Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

ZMUSZAŁ DO WSTRZĄŚNIĘCIA DUSZĄ

Слово Просвіти, №07 за 2009 рік

Łarysa KOPAN" “Śmierć każdego człowieka jest odbierana jako wielka tragedia, a śmierć człowieka wielkiego to prawdziwa katastrofa dla ludzkości” — pisał w eseju “Trzy losy” Pawło Archypowycz Zahrebelny. Te słowa, niestety, dotyczą dziś samego autora — patriarchy ukraińskiej prozy, jednego z najbardziej utalentowanych i najpoczytniejszych prozaików współczesności. Będziemy musieli jeszcze przyzwyczaić się mówić o nim w czasie przeszłym. Bo jego myśl i słowo są obok, polemizują z nami, popychają do refleksji — czy chodzi o utwór historyczny, czy o temat współczesny. Baśniowe rozsypiska wątków, obrazów, charakterów — pisał dużo, zamaszyście, i za to wytykała go krytyka. Sam zaś Pawło Archypowycz zasadniczo opowiadał się za prozą wielosłowną, a nie za telegraficznym skrótem, za prozą, która demonstrowałaby “baśniowe bogactwo słów, myśli, porywów duszy”. Sam autor tych “słów i myśli” miał ich tyle, że nie zawsze mógł zmieścić je w ramach kolejnego dzieła artystycznego. Tak pojawiła się też jego ostatnia książka, która ukazała się w wydawnictwie “Pulsary” w 2008 r., “Myśli na rozstaju”. Niewielka objętościowo, ale tyle w niej bolesnego, drżącego — o naszej historii, narodowej chwale i wstydzie, o wierze. Wszak, jego zdaniem, należy nie tylko szukać drogi do Świątyni, jak to stało się Lata i wieki próbują oddalić go od nas, a on nie poddaje się, on z każdym dniem staje się bliższy, droższy, bardziej zrozumiały. I z każdym dniem potrzebniejszy… Czas ustępuje bezsilnie przed wulkanicznym wrzeniem wysokich myśli. Odkryło się jeszcze w dzieciństwie, choć nie mogło należycie przyoblec się w myśl, ale nieuchronnie musiało przyjść później, bo całe życie idziesz do wielkich synów swojego narodu, rozpocząwszy tę piękną wędrówkę od owianych srebrzystą mgiełką uroku lat dziecięcych. Dowiesz się o mnóstwie marnych prób podbicia, ujarzmienia ludzkości środkami niegodnymi i haniebnymi (podbicie zawsze jest haniebne!) i przekonasz się, że najwyższym zaszczytem jest należeć do ludzkości. Losy narodów tworzą nie tylko ekonomiczne warunki życia, ale i myśl, idea, duchowość. Duch wieloliczny, jak Proteusz. Jest duch postępu, wolności, humanizmu, i jest duch obskurantyzmu, wrogości do człowieka, nienawiści do wolności i piękna. Nie sposób było ogarnąć piękna i wielkości buntowniczego słowa Szewczenki, wyczerpać rozsypiska jego promiennych myśli. “Niby ten Dniepr szeroki, słowa jego płynęły, ciekły”. Jego poezje można czytać i z trybun międzynarodowych forów, i sam na sam z najdroższą osobą. “Według jakiego prawdziwego, świętego prawa i ziemią, wszystkim daną, i serdecznym ludem handlujecie?” Szewczenko, jak prawie wszyscy geniusze, nie miał łatwego życia. Cierpiał razem ze swoim zniewolonym narodem. Lecz wielkość nie w cierpieniach, a w zwycięstwie nad nimi. Szewczenko należy do tych, którzy zwyciężyli. “Karzę się, męczę… ale nie kajam się!..” Prawda prowadziła go, świeciła mu, jaśniała. “My po prostu szliśmy. U nas nie ma ziarna nieprawdy za sobą”. Należał do tych nielicznych wybrańców ludzkości, którzy nie dbają o własne szczęście, bo całe ich życie to walka o prawdę. Słowa z jego poezji “Muza” odczytuje się i dziś jako wielki testament wszystkim, którzy wchodzą w literaturę: Moja radości święta! Moja ty dolo młoda! Nie opuszczaj mnie. W nocy, I w dzień, i wieczorem, i rano Przebywaj ze mną i ucz, Ucz niełżywymi ustami Powiedzieć prawdę… Dostępny i przystępny dla każdego, kto przeczyta choćby linijkę jego poezji, Szewczenko jest jednocześnie poetą niezwykłej doskonałości artystycznej. Prowincjonalnej ograniczoności, tych głuchych, duszących chwastów nie ma śladu w jego poezjach. Liryczna siła jego geniuszu jest niedościgniona. Siła wyobraźni — niespotykana. Poczucie słowa — oszałamiające. Naturalność, swoboda stylu — zdumiewające. Prostota — krańcowo piękna. Oto odkryła się przed nim najwyższa tajemnica prostoty, połączonej z największymi głębiami, i umarła razem z nim, ale jednocześnie dalej żyje w jego poezjach, które dalej czarują cię swoją otwartością nawet wtedy i tam, gdzie heroizm próbują zastąpić komfortem, siłę ducha — monotonią ogólnego wykształcenia, rewolucyjne dążenia — codziennym dbaniem o podniesienie wydajności pracy, szukanie prawdy — bezsilnym szarpaniem się z widmami niewyjaśnionych konfliktów międzynarodowych. Szewczenko w historii swojego narodu był inteligentem większym niż Jarosław Mądry,

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn