Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

JĘZYK — NARODOWA GODNOŚĆ PAŃSTWA. Z OKAZJI 20-LECIA UTWORZENIA TOWARZYSTWA JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO

Слово Просвіти, №07 за 2009 рік

Iwan JUSZCZUK, profesor, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki Koniec lat 80. ubiegłego stulecia. Pierestrojka Gorbaczowa. Głasnost. Względna wolność słowa pod czujnym okiem KGB. Mimo to Litwini i Gruzini już otwarcie protestują przeciwko swojemu kolonialnemu położeniu w sowiecko-rosyjskim imperium. Głos w obronie swoich praw narodowych podnoszą także Ukraińcy, których imperium jeszcze nie zdążyło wyniszczyć Hołodomorem, w gułagach, na Sandarmochu, w szpitalach psychiatrycznych. W Kijowie, w budynku Związku Pisarzy, począwszy od marca 1987 roku, co miesiąc zbiera się Klub miłośników języka ukraińskiego, zorganizowany przez Serhija Płaczyndę – duża sala Związku nie mieści wszystkich, którzy pragnęli uczestniczyć w jego posiedzeniach. We Lwowie aktywnie działa Towarzystwo Ojczystego Języka, kierowane przez Romana Iwaniczuka. W Połtawie działa klub „Rodzime słowo”, w Perejasławiu-Chmielnickim powstaje kółko „Krynica”, w Równem zostaje utworzone zrzeszenie „Miłośnicy ojczystego języka”, w Odessie o sobie daje znać Towarzystwo języka i kultury ukraińskiej im. T. Szewczenki „Gromada Południowa” i inne. Wreszcie 11–12 lutego 1989 roku w budynku kijowskiego Domu Kina, z poparciem ówczesnego sekretarza KC KPU ds. ideologii Leonida Krawczuka, odbył się zjazd założycielski, który proklamował utworzenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. Jego pierwszym przewodniczącym wybrano Dmytra Pawlyczka. Celem Towarzystwa było to samo, co wcześniejszych rozproszonych klubów, kółek, zrzeszeń – obrona praw narodowych Ukraińców do własnej kultury i języka, znieważanych przez sowiecko-rosyjskie imperium. 12 października 1991 roku Towarzystwo zostało przemianowane na Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, i tym samym podkreślono jego związek z „Proświtą”, zniszczoną przez moskiewskie władze. Towarzystwo rozpoczęło walkę o utrwalenie języka ukraińskiego we wszystkich dziedzinach życia społecznego. Wzięło udział w przygotowaniu „Ustawy o językach w Ukraińskiej SRR” (1989), a następnie w kontrolowaniu jej przestrzegania. Ważną rolę odegrało Towarzystwo w konsolidacji sił świadomych narodowo także podczas wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy w 1990 roku, która najpierw proklamowała suwerenność, a potem niepodległość Ukrainy. Towarzystwo było organizatorem patriotycznego marszu po Ukrainie „Dzwon-90”, uroczystego obchodu 500-lecia ukraińskiego kozactwa, upamiętnienia Bohaterów Krut, przeprowadziło w Charkowie na początku 1993 roku pierwszą na Ukrainie konferencję naukową poświęconą tragedii narodu ukraińskiego – Hołodomorowi w latach 1932–1933, stało się inicjatorem akcji „Przekażmy potomnym nasz skarb – ojczysty język!”, zapoczątkowało festiwale ukraińskiej piosenki „Czerwona ruta” i inne. Lecz tymczasem, dopóki siły narodowo-demokratyczne, opierając się na własnym entuzjazmie, organizowały konferencje, przeprowadzały wiece, wygłaszały oświadczenia, dawni kolonizatorzy różnego pochodzenia etnicznego, lecz jednakowo przesiąknięci szowinistycznym wielkomocarstwowym duchem, wykorzystując swoje służbowe stanowisko i korupcyjne powiązania, przejmowali banki, przedsiębiorstwa, środki masowego przekazu; manipulowali świadomością społeczną i umacniali się we władzy. To przeważnie ci, którzy zwalniali swoje dzieci z nauki „tubylczego” języka ukraińskiego, masowo przestawiali szkoły na rosyjski język nauczania, deptali ukraińską duchowość. To przecież oni, dawni kolonizatorzy, z szaleńczym oporem przyjmowali artykuł 10 Konstytucji Ukrainy, a teraz go ignorują. To oni, zajmując wysokie stanowiska państwowe na Ukrainie, publicznie oświadczają, że „в Украине государственный язык должен быть один — русский. И так рано или поздно будет”. I nie tylko to oświadczają, lecz także robią wszystko, by zniszczyć język ukraiński na Ukrainie: zajrzyjcie choćby do księgarń, popatrzcie na stoiska z książkami i gazetami, na produkcję audioelektroniczną, włączcie telewizor, wejdźcie do dowolnej instytucji państwowej czy niepaństwowej, posłuchajcie wystąpień określonej kategorii posłów do Rady Najwyższej Ukrainy. Kapitał na Ukrainie jest w niepewnych rękach. Jeśli francuska, niemiecka czy włoska burżuazja podczas przejścia od feudalizmu do kapitalizmu (a Ukraina przeżywa właśnie taki okres) dbała nie tylko o swoje wzbogacenie, lecz także wspierała kulturę i język swojego narodu, bo czuła się jego częścią, — to ukraińską kulturę i ukraiński język obojętne są ukraińskim oligarchom na Ukrainie, bo nie są one ich. Sponsorują wydawnictwa w języku nieukraińskim, często nawet antyukraińskie; telewizję wykorzystują do odurzania i moralnego rozkładu ukraińskiego społeczeństwa; kulturę ukraińską trzymają na głodowej racji, dając pierwszeństwo każdej kulturze, byle nie ukraińskiej. To nie Symirenkowie, nie Tereszczenkowie i nie Czykalenkowie. Ciąg dalszy na str. 2 Centralne Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Dobrowolne ofiary „Na Kobzarską Cerkiew”: MFB „Ukraińska Rodzina” Rachunek nr 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 RAZEM NA RACHUNKU CERKWI SZEWCZENKOWSKIEJ — 904 806 hrn

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn