Strona · s. 9strona oryginału ↗
Pawło HIRNYK SREBRNY SZRON NOCNEJ MYŚLI
Слово Просвіти, №07 за 2009 рік
* * * Jeśli latać — to tylko duszami. Przytulać się — to skrzydłami. …Usiądźmy tutaj, pod gruszą, gdzie siedzieli ojcowie i mamy. Porozmawiajmy i pomilczmy, zaśpiewajmy na całą wieś. I po bożemu, i po wilczemu, i po każdemu nam było. Bo nie siła, a los poruszył powolutku — jeden dla wszystkich. Usiądźmy sobie pod gruszą, wspomnijmy wszystkich żywych. Bo i sami już w wyraj lecimy, niczym niteczka surowa. Oto i byłem choć na chwilę człowiekiem, który płacze, a nie zabija. * * * Chcę i mam odwagę iść samotnie i być sobą. B. I. Antonycz Złota samotność nad piórem, Srebrny szron nocnej myśli, I modlitwa, odbita echem, I świeca nad wystygłym Dniestrem… Mowo ojczysta! Po co i mnie Przecinasz usta turzycą? Lodowacieje papier pod ręką. Klęka dusza przy ogniu. Na pieśni i na zorze jasne Nad gorzką stromą wodą, Na burzę, która była młodą, Jak rozchlapany dzwon w oddali, Ja powoli idę w nocy, A minę stroną — Grzmot na oślep huknie i za mną I ogień odejdzie od świecy. * * * Ostatni dzień, ostatnia wola, Ostatnia cisza na piasku, I pogrzebowa grudka soli Na lodowatym ręczniku, I szary wiatr przeciw nocy, I ciche słowo przy końcu. I Ukraina oko w oko Stoi ze świecą w ręce… * * * I tylko żar podków spadł na łąki — Sierpniowy koń zagalopował w noc. Nie wygasaj, przeczysta moja męko, Taką tyś i sądziła się mnie. Kocham cię. A wszystko nijak nie przywyknę. Tak samo w nieustającą burzę Całowałbym pustkę w czarne okna, Wargami wypalając łzę. Tyś błyskawica, której nie ubłagać. Lecz grzmotem odezwać się nie mnie. Siwieje żar jesiennego ogniska. A wiatr popiół sieje po ściernisku. Miniemy i my, jak błyski oślepiające, Jak sierpień ten, zawiejny, niczym zamieć. …Płonie pustka na samotnej urwistości — Ogień do mnie ręce wyciąga. * * * I. M. Zagraj mi, kiedy smutek napłynie, Jakiego nieszczęścia palce przemilczą. Są dusze druciane, a są — jak struny. Oto poprowadź smyczkiem — i zabrzmią. Jedno życie tobie śpiewa skrzypce, A chyba, że wypija nie jedno. Oj mamo-skrzypce, skrzypeczko-pokrytko, Przecież nosisz ty pod sercem i mnie. Jeszcze wycierpisz, wymęczysz, wywołasz, Jeszcze łzy rzucisz w nóżki hulance. I co ten Bóg, i co te pogłoski, Kiedy boli strunie, a nie tobie! Zaciśnie usta i już cię nie ruszę. Niech po nas trawa czy i pokrzywa. Czemuż ty płaczesz w pociemniałą duszę? Jaki muzyk skrzypce sprzedawał? Jeszcze każdy dźwięk jątrzy się, niczym rana. Jeszcze ktoś ciebie za serce przejmuje. Jak duszę będziesz spowiadać, Iwanie, Kiedy na niej żywinki nie ma?.. * * * …A jak padły gęsi na pole, bo skrzydła im przymarzły, to wielu ludzi z kijami wtedy chodziło bić. Z rozmowy Słyszysz, bracie-sokoliku, odlatywały gęsi… Już i pola pozamarzały, i deszcze zgęstniały, Już i mrozy nieustające podpaliły skrzydła. Oto i padły przy chacie starego Kyryła. Pochyliły główki, kraj drogi stanęły I dziobami do progu śniegi przegarniały. — Cóż wy, gęsi-gąseczki, pomorzyły ciało? Podcinać będę wam skrzydła, aby nie leciały, Sprzedawać będę w mieście całą zimę, Kupować będę na starość porządny kij I bić będę siebie, głupca, aby nie ryczeć… Zaczęły gęsi jego łzy dziobami wycierać. Zimowały, domarzały w dziadowskiej chacie. A stary chodził po ludziach pszenicy prosić. Naśmiali się sąsiedzi z głupiego dziada — U samych wyszczerbiona łyżka sucha do obiadu, I samych nędza zdusiła — gdzie tam twoja sprawa! …Gęsi cisnęły się do dziada i skrzydłami grzały. Do wiosny jednak doczekały, wzbiły się nad stawem, A staruszka po tym przez lato nie stało. Słyszysz, bracie-sokoliku, — wieś stroną. Nie ma komu w całym świecie pójść za trumną. Naleciały dzikie gęsi, natrudziły skrzydła, Wszystko szukały-wyglądały starego Kyryła. Czy im ciało pobolało, czy nieba za mało, Czy usłyszały, jak nad dziadem ziemia zapadała? Oj wy, gęsi-gąseczki, ptaki przelotne! Nie znaleźć już wam Kyryła na tym świecie, Nie pomylić dziobami suchych siwizn, Nie ogrzać w mogile skrzydłami swoimi… * * * Skończyły się męki, nadzieja nie oszukała… Z dziennika S. Rudanśkiego Spowiadajmy się, przyjacielu, ale nie smućmy się — Przelotna rozmowa serca wymiata. Kraj twojej drogi deszczeje jeżyna. Kraj mojej drogi czernieje słota. Póki nasza gwiazda jeszcze nie spadła na stal, Póki uparta ręka jeszcze trzyma pióro, Jest u nas Trachtemyriw, kozacka stolica, Co już sunie się z urwiska w zielony Dniepr, Jest droga daleka, mgła przy dolinie, Jest pieśni niezapomniane, stepy i gaje. Zdjęcie Niny Hnatiuk Twórczy wieczór Pawła Hirnyka (po prawej) odbył się w Narodowym Muzeum T. H. Szewczenki w Kijowie. Występuje Wasyl Portiak Jest gdzie umrzeć — dziękuję i za tym, Ukraino. Upadnę głową na ręce twoje. TRUPA SADOWSKIEGO Oto już i w domu. Chłonie pod wiatrem kalina, A przy kalinie upadł siwy koń w biegu… Puśćcie nocować, drogo i zawiejo, Nas tak niewielu dzisiaj idzie po śniegu. Czy nas nie paliła odwieczna nędza pojedynczo, Czy nam pod żebra przedwczesny mróz nie wypalił, Kiedyśmy wracali do domu, jak ci pogorzelcy, Pytając drogę u ostatnich ślepych kobzarzy? I co będzie potem? I kim my tobie, Ukraino, — Przyczynni aktorzy, włóczędzy, znani byle gdzie, Czy cicha łza, nieodpokutowana, nieopalona, Która jeszcze drży na policzku, i zaraz spadnie? Oto już i w domu… Za kołnierz nasypuje śniegu, Ledwo widoczne wąskie ślady zamiecie na polach. Puść nocować, kraju łaskawy i cichy, Gdzie spadają gwiazdy i niebo dodaje drogę… * * * A ja boję się wiedzieć, mój ptaszku, Że i ty kiedyś zaświecisz mi Tak samo nieurocznie i ciężko, Jak srebrna gwiazda w siwym oknie. A ja boję się dzisiaj rozumieć, Jaka smutek między nami legł, I słyszeć wiatr, skostniały wiatr, Co duszę rozcina na dwa skrzydła. Bo ja nie władny nad tobą, mowo, I czasem, przeklinając wiedzę, Tak strzegę się powiedzianego słowa, Jak błyskawicy, co celuje na oślep. * * * Nigdy swojego serca nie szczerb, Aby tylko wyśpiewywać ładnie. Nie przemilcz Szewczenki w sobie. Nie przekrzycz Stefanyka na darmo. Tworzył Tarasa gniew, a nie żal. A co zrobisz, ludzie bezjęzyczni, Kiedy zza krat w duszę zagląda Twoja wolność, zmęczona do krzyku, Kiedy poeci pchają się w paniczów, I pobratymcy ćwierkają po trochu, I kobza pociemniała na ramieniu, Jak trumna zabitej epoki?! Nie возлюби siebie. Nie roztrwoń. Ani głosu, ani stękania, ani słuchu. Szewczenko idzie drogami doby I zawsze wybiera urwiska ducha. Idzie i będzie szedł w trwożny czas, I już go nie zatrzyma nikomu. Słyszycie? Mijając Parnas, Szewczenko wraca do domu! * * * Odbierz mi mowę, Panie, Trochę pamięci odbierz — Będzie wolno i będzie prosto Wznak padać na wiatry. Długo milcząc iść mgłą, Uśmiechając się w cichym śnie, Po którym chodziła mama, Po którym chodzi mi. Zapominać będę oprócz bólu, I Czernieczej, i Dniepru Samobójczą swoją niewolę I od nieba, i od pióra. Będzie spokój i będzie siła, Będzie szczęście takie ziemskie!.. Tylko więcej nie będzie syna… I po co mi mnie? * * * Kukułeczko moja, nad cichą wodą Już nie ty, a cień, już nie cień, a krzyk. Płynęła ta rzeka, chyba, z paleozoiku I znowu popłynie sobie w paleozoik. Pójdą za nią w świat topola i kalina, Pójdzie woda ze studni, sady i rdesty. Będziesz pytać wtedy chyba że tylko gliny, Czy trzeba Ukrainie innej duszy. Płynie święta rzeka — i już nie będzie z nami, Wpatruje się ogień w niebo nie swoje. Z ostatnich ręczników zapomnianymi słowami I martwym, i żywym kukułka kuka. * * * Gasła świeca, i gasła noc. Mnie się nie spało — słuchałem kołatki. I umarł ogień. I sufitu — jak nie stało. I wiatr legł do nóg — zimny pies. Przysłuchiwałem się… A ktoś i naprawdę idzie I budzi obciążoną ciszę. Lecz śpi wieś. Dzieci tylko kołyszą Zmęczone do pieśni matki.
To wszystko, być może, przywidziało się w nocy. Zaskomlał pies – przygrzał się. Zaświtało. …Ja sam byłem dzwonem. Serce kołatało. Tej nocy i ty posłuchaj, jak siebie.
ORKA
O tym przypomną dłonie. I skronie. Takie coś nie przywidzi się we śnie. …Orzały ogród mój wycieńczone konie I padały w bruździe.
Nad nimi znęcał się bicz i poganiacz: — Wio, kruche, wio! Skrzydłami pole orzały konie, Którym odcięło życie.
Czy ty się uspokoisz, syty świecie, Czy wzejdzie wieszcze ziarno, Czy pomoże mi wzlecieć Skrzydlate, ale – jarzmo?!
Bo ten poganiacz, i koń, i skrzydła – To wszystko moje i we mnie. Wio, moje konie. Wio, moi mili! I padam w bruździe…
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
