Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 1strona oryginału ↗

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 7 (644), 16—22 lutego 2012 GOŚĆ REDAKCJI WITALIJ SZEWCZENKO ««AA nnee wwssyyoo lliii rraawwnnoo,, nnaa kkaakkkkoomm yyaazzyykkee??!!..»»

Слово Просвіти, №07 за 2012 рік

Iwan JUSZCZUK, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Nie, nie wszystko jedno. Gdyby było wszystko jedno, to Czesi dawno już przeszliby na język niemiecki, wszak jeszcze w przedostatnim stuleciu całkowicie opanował on czeskie miasta i zwycięsko zajmował wsie. Gdyby było wszystko jedno, to Polacy nie przywracaliby języka polskiego do swojej całkowicie zrusyfikowanej na początku ubiegłego stulecia Warszawy, Żydzi nie odradzaliby z takim trudem swojego już martwego starożytnego języka — hebrajskiego. Gdyby było wszystko jedno, to Rosjanie na Ukrainie dawno już zaczęliby mówić także w języku ukraińskim. A niedawno natrafiłem na przerażającą wiadomość, że w 1951 roku na mocy wyroku zamkniętego posiedzenia sądu rozstrzelano 33 studentów Uniwersytetu Charkowskiego za odmowę zdawania egzaminów w języku rosyjskim. I to nazywa się “wsio rawno”? Przypomnijmy, co było jeszcze tak niedawno i jednak dawno, bo minęło ponad dwadzieścia lat. Przypomnijmy, jak przypomniał to znany pisarz Anatolij Dimarow: “Goworitie na czełowieczieskom jazykie!” — słyszał nie raz, próbując zwracać się w języku ukraińskim. A bywało, że i wyzywali od banderowców. I ja powoli-powoli przyzwyczaiłem się odpowiadać na rosyjski po rosyjsku i szczerze zazdrościłem Gruzinom, Azerbejdżanom, Ormianom, Uzbekom, którzy nie wstydzili się rozmawiać między sobą w języku ojczystym na Chreszczatyku czy w sklepach. A ty — zaczniesz po ukraińsku, i cały wagon ogląda się na ciebie, jak na wystrojonego w pióra Zulusa. Poniżające uczucie cudzoziemca na ojczystej ziemi”. A my do tej pory… I do tej pory sprawiedliwe są bolesne słowa Szewczenki: “I wszystkie języki słowiańskiego ludu — wszystkie znacie. A swojego niestety…” Taka była polityka państwowa. Przypomnijmy wersy z groźnego postanowienia z 1983 roku ówczesnego najwyższego organu władzy: “Dążyć do tego, aby swobodne władanie językiem rosyjskim stało się normą dla młodzieży, która kończy średnie placówki oświatowe, obowiązkiem społecznym każdego młodego człowieka”. Dążyli i dobijali język aborygenów, czyli ukraiński… Język ojczysty — to największe bogactwo i narodu, i każdego człowieka. Wagę języka ojczystego rozumieli jeszcze ci, których my z pogardą uważamy za dalekich od cywilizacji. “Nasi matki, — świadczył swego czasu przedstawiciel jednego z indiańskich plemion Ameryki, — poświęcają codziennie po dwie godziny, ucząc dzieci poprawnie mówić w języku plemienia. Dorosły Indianin, który nie włada swoim językiem z absolutną poprawnością, faktycznie staje się bezprawny: nie pozwalają mu mówić przy ludziach, aby jego błędy językowe nie przeniosły się na słuchaczy, zwłaszcza dzieci. Dlatego nasze matki poświęcają ogromną ilość czasu, domagając się idealnej dokładności w odtwarzaniu naszej bardzo skomplikowanej gramatyki”. Właśnie język ojczysty, język ojczystego narodu i ojczystej ziemi, pomnaża intelekt człowieka, podnosi go duchowo. Bo przecież nie samym chlebem żyje człowiek, ale i słowem Bożym. I jak tu nie przypomnieć słów Szewczenki o naszym języku: “Znać, od Boga i głos ten i te słowa…” “Kiedy chcesz pieniędzy, a jeszcze i sławy, tego dziwu, śpiewaj o Matrioszy, o Paraszy, radości naszej”, — podjudzali Tarasa Szewczenkę tacy sobie “życzliwi”. Ale on nie skusił się na łakomstwo nieszczęsne, nie wyrzekł się ojczystego słowa: “Ciepły kożuch, tylko szkoda — nie na mnie szyty, a rozumne wasze słowo kłamstwem podbite”. Od piętnastego roku życia Szewczenko nie z własnej woli znalazł się w rosyjskojęzycznym środowisku: pan Engelhardt, Petersburg, dziesięć lat żołnierki, znowu Petersburg (“w niewoli wyrósł między obcymi”). W dorosłym wieku tylko trzy lata przyszło mu pożyć na Ukrainie, gdzie mógł słyszeć żywy język ojczysty. Nawet pisać zaczynał po rosyjsku. Ale genialnym i wszechświatowo znanym stał się dlatego, że wbrew wszystkim przeciwnościom i pokusom tworzył w języku swojego narodu i dla swojego narodu. Panas Myrnyj z racji ówczesnych warunków musiał od małego korzystać z obcego, rosyjskiego języka. Swój dziennik w niespełna szesnaście lat zaczął pisać w języku rosyjskim. Lecz już trzeciego dnia zastanowił się: “Jakie nieszczęście Ukrainie, tej biednej wdowie; naród stłamszony, wychowanie w języku ojczystym zabronione… “Kobziarz”, i ten oszpecony. Nieszczęsna Ukraino… Czy nie zacząć dziennika pisać w języku ukraińskim? Od jutra rzucam moskiewski i biorę się za swój”. I rzeczywiście, następnego dnia w dzienniku zapisuje już w ojczystym, ukraińskim języku: “Ja tylko wiem, że jestem głupcem, i to wielkim, że nie uczyłem się naszego języka”. Od tego czasu i do końca swojego życia Panas Myrnyj pisze tylko w języku ukraińskim — powieści, opowiadania, artykuły. I jego w literaturze światowej stawiają na równi z Emilem Zolą. W rosyjskojęzycznym środowisku rozpoczynali swoje życie także wybitni pisarze, jak Borys Hrinczenko (ojciec — oficer carskiej armii, matka — Rosjanka), Ołeksandr Ołeś, Wołodymyr Sosiura, Borys Antonenko-Dawydowycz, i czyżby tylko oni? Ale przezwyciężyli obcą moskiewszczyznę i stali się wybitnymi działaczami ukraińskiej kultury. I ich utwory wcale nie są prowincjonalne, są światowego poziomu. Tylko Zdjęcie Ołesia Dmytrenki język, w którym są pisane, “życzliwi” na wszelkie sposoby próbowali i próbują zagnać w głuchy prowincjonalny kąt. Wołodymyr Sosiura później wspominał: “Jeden mi mówił: — Po co ty zmieniłeś królewski flet na piszczałkę? Ja gorąco odpowiedziałem: “Piszczałka” mi droższa od tysięcy królewskich fletów”. Nie jest prowincjonalny nasz język. Jest on jednym z najbogatszych i najbardziej rozwiniętych języków świata, jeśli naturalnie brzmi w nim i Biblia, i Homer, i Dante, i Szekspir, i Mickiewicz, i Puszkin. Żeby się o tym przekonać, przeczytajcie jeszcze raz Tarasa Szewczenkę, zrozumcie Iwana Frankę, zagłębcie się w dramaty i wiersze Łesi Ukrainki, w poematy Maksyma Rylskiego, w niepowtarzalną prozę Mychajła Kociubynskiego, Iwana Bahrianego, Jewhena Hucały, Wołodymyra Drozda, Wałerija Szewczuka, w iskrzącą poezję Dmytra Pawłyczki. Zajrzyjcie do współczesnych ukraińskich książek i czasopism (których ze świecą trudno znaleźć, bo nakłady ich są mizerne: dla ukraińskiego słowa środków nie ma). Ile tam filigranowo wypisanych wspaniałych utworów! W języku ukraińskim opracowano i wydano w 1973 roku pierwszą na świecie “Encyklopedię cybernetyki” (dwa tomy, 1158 stron). Po dwóch latach została przetłumaczona na język rosyjski. I terminów, i specjalnych wyrażeń dla niej całkowicie wystarczyło w naszym języku. Dopóki u narodu istnieje język ojczysty, dopóty istnieje i naród. Zabierzcie narodowi jego język — i nie stanie narodu. Gdzie Chazarowie, gdzie Połowcy, gdzie Obrowie, gdzie Jaćwingowie, a razem z nimi i ich niepowtarzalne kultury, ich zwyczaje? Ich nie ma, bo nie ma ich języków. Ukraińska nacja zachowała się, bo zachowała swój starannie tworzony milionami jej synów i córek przez stulecia język ojczysty. GORĄCY TEMAT: KRYM POETYCKA ANTOLOGIA “STRILA” PODRÓŻ DO MUZEÓW SZTUKA HISTORYCZNEGO GATUNKU 14–15

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn