Strona · s. 3strona oryginału ↗
CZY PROFESOR SZAPOWAL SIĘ MYLI?
Слово Просвіти, №07 за 2009 рік
Na stronie internetowej „Majdan” zamieszczono referat profesora Jurija Szapowała, wygłoszony na Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Geopolityka, pojednanie i pamięć”. Referat ten poświadczył dryf Jurija Szapowała w stronę historycznej mitologii Kremla i jego piątej kolumny na Ukrainie.
Iryna MAHRYCKA, przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie
Z materiałów referatu profesora widać, że szanowany naukowiec doszedł do bardzo wątpliwych, jak na profesjonalnego historyka, wniosków. Oto pierwszy cytat, który przeczy wnioskom intelektualistów światowej klasy dotyczących konsolidacji narodu ukraińskiego wokół pamięci historycznej o Hołodomorze: „Pamięć historyczna, jeśli nie zamyka się w traumach i »poszukiwaniu wroga«, jest zdolna cementować społeczeństwo, proponować akceptowalny dla niego system mitów i symboli”. Chce się przypomnieć temu doktorowi nauk historycznych o tym, jak potężny sens państwowotwórczy ma dla Izraela traumatyczne doświadczenie jego narodu tytularnego dotyczące Holokaustu. Widocznie właśnie dlatego światowej sławy socjolog Francis Fukuyama w kijowskim wykładzie w 2006 roku podkreślił, że właśnie przyswojenie przez wszystkich obywateli Ukrainy „wspólnego traumatycznego doświadczenia” jest niezwykle potrzebnym fundamentem dla budowy społeczeństwa obywatelskiego w naszym kraju. A oto jak proponuje nam, Ukraińcom, uświadomić sobie doświadczenie Hołodomoru świętej pamięci Papież Jan Paweł II: „Doświadczenie tej tragedii powinno dzisiaj kierować uczuciami i działalnością narodu ukraińskiego na drodze do zgody i współpracy”. Mnie jako Ukraince chce się wierzyć w tym przypadku Fukuyamie i Janowi Pawłowi II. I nie tylko dlatego, że oni jako intelektualiści współczesności są nieporównywalni z moim rodakiem Szapowałem. Potem już Jurij Szapował pośrednio wzywa do amnezji pamięci społecznej na Ukrainie w odniesieniu do naszych bohaterów narodowych: „Wielowiekowa zależność Ukrainy sprawiła, że bohaterami stawali się nie wybitni myśliciele, nie uczeni ze światowym imieniem, nie twórcy architektonicznych arcydzieł, a »niezłomni bojownicy«”. Szanowny profesor, po pierwsze, myli się — autorytet Tarasa Szewczenki wśród Ukraińców jest ani trochę nie mniejszy niż Bohdana Chmielnickiego czy Iwana Mazepy. Po drugie, właśnie „wielowiekowa niezależność” Rosji uczyniła tam bohaterami narodowymi despotów-carów i sekretarzy generalnych, a nie genialnych pisarzy i uczonych, w czym przekonał niedawny projekt „Imię Rosji”. Dalej nasz wybitny historyk Szapował upolitycznia problem świadomości narodowej Ukraińców na tyle, że podważa to już jego fachowość: „To, że różne części Ukrainy przez wieki znajdowały się po różnych stronach granic państwowych, nałożyło tak wyraźne piętno na typy regionalnej samoświadomości, że oceny prawie wszystkich brzemiennych w skutki dla Ukrainy wydarzeń historycznych i wybitnych postaci historycznych w regionalnym widzeniu zbiorowym okazują się odmienne. »Punktów stycznych« prawie nie ma, tak jak nie ma i ogólnie uznanego schematu ewolucji historycznej”. O tak! Wychodzi na to, że według Jurija Szapowała, w południowo-wschodniej części naszego kraju Ukraińcy od wieków nienawidzili Szewczenki, Petlury, Mazepy i ubóstwiali rosyjskich carów oraz sekretarzy generalnych razem z Radą Perejasławską i rewolucją październikową. Gdyby tak właśnie było, to bolszewicy w 1933 roku, szanowny Juriju Iwanowyczu, nie mieliby żadnej potrzeby urządzać właśnie na tych ukraińskich terenach, a także na Kubaniu i Powołżu najbardziej zakrojonych na skalę masową żniw głodowych. Po co było wtedy zmieniać rosyjską mentalność wschodniaków na sowiecką, skoro oni, według Szapowała, i tak byli prawie tożsami? I jak rozumieć w tym aspekcie powstanie głodnych Ukraińców już nawet de iure rosyjskiego Kubania pod koniec 1932 roku przeciwko gwałtownej rusyfikacji? Ale szanowny profesor znowu pośrednio wzywa nas, by zapomnieć o Hołodomorze, Baturynie, Krutach, 1269 roku: „Przecież, jak trafnie zauważył jeden badacz, europejskie doświadczenie pamięci to »przezwyciężenie traumatycznej przeszłości«, a nasze ukraińskie — odtwarzanie nieprzejednania”. Ciekawie wiedzieć, kto jest tym „jednym badaczem”: czy nie prokremlkowski historyk z Penzy Wiktor Kondraszyn, z którym Jurij Iwanowycz coraz owocniej współpracuje na międzynarodowych seminariach i konferencjach? Następny wniosek Szapowała podważa już jego dojrzałość obywatelską: „W rezultacie tego, jak konstatują socjologowie, nawet wśród tych, którzy identyfikują się jako »obywatel Ukrainy«, szczycą się tym tylko 60,4%. Nie odczuwają pozytywnych emocji wobec własnego obywatelstwa na Zachodzie Ukrainy 8,5%, w Centrum 25,5%, na Wschodzie 48,1% obywateli”. Szanowny Juriju Iwanowyczu, proszę sobie wyobrazić, że ja również nie szczycę się swoim obywatelstwem nieukraińskiej Ukrainy, gdzie tacy uczeni jak Pan „konstruktywnie” współpracują ze swoimi rosyjskimi kolegami w planie wydania wspólnego (!?) podręcznika z historii dla Rosji i Ukrainy. I tylko w tym cytacie Jurija Szapowała staje się zrozumiałe, skąd, jak to mówią, wiatr wieje: „Oczywiste jest, że filozofia »wiktymności« i akcentowanej antyrosyjskości, która jest w nich immanentnie zakładana, pogłębia polaryzację społeczeństwa ukraińskiego i już przez to jest skrajnie niebezpieczna dla jego przyszłości”. Dalej ten wielce kreatywny historyk demonstruje nieprzeciętną wiedzę z toponimiki
Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Ługańszczyzny: “Na przykład na mapie obwodu ługańskiego zachowały się i Kirowsk, i Swierdłowsk, i Stachanow, i Artemiwsk. Dzielnice miasta obwodowego mają nazwy Artemiwski, Leniński, Żowtnewy. W rejonie krasnodońskim są osiedla Radianśke, Ordżonikidze, Parchomenko, Radhospne, Komisarówka, w łutuhyńskim — Lenina, Komsomoleć, Karla Libknechta i tym podobne”. Wszystko się zgadza, chyba że osiedle Komisarówka znajduje się nie w rejonie krasnodońskim Ługańszczyzny, a w perewalskim. Ale rzecz nie w tym, a w tym, że rzekomo ukraiński historyk Szapował uważa, iż na zmianę toponimiki najbardziej wysuniętego na wschód obwodu Ukrainy trzeba nałożyć tabu i odnosić się do bolszewickich nazw osiedli i rejonów z szacunkiem, jak do historycznej stałej. Czyli jego “czysto naukowa koncepcja”, jakkolwiek by to było dziwne, całkowicie zbiega się z regionalną ideologią postkomsomolskiej rządzącej elity Ługańska, która poszła znacznie dalej niż szanowny profesor, stawiając w centrum miasta “Pomnik ofiar OUN-UPA”. Jak Pan odnosi się do tego wyrażenia woli “regionalnej wspólnoty”, Juriju Iwanowyczu, w kontekście terytorialnej (już nie mówię o mentalnej) integralności Ukrainy? A oto kolejny wniosek Szapowała mnie, jako mieszkance Donbasu, wydaje się już otwartą próbą wydania życzeń za rzeczywistość: “Na przykład w Donbasie kurs na rozstanie z radzieckimi symbolami spotyka się z oporem zarówno na elitarnym, jak i na masowym poziomie”. Jeśli chodzi o regionalną elitę — to rzeczywiście tak jest. A jeśli chodzi o moich sąsiadów, znajomych i rodaków, to ten wniosek profesora, delikatnie mówiąc, jest wysoce subiektywny. Bo na ile ich znam (w odróżnieniu od Jurija Szapowała, przeżyłam w Donbasie całe świadome życie), moim rodakom jest obojętne, jaka będzie nazwa ich ulicy czy kwartału, z wyjątkiem chyba tylko imion bohaterów OUN-UPA. Czyli nic w Ługańsku by się nie stało, gdyby ulicę Lenina nazwano imieniem Borysa Hrinczenki, a Sowietśkuju (właśnie taka jest jej oficjalna nazwa dzisiaj) — imieniem Wasyla Stusa. I gdyby nawet były akcje protestu z tego powodu, to tylko inspirowane i opłacone przez regionalną “elitę”. Wielkie wątpliwości budzi następujący cytat mistrza rodzimej historiografii: “Przecież, jak uważa wielu (kogo dokładnie? — I. M.) w Donbasie, wykreślić z jego historii okres radziecki i obraz górnika — “władcy złóż” — znaczy stworzyć “dziurę” na skali wartości społecznych”. Wielki znawca mentalności moich rodaków znowu, jeśli można tak powiedzieć, się myli. Sowkowa mitologizacja Donbasu już wystarczająco znudziła się i miejscowej elicie intelektualnej, i samym górnikom. Na obie te warstwy społeczne (przynajmniej wśród moich licznych znajomych) wielkie wrażenie wywarła monografia japońskiego uczonego Hiroakiego Kuromiyi “Wolność i terror w Donbasie” — zdumiewająco obiektywna praca naukowa o ukraińsko-rosyjskim pograniczu w Donbasie od lat 1870. do 1990. W tej książce od radzieckich i rosyjskich mitologemów dotyczących Donbasu nie zostaje kamień na kamieniu. Inna sprawa, że ci Szapowałowi “wielu”, najprawdopodobniej, właśnie są przedstawicielami rządzącej w regionie elity, która za nic nie odstąpi od tych mitologemów, bo w przeciwnym razie po prostu straci władzę. Ale wszystko to byłoby śmieszne, gdyby nie było tak smutne. Rzecz w tym, że Szapował jest wystarczająco wykwalifikowanym historykiem, żeby rozumieć, gdzie jest prawda czy kłamstwo w naszej historii. A oto dlaczego od niedawna mówi na czarne, że jest białe i odwrotnie — wydaje się, że to pytanie do służb analitycznych kompetentnych organów. Jeśli, oczywiście, te organy byłyby u nas ukraińskie, a nie kosmopolityczne.ka”, z którą pierwszoklasiści mieli “szczęście” wtedy walczyć… Urodziłem się i wychowałem w dawnym sotennym miasteczku Łochwica, na ulicy, gdzie jeszcze wtedy stał pomnik naszego największego myśliciela H. S. Skoworody: łochwiccy wujkowie zebrali dwadzieścia pięć pudów pszenicy dla rzeźbiarza na honorarium — i młody wtedy Iwan Kawaleridze stworzył arcydzieło na jubileusz wybitnego rodaka. Więc przeglądając po raz kolejny utwory H. S. Skoworody, odnajduję to, co najważniejsze — rozmyślania o przeznaczeniu człowieka — po co przychodzi on na świat? Dla szczęścia! A czym jest samo szczęście? Ono jest w niebiańskiej miłości, w lubianej pracy, we wzroście i rozwoju. Jednak są cztery potrzeby, bez których człowiek ginie; to już nie duchowe, a fizjologiczne: chleb i woda, ciepło i sen. I oto: cały rok nie ktoś jeden, nie grupa ludzi — naród został pozbawiony chleba. A potem jeszcze kilka półgłodnych lat. Czyli kilka lat Ukraina była pozbawiona prawa do szczęścia. Stąd i mutacja naszej mentalności, wyrobienie skrzywionych zasad moralnych narodu nieszczęśliwego. Aż do takiej granicy, że obecnie sami nie możemy dojść do siebie: co my za naród taki? A my jesteśmy narodem, któremu na długi czas odebrano prawo do szczęścia. A bez tego i żyć nie warto!..
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
