Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Z głębi tysiącleci…

Слово Просвіти, №07 за 2012 рік

Ulana WOLIKOWSKA — Miłość do ukraińskiej pieśni mam od dzieciństwa: matka i ojciec śpiewali, babcia uczyła pieśni ludowych. Pierwszą pieśnią, która zapadła w duszę od małego i pozostała ulubioną, jest „Iz-za hory krem’janoji holuby litajut’”. A pomysł stworzenia śpiewnika zrodził się przypadkowo. Jakieś 5–6 lat temu przyszły do mnie dzieci kolędnicy — wspomina pani Walentyna. — Zaśpiewały tylko jedną kolędę „Kolad, kolad, koladnycia”… Poradziłam im, żeby nauczyły się kilku normalnych kolęd i przyszły do mnie w przyszłym roku. Tak też zrobiły. Właśnie dlatego, że współczesne dzieci rzeczywiście nie znają kolęd, zapragnęłam stworzyć śpiewnik dla dzieci i dorosłych. W Domu Nauczyciela prowadziłam grupę pieśni ukraińskiej „Czumaćki dity”, która istniała około dziesięciu lat. Z rodzicami i dziećmi codziennie odkrywaliśmy dla siebie świat pieśni. Przede wszystkim krąg kalendarzowo-obrzędowy, zakodowane modlitwy, które potem stały się pieśniami ludowymi. O. Potebnia w swoich pracach zaznaczał, że kolędy sięgają w głąb wieków. Dlatego wszystkie przedchrześcijańskie kolędy niosą wizję światopoglądu człowieka. Tam rzeczywiście zakodowane są symbole. Naukowcy zaznaczają, że ludzie żyli od kolędy do kolędy. To było najważniejsze święto — Narodzenie Słońca. Zbiór zbudowany jest na podstawie cyklu kalendarzowo-obrzędowego, który rozpoczyna się od Kolędy. Tutaj każda pieśń ma swoją tak zwaną paszportyzację. Co ważne — zachowano autentyczność utworów. Przed każdym gatunkiem znajduje się krótki komentarz, który daje wyobrażenie o tym, jaką rolę odgrywały pieśni obrzędowe w corocznych świątecznych widowiskach, jak one przebiegały; autorka podaje również klasyfikację pieśni. W książce jest wiele ilustracji — obrazy mistrzów ludowych, w szczególności Natalii Rajenko, Iryny Sardak, Ołeksandra Nepomenka, Marii Tomen, Kateryny Biłokur i innych. Książkę zdobi ornament z ręcznika Ołeny Teliżenko. Opracowująca zbiór Walentyna Korotia-Kowalska podkreśla, że pieśń obrzędowa, odtwarzając wewnętrzne życie człowieka, powinna rozbrzmiewać nie ze sceny, a bezpośrednio w obrzędzie. Niewiarygodnym bogactwem wydania jest to, że autorka podaje nuty do utworów. Książka zbudowana jest w zadziwiający sposób: opierając się na zbiorze, można łatwo opracować scenariusz tego czy innego święta kręgu kalendarzowo-obrzędowego. Dobierając pieśni obrzędowe cyklu zimowego, pani Walentyna przedstawiła zarówno przedchrześcijańskie kolędy kosmogoniczne i filozoficzne, jak i kolędy okresu chrześcijańskiego. Symbolika szczedriwek ma elementy magii agrarnej, czyli przygotowania do rolnictwa. Ponieważ Nowy Rok kiedyś rozpoczynał się w marcu, szczedriwki zwiastują jego narodziny. Szczególną uwagę autorka poświęciła cyklowi wiosennemu. — Wesnianki to jeden z moich najbardziej ulubionych gatunków — opowiada pani Walentyna. — Radość, że przyroda się odnawia, brzmi w każdej wesniance. Dobrałam wiosenne drobne pieśni, zaklinania, kiedy dzieci wierzyły, że ta pora roku przyjdzie i coś zmieni się w przyrodzie, w ich życiu. Bardzo wiele wesnianek przyniósł mi Wasyl Trilis. Swego czasu ciekawy śpiewnik na jakieś 500 stron dała mi swatowa. Był obszyty płótnem z wyhaftowanym ściegiem płaskim drzewem życia. Był w połowie z wyrwanymi stronami, a na końcu napis — „Rysunki kołchoźnicy takiej a takiej…”. Krąg kalendarzowo-obrzędowy kończy się pieśniami okresu jesiennego, gdzie przedstawiono głównie pieśni żniwne. Nie pominęła uwagą Walentyna Korotia-Kowalska także obrzędu weselnego oraz pieśni wychowawczych. Współczesne dziecko, idąc do pierwszej klasy, w większości włada komputerem, zna minimum języka angielskiego, ale niestety nie przypomni sobie ukraińskiej bajki ludowej, pieśni. Folklor każdego narodu kształtuje światopogląd, zakłada podstawy duchowości, miłości do otaczającego świata… Ukraińska pieśń ludowa żyje przez wieki i buduje się według naturalnych praw wszechświata. A nasze dzieci są w rzeczywistości zdezorientowane, bo w ich duchowym świecie nie ma miejsca na żywe piękno jako pierwotny dar. W moje ręce trafił zbiór pieśni ludowych, kalendarzowo-obrzędowych i autorskich „Pisennyj swit ukrajinoznawstwa”, który opracowała ludowa artystka Ukrainy Walentyna KOROTIA-KOWALSKA.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn