Strona · s. 4strona oryginału ↗
CHIMERY DOBROCZYNNOŚCI, czyli PRYWATYZOWANY KIJÓW
Слово Просвіти, №07 за 2009 рік
Wołodymyr ILJIN, doktor nauk filozoficznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki. “Ileż na tym jarmarku rzeczy, których nie potrzebuję!” — mawiał Sokrates. Na jarmarku próżności jest równie wiele niepotrzebnych ludzi. Najwyraźniej historia, w tym także historia mądrych idei, niczego nie uczy. A wiedza o niej jest dziś skrajnie potrzebna. Przecież żyjemy w świecie, którego dynamika wystawia swój “hamburski rachunek”, zgodnie z nim określamy teraz nie tylko wartość, ale i koszt czynów, ludzi, idei, strategii, słów, praktycznych działań oraz ich konsekwencji i wszystkiego innego, czego tak wiele nagromadziło się w naszym życiu. Lecz po raz kolejny ufni ludzie znów wpadają w pułapkę rozczarowań i strat. Nasz czas charakteryzuje się ekonomizacją życia społeczno-politycznego, utratą duchowości, przekształceniem jej w psychikę. Dziś przeszliśmy (lub przechodzimy) do “społeczeństwa otwartego”, w którym przeważa gospodarka rynkowa i odpowiadające jej stosunki społeczne. “Społeczeństwo otwarte” nie przewiduje wartościowych — religijnych, moralnych — regulatorów życia społecznego, a więc i żadnej “inteligentnej służby” narodowi, troski o szczęście społeczeństwa i człowieka. Otwartej cywilizacji odpowiada nowy wykształcony człowiek — intelektualista — rozumny i profesjonalny, ale obojętny na światopogląd. Dla niego uważa się za pozytyw bycie egoistą, karierowiczem, kosmopolitą. Jeśli inteligent — to podmiot kultury, duchowości, służby i moralności, to intelektualista — to podmiot nauki i techniki, wartości społeczeństwa finansowego, pragmatyzmu, racjonalności i technologii. Pragmatyczny intelektualizm zaczyna dominować w naszym społeczeństwie, wypierając inteligencję, która nie wpisuje się w środowisko zysku i indywidualizmu, w którym najważniejsze są stanowisko, pieniądze, władza. Ludzie, którzy wciąż pozostają w niewoli szacunku i zaufania do inteligencji (co jest całkowicie naturalne, gdyż zachowuje ona kulturę, moralność i człowieczeństwo), stają się ofiarami swojego niezrozumienia dokonanej transformacji inteligenta w intelektualistę. Na zaufaniu sprytnie spekulują ci, którzy nie są intelektualistami, ale znają siłę dawnych przekonań. Bo jak inaczej wyjaśnić fenomen dwukrotnie zwycięskich wyborów obecnego mera Kijowa? Jego intelektualizm jest wątpliwy — nie budzi zachwytu u tych kijowian, którzy potrafili trzeźwo oceniać jego obietnice. Nie miał on również wsparcia zwolenników wartości religii chrześcijańskiej, która od ponad tysiąca lat przekazywana jest z pokolenia na pokolenie kijowian. Czy powstała u wyborców konfesyjna sympatia do wątpliwego Bożego poselstwa? Czy pomógł afrykański adept — sprytny, technologiczny i pragmatyczny? Nawet mając czas antenowy w kanale telewizyjnym mera “Kijów”, adept optymizmu nam nie dodawał. Mało pocieszyło też jego bogactwo, o którym z takim snobizmem i pychą nieustannie przypomina szef władz miejskich. Dziś nie przyjęło się mówić, skąd i jak wzięły się początkowe kapitały u wszystkich naszych milionerów, lecz mer w żadnym wypadku nie przypomina tego człowieka, który może je zarobić, tym bardziej w uczciwym biznesie. Więc o co chodzi? Być może zwycięstwo zostało osiągnięte dzięki prostemu liczeniu na zaufanie do obietnic, popartych regularnymi
„racjami”? „Racja”, „przydział” — jakże to przypomina ów socjalistyczny „porządek”, kiedy wyzuci z majątku zmuszeni byli cieszyć się nędznymi ochłapami jak dobrem? Choć, jak wiadomo, lepszy wróbel w garści niż gołąb na dachu. A może zadziałały najnowsze technologie? Wygląda na to, że rzecz tkwi raczej w przeciętnej masie, która wciąż „daje się nabrać” na takie tanie wymiany: nie może i nie chce zrozumieć, że „dobry” mer to przedstawiciel określonej grupy finansowo-biznesowej, dla której Kijów, jego ziemia i wszystko inne to kolosalne źródło zysku. Oczywiście każdy inny mer — zarówno z byłych, jak i przyszłych — będzie reprezentował określoną elitę biznesową, określoną siłę polityczną i raczej nie spadną dzięki nim dobra jak manna z nieba. Ale przynajmniej nie będzie takiego obojętnego, cynicznego stosunku do kijowian, nie będzie bezczelnej odrażającej sławy, nie będzie „miłości do bezdomnych”: w chorobliwej wyobraźni mera wszyscy kijowianie to bezdomni. Jednak za idiotyczną niepamięcią, alogicznymi oświadczeniami, „wokalnymi” prezentacjami, przedstawieniami z rozdawaniem mieszkań czy show z poszukiwaniem narzeczonej dla swojego sekretarza widać dawno znane postacie. W szczególności jednego z głównych bohaterów powieści I. Ilfa i J. Pietrowa „Złote cielę” — podziemnego milionera Aleksandra Iwanowicza Korejkę. Kiedy mer oświadcza, że „drodzy” mu kijowianie „będą tylko otrzymywać”, a jego „ukochane babcie” będą pod względem konsumpcji najszczęśliwsze na świecie, to oczarowani tymi oświadczeniami wyborcy najwyraźniej mieli nadzieję, że ominie ich czterokrotna podwyżka cen przejazdów w transporcie, podwyżka opłat za usługi komunalne, ustalenie jasnej taryfikacji na wszystkie rodzaje usług, które może świadczyć administracja budynkowa, płatna medycyna, płatny wjazd na cmentarz itd. I znów przypomina się A. I. Korejko, który zdecydowanie przecinał powietrze dłonią, jego słowa wydawały się przekonujące, projekt — opłacalny. „Zapamiętajcie — pocieszał tych, których podstępem zachęcał do pracy na siebie: od tej chwili będziecie tylko otrzymywać”. Nie wiadomo, co otrzymują mityczne „ukochane babcie”, ale mer i jego zespół otrzymują wszystko. Jeszcze cynicznie chwalą się swoimi bogactwami, mianują własne dzieci i bliskich swoimi zastępcami i doradcami, rozdają i tworzą dla nich stanowiska. To znaczy prywatyzują radę miejską, a wraz z nią stolicę, która stała się poligonem dla karkołomnych eksperymentów mera. …A w tym czasie wciąż nie kończą budowy metra, nie remontują klatek schodowych, nie odnawiają wind, nie sprzątają ulic, nie remontują dróg, i — haracze, haracze, haracze… Patrząc na mera, widzisz, że przeczekał i doczekał się swojej gwiezdnej godziny. Dla niego nastała złota pora! „Jego małe złe pulsy, jak dawniej, niecierpliwie biły. Czuł, że właśnie teraz, kiedy stary system gospodarczy zginął, a nowy dopiero zaczyna żyć, można stworzyć wielkie bogactwo… Wszystkie kryzysy, które wstrząsały młodą gospodarką, wychodziły mu na korzyść, wszystko, na czym państwo traciło, przynosiło mu zysk”. Tak pisali I. Ilf i J. Pietrow, ale jakże to przypomina naszą sytuację! Mieć nadzieję, że nadejdzie czas, kiedy na kijowian dzięki „wierzącemu merowi” posypią się obiecane dobra, to daremny trud, tak samo jak odzyskanie skarbów hetmana Połubotka. Zrozummy, że żyjemy w epoce cywilizacji finansowej, w której władza to warunek swobodnego operowania swoimi pieniędzmi, do tego pieniędzmi dużymi. I mer (jeszcze nie będąc merem) doskonale to zrozumiał. I do tego wykorzystuje wszystkie środki — przekupstwo, oszustwo, aktorstwo, cynizm, a zwłaszcza „ciężką artylerię” — moralność, religię, grę w intelektualizm. Przypomnijcie sobie, jak mer lubi podkreślać, że jest „docentem uniwersytetu”. Swego czasu Wolter mówił: „Jeśli motłoch bierze się do rozumowania — wszystko przepadło!” Takie samo eschatologiczne odczucie pojawiło się, gdy intelektualista-docent zaczął śpiewać. Zachodni intelektualizm, przeliczywszy wszystkie możliwe zagrożenia wynikające z chciwości i nienasycenia pieniędzmi i bogactwem, wystawił zabezpieczenie prawne interesów obywatela przed nadużyciami egoizmu, które są atrybutem społeczeństwa finansowego. I bardzo szkoda, że nasi ludzie „dają się nabrać” na abstrakcyjne obietnice, na „dobrego” władcę czy zarządcę, a nie walczą o swoje prawo do bycia obywatelem. Wtedy można będzie mówić o samoistnej osobowości, pozbawionej abstrakcji i bezsensownych nadziei. …Kijowianie nadal tłoczą się po ochłapy, a show w radzie miejskiej trwa. Teraz już jako „wokalny wernisaż”. Czyżby więc kończyła się historia Kijowa, przekształconego w obiekt kupna i sprzedaży? Na pierwszy rzut oka tak. I rzecz nie w merze, a w kijowianach, którzy zgadzają się być „masą”, „przeciętnością”, „małymi” ludźmi. Właśnie tacy ludzie otaczają tę odrażającą postać, głosują za jego propozycjami, zgadzają się, „aprobują” i zachwycają się jego „talentami”. Przecież razem z Czernowieckim oni są władzą. Ich Rysunek ze strony prikol.i.ua
Zadanie polega na zachowaniu subtelnej równowagi — nie pozwolić masom zorganizować się w coś na kształt społeczeństwa obywatelskiego, utrzymując jednocześnie pod kontrolą struktury pseudospołeczeństwa obywatelskiego, które nieustannie deklaruje się jako demokratyczne, przed całkowitym rozpadem. Władza musi nie pozwolić umrzeć społeczeństwu obywatelskiemu, a przy tym — nie pozwalać mu żyć. Władza, w szczególności mer, bierze pod uwagę irracjonalną potęgę mas. Masy milczą, ale ich milczenie nie jest pozbawione ładunku. Masy są bezczynne, ale ich bezczynność nie jest pozbawiona ukierunkowania. Władza wie, że masy wymykają się spod jej wpływu, śmieją się z niej za jej plecami, gardzą jej polityką i biznesem jako brudną sprawą. Oto co zmusza mera do przezornego „ulepszania” życia „swoich babć”. Dzięki nowym technologiom próbuje on zrodzić własną mitologię, która ma otworzyć drogę do chirurgicznej ingerencji w duszę ludu. Ale do tego masy muszą wpaść w stan euforii, aby nie czuć bólu od cięcia, co zakłada przejście etapu totalnego otumanienia, które czyni je prostymi, ograniczonymi i posłusznymi. Tutaj właśnie potrzebny jest Adelaja ze swoim „Poselstwem”. Człowiek takiego pokroju jest pusty i bezsensowny, tak jak środowisko, które go zrodziło. Mimo wszystkich zaprzeczeń, ten typ aktywnie rozprzestrzenia się w naszych masach. Taki człowiek jest wygodniejszy w zarządzaniu. I tutaj można wyróżnić dwie tendencje: pierwsza — sprawić, by człowiek nigdy nie miał czasu myśleć o polityce, moralności, a myślał, jak przeżyć od wypłaty do wypłaty. Rewolucje przeprowadza się nie na pusty żołądek, a wtedy, gdy osiągnięto pewien dobrobyt. Dlatego władza jest zaniepokojona tym, by masy nie otrzymały zbyt wiele. A „racja” — to właśnie to, co potrzebne! Dla władzy niebezpiecznie jest, gdy człowiek przestaje się bać, osiąga pewne dobro i zaczyna myśleć. Istnieje rozpowszechnione przekonanie, że obecnie u władzy znajdują się nieprofesjonaliści i nieudacznicy. I im wyższe stanowisko, tym słabsza figura je zajmuje. Tak łatwiej nią manipulować tym, którzy są rzeczywistymi gospodarzami świata. Miejscami, jak świadczy nasza rzeczywistość, tak jest. Ale w rzeczywistości nasza władza jest niezwykle profesjonalna: we wszystkim, co dotyczy własnego zysku, dobrobytu, umiejętności obchodzenia prawa, tworzenia dla siebie niesłychanych przywilejów — nie ma sobie równych. Ciągłe porażki, skandale, dyskredytacja siebie i kraju, skutecznie dokonane przez nią w ostatnich latach, nie wpłynęły na umiejętne wykorzystanie swojego stanowiska dla zachowania i pomnażania własnych majątków materialnych, społecznych i finansowych. Czyż to nie świadectwo wysokiej klasy profesjonalizmu? A systematyczne, metodyczne twórcze poszukiwanie coraz to nowych rodzajów opodatkowania, jak robi to kijowski mer? Gdzie mu tam do rzymskiego cesarza Wespazjana, który wprowadził opłaty za publiczne toalety — to z tamtych czasów pochodzi słynna fraza „Pieniądze nie śmierdzą!”. Oczywiście, społeczeństwo rynkowe to społeczeństwo pieniądza, w którym za wszystko trzeba płacić. Ale płacić może ten, kto ma pieniądze. I jeśli w Europie, do której tak dążymy, wszystko tanieje, to u nas wszystko z jakiegoś powodu drożeje. Choć oj jak daleko nam do europejskiego poziomu życia! Tutaj pojawia się wątpliwość co do roli inteligencji i intelektualistów w naszym życiu. Ale przecież władza wszelkimi możliwymi i niemożliwymi sposobami nie dopuszcza do siebie żadnego żywego, myślącego człowieka, nie rozumiejąc, że w tym jej zguba. Naszej władzy potrzebne są tylko „martwe dusze”, które przez swoje zombowanie są zdolne do każdej „niepopularnej akcji”, czyli podłości, albo pokazania się w tym czy innym show. Na przykład publiczne poszukiwanie narzeczonej sekretarza mera. I tak codziennie. Aż do kampanii o tym, że bogaci będą płacić za biednych. Nigdy bogaci nie płacili i nie będą płacić za biednych! Chyba że to sztuczki z „rozdawaniem słoni”, jak robił Ostap Bender w prowincjonalnych miasteczkach, albo mer z jego rozdawaniem mieszkań. Więc „porzućcie nadzieję, wy, którzy tu wchodzicie”. A to gorsze niż słynne „bez nadziei się spodziewam”. U nas ani śladu nadziei, ani oczekiwania, ani innej egzystencji. Niedawno na konferencji prasowej mer oskarżył szefa Sekretariatu Prezydenta o to, że „rozpuścił się” i jest „zagrożeniem dla Ukrainy”. W tym przypadku przypominają się słowa francuskiego filozofa Ch.-L. Monteskiusza, który w „Listach perskich” pisał, że „nikt nie jest tak podobny do Żyda azjatyckiego, jak Żyd europejski”. Więc mer — to nie mniejsze zagrożenie dla państwa i jego stolicy, niż ten, kogo o to oskarża. Jednak to nie oznacza, że warto zrezygnować z walki i nadziei. Trzeba uświadamiać sobie trudności w bronieniu prawa do myślenia, umiejętności nie patrzenia, a widzenia. Każdemu człowiekowi z reguły łatwiej jest staczać się w dół, niż iść w górę, łatwiej pełzać, niż latać. Łatwiej liczyć na „darmoszczyznę”, niż skonsolidować swoje siły na walkę o własny dobrobyt. Należy pozbyć się nawyku życia cudzym rozumem, lekceważąc własny. Przecież, jak wiadomo, bogowie odbierają rozum temu, kogo chcą zgubić. Właśnie rachuby na cudzy rozum i umiejętności rodzą potwory władzy. Najazd na władzę tych, dla których jest ona narzędziem do rozwiązywania swoich „zwierzęcych” (G. Skoworoda) spraw i interesów — to zapłata za grzech naszego intelektualnego lenistwa. Dopóki nie nauczymy się myśleć, żyć własnym rozumem, nie odrzucimy zaufania do pustych autorytetów, nie uwolnimy się od wiary w „dobrego pana” — prezydenta, premiera, mera itd., dotąd na wzmocnienie i rozwój Ukrainy i, odpowiednio, siebie, liczyć próżno. „Kto rozumny, ten dobry” — taki wniosek wyciągnął Sokrates. I myśmy się o tym dawno przekonali, odczuwając na sobie skutki władzy „po prostu polityków” — nie inteligentów i nie intelektualistów, a pragmatycznych i nieodpowiedzialnych manipulatorów.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
