko także dla rodzinnej wsi. Zbudowała dla współmieszkańców cerkiew, o której marzyła kiedyś; szkole, którą wzniesiono też niedawno, podarowała bajan, pianino i otworzyła klasę muzyczną. A w klubie, który kiedyś budowała własnymi rękami, odbywają się spotkania i koncerty uczniów Raisy Kyryczenko. I swój ostatni spoczynek wybrała we wsi, a nie w Kijowie, bo chciała być bliżej swoich bliskich, swojej ziemi, swojego narodu, który tak ją kochał. Niedawno w Pałacu Sportu odbył się Ogólnoukraiński festiwal piosenki imienia Raisy Kyryczenko „Jestem twoją kozaczką, Ukraino”. Pozwólcie podzielić się wrażeniami. Po pierwsze, w tej wielkiej i nieestetycznej sali przeprowadzać takie święto piosenki jest po prostu niemożliwe, wszak Raisa Kyryczenko nigdy tutaj nie śpiewała. Scena była udekorowana skromnie — jedynie emblematem festiwalu. Ale jeśli bierzemy dla nazwy festiwalu tak wielkie imię, to dlaczego by nie przypomnieć widzom i słuchaczom o twórczej drodze Raisy Kyryczenko krótkim filmem wideo, albo przynajmniej ozdobić odpowiednio scenę — portretem lub fotoportretem na tle tego emblematu. Oświetlenie jest po prostu straszne, na scenie niemiłosiernie grzmiały głośniki: ludzie zatykali uszy, bo tam coś szumiało, skrzypiało, a podkłady muzyczne gubiły się pośród ogromnej sali, która była przepełniona: ludzie przyszli posłuchać prawdziwej ukraińskiej piosenki. Po drugie, jeśli prowadzimy wieczór pamięci niezapomnianej Berehyni ukraińskiej pieśni, to dlaczego tak skąpo wspomniano jej wielkie imię? Prawda, dzięki ludowej artystce Ukrainy Lidii Mychajłenko wybrzmiała ulubiona piosenka Raisy Kyryczenko „Moja rodzinna wieś”, a także dwie piosenki-dedykacje „Moja gwiazdo wielka” Ołeha Marcynkiwskiego do wierszy Mykoły Łukiwa oraz „Modlitwa za kozaczkę” do wierszy Wadyma Kryszczenki w cudownym wykonaniu ludowego artysty Ukrainy Ivo Bobula. Niestety, z repertuaru Raisy Kyryczenko nie wybrzmiała ani jedna piosenka. Prawda, Czerkaski Chór Ludowy oraz zespół z Połtawy wykonały kilka pieśni ludowych, które wywołały burzliwe owacje na sali. Ludzie byli oburzeni taką organizacją festiwalu. Wydawałoby się, i piosenki cudowne, i śpiewacy, wymienić choćby niedoścignionego Wołodymyra Hryszkę, Dmytra Hnatiuka, Mykołę Szopszę, Ninę Matwijenko, Wiktora Szportka, Nadię Krutową-Szestak, Ołeksandra Wasyłenkę, Ivo Bobula i niektórych młodych wykonawców. A także utalentowane dzieci, które tak profesjonalnie wykonywały swoje utwory, w szczególności laureaci festiwalu — Eduard Romaniuta, który jak słowik zaśpiewał „Ave Maria”, Tetiana Komaszczenko wykonała żywiołową piosenkę Ołeksija Czuchraja „Buciki”, i oczywiście obiecująca uczennica Raisy Kyryczenko, która śpiewa głosem swojej mentorki, nasza nadzieja piosenki — młoda Nataloczka Szynkarenko, która wraz z Mykołą Kyryczenką wykonała piosenkę „Czerwona róża”, oraz inni wykonawcy, którzy godnie zaprezentowali swoją sztukę. Oczywiście, bardzo dobrze, że takie festiwale się odbywają, lecz przykro, że dla uczczenia śpiewaczki o światowym imieniu nie znalazło się miejsce w Narodowym Pałacu „Ukraina”, gdzie Raisa Opanasiwna wielokrotnie występowała, czarując wszystkich swoją kobiecą urodą i magiczną siłą ukraińskiej pieśni. I wniosła znaczący wkład w rozwój ukraińskiej kultury, pieśni i duchowości. Dlaczego tak szybko o tym zapominamy? Przykro, że nie umiemy cenić i szanować samych siebie, swojej ukraińskiej duszy, swojej dumy, swoich śpiewaków, swojej kultury. I dopóki będziemy odczuwać swoją niższość, dopóki będziemy w tyle, a takie sale jak Pałac „Ukraina” będą obsługiwać tylko „worki z pieniędzmi” — geszefciarzy z sąsiednich państw? I kiedy wreszcie prestiżowe sale staną się dostępne dla prawdziwej sztuki?
Lidia ŁUCENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
