Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №07 за 2013 рік

14 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 7 (696), 14 – 20 lutego 2013 Tydzień bez Radia Narodowego

Lubow Hołota zdjęcie Jewhena Buketa Poprzedni numer „Słowa Proświty” otworzyliśmy listem naszego czytelnika Ołeksija Maksuty, który mieszka na jednym z chutorów w rejonie pawłohradzkim w obwodzie dniepropetrowskim. Nieliczni mieszkańcy Zielonej Doliny są pozbawieni sklepu, poczty, apteki, szkoły, szpitala, a od pierwszego dnia tego roku — także audycji Radia Narodowego. Przygotowując list byłego górnika z Zachodniego Donbasu do druku, nawet nie przypuszczałam, że tego samego dnia, 5 lutego 2013 roku, zostanie wstrzymana emisja radiowa praktycznie wszystkich kanałów Radia Narodowego: „Kultura” — całkowicie, „Promiń” — całkowicie, Pierwszy kanał pozostał na 32 nadajnikach FM. Próbując nastroić się na potrzebną falę, przez cały tydzień klikałam przełącznikiem swojego odbiornika — to tonąc, to wypływając z radiokakofonii, która rozpanoszyła się w bardzo umownie ukraińskim eterze radiowym. Za przyzwoleniem Krajowej Rady, która hojnie rozdziela częstotliwości i mało przejmuje się jakością produktu radiowego, w eterze bawią się prowadzący porannych i wieczornych show, od rana do nocy rozbrzmiewa postsowiecka i nostalgicznie sowiecka muzyka (ukraińskie piosenki są prawie lub całkowicie nieobecne), programy rozrywkowe i z życzeniami są przesycone slangiem, żartami na granicy przyzwoitości i — nierzadko — przyczynnym chichotem prowadzących, którzy najwyraźniej uważają, że właśnie tak jest „drajwowo i fajnie” (z leksyki jednego z dziennikarzy „…radia”, którego nadajnik jest zainstalowany na wieży KRTPC…) Szkoda mówić, że język tych audycji radiowych to rosyjski lub — w trybie „Sztepsel-Tarapunka”. Nawet „Głos stolicy” wszystkie uwagi podaje po rosyjsku, a reportaże i informacje — po ukraińsku, najwyraźniej oglądając się na jeszcze nie do końca podbitych aborygenów. Równolegle śledziłam też przekaz telewizyjny i publikacje prasowe: co tam się mówi i pisze o tym, że z eteru zniknęły trzy ukraińskie kanały. Nie więcej niż o braku środków i o obietnicy premiera, że pomoże. Zastępczyni przewodniczącego Krajowej Rady dziarsko poradziła NRKU, aby szła w parze z wymogami czasu, optymalizowała się i szukała metod działania zgodnych z tymi wymogami. Pasek informacyjny na podkładzie programów informacyjnych przebiegł na kanałach, które uważają się za obiektywne, a nawet opozycyjne. Wyraźnie i jednoznacznie wybrzmiał głos Mykoły Tomenki, przewodniczącego komitetu Rady Najwyższej. Od czasu do czasu od słuchania radia i oglądania telewizji odrywały mnie dziesiątki telefonów: przejęte głosy wzywały do organizowania się i wychodzenia na akcje protestacyjne pod budynki Gabinetu Ministrów i Administracji Prezydenta… Już po dniu czy dwóch informacja o milczącym radiu zniknęła z głównych wiadomości, wyparła ją „szalenie ciekawa wiadomość” o likwidacji nielegalnego sex-shopu na placu Peczerskim i indywidualnych sedesach deputowanych z komentarzami psychologów. I mimo wszystko, 11 lutego, zgodnie z poleceniem premiera Mykoły Azarowa dla Ministerstwa Finansów w sprawie zwiększenia wydatków na transmisję programów telewizyjnych i radiowych produkowanych na potrzeby państwowe, koncern łączności radiowej, radiofonii i telewizji wznowił emisję na trzech kanałach Narodowej Kompanii Radiowej. Pierwszy, „Promiń”, „Kultura” pojawiły się w eterze. Czy na długo? Kiedy Koncern RRT znów wyłączy nadajniki? Czy jest nadzieja, że państwowe ukraińskie nadawanie zawsze będzie w eterze, i to — w całej Ukrainie? Czy słyszą Radio Narodowe w Donbasie, w Galicji, na Krymie? Czy będą mogli usłyszeć państwową falę radiową w Zielonej Dolinie i jeszcze w tysiącach wsi, skazanych na wymieranie w zapomnieniu i głuchocie? Jak świadczą moje prywatne badania w ciągu „tygodnia bez Radia Narodowego”, nam, jego słuchaczom, warto polegać na samych sobie. A zatem — nie milczeć. Redakcja „Słowa Proświty” zwraca się do wszystkich prośwician z prośbą o zgłoszenie się do ankiety redakcyjnej: „Przestrzeń informacyjna Ukrainy: co w eterze?” Jakie audycje słuchacie? W jakim języku brzmią audycje radiowe? Czy jesteście zadowoleni z muzyki, którą Wam proponują, jakością informacji, czy ukraińska przestrzeń radiowa odzwierciedla realia ukraińskiego życia? Czy jesteście gotowi brać udział w inicjatywie społecznej „Przywróćmy Ukrainie ukraińskie radio” i co proponujecie w tym celu. Nie bądźmy obojętni — bądźmy razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Taras AWRACHOW: «Dla jedynego w kraju państwowego nadawcy zasobu częstotliwości nie ma»

6 lutego 2013 roku redaktor naczelna „Słowa Proświty” spotkała się z generalnym dyrektorem Narodowej Spółki Radiowej Ukrainy T. H. AWRACHOWEM, aby przekazać mu pytania, z którymi do redakcji zwracali się ludzie zaniepokojeni wstrzymaniem nadawania wszystkich kanałów Krajowego Radia. — Tarasie Hryhorowyczu, co obecnie przeżywa Narodowa Spółka Radiowa? Czy państwo nie chce, czy nie może finansować i utrzymywać struktury, która produkuje 100 % własnego produktu i która powinna pokrywać 100 % terytorium Ukrainy? Co się stało? — Odpowiedź zawarta jest w Pani pytaniu. Realnie sytuacja w tej chwili wygląda następująco: od 5 lutego praktycznie wszystkie kanały Krajowego Radia zostały wyłączone z emisji. Zaległości nie ma, środków powinno wystarczyć do 1 kwietnia. Ale wstrzymano nadawanie wszystkich nadajników UKF, nadajników średniofalowych, a nawet z nadajnikami FM jest problem. Państwowy Komitet ds. Telewizji i Radiofonii przekazał nam kwotę (chodzi o finansowanie państwowe. — Aut.) na transmisję emisji kanałów w tym roku. Te środki są co najmniej kilkakrotnie mniejsze od tych, które mieliśmy w ubiegłym roku. I wystarczają wyłącznie na pracę 32 nadajników FM. Oto taki dokument „do wykonania”. Po namyśle wybraliśmy z całego zasobu emisyjnego to, co najcenniejsze, i wszystkie wysiłki finansowe skierowaliśmy na Pierwszy kanał. Co do przewodowego nadawania. Dostawca tej usługi, «Ukrtelecom», poinformował nas (cytuję z listu): „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zakończyła prace do 1.02.13 nad zapewnieniem odbioru Pierwszego programu Ukraińskiego Radia kanałami do węzłów radiowęzłowych, które odbierały program tylko z eteru”. Innymi słowy, zapewnili nas, że nie ma bezpośredniego powiązania z nadajnikami UKF, bo nadajemy również z satelity i w Internecie. Zatem obecnie rzeczywiście zachowujemy to, co trzeba zachować, bo w perspektywie stracimy licencje — FM. UKF jest wyłączone. Z tego powodu w niektórych regionach pojawiły się problemy. „Ukrtelecom” zapewnia, że w najbliższym czasie je zlikwiduje. Oto taka historia. Ale to jest historia w historii. Krajowa Rada do spraw Telewizji i Radiofonii przez cały czas swego istnienia, rozstrzygając kwestie na korzyść komercyjnych nadawców, nie zdołała przydzielić zasobu częstotliwości Narodowej Spółce Radiowej. Obecnie mamy nadawanie w trzech obwodowych centrach i — wszystko. Ich wyjaśnienia sprowadzają się do tego, że dla komercyjnych nadawców zasób się znajdował i znajduje teraz, jak świadczą wyniki ostatniego konkursu. A dla jedynego w kraju państwowego nadawcy ukraińskiego zasobu częstotliwości nie ma! Oni nie widzą tego nadawcy w eterze, dlatego nie przydzielają częstotliwości. Wyjaśniają, że nie mogą zarezerwować dla państwowego nadawcy w paśmie FM sieci, odsyłają nas do cyfryzacji i jeszcze gdzieś indziej. Podają bardzo wiele wyjaśnień, wszyscy oni są w eterze, powołują się na wszystko, co tylko się da: jeśli szukasz przyczyny odmowy, to ją znajdujesz. Albo odmawiają po prostu tak. U nas było i tak, i inaczej. To jest stanowisko instytucji państwowej, jej stosunek do państwowego nadawcy. Jeśli organ zapisany w Konstytucji uważa, że państwowy nadawca powinien być w eterze, zrobi dla tego wszystko, co możliwe. Tak dzieje się we wszystkich krajach Europejskiego Związku Nadawców, którego członkami jesteśmy. Począwszy od Rosji, skończywszy na Portugalii. Wyjątek stanowi Ukraina. Tylko w naszym państwie nie znalazł się zasób częstotliwości w paśmie FM dla narodowego nadawcy. — Wcześniej, dzięki radiu przewodowemu, a na początku 1991 roku było 18—19 milionów radiopunktów, radio słuchano zarówno w miastach, jak i na wsi. — Obecnie niespełna dwa miliony. Zachowały się głównie w mieście. Zakończenie na str. 3

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Precz z kremlowskim jarzmem!

APEL Narodowego Komitetu Obrony Ukrainy do Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza. My, członkowie Narodowego Komitetu Obrony Ukrainy oraz ci, którzy podpisali się pod tym Apelem, jesteśmy przepełnieni niepokojem o los naszej Ojczyzny w związku z Pańskimi zamiarami, wbrew własnym obietnicom wyborczym, złamania wspieranego przez społeczeństwo i utrwalonego ustawowo kursu Ukrainy na integrację europejską. Trzy lata rządów kierowanego przez Pana reżimu naznaczone były zdradą interesów narodowych Ukrainy oraz systemowymi naruszeniami praw i podstawowych wolności człowieka, w wyniku czego cały kraj i większość jego obywateli zostali skazani na nędzną egzystencję w atmosferze represji politycznych, ekonomicznego samowolstwa klanów oligarchicznych i izolacji międzynarodowej. Okazały się iluzoryczne nadzieje na uzyskanie taniego gazu kosztem strategicznych ustępstw w sferach wojskowo-politycznej, gospodarczej i humanitarnej na rzecz Rosji. Ustępstwa te jedynie zachęciły jej kierownictwo do nowych żądań, z których kluczowym jest żądanie pełnowymiarowego przystąpienia Ukrainy do Unii Celnej. Członkostwo w Unii Celnej, która jest częścią składową Unii Eurazjatyckiej, pod szyldem której Moskwa planuje faktycznie odbudować ZSRR, nieodwracalnie pozbawi Ukrainę europejskiej perspektywy cywilizacyjnej i zniszczy ją jako niepodległe państwo. Pańskie oświadczenia, że przyszłe zjednoczenie z Rosją, Kazachstanem i Białorusią ma charakter czysto gospodarczy, nie odpowiadają rzeczywistości. Zagrożenie odbudowy totalitarnego rosyjskiego neoimperium dzisiaj poważnie niepokoi świat, ponieważ swoich rewanżystowskich ambicji nie ukrywa Prezydent FR W. Putin, który otwarcie deklaruje zamiar rozwijania nie tylko gospodarczej, ale i politycznej, wojskowej, humanitarnej integracji w ramach struktur, w których dominuje Rosja. Kurs na członkostwo w Unii Celnej oznacza utratę przez Ukrainę suwerenności narodowej, jest gospodarczo i politycznie zgubny dla ukraińskiego społeczeństwa. To zdrada narodu ukraińskiego, który popiera integrację europejską Ukrainy. Dotyczy to także wyborców Partii Regionów, którym również obiecywano właśnie europejską, a nie eurazjatycką integrację. W celu usprawiedliwienia i legitymizacji wejścia Ukrainy do Unii Celnej przez Pana i Pańskich popleczników przygotowywane jest referendum. Nie mamy żadnych wątpliwości, że kierowany przez Pana reżim sfałszuje jego wyniki tak samo, jak sfałszowano wyniki wyborów parlamentarnych w 2012 roku. Co więcej, sama Ustawa „O ogólnoukraińskim referendum”, na podstawie której zamierza Pan organizować ten proces, została uchwalona z naruszeniem Konstytucji Ukrainy oraz Ustawy Ukrainy „O Regulaminie Rady Najwyższej Ukrainy”, a zatem jest nieważna i nie może być stosowana. Jedyne referendum, które dzisiaj odpowiada woli narodu ukraińskiego, to referendum w sprawie natychmiastowego zakończenia Pańskich uprawnień na stanowisku Prezydenta jako osoby, która przez antynarodową, antyukraińską politykę i uzurpację władzy utraciła legitymację i moralne poparcie społeczeństwa. Każda Pańska próba wciągnięcia Ukrainy do Unii Celnej i/lub wprowadzenia zmian ustroju konstytucyjnego państwa w sposób nieprzewidziany przez obowiązującą Konstytucję Ukrainy stanie się początkiem nowego Majdanu w celu usunięcia Pana ze stanowiska. 2 stycznia 2013 r., Kijów. LISTA obywateli, którzy podpisali Apel Narodowego Komitetu Obrony Ukrainy do Prezydenta Ukrainy z dnia 2 stycznia 2013 r. „PRECZ Z KREMLOWSKIM JARZMEM!” obecnie zawiera ponad siedemset nazwisk. Z oczywistych powodów (duża objętość materiału) nie możemy podać tutaj wszystkich imion — zostawiamy tych, którzy byli inicjatorami apelu oraz działaczy Proświty, którzy go poparli. Prosimy czytelników „Słowa Proświty” oraz wszystkich działaczy Proświty o spełnienie swojego obywatelskiego obowiązku i przyłączanie się do sygnatariuszy. Dmytro PAWŁYCZKO, koordynator NKOU, pisarz, Bohater Ukrainy; Iwan DZIUBA, literaturoznawca, akademik NAN Ukrainy; Łewko ŁUKIANENKO, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy, Bohater Ukrainy; Wołodymyr WASYŁENKO, doktor nauk prawnych, profesor, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Ołeksandr DANYLUK, adwokat, obrońca praw człowieka, główny koordynator podatkowego Majdanu (2010), kierownik Ogólnoukraińskiego centrum wspierania działalności gospodarczej; Jurij DOROSZENKO, publicysta, zasłużony dziennikarz Ukrainy; Jewhen HIRNYK, zastępca przewodniczącego Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej; Bohdan HORYŃ, dziennikarz, historyk sztuki, deputowany ludowy Ukrainy 1. i 2. kadencji; Jurij MUSZKETYK, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, Bohater Ukrainy; Myrosław POPOWYCZ, filozof, akademik NAN Ukrainy; Ołeksandr SKIPAŁSKI, generał porucznik; Ołeh CZORNOHUZ, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; Wałerij SZEWCZUK, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; Wasyl SZKLIAR, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; Jurij SZCZERBAK, pisarz, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Natalija OSMAK, inżynier, córka prezydenta UGWR (m. Kijów); Dmytro PYŁYP CZUK, pisarz, redaktor naukowy i literacki; Wiaczesław BRIUCHOWECKI, doktor nauk filologicznych, profesor, honorowy prezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, Bohater Ukrainy; Jarosław JACKIW, akademik NAN Ukrainy, prezydent Ukraińskiego Stowarzyszenia Astronomicznego; Pawło HRYCENKO, doktor nauk filologicznych, profesor, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy; Dmytro HNATIUK, śpiewak, artysta ludowy Ukrainy, akademik Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; Anatolij PAŁAMARENKO, artysta ludowy Ukrainy, Bohater Ukrainy; Anatolij MOKRENKO, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, profesor; Iwan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy pięciu kadencji, minister ekologii i zasobów naturalnych Ukrainy (2000—2001), pierwszy zastępca przewodniczącego UNP; Roman KRUCYK, deputowany ludowy Ukrainy 2. kadencji, przewodniczący Kijowskiej organizacji miejskiej Ukraińskiego dobrowolnego historyczno-oświatowego prawnego charytatywnego towarzystwa „Memoriał” im. W. Stusa; Stepan CHMARA, obrońca praw człowieka, były więzień polityczny, przewodniczący Ogólnoukraińskiego komitetu obrony więźniów politycznych, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji; Wasyl OWSIIENKO, obrońca praw człowieka, były więzień polityczny, publicysta, laureat nagrody im. W. Stusa; Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy trzech kadencji, kandydat nauk pedagogicznych, docent, członek Zarządu Centralnego WUT „Proświta”; Pawło MOWCZAN, deputowany ludowy Ukrainy pięciu kadencji, przewodniczący WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Mychajło SŁABOSZPYCKI, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; Roman ŁUBKIVSKI, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Roman IWANYCZUK, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, Bohater Ukrainy. Ukrainy; Ihor KALYNETS, pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki; Mykoła KOROBKO, obrońca praw człowieka, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, przewodniczący Krzyworoskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Lubow HOŁOTA, pisarka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”; Serhij SAWCHENKO, przewodniczący Wszechkrymskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kandydat nauk fizyczno-matematycznych; Wiktor KACZUŁA, redaktor naczelny ogólnoukraińskiej gazety ogólnopolitycznej oraz literacko-artystycznej „Krymska Switłycia”, zasłużony dziennikarz Ukrainy; Wołodymyr PROCENKO, pisarz, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, Sewastopol; Mykoła WŁADZIMIRSKI, analityk, dziennikarz, autor i administrator portalu internetowego „Ukraińskie życie w Sewastopolu”; Stepan WOŁKOWECKI, przewodniczący Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, deputowany rady obwodowej, współprzewodniczący Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Narodowego Komitetu Obrony Ukrainy, deputowany ludowy Ukrainy dwóch kadencji, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy; Petro ARSENYCZ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, docent Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka; Mychajłyna BODNAR, przewodnicząca organizacji obwodowej „Hromada Kobiet”; Marija SOŁODCZUK, dziennikarka, działaczka Proświty; Ilja ZAHARNOWSKI, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Bohdan WIWCZAR, redaktor gazety „Hałyćka Proświta”; Mychajło RUDKOWSKI, sekretarz odpowiedzialny Iwano-Frankiwskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Natalija SYNYCIA, sekretarz odpowiedzialna Iwano-Frankiwskiego Oddziału Miejskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki; Myrosław POPADIUK, pisarz, przewodniczący Śniatyńskiego Oddziału Rejonowego „Proświta” im. T. Szewczenki, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy; Lidija BRYNDZEJ, weteranka „Proświty”; Marija OLIJNYK, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, miasto Donieck i inni. Zbieranie podpisów trwa… APEL Narodowego Komitetu Obrony Ukrainy w sprawie poparcia inicjatywy obywatelskiej „Precz od kremlowskiego jarzma!” Naród ukraiński znalazł się w śmiertelnym niebezpieczeństwie: obecny reżim próbuje wciągnąć Ukrainę do Unii Celnej i w nielegalny sposób zmienić jej ustrój konstytucyjny. Wychodząc z zagrożenia dla demokracji i państwowości Ukrainy, Narodowy Komitet Obrony Ukrainy wzywa opozycyjne partie parlamentarne i pozaparlamentarne, patriotyczne organizacje społeczne, cały naród ukraiński do przyłączenia się do inicjatywy obywatelskiej „Precz od kremlowskiego jarzma!” oraz do włączenia się w organizację jej ogólnonarodowego poparcia. Narodowy Komitet Obrony Ukrainy — w imieniu ukraińskiej społeczności 28 stycznia 2013 r., miasto Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Czy nastanie chwila prawdy w Radzie Najwyższej?

Michaił FALAHASZWILI, m. Irpień, obw. kijowski Minęło sto dni działalności Rady Najwyższej VII kadencji. Pewnie palców obu rąk wystarczy, by policzyć te dni, kiedy Rada faktycznie pracowała. Obecnie Rada znów jest zablokowana. Tym razem przez przedstawicieli frakcji UDAR. Wrażenie jest takie, jakby w Radzie Najwyższej lada moment miał nadejść moment prawdy. Kwazibiększość (bo dla przyjęcia decyzji regionałowie z trudem zbierają 226 głosów nawet przy potężnej mobilizacji) nadal przekonuje i przeraża społeczeństwo Ukrainy, opowiadając, jaką szkodę przynosi takie zachowanie opozycji, liczy wielomilionowe straty i… obłudnie zapewnia o swojej gotowości głosować osobiście, jak tego wymaga Konstytucja. Taki oto knopkogejt na ukraińską modłę rozgorzał pod szklaną „czapką” Rady Najwyższej. Co więcej, po raz pierwszy w czasach ukraińskiego parlamentaryzmu kolejna sesja Rady Najwyższej, którą zablokowano 5 lutego, zamknęła się, nawet nie rozpoczynając swojej pracy. 19 lutego jest dniem otwarcia kolejnej sesji Rady Najwyższej, i regionałowie prawdopodobnie spróbują zastosować swoich sprawdzonych bojowników-deputowanych do siłowego odblokowania trybuny (o czym poinformował Czeczetow). Opozycja obiecuje stać do końca, nawet jeśli dla tego trzeba będzie pójść na kolejne przedterminowe wybory do Rady Najwyższej. Moim zdaniem regionałowie obecnie w gorączkowych poszukiwaniach raczej nie tego, jak zacząć rozwiązywać problem głosowania osobistego w Radzie Najwyższej, lecz tego, jak obejść tę normę, po raz kolejny oszukując społeczeństwo i wyborców. Dlaczego zatem właśnie teraz problem osobistego głosowania tak się zaostrzył? Przecież na to naruszenie — knopkodawstwo — zwróciły uwagę nie tylko nasze media i wyborcy, lecz także różne poważne instytucje międzynarodowe: PACE, Parlament Europejski, senatorowie USA, Komisja Wenecka. Obecnie obecność w Radzie Najwyższej nowych sił politycznych UDAR i „Swoboda” daje opozycji nową jakość i siłę, jest właśnie tym mobilizującym czynnikiem, który pozwala opozycjonistom zdecydowanie domagać się rozwiązania kwestii osobistego głosowania, stawiając ją, jak mówią, na ostrzu noża. Co więcej, opozycja rozumie, że na poprzedniej sesji wyraźnie przegrała z PR w kwestii wyborów kierowniczych organów Rady Najwyższej i Gabinetu Ministrów: spiker — z PR, zastępca spikera (pan Kaletnik — z KPU), premier pan Azarow — z PR, a także w kwestii prawa komunistów do posiadania we parlamencie własnej frakcji, nie mając ani jednego majoritarianina, co jest sprzeczne z Regulaminem Rady Najwyższej. Przyszło zrozumienie, że dalej cofać się nie ma dokąd. Przecież w społeczeństwie już wyraźnie zabrzmiały krytyczne nuty dotyczące bezczynności nowej opozycji w Radzie Najwyższej (nawet lojalności wobec władzy), braku jej jasnej strategii walki i działalności legislacyjnej. Opozycja dziś koniecznie potrzebuje zwycięstwa, choćby niewielkiego, by samej przekonać się o swojej zdolności do przeciwstawienia się buldożerowi autorytarnej władzy, a także by wdmuchnąć w społeczeństwo haust ratującego świeżego powietrza — jakiejś nadziei na możliwość zmiany życia na lepsze. Faktycznie rozwiązanie kwestii czułego przycisku, a dokładniej wprowadzenie w działanie systemu „Rada—3”, w którym jest blokujący bezpiecznik przed obcym wpływem, jest znacznie głębsze, i doskonale to rozumieją zarówno władza, jak i opozycja. Przecież w razie wprowadzenia w murach Rady Najwyższej konstytucyjnej normy osobistego głosowania w jakikolwiek sposób — jeśli nie przy pomocy przycisku, to kartami do głosowania lub zwykłym podniesieniem rąk (opozycja zgadza się na wszystko) — będzie to początkiem końca tej autorytarnej wertykali władzy, w której kręgu Ukrainę tak „skutecznie osadziła” przez trzy lata Partia Regionów. Wszyscy rozumieją, że jak tylko w Radzie Najwyższej rozpocznie się osobiste głosowanie, to nieuchronnie wywoła potrzebę osobistego głosowania w radach wszystkich szczebli na całej Ukrainie: ustawy, które dotąd tak skutecznie przeforsowywano przy pomocy knopkodawstw w murach Rady Najwyższej i pozostałych rad na jedno mignięcie budzącego odrazę „dyrygenta” obecnie po prostu nie zostaną przyjęte. Dla regionałów to katastrofa. Wraz z nastaniem tzw. „ery osobistego głosowania” w ukraińskim parlamencie skończy się deputowacka synekura: „chcę — chodzę do pracy, nie chcę — nie chodzę”. Wszyscy rozumieją, że obecna Rada Najwyższa to obrzydliwa symbioza polityki i biznesu, a większość biznesmenów idzie do deputowanych wyłącznie dla prymitywnego kryminalnego parasola i protekcjonizmu swojego biznesu. Dlatego społeczeństwo, obserwując, jak w Radzie Najwyższej interesy biznesu stale biorą górę nad interesami państwowymi, nie chce dalej tego znosić. Osobiste głosowanie w Radzie Najwyższej realnie przyczyni się do oddzielenia biznesu od polityki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

słuchowisk. Jak będzie teraz? Stosownie do środków czy do entuzjazmu? — Mamy nadzieję, że sytuacja z nadawaniem u nas się znormalizuje, mamy nadzieję, że Narodowa Rada Telewizji i Radiofonii wreszcie zwróci się twarzą do państwowego nadawcy i będzie rozwiązywać w miarę swoich sił i sumienia problemy z zasobami częstotliwości. Jesteśmy świadomi tego, że trzeba zarabiać. Proszę mi wierzyć, wykonaliśmy plan budżetowy w zeszłym roku w pełnych 100%. Kosztem tych środków remontujemy, dokonujemy przezbrojenia technicznego i wszystko to dla anteny. Mam nadzieję, że uda nam się to wszystko kontynuować w tym roku. Jest strona dochodowa, staramy się zarabiać, i jest wydatkowa. W żadnym kraju Europy nigdzie, nigdy, kultura w jej klasycznych wzorcach i misja nadawcy publicznego nie są dochodowe. Jeśli robić dochodowe przedsiębiorstwo — w rezultacie będzie to, co mamy — dziesiątki pustych „bałałajek”, z minimalną stroną kosztową, za to z dużą dochodową. Państwo potrzebuje, aby były programy kulturoznawcze, komunikacja władzy ze społeczeństwem, programy dla dzieci, aby to wszystko było. Jeśli jest ono stanowcze w tej pozycji, to odpowiednio tak się dzieje. Państwo dla siebie dokonuje swojego wyboru. — Czy Prezydent i szef Rządu słuchają Radia Narodowego? — Nie komentujmy działalności Prezydenta i Premiera. Funkcję komunikacji państwa z nami pełni Państwowy Komitet ds. Telewizji i Radiofonii. czytać nie prawnicy, a zwykli obywatele. Całkiem słusznie autorzy pragną się zabezpieczyć, wątpiąc w to, że parlament przyjmie takie odrębne zmiany w ustawodawstwie, ale przecież naruszenie zasad budowy prawa niechybnie wywoła krytykę specjalistów i projekt ustawy zostanie „pogrzebany” jako prawnie niegramotny. Szkoda, jeśli projekt ustawy potknie się na drugorzędnej pod względem znaczenia, tendencyjnej krytyce, wszak zawiera on niemało wartych uwagi, potrzebnych zapisów. Odnosi się wrażenie, jakby robiono go w pośpiechu, nie zawsze sprawdzając z postawionym celem, który do tego nie ma wyraźnych zarysów w tekście preambuły. Nawiasem mówiąc, to już druga redakcja. Pierwszą zarejestrowaną wycofano i w krótkim czasie nieco zmieniono. Format artykułu nie pozwala na przedstawienie gruntownej analizy projektu ustawy, ale teraz to ani nam, ani autorom nie pomoże. Nie ma to sensu, dopóki opozycja nie zorganizowała potężnej debaty publicznej nad projektem ustawy językowej w prasie i mediach społecznościowych, a najlepiej — na specjalnie stworzonej w tym celu, chronionej przed trollingiem stronie internetowej. Teraz to temat nr 1, inaczej nie warto było zaczynać. Istnieje niebezpieczeństwo, że większość zadziała wyprzedzająco, inicjując rozpatrzenie projektu ustawy w celu jak najszybszego jego „pogrzebania” jeszcze przed debatą publiczną. Dlatego opozycja w żadnym wypadku nie powinna zgadzać się na wniesienie tego projektu ustawy do porządku obrad parlamentu dopóty, dopóki nie dojrzeje pozytywna opinia publiczna, operacyjnie uwzględniona i, w razie potrzeby, wniesiona do trzeciej redakcji. Przygotowanie oświatowe do przyjęcia projektu ustawy i szybkie reagowanie na krytyczne publikacje mają o wiele większą wagę niż sama ustawa. Masowa debata, jeśli będzie kompetentna, pewna i spokojna, wielu Ukraińców zmusi do zastanowienia się nad tym, po co są na Ukrainie i czy kwestia języka państwowego jest dwudziesta w kolejności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Taras AWRACHOW: «Dla jedynego w kraju państwowego nadawcy zasobu częstotliwości nie ma»», s. 1

Taras AWRACHOW: „Dla jedynego w kraju nadawcy państwowego nie ma zasobów częstotliwości”

Zakończenie. Początek na str. 1. — …Ich obecność to także kwestia bezpieczeństwa narodowego. Oprócz tego, że jest to narodowa przestrzeń informacyjna. — Nie będę komentował kwestii bezpieczeństwa. Po prostu wychodzę z założenia, że oto zakończył się rok ubiegły, narodowa spółka radiowa według rankingów, w grupie wiekowej 13—75 lat, wywalczyła pierwszą pozycję. Myślę, że praca kanału „Kultura” i praca „Promienia” była nie mniej ważna. W tym samym roku „mniej ważnym” okazało się praktycznie wszystko. — Być może dla tych, którzy pragną wyprzeć ukraińskie słowo z eteru? — Nie wiem. — Nie chce Pan wydawać ocen? — Nie znam motywów. Budżet jest trudny, doskonale to rozumiemy. Priorytety rozmieszczenia to pytanie nie do nas. To pytanie do Komitetu Państwowego. Mamy fakty, które polegają na tym, że środki zmniejszono kilkukrotnie, w związku z czym nadawanie zostało wstrzymane. Za tym wszystkim stoją konkretne decyzje. — Radio zostało stworzone i działa po to, aby opowiadać o życiu Ukrainy, decyzjach Rządu, działalności Prezydenta, o ruchach politycznych na Ukrainie, jednoczyć społeczeństwo językiem, kulturą, wreszcie niepowtarzalną aurą narodowego eteru. Tego nie potrzeba? — Nie mam odpowiedzi na to pytanie. Oczywiście, że potrzeba. Jeśli funkcji pomostu między władzą a społeczeństwem, funkcji nadawcy publicznego żaden inny nadawca nie wykonuje, to uważam, że potrzeba. Wykonujemy to, co nałożone jest na nas naszymi obowiązkami statutowymi. To także naświetlanie działalności władzy — począwszy od Prezydenta, Rządu, Parlamentu, władz lokalnych, kształtowanie społeczeństwa obywatelskiego, wysokie spektrum kulturologii, programy dziecięce. Czyli wszystko, co należy wykonywać z istoty nadawcy publicznego, robimy. I na tym contencie otrzymujemy wysoki ranking, ponieważ jest to ludziom potrzebne, pożądane. W żadnym europejskim kraju nie ma takiej sytuacji, kiedy cały eter jest przepełniony jednolitymi stacjami muzycznymi, które wprawnie trenują, rymując słowa „Piewiec—piesiec—tryndiec” i „wsio proczeje”. — Wychodzi na to, że nadawcy, którzy reprezentują państwo ukraińskie, są wypierani przez takich oto „bałałajkarzy”… — Wszystko jasne, ależ… Funkcję nadawania narodowego w jednych państwach wykonują nadawcy państwowi, w innych — nadawcy publiczni, ale oni tę funkcję wykonują przy wsparciu społeczeństwa i państwa. I nigdzie nigdy nie mieli problemów z zasobami częstotliwości. Komunikujemy się z kolegami z Europejskiej Unii Nadawców. Obecnie wielu ma problemy finansowe, jest ciężko, ale te trudności są nieporównywalne z naszymi. Mamy wspólne nadawanie eterowe z dobrym tuzinem europejskich nadawców. Nie drepczemy w miejscu, tworzymy z nimi wspólny produkt. W swojej istocie Narodowa Radiowa Spółka Ukrainy (NRSU) na wszystkich kanałach nadawania jest uformowana, ustrukturyzowana. Pod względem treści, według siatek nadawania, jest już nadawcą publicznym. Niczym nie różnimy się, poza możliwościami finansowymi, od naszych europejskich kolegów. I właśnie dlatego oni z nami pracują, bo jesteśmy na wspólnej podstawie pojęciowej. To zupełnie inne podejście. Wychodzi na to, że nam wejść na nową jakość, stworzyć ją, porozumieć się z europejskim nadawcą czasami jest prościej, niż we własnym domu otrzymać to, co powinno być zrobione. — Czyli ta sytuacja nie jest w ręku Bożym, a w konkretnej ręce administracyjnej. — Jak i wiele rzeczy w naszym życiu. Nawet przy ograniczonym finansowaniu mamy duży zespół, sieć korespondentów własnych na Ukrainie i tę, która na warunkach umownych pracuje w innych krajach. NRSU, mimo wszystko, jest absolutnie skuteczna. To żywy organizm. Ale nadawcy bez nadawania nie ma. — Właściwie to niszczenie potencjału twórczego... Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Musiałem analizować niemało projektów jedynej sprawiedliwej, zdaniem autorów, ustawy o porządku stosowania języków na Ukrainie. Problem języka był i jest tematem mojej wieloletniej działalności społecznej. Iwano-frankiwskia „Proświta” wydała mój praktyczny komentarz do pierwszej Ustawy o językach. Nie chce się powtarzać, ale jako przywrócenie sprawiedliwości historycznej kwestii językowej rozwiązać się już nie uda. Nie rozwiązuje się ona i politycznie — jedynie dla korzyści i harmonii społeczeństwa. Wniesie to tak potężny konstruktyw w życie społeczeństwa, że wszystkie dzisiejsze nieporozumienia znikną same z siebie i żyć w takim państwie stanie się o wiele wygodniej, przyjemniej i zamożniej. Trzeba przyznać, że dotąd politycy z obu stron traktowali kwestię językową zbyt uproszczono i niekompetentnie. Jedni robili to umyślnie, inni dla łatwego życia w polityce, ale skutkiem stała się sytuacja niewiarygodnego zamieszania pojęć i punktów widzenia, często błędnych i propagandowych, w której społeczeństwo ukraińskie nie przyjmie już żadnej, nawet idealnej ustawy. Cała przestrzeń informacyjna Ukrainy, zachowanie większości wpływowych ludzi i polityków pracują przeciwko pojawieniu się idealnej ustawy językowej. Oświata społeczna jest bezsilna wobec takiego ataku informacyjnego na każdego z nas. A oświaty politycznej partii o kierunku państwowotwórczym na razie jeszcze nie ma, tak jak nie ma doskonałych partii tego typu. Autorzy projektu ustawy z opozycji zdają sobie z tego sprawę, wyrażając wątpliwość co do prawdopodobieństwa jego uchwalenia przez Radę Najwyższą. Zatem tekst musi być tak idealny i akceptowalny dla całego społeczeństwa, który agitowałby sam za siebie wbrew krytyce obecnej większości. — Psychologicznie wywiera to presję na zespół twórczy, jednoznacznie. W tym państwie, jak i w wielu innych, zmieniają się pokolenia, a radio pozostaje. Trzeba rozumieć odpowiedzialność. Ukraińskie Radio to pamięć pokoleń. I nie można odnosić się do tego z wyższością czy bardzo lekkomyślnie. Radio pełni misję komunikacyjnego mostu — między władzą a społeczeństwem oraz wewnątrz społeczeństwa — między różnymi grupami. Wszystko to było, wszystko to jest i mam wielką nadzieję, że będzie. — Słyszałam, że ma Pan zredukować 15% etatu… — Co jest dla nas najważniejsze? — 1, 2, 3 kanał, dalej — cała reszta. Jest kwestia nadawania zagranicznego. Jeśli chodzi o zespoły twórcze, które obecnie — wszystkie zespoły muzyczne — znajdują się w znakomitej formie twórczej, chociaż warunki nie są proste. Wyremontowaliśmy dom nagrań, mamy wspaniałe orkiestry, u nas, jak należy, brzmi wielki chór. Mamy chór dziecięcy. Ale wszystko to może trafić pod redukcję! Oczywiście będę robił wszystko, aby zapewnić priorytetowe kierunki. 1, 2, 3 kanał — kolejność będzie właśnie taka. — Ale Narodowa Radiowa Kompania Ukrainy będzie tracić swoją swoistość i wypełnienie. Mam na myśli wieczory, które organizujecie w domu nagrań i które stają się wydarzeniami w życiu kulturoznawczym. I radiodyktando z języka ukraińskiego, i konkurs na rzecz utrwalenia języka państwowego kierowały wszystkie struktury polityczne, społeczne, państwowe oraz środki masowego przekazu. Zaraz po uchwaleniu ustawy uczciwi partyjni funkcjonariusze rzucili się do jej wykonywania i zaczęli mówić po ukraińsku, dopóki wyżsi funkcjonariusze nie ostudzili ich entuzjazmu, zmuszając do pierwszego aktu prawnego nihilizmu. W tamtych czasach nie wykonać ustawy było niemożliwe, a fałszywie interpretować ustawy i Konstytucję wtedy jeszcze nie umiano. Niestety, preambuła projektu ustawy od opozycji nie posiada potrzebnej siły motywacyjnej. Jej tekst jest zbyt surowy i zagracony licznymi odniesieniami w rodzaju decyzji Sądu Konstytucyjnego, Komisji Weneckiej i artykułów Karty języków mniejszości. Podobne dodatkowe i drobne, niedotyczące suwerennej odrębności narodu ukraińskiego argumenty nadają się chyba tylko jako uprzedzająca obrona przed krytyką tych, którym obojętne są jakiekolwiek argumenty. A uczciwa ustawa o stosowaniu języków przeznaczona jest nie do udanej polemiki politycznej, a do jednoczenia społeczeństwa, tworzenia silnego państwa narodowego jako gwarancji dobrobytu, wolności, odrębności i ochrony własnych interesów przed zakusami możnych tego świata. Tę ustawę Konstytucja określa jako fundamentalną i jedyną w dziedzinie stosowania języków, dlatego w preambule i osobnym artykule ważne jest podkreślenie, że wszystkie inne ustawy powinny bezwarunkowo być zgodne z tą ustawą. Całkowicie zrozumiałe jest pragnienie autorów, aby włączyć do ustawy rozdział dotyczący usunięcia niezgodności w innych ustawach, ale to zbyt mocno przeciąża projekt ustawy faktycznie drugą, osobną ustawą o wprowadzeniu zmian do obowiązującego ustawodawstwa na podstawie działania jeszcze nieuchwalonej, proponowanej ustawy. Ta ustawa — jedyna, którą powinni rozumieć i poprawnie interpre-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Kwestia językowa a prawo

...go, równocześnie z rejestracją projektu ustawy cała informacyjna siła opozycji i zachowanie każdego opozycjonisty mają codziennie i co godzinę przekonywać społeczeństwo, że taka ustawa jest potrzebna i właściwie niewiele dotyczy ojczystego języka obywatela, lecz buduje przykazania informacyjnej jedności silnego społeczeństwa, silnego państwa. Politycy powinni znaleźć przekonujące argumenty za tym, że społeczeństwo zmobilizowane informacyjnie to jedyny sposób samoobrony przed współczesną kolonizacją i wyzyskiem ze strony silnych tego świata. Zatem propaganda idealnej ustawy językowej może odbywać się wyłącznie razem z potężnym oświeceniem w sprawie bezpieczeństwa informacyjnego narodu. Potrzebny nam jest taki projekt ustawy, aby politycznie zaangażowani adepci obcych wpływów nie mieli logicznych argumentów przeciw, a przeciętny obywatel intuicyjnie domagał się jego przyjęcia. Powiedziane to zbyt mocno, bo takich obywateli nie jest wielu. Zamiast dwudziestu lat politycznego oświecenia językowego naród otrzymał tyle samo czasu politycznego zombizowania wrogością. Jakościowego oświecenia nie było, ponieważ nie zostało ono wsparte finansowo i medialnie przez tych polityków, którzy powinni je prowadzić, nie mówiąc już o machinie państwowej. Ukraina przegrała wojnę informacyjną i pozostało niewiele czasu na to, by przystępnie wyjaśnić każdemu bezpośredni związek między harmonią językową a siłą światową państwa, dobrobytem i bezpieczeństwem obywateli. Nawiasem mówiąc, państwo rosyjskie prowadzi tak potężną pozytywną propagandę, a jednocześnie ktoś płaci informacyjnym zabójcom, którzy codziennie przekonują Ukraińców o czymś przeciwnym. Dlatego w projekcie pozytywnej ustawy językowej najważniejsza jest motywacja do stosowania tego czy innego języka w tych czy innych sytuacjach. A jeszcze ważniejsze jest zorganizowanie kompetentnego, spokojnego i logicznego wyjaśnienia narodowi celu uregulowania porządku stosowania języków właśnie tą ustawą. Czy projekt ustawy opozycji ma silną formułę motywacyjną? Stara ustawa o językach w URSR taką motywację miała. Nie od rzeczy będzie przypomnieć jej preambułę: „Państwo ukraińskie uznaje żywotność i wartość społeczną wszystkich języków narodowych i bezwarunkowo gwarantuje swym obywatelom prawa narodowo-kulturalne i językowe, wychodząc z tego, że tylko wolny rozwój i równouprawnienie języków narodowych, wysoka kultura językowa są podstawą duchowego porozumienia, kulturalnego wzajemnego wzbogacania się i umacniania przyjaźni narodów. Język ukraiński jest jednym z decydujących czynników narodowej odrębności narodu ukraińskiego. Państwo ukraińskie zapewnia językowi ukraińskiemu status państwowy w celu sprzyjania wszechstronnemu rozwojowi duchowych twórczych sił narodu ukraińskiego, zagwarantowaniu jego suwerennej narodowo-państwowej przyszłości. Wychowywanie obywateli, niezależnie od ich przynależności narodowej, zrozumienia społecznego przeznaczenia języka ukraińskiego jako państwowego w Ukrainie – obowiązek organów państwowych, partyjnych, społecznych oraz środków masowego przekazu republiki. Wybór języka komunikowania się międzyludzkiego obywateli Ukrainy jest niezbywalnym prawem samych obywateli”. Z tego, co napisano jeszcze za URSR, wynikało, że język ukraiński jako państwowy służy twórczej inicjatywie narodu, zwłaszcza gospodarczej, gwarancji budowy w Ukrainie suwerennego państwa narodowego. Na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Tylko państwo mogłoby uratować język

W swoim artykule „Język regionalny na Ługańszczyźnie wyparł państwowy” („Słowo Proświty”, nr 3 z 2013 r.) opowiedziałam o sytuacji językowej na Ługańszczyźnie, gdzie ukraiński można usłyszeć jedynie w odległych wsiach, w radiu i telewizji, i to tylko fragmentarycznie. A przeczytać po ukraińsku można jedynie instrukcje do preparatów medycznych, a nie dokumenty urzędów państwowych, prokuratury i organów samorządu lokalnego, adresowane do moich krajan. Nawet ługańskie ulice nazywane są teraz po rosyjsku i angielsku (miejscowi rusyfikatorzy-władze mają swoje specyficzne wyobrażenia o Europie). Iryna MAHRYCKA, Ługańsk. Myślę, że mniej więcej taka sama sytuacja z językiem państwowym jest także w innych obwodach Południowo-Wschodniej Ukrainy, gdzie mieszka około połowa jej populacji, której absolutną większość stanowią rosyjskojęzyczni mieszczanie. Dlatego porozumiewać się w tych miastach po ukraińsku mogą tylko wybitne jednostki, a domagać się, aby także ich rozmówcy w urzędach państwowych odpowiadali im w języku państwowym, o ile mi wiadomo, mogą tylko dwaj — ługańczyk Serhij Melnyczuk i mikołajowianin Anatolij Ilczenko. Ale nie wszyscy tamtejsi Ukraińcy z ducha mogą pozwolić sobie na luksus porozumiewania się w języku ojczystym. Jest to właściwe głównie tym, dla których ukraiński jest albo językiem ich dzieciństwa, albo językiem ich zawodu. Bo sama psychologia człowieka przeczy możliwości zwracania się do rozmówcy w języku, w którym władasz gorzej niż w tym, w którym ten rozmówca z pewnością ci odpowie. Cóż tu mówić, nieźle napracowało się tutaj wiele pokoleń rusyfikatorów: za caratu, za komunistów i ich duchowych potomków — regionalów. Osobiście rozmawiam ze wszystkimi ługańczykami po ukraińsku, bo uważam to za demonstrację nie tylko swojej ukraińskości, ale i europejskości w morzu otaczającej euroazjatyckiej sowkowości. I przeważająca większość moich ziomków odnosi się do mojego języka literackiego pozytywnie. Nie wyrzucałabym im tego, że nie rozmawiają ze mną po ukraińsku, ani nie wzywałabym ich do tego. Ale inni charyzmatyczni ukrainofoni wyrzucają to miejscowym Ukraińcom, bo upatrują w swoim osobistym porozumiewaniu się po ukraińsku niemal ratunku dla niego w naszym kraju. I tacy naiwni ukrainizatorzy, jak się okazuje, są wszędzie. Niedawno pewna szanowana gazeta opublikowała obszerne rozważania jednego z nich http://gazeta.dt.ua. Na końcu autor dochodzi do wniosku, że los języka ukraińskiego w znacznej mierze będzie zależał od językowej wytrwałości ukrainofonów, których przykład rzekomo naśladowaliby także inni. I ani słowa o roli państwa w tym procesie. Byłoby to śmieszne, gdyby nie było tak smutne. Bo w takim razie język ukraiński będzie skazany na zagładę, i oto dlaczego. Dlaczego inni nie słuchają ukrainofonów? Socjologowie i politolodzy są zgodni co do tego, że ludzi z radziecką (sowiecką) mentalnością we współczesnej Ukrainie jest od 75 do 80%. I naiwni są ci, którzy uważają, że to głównie Rosjanie i przedstawiciele innych mniejszości narodowych. Absolutna większość „sowków” na Ukrainie to etniczni Ukraińcy. To przede wszystkim ci, których przodkowie nie wytrzymali jako Ukraińcy potężnej presji długotrwałej, brutalnej rusyfikacji i sowietyzacji, a także głębokiego mentalnego załamania Wielkiego Głodu 1933 roku. Wychowywali swoje dzieci w szacunku do Rosji, Rosjan i ich języka oraz w pogardzie do wszystkiego, co ukraińskie. I dzisiaj ich potomkowie wychowują swoje dzieci i wnuki tak samo. Uświadomienie sobie tego pozwala wyjaśnić wiele paradoksów naszej teraźniejszości. Pierwszym z nich jest, być może, ta rażąca mentalna przepaść, która istnieje dzisiaj między Zachodnią Ukrainą a jej południowo-wschodnią częścią. Ta pierwsza nie doświadczyła Wielkiego Głodu w ogóle, a rusyfikacja była tam znacznie mniej długotrwała i łagodniejsza niż na pozostałym terytorium Ukrainy. Tym tłumaczą się także różnice Północnej i Centralnej Ukrainy od naszego południa i wschodu. Bo, według Wadyma Skuratiwskiego, las na północy i lasostep w centrum chroniły chłopów przed śmiercią głodową wiosną 33-go znacznie lepiej niż jednolity step na południu i wschodzie. Stąd też nieco inne postgenocydowe skutki Wielkiego Głodu na tamtych terenach. I rusyfikacja w Połtawie, Czernihowie i Żytomierzu nie była tak skuteczna, jak, powiedzmy, w Charkowie, Odessie, Doniecku i innych miastach przemysłowych południa i wschodu, dokąd podczas industrializacji Rosji i ZSRR przeprowadziło się kilka milionów Rosjan. Oto i wszystkie historyczne różnice między różnymi częściami Ukrainy! Oto dlaczego „chochołów” i „sowków” jest więcej w Południowo-Wschodniej Ukrainie. Nawiasem mówiąc, tamtejsi „chochołowie” wcale nie obrażają się na takie upokarzające dla Ukraińca określenie. Przeciwnie, uważają je za bardziej prestiżowe dla siebie niż „Ukrainiec”, bo „chochoł” to już dla nich stadium przejściowe (i to zbadałam osobiście) od niecenionego przez nich Ukraińca do „nadczłowieka”, czyli Rosjanina. Właśnie do „chochołów” i „sowków” należą takie „perły” naszego „folkloru”, jak na przykład: „Mnie wsio rawno, kowbasa ili kołbasa — lisz by ona była” albo „Kakaja raznica, chochoł ili russkij — eto odno i to że”. I właśnie „chochoło-sowkami” przepełniona jest dzisiaj Moskwa: od uczonych, studentów, rockmanów i piosenkarzy pop po budowlańców, kopaczy i prostytutki. Tych ostatnich jest tam, nawiasem mówiąc, według świadectw mojego znajomego moskwianina, więcej niż ich koleżanek wszystkich innych narodowości (włącznie z Rosjankami), razem wziętych. I to nie jest przypadek. I świadectwo nie tylko haniebnej polityki społecznej rządu Janukowycza, ale i nieodpartego pociągu „chochoło-sowków” do najlepszego dla nich miasta na świecie — Moskwy. Dodajcie do tego to, że przez prorosyjską władzę regionalną na południu i wschodzie Ukrainy dla tych „chochoło-sowków” zbudowany został najlepszy reżim językowy, i stanie się całkiem zrozumiałe to, że na tych nielicznych ukrainofonów w całkowicie rosyjskojęzycznych miastach te ofiary naszego historycznego rozwoju będą patrzeć właśnie tak, jak patrzyli ich rodzice — jak na szaleńców lub „banderowców”, i naśladować ich przykład dobrowolnie nie zechcą. Może oni, biedacy, i zechcieliby, gdyby przed referendum 1991 roku jego organizatorzy ich nie oszukali, a tak „kochana” przez nich kiełbasa była u nas znacznie tańsza niż w Rosji. Przywrócić język ojczysty Ukraińcom mogłoby tylko państwo. Ale ten impas ukraińskie państwo mogłoby przełamać, mając na uzbrojeniu historyczne doświadczenie Czech i Finlandii pierwszej połowy ubiegłego stulecia. O tym, że ma ono ku temu pełne moralno-prawne podstawy, bardzo trafnie powiedział świętej pamięci Anatolij Pohribnyj w swojej pracy „Światowe doświadczenie językowe i ukraińskie realia”: „Jakkolwiek wysoki byłby realny ilościowy wskaźnik zrusyfikowania na Ukrainie, świadczyć on może tylko o jednym: o potrzebie odpowiedniej skali w działaniach państwa, skierowanych na odrusyfikowanie naszego kraju. Spekulatywno-faryzejską tezę »tak historycznie się złożyło« w odniesieniu do sytuacji z naszym językiem dzisiaj może utrzymywać na uzbrojeniu tylko albo jego otwarty wróg, albo ten, u kogo brak elementarnej, choć ogólnodostępnej obecnie wiedzy historycznej”. Ale zupełnie inną pozycję w kwestii językowej, niestety, zajmują nasi działacze państwowi. „Ukrainizacji nie będzie!” — oświadczył niedawno z trybuny Rady Najwyższej etatowy postkomsomolec Serhij Tihipko. I było to z jego strony szczere oraz skoncentrowane odzwierciedlenie idei polityki językowej władz postkolonialnej Ukrainy przez wszystkie lata niepodległości, którą postkomunistyczna nomenklatura w 1991 roku „wywalczyła” wyłącznie dla siebie i niepodzielnie utrzymuje pełnię władzy państwowej aż do dzisiaj. Gdyby Ukraińcom udało się odsunąć ich od władzy w 1991 roku, to dzisiaj już przywrócilibyśmy sobie swój język, tak jak to w swoim czasie zrobiły w ciągu tych samych 20 lat młode państwa fińskie i czeskie. Ale, jak cynicznie zauważył jeszcze jeden wyrazisty przedstawiciel tej postkomunistycznej nomenklatury, dzisiaj „mamy to, co mamy”. I winna temu, niestety, nie tylko ta postkolonialna nomenklatura. Wyrazistym świadectwem skuteczności takiej polityki językowej jest ten niezaprzeczalny fakt, że według szeregu wskaźników (telewizja, radiofonia, wydawnictwa książkowe, prasa, kinematografia) stan języka państwowego w postkolonialnej Ukrainie stał się znacznie gorszy niż w czasach kolonialnych! Państwowa polityka ukrainizacji jako taka była nieobecna. Do zeszłego roku jedyną ustawą językową, która regulowała w niepodległej Ukrainie stosowanie języka państwowego zgodnie z 10. artykułem Konstytucji, była Ustawa o językach USRR jeszcze z 1989 roku! Zrozumiałe, dlaczego taki stan całkowicie zadowalał rządzącą postkomunistyczną elitę, ale dlaczego zadowalało to wszystkich wysokiej rangi przywódców i ideologów naszego obozu narodowo-demokratycznego? Odpowiedź jest oczywista: wszyscy ci żarliwi etatowi patrioci to albo nieudolni, zadufani w sobie polityczni narcyzi, albo mieli tajne porozumienie w tej sprawie z tą samą posowiecką nomenklaturą u władzy. Trzeciej możliwości, zgodźcie się, tutaj nie ma… Tak czy inaczej, ale tym ogólnym „zadowoleniem” z sowieckiej ustawy językowej bardzo sprawnie skorzystali Kiwałow i Kołesniczenko ze swoją niesławną Ustawą „O zasadach państwowej polityki językowej na Ukrainie”, która ma fatalne skutki dla naszego języka od momentu jej zastosowania w tejże Południowo-Wschodniej Ukrainie. I niezrozumiałe jest, dlaczego milczą w tej sprawie w Radzie Najwyższej nasi rzekomo narodowo świadomi opozycjoniści na czele z frakcją WS „Swoboda”? Czyżby nie wiedzieli, że zgodnie z wyjaśnieniami Sądu Konstytucyjnego jeszcze z 1999 r., języki regionalne na Ukrainie mogą być używane tylko obok państwowego, ale w żadnym wypadku nie zamiast niego, jak to faktycznie wydarzyło się w Donbasie. Czyżby „Swoboda” była tutaj zwolennikiem rażąco liberalnej pozycji J. Andruchowycza dotyczącej oddzielenia Donbasu od Ukrainy?! Ale ustawa Kiwałowa—Kołesniczenki nie pojawiła się sama z siebie. Najpierw była „optymalizacja” w sferze oświaty w Donbasie, która w istocie „wycisnęła” z miejscowych szkół wszystkie ukraińskie szkoły i klasy. Potem — oświatowe „reformy” ministra Tabacznyka, które trwają do dziś. Dodajcie do tego spis ludności, który władza przygotowuje się przeprowadzić w tym roku i w którym, jak powiadają, narodowość będzie określana na podstawie języka komunikacji respondentów. Więc widać pewien związek między wszystkimi tymi wydarzeniami. Jasne, że ich koordynatorem nie może być ani Tabacznyk, ani Kołesniczenko, którzy są tylko pionkami w tej wielkiej geopolitycznej grze. Coś tutaj się wyjaśnia, jeśli przypomnieć oświadczenie wiceprzewodniczącego Dumy Państwowej Rosji z 2010 r. W. Żyrinowskiego o tym, że już w 2014 roku Południowo-Wschodnia Ukraina stanie się Południowo-Zachodnim okręgiem federalnym Federacji Rosyjskiej. Dzisiaj to samo prognozują już także niektórzy czołowi ukraińscy politolodzy. Jeśli tego nie zauważa SBU, to można ją już przemianować ze Służby Bezpieczeństwa Ukrainy na Służbę Bezpieczeństwa Reżimu Janukowycza (SBRJ). Ale w żadnym wypadku nie zapominajmy, że na tę krawędź niebytu nasz kraj postawiła właśnie polityka językowa nie ukraińskiej, a właśnie postkolonialno-prorosyjskiej władzy państwowej na Ukrainie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Język — kwestia czasu

Potrzebna jest nowa jakość ruchu „za językiem i Ukrainą”. Ołeksij Klasztornyj, wiceprzewodniczący stowarzyszenia społecznego „Ukraińska Sprawa”, wraz z innymi przedstawicielami ruchu przeciwko niszczeniu języka ukraińskiego przez obecną władzę, wielokrotnie demonstrował wyważone i konstruktywne podejście do rozwiązania tego problemu. Na poprzednich forach obrońców języka, zainicjowanych przez „Proświtę” przy udziale innych organizacji społecznych, stale generuje nowe myśli i propozycje. Tym razem, w przededniu Dnia Zjednoczenia, po raz kolejny wezwał różne siły proukraińskie do zjednoczenia swoich wysiłków. „Bo miniony 2012 rok stał się — mówi O. Klasztornyj — rokiem tak smutnych wydarzeń, których nie sposób było sobie wyobrazić, na przykład, ani w 2009, ani nawet w 1989 roku: powrotem w nowej »niepodległej« Ukrainie do państwowej polityki celowego, niesłychanego niszczenia naszego języka, dyskryminacji i poniżania jego użytkowników. Zatem bronić swoich praw możemy tylko jednocząc się”. — W tej walce wiele zależy od naszej Rady Najwyższej, przede wszystkim od opozycji parlamentarnej. Ale… — Słusznie — ale… Dziś wszyscy rozumieją niezdolność współczesnej „opozycji parlamentarnej”, która nazywa siebie „ukraińską” i „demokratyczną”, do skutecznej obrony praw językowo-kulturowych Ukraińców. Jak widzimy, ubiegłoroczne wybory póki co niczego nie zmieniły: nasze prawa językowo-kulturowe jak „oddawano” (czy sprzedawano?), tak i „oddają” (czy też, by rzec, sprzedają?). „Opozycja polityczna”, która ustami swojego lidera Arsenija Jaceniuka wielokrotnie przysięgała „zatrzymać” osławiony projekt ustawy językowej Kołesniczenki-Kiwałowa, osiągnęła tylko jedno: jego uchwalenie i podpisanie przez prezydenta. Zatem antykonstytucyjna ustawa ukrainożerców weszła w życie. Smutny (ale — realistyczny!) wniosek z tego jest jeden: „opozycja parlamentarna” ani w zeszłym roku nie była, ani w tym roku nie będzie tą „główną siłą przebicia”, która rzeczywiście zdoła zatrzymać „maszynę antyukraińskiej polityki”. Jest ona budowana i rozwijana na naszych oczach nie przez pojedynczych kołesniczenków czy tabaczników, a przez cały obecny reżim w ogóle. Całkowicie oczywiste jest, że za jego plecami stoi Moskwa z jej nie tylko iluzorycznymi interesami geopolitycznymi, ale także całkiem konkretnymi i zrozumiałymi interesami pragmatyczno-ekonomicznymi. — Kto więc może ich wtedy zatrzymać? — Sami obywatele ukraińscy na całym terytorium Ukrainy — od Ługańska po Użhorod, w każdym konkretnym mieście, wsi. To sprawa każdego z nas osobiście. Naszej postawy obywatelskiej i ludzkiej tam, gdzie żyjemy, pracujemy, uczymy się lub uczymy swoje dzieci, chodzimy do sklepów, kin itp. Karina MESZKO, studentka I roku KNUKiM, m. Siewierodonieck. Siewierodonieck — miasto, które dopiero niedawno stało się znane całej Ukrainie, ale które już około 80 lat istnieje w obwodzie ługańskim. Siewierodonieckie zjednoczenie „Azot” — trzeci pod względem wielkości na Ukrainie producent amoniaku i jedno z największych w Europie przedsiębiorstw przemysłu chemicznego zajmujących się produkcją nawozów azotowych. Zakład to główny i najważniejszy mechanizm produktywności w Siewierodoniecku, ale nie jedyne przedsiębiorstwo, bo tutaj pracują także zjednoczenia „Skłoplastyk”, „Ukrchimienerho”, „Zakład Obronny” i wiele innych. Ale właśnie dzięki „Azotowi” ludzie mają pracę, zarabiają pieniądze i rozbudowują miasto. Jego mieszkańcy aktywnie uprawiają sport. Siatkarska drużyna kobieca „Siewierodonczańka”, na przykład, została mistrzem w 2009 roku, a klub piłkarski „Chimik” w 1998 roku występował w mistrzostwach pierwszej ligi. Ale nie to uczyniło miasto popularnym dzisiaj. W 2004 roku miasto o kontrowersyjnej nazwie Siewierodonieck i obraźliwym przydomku „miasto, w którym widzisz, czym od- Jednak to nie oznacza, że możemy zrobić to w sposób rozproszony: pojedynczo lub w małych grupach. Rzeczywistość jest odwrotna. Potrzebujemy zorganizowania i organizacji. I to całkiem nowego typu. — Jakiego dokładnie — nowego? — To znaczy specjalnie ukierunkowanej na ochronę naszych praw językowo-kulturowych. Organizacji o węższym niż obecnie istniejące ukierunkowaniu, a jednocześnie o szerszym formacie, czymś podobnej do tej, którą był dawny pierwotny Ruch Ludowy, który doprowadził nas do tej, choćby formalnej, niepodległości. To musi być szeroka koalicja różnych sił, która będzie obejmować na zasadach stowarzyszeniowo-konfederacyjnych wszystkich, czyli organizacje, nieformalne grupy i po prostu poszczególnych bojowników. Organizacja, która z pewnością nie będzie rywalizować o władzę dla samej siebie, jako oddzielna partia, ponieważ będzie obejmować członków różnych partii. Organizacja nastawiona na działanie, a nie na realizację jakichkolwiek funkcji reprezentacyjnych. To znaczy bez prezydiów, które nie wynoszą się na scenę, a jedynie z organami roboczymi, do planowania i koordynacji konkretnych działań. Taka forma organizacji typu stowarzyszeniowo-obywatelskiego będzie zdolna wchłonąć w siebie nie kilkudziesięciu aktywistów czy tysiące partyjniaków, a naprawdę miliony ludzi. — Czyli twierdzi Pan, że obecnie w walce o ukraińską Ukrainę potrzebna jest nowa jakość organizacyjna, która wykraczałaby poza granice dużej liczby dobrych, lecz partykularnych inicjatyw. I proponuje Pan społeczeństwu projekt założeń dla stworzenia tak zwanej Konfederacji działań…, na których ma dojść do zjednoczenia ukraińskich sił. Jaki konkretny cel będzie przed nią stał? — Konfederacja działań w obronie języka ukraińskiego musi postawić przed sobą cel troisty: po pierwsze, uchylenie antykonstytucyjnej ukrainofobicznej ustawy O zasadach państwowej polityki językowej; po drugie, przyjęcie demokratycznego ustawodawstwa językowego, które będzie opierać się na realnym statusie języka ukraińskiego jako jedynego państwowego na całym terytorium Ukrainy i będzie szanować prawa obywateli nieukraińskojęzycznych; po trzecie, wspieranie rozpowszechniania używania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia na Ukrainie i poza jej granicami. — Kto może wejść do Konfederacji? — Członkami Konfederacji mogą być zarówno osoby fizyczne, jak i prawne, które swoimi działaniami lub zasobami aktywnie wspierają realizację postawionego celu. Konfederacja nie jest jakąś nową organizacją społeczną, więc i praw osoby prawnej nie potrzebuje. Dla koordynacji działań w ramach Konfederacji muszą zostać stworzone oprócz stale działających i tymczasowych grup roboczych także platformy terytorialne. Będą je tworzyć na zasadach dobrowolności sami członkowie. Warto, aby były takie grupy robocze, jak organizacyjna, prawna, ds. pracy z mediami, planowania strategicznego i rozwoju itp. Również mogą — i powinny! — tworzyć się tymczasowe lub stałe grupy robocze dla koordynacji poszczególnych kampanii i akcji, które będą powstawać w procesie pracy. Na kolejnej sesji rada miejska ma rozpatrywać kwestię ograniczenia wydatków budżetu miejskiego kosztem najbardziej wrażliwych mieszkańców miasta — dzieci. Dżankoijscy włodarze zamierzają zamknąć w szkole-kompleksie nr 2 klasę z ukraińskim językiem nauczania, a także ograniczyć wydatki na utrzymanie kółek dziecięcych. Chcę przypomnieć wam, że uczniowie szkoły-kompleksu nr 2 reprezentują nasze miasto na różnorodnych krymskich, ukraińskich, a także międzynarodowych konkursach, wielokrotnie byli ich zwycięzcami. Jaką perspektywę proponujecie im zamiast tego? Brudne i nędzne podwórka, gdzie bez przeszkód można kupić alkohol i narkotyki? Może u nas w mieście jest niski poziom przestępczości nieletnich? A kto dał uprawnienia, by pozbawić nasze dzieci konstytucyjnego prawa do nauki w języku państwowym? — Jak w praktyce będzie przebiegało wchodzenie organizacji do Konfederacji? — Na podstawie stosownych pisemnych wniosków i potwierdzających komunikatów tych czy innych platform, grup roboczych, które będą napływać do Organizacyjnej grupy roboczej. Dobrowolne wystąpienie ze składu Konfederacji będzie odbywało się w ten sam sposób. Nikt nie ma prawa odmówić przyłączenia do Konfederacji czy dobrowolnego wystąpienia z niej, poza sytuacjami, gdy osoby lub organizacje będą szkodzić naszemu celowi. — Jak będą formowane te grupy robocze? — Poprzez delegowanie tam przez organizacje uczestniczące swoich przedstawicieli oraz kooptację przez same grupy dodatkowych indywidualnych członków, których udział będzie z tych czy innych względów niezbędny. — Jaki będzie porządek podejmowania decyzji? — Platformy terytorialne i grupy robocze samodzielnie określają porządek podejmowania przez nie decyzji (w szczególności — w kwestii przyjmowania członków) w zależności od warunków działalności i tych środków technicznych (grupy na Facebooku, Google itp.), z których będą korzystać. — Zważywszy na to, że nowo tworzone zjednoczenie to konfederacja, jak zatem będą podejmowane strategiczne kwestie ruchu? — Będą rozstrzygane na walnych zgromadzeniach (kongresach i forach) — „kwalifikowaną większością” trzech czwartych głosów (od liczby obecnych delegatów z prawem głosu). Każda organizacja, grupa czy komórka, zarejestrowane przez Grupę Organizacyjną jako członek Konfederacji, ma na wszystkich posiedzeniach jeden głos. A posiedzenia będą prawomocne tylko pod warunkiem obecności większości delegatów posiadających prawo głosu. Rozmawiał Mykoła CYMBALIUK Nie trzeba być wielkim ekonomistą, aby rozumieć, że groszowa oszczędność na edukacji naszych dzieci dzisiaj obróci się w milionowe straty państwa w przyszłości. Ta kwestia była już w porządku obrad sesji rady miejskiej mniej więcej pięć lat temu. Wtedy zamiast Domu Ucznia chciano zrobić salon meblowy. Ale poprzedniemu składowi rady miejskiej wystarczyło odwagi i mądrości, by do tego nie dopuścić. Skróćcie wydatki na utrzymanie rady miejskiej, premie dla pracowników rady miejskiej itp. Czy podniesie się wam ręka, by zagłosować za taką decyzją?” — czytamy w apelu do władz Dżankoja przewodniczącego miejskiej organizacji WS „Swoboda” Pawła Kołomijczenki. Biuro prasowe Wszechukraińskiego Zjednoczenia „Swoboda” Dżankojska „Swoboda” żąda od rady miejskiej zaprzestania „optymalizacji” klas z ukraińskim językiem nauczania Przewodniczący Dżankojskiej organizacji miejskiej WS „Swoboda” Pawło Kołomijczenko zwrócił się z listem otwartym do mera miasta Arkadija Zajdmana oraz radnych Dżankojskiej rady miejskiej w sprawie bezprecedensowych działań władz miejskich dotyczących zamykania w miejskich szkołach klas z ukraińskim językiem nauczania. W zamian swobodowiec proponuje władzom oszczędzanie na utrzymaniu rady miejskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Markijan Szaszkewycz — dzisiaj

Roman ŁUBKIWSKYJ Zdjęcie Josypa MARUCHNIAKA Ciąg dalszy. Pocz. w nr 2, 3, 5 za 2013 r. Zdawałoby się, że Franko przeczy samemu sobie. Do M. Szałaty, zdaje się, nikt z badaczy nie odważał się wyjaśnić tej formuły; w interpretacji M. Szałaty istotnie uwydatnia ona zarówno znaczenie almanachu, jak i doniosłość zasług jego twórców. Czasem pojawia się pokusa, by upodobnić się do astronomów, którzy w poszukiwaniu dalekich gwiazd przywierają do najnowocześniejszych teleskopów. Odległe (w czasie i przestrzeni) analogie są, oczywiście, interesujące i niebezużyteczne (powiedzmy, elementy podobieństwa myślenia Markijana do filozofii Francuza Blaise’a Pascala). Oczywiście, aluzje do wybitnych zjawisk światowej kultury — aż do Biblii — są logiczne i mają prawo do istnienia. A ja widzę M. Szałatę z doskonałą lunetą nad ukraińskim horyzontem i cieszę się, że wyprowadza on poetycki i patriotyczny rodowód Szaszkewycza od Hryhorija Skoworody oraz Iwana Kotlarewskiego, co „zwiększa” liczbę zwolenników i sympatyków Markijana poprzez „rehabilitację” tych ludzi, których nie tak dawno uważano za nieprzychylnych „Ruskiej Trójcy” i jej działalności. Przede wszystkim dotyczy to teologa, literata, tłumacza, działacza społecznego ks. Josypa Łewyckiego, człowieka o skomplikowanym, sprzecznym charakterze, który sam sobie szkodził w sytuacjach codziennych, czasem stawiał się najwyżej ponad środowiskiem literackim epoki. A oto co jest ważne: we Lwowie na „Soborze ruskich uczonych” w 1848 roku, pięć lat po śmierci ojca „Rusałki Dniestrowej”, J. Łewycki w wykazie imion „wskrzesicieli słowa ruskiego i piśmiennictwa ruskiego od roku 1836” jako pierwszego wymienia „nieodżałowanego Szaszkewycza, który przejąwszy się duchem narodowym, w pieśniach wielką zapewnił przyjaźń”… Po nowemu ocenia badacz także działalność J. Łozynskiego, krytykowanego przez Szaszkewycza absolutnie słusznie, ale Łozynski z oponenta stał się zwolennikiem i w pewnej mierze naśladowcą działaczy „Ruskiej Trójcy”. Miniaturowe życiorysy osób, tak czy inaczej związanych z wydaniem „Rusałki”, ciekawie i pouczająco czyta się jeszcze dlatego, że uczony krajoznawca zbadał: ich losy krzyżują się w ojczyźnie Franki, wzmacniając drohobycki „wektor” „Rusałki Dniestrowej”. Przebiega on przez „drohobyckie wątki” w biografii kilku pokoleń. Przede wszystkim są to — w mniejszym lub większym stopniu — ludzie z najbliższego otoczenia Szaszkewycza, jego krewni, przyjaciele, naśladowcy. Krajoznawcza dociekliwość pomaga uczonemu prześledzić los utalentowanego seminarzysty-brata Markijana — I. Wendzyłowycza (narysował portret B. Chmielnickiego do artykułu Szaszkewycza w „Zori”). Badacz informuje, że artysta został zesłany na odległą parafię w „góry turczańskie i tam zmarł w 1886 r.” Cóż to za parafia? Czy uda się ustalić nazwę wsi i, być może, odnaleźć jakieś ślady, na przykład grób, a może gdzieś pośród kościelnych papierów — rysunki I. Wendzyłowycza, a wśród nich — i tak może się zdarzyć! — szkic portretu swojego seminaryjnego przyjaciela Markijana? Linia „Szaszkewycz—Franko” została nakreślona szczególnie starannie, z wykorzystaniem przebogatego materiału, który przeciętnemu czytelnikowi niełatwo wydobyć z przeszłości. Tutaj wyraźnie widzimy trzy plany. Na pierwszym — poprzednicy Franki, z których wielu było powiązanych więzami rodzinnymi z Drohobyczczyzną, drugi — czysto frankowski, poczynając od jego nauczycieli: Iwana Werchratskiego, Ołeksija Torońskiego, Teofiła Hruszkewycza — aż do dzieci Iwana Franki, a przede wszystkim jego córki Hanny Kluczko-Franko. Uważnie badając i naświetlając półzapomniane i mało znane strony przeszłości, starannie dobierając fakty i szczegóły (w sumie tworzą one wielobarwny mozaikowy obraz), badacz jest obiektywny i uczciwy w stosunku do poszczególnych osób, zjawisk, procesów. Oddaje sprawiedliwość nawet niektórym „lewicowym” drohobyczanom ubiegłego stulecia, sumiennie „zdaje relację” niemal ze wszystkich powojennych lat, aż do czasu, gdy Drohobycz pod każdym względem utwierdził się jako poważny ośrodek szaszkewyczoznawstwa. Badanie M. Szałaty „Rusałka… w Drohobyczu” jest nieco niezwykłe pod względem gatunku i sposobu wykładu. To niewyczerpana, a zarazem lakoniczna encyklopedia krajoznawcza, dobry podręcznik „miłości do rodu”, publicystyczne, z nieukrywanym lirycznym tonem, żywe i przystępne dzieło eseistyczne. …Trzy wznowienia „Rusałki Dniestrowej”, które niemal jednocześnie ukazały się w Radziechowie, Drohobyczu i Żółkwi, to fakt wymowny. Po raz kolejny zaświadczył on: na Ukrainie nie ma prowincji, a perspektywa dla życia oświatowego i kulturalnego leży w studiowaniu i popularyzacji wartości narodowych. Można spodziewać się pojawienia „Rusałki” w Złoczowie, Brzeżanach, Przemyślu — i będą to również książki-siostry, ale przybrane w swój, być może w czymś nieoczekiwany sposób (powiedzmy, uzupełnione dyskietkami z nagraniami pieśni ludowych, podaniami, poetyckimi dedykacjami?). W jednym ze swoich artykułów polemicznych Markijan Szaszkewycz porównuje słowiański alfabet do żywej istoty; dla niego jest on „tą dziewicą rajską, gwiazdostrzenną, oświeconą dobroczynną siłą, która nas ciepłym, słodkim tchnieniem owiewa; to jej cudowne dzieło, że my dotąd RUSINAMI!”. Te słowa można przenieść także na charakter drohobyckiej „Rusałki Dniestrowej”. Z jednym istotnym uzupełnieniem: ta „dziewica gwiazdostrzenna” dzisiaj zwalcza antyukraińską doktrynę, zakamuflowaną pod „słowiańską” orientację, agresywną, nieustępliwą, bo posiadającą imperialny „zapas wytrzymałości”. Ale perspektywy ona nie ma. I nie ma tu żadnego cudu, „że my dotąd Rusinami” — czyli Ukraińcami. Zawdzięczamy to temu „kwiatkowi drobnemu” naszej literatury — „Rusałce Dniestrowej”. Na zakończenie tego rozdziału chcę ucieszyć wszystkich, którym drodzy są Markijan Szaszkewycz, jego twórczość i działalność: niestrudzony Mychajło Szałata dokonał wielkiego dzieła — przygotował do wydania pełny Zbiór utworów Markijana Szaszkewycza. Odczyty naukowe jako dialogi historii z geografią… Brody, niegdyś niewielkie prowincjonalne miasto na styku Galicji z Wołyniem, były zarazem miejscem bolesnego rozdarcia ziem ukraińskich. Przez Brody przebiegała granica między Imperium Rosyjskim a monarchią austro-węgierską. Kiedy, stosunkowo niedaleko stąd, w Poczajowie, młody Szewczenko patrzył z tarasu słynnej Ławry na zachód lub kiedy słuchał legendy o tym, jak nieczysty zrzucił olbrzymi głaz, nie doniósłszy go do „punktu przeznaczenia” (bo zapiał kogut), to miejsce jest znane: wieś Podkamień. Obecnie znajduje się ona na terenie rejonu brodzkiego. Zatem Taras Hryhorowycz w pewnych warunkach mógłby odwiedzić i Podkamień, i Brody. Pozostawmy to pytanie historykom. Nas powinien zainteresować inny fakt: we wsi Czepele na ziemi brodzkiej urodził się Jakiw Hołowacki, poeta, uczony, językoznawca, tłumacz. W młodości — współmyśliciel Szaszkewycza, a w wieku dojrzałym — zwolennik moskalofilstwa, wierny sługa „carowi i ojczyźnie”. Wyrzutek, zmarł „w Wilnie grodzie przesławnym”. Zapomniany przez obcych i swoich, daleko od rodzinnych stron. Ale Ojczyzna synom marnotrawnym nie pamięta grzechów. Toteż kiedy 3 marca 2011 r. w Brodzkim Kolegium Pedagogicznym imienia Markijana Szaszkewycza otwarto uroczystą akademię, jej uczestnicy rozumieli: od niej zaczyna się honorowanie 200-lecia urodzin zarówno Markijana Szaszkewycza, jak i Jakiwa Hołowackiego. Inicjatorami takiego jubileuszowego początku byli proświcianie z Brodów i sąsiednich rejonów — buskiego, radziechowskiego, złoczowskiego. A także członkowie „Komisji Szaszkewiczowskiej” ze Lwowa, pisarze, miejscowa inteligencja, pedagodzy, studenci, uczniowie. O tym wydarzeniu zapewne przeczytamy w szczegółowych sprawozdaniach czy w jubileuszowej kronice; a to, co prawie nigdy nie jest rejestrowane — zdrowa, patriotyczna „aura” przeniosła się do Ostroga, gdzie 16–17 maja odbyły się odczyty szaszkewiczowskie w murach sławnej Akademii Ostrogskiej, również z uwzględnieniem historycznych i kulturoznawczych tradycji regionu. W listopadzie 2011 r. Komisja Szaszkewiczowska przekroczyła jeszcze jedną wirtualną granicę — przez Zbrucz… Odczyty na Chmielnickim Uniwersytecie Narodowym uwzględniały także czynnik podolski, dość wyraźnie odczuwalny w twórczości i działalności naukowej działaczy „Ruskiej Trójcy”. Nieco później po swojemu (jako twórczy!) zinterpretują go pisarze winniccy i tarnopolscy, spotkawszy się w Mohylowie Podolskim i poświęciwszy swoją uwagę „Rusałce Dniestrowej”, a następnie biorąc udział w międzynarodowym święcie literacko-artystycznym „Rusałka Dniestrowa” w Mołdawii (m. Bielce). 3 grudnia 2011 r. jubileusz Markijana Szaszkewycza uczczono w USA: w Nowym Jorku odbyła się konferencja, którą zorganizowało Towarzystwo Naukowe imienia Szewczenki. Niestety, autor tych notatek nie posiada bardziej szczegółowych informacji o tym wydarzeniu; można mieć nadzieję, że wystąpienia uczestników zostaną opublikowane na Ukrainie. Stało się tak, że symbolicznym zakończeniem jubileuszowego roku Markijana Szaszkewycza stało się „wieczne miasto” Rzym. Instytut Świętego Klemensa Papieża Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego zainicjował międzynarodową konferencję, która odbyła się 7–9 grudnia 2011 r. Konferencja rozpoczęła się od złożenia kwiatów pod pomnikiem Markijana Szaszkewycza niedaleko bazyliki św. Zofii. Dostąpiono mi wielkiego zaszczytu wystąpienia przy pomniku z okazji zgromadzenia. Zwracając uwagę gospodarzy i gości na ważność wzruszającego wydarzenia we Włoszech, kraju marzeń Szewczenki, skąd Franko czerpał natchnienie do poezji i pracy twórczej, nie mogłem nie wspomnieć jasnych imion metropolity Andrzeja Szeptyckiego, kardynała Josyfa Slipyja, poety i artysty Światosława Hordynskiego. Przypomniałem obecnym również o tym, że w bibliotece Watykanu jako relikwia przechowywane jest pierwsze wydanie almanachu „Rusałka Dniestrowa”. Konferencję otworzył ks. Iwan Dacko, z powitaniem zwrócili się biskup Dionisij (Lachowycz), wizytator apostolski dla Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego we Włoszech i Hiszpanii, biskup Hlib Łonczyna, egzarcha apostolski dla Ukraińców greckokatolików w Wielkiej Brytanii, biskup eparchii samborsko-drohobyckiej Jarosław Pryriz. Na konferencję przybyła Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy przy Watykanie Pani Tetiana Iżewśka. Z zainteresowaniem słuchaliśmy wystąpienia-improwizacji ks. Iwana Muzyczki, który poruszył aktualne problemy: z dziedziny ideologii, religii i kultury. Mówiąc o rozpowszechnianiu „Rusałki Dniestrowej” w Europie, ks. Muzyczka wyraził przemyślenia dotyczące opracowania Zdravki Zlodi i Borisa Graljuka „Rusałka Dniestrowa” — pierwsza książka w języku ukraińskim w Chorwacji (Zagrzeb, 2011). Książkę wydano w języku chorwackim. Zawiera ona ciekawy materiał ilustracyjny, w szczególności portret cenzora „Rusałki” Bartolomeja Kopitara, zdaje się, na Ukrainie dotąd niepublikowany. Przy okazji zauważę, że postać wybitnego uczonego slawisty, głównego cenzora wydawnictw w językach słowiańskich na terenie Austro-Węgier wymaga naszej większej uwagi. Pełniąc rolę głównego cenzora druków słowiańskich na terenie Austro-Węgier, uczony często wydawał surowe wyroki nie z własnej woli… Udane były referaty Oksany Pachlowskiej, Dmytra Pawłyczki, Mychajła Szałaty, Ostapa Seredy, historyka Kościoła Ołeha Turija, językoznawców Hanny Dydyk i Natalii Chobzej. Wybitny slawista-szaszkewiczoznawca z Kanady (Winnipeg) Jarosław Rozumny szczegółowo przeanalizował osiągnięcia szaszkewiczoznawstwa poza granicami Ukrainy, międzynarodowe kontury współczesnej Szaszkewicziany nakreślili w swoich referatach austriacki uczony (autor błyskotliwego badania o języku T. Szewczenki) Michael Moser i Philipp Hofender (Austria), polski literaturoznawca Stanisław Stępień z Przemyśla. W związku z chorwackimi (a także polskimi, czeskimi i serbskimi) wątkami w biografii twórczej Markijana Szaszkewycza nasuwa się myśl: czy nie czas zwrócić się do dawnych publikacji, bardziej szczegółowo przestudiować niedostępne w naszym kraju materiały archiwalne? Ważnym wkładem w szaszkewiczoznawstwo stała się antologia rozpraw i publikacji, opracowana przez Jarosława Rozumnego „Szaszkewycz na Zachodzie”. Oczywiście, tę książkę warto wydać u nas ponownie (może tę misję wykona wydawnictwo „Smołoskyp”?). A może, biorąc ją za podstawę, uzupełnić wydanie najnowszymi rozprawami ukrainistów Polski, Słowacji, Republiki Czeskiej, Włoch, Ameryki? Państwo ukraińskie powinno być wdzięczne Jarosławowi Rozumnemu i wszystkim Ukraińcom Kraju Klonowego Liścia za to, że nie zarastają ścieżki w Winnipeg do pomnika pochodni ukraińskiego odrodzenia narodowego — Tarasa Szewczenki i Markijana Szaszkewycza. Ciąg dalszy nastąpi. Uczniowie wsi Nowosiłki (rejon buski w obwodzie lwowskim) z jubileuszowym ręcznikiem przed nowo powstałym muzeum Markijana Szaszkewycza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wśród najstarszych ośrodków w rejonie Pustomyt należy wymienić czytelnię „Proświty” w Skniłowie, której założycielem był wybitny działacz społeczny ks. Folis. Przy „Proświcie” w 1896 roku utworzono „Bractwo Trzeźwości”, spółdzielnię „Jedność”, a później — towarzystwo sportowe „Sokół”, „Gospodarz Wiejski” i kasę zapomogowo-pożyczkową. Początkowo członkowie „Proświty” zbierali się w domu Onufrego Maćkowa, a w 1896 roku poświęcono nowo wybudowany dom „Proświty” na ziemi wykupionej przez społeczność. Pod koniec 1896 r. „Proświtę” założono w Horodysławicach. Towarzystwo liczyło 120 osób. We wsi Lisniewicze, którą później przyłączono do Pustomyt i wraz z Nawarią utworzono miasto Pustomyty, towarzystwo „Proświta” założono 9 lutego 1900 r. Na przewodniczącego wybrano Pyłypa Motę. Organizacja liczyła 19 członków, a czytelnia posiadała 200 książek. W 1933 roku siłami społeczności i aktywistów „Proświty” w Lisiewiczach wzniesiono trzypiętrowy ceglany budynek Domu Ludowego na ziemi wykupionej przez obywateli od dzierżawcy Chaima. Oprócz „Proświty” działały tu „Związek Ukrainek” (Kateryna Mota, Julija Mota), trąbę i surmę do zbiórki „Sokołów”. W maju 1915 r. władze rosyjskie zabrały resztę książek i czasopism „Swoboda”, „Nowe Słowo”, „Pysma z Proświty”, „Wisty z Zaporożżia” o wartości 60 koron, a także wiejski sztandar za 400 koron, ramki do obrazów za 8 koron. 21.06.1915 r. podczas bitwy przez Moskali spalono 7 gospodarstw od strony Miłaszowic oraz stację kolejową”. Pracę towarzystwa wznowiono dopiero 7.03.1926 r. Na przewodniczącego wybrano P. Dudę, na sekretarza — Porfyrija Kohuta. Wraz z przyjściem bolszewików w 1939 r. organizacje społeczne zlikwidowano, a wielu członków „Proświty” represjonowano lub zamordowano. Na przykład z Lisiewicz w więzieniu na Łąckiego oraz w Brygidkach zakatowano 7 aktywnych członków „Proświty”: W. Wozniczkę, J. Howenkę, R. Karpiaka, P. Krestyniaka, J. Motę, F. Motę, M. Pańkewycza. P. Basa i S. Kochanowski cudem ocaleli i wydostali się na wolność z pomocą lwowskich patriotów. W pamięci o zakatowanych współmieszkańcy w ciągu jednej nocy w 1941 r. usypali wysoką mogiłę, wieńcząc ją brzozowym krzyżem. W 1944 roku enkawudziści zmusili do jej zburzenia, zrównując ją z ziemią. W tym miejscu już w 1991 roku siłami Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki wzniesiono znak pamięci dla tych, którzy zginęli za wolność Ukrainy. Na miejscowym cmentarzu zachowały się groby ks. W. Sterniuka — ojca metropolity; Jewheniji Sterniuk — żony ks. W. Sterniuka, ciotki pułkownika J. Konowalca. Groby ks. P. Sterniuka, ks. Ostapa Sterniuka. Jest grób Strzelca Siczowego Hr. Karpincia. W 1993 roku ustawiono pomnik na grobie Juliana Babija — znanego działacza „Proświty”, syna pustomytowskiego proboszcza ks. W. Babija. Obaj zginęli z rąk okupantów: ks. Babij — na Syberii, a jego syn — z rąk polskich szowinistów. W księdze metrykalnej wsi Lisniewicze znajduje się zapis, dość ryzykowny jak na tamte czasy: „Akty urodzonych dzieci 1—16 str. nie wpisane z powodu ks. Babija Wołodymyra — proboszcza, wywiezionego 22. 5. 1941 przez bolszewików”. W budynku dawnej „Proświty” znajduje się prywatny sklep. Zachował się również na wpół zrujnowany budynek posiadłości Sterniuków, który ks. Stepan Hrynkiw miał zamiar wyremontować i stworzyć w nim muzeum. Przez pewien czas mieszkał tu jeszcze jeden pustomytowski proboszcz ks. J. Wozniak. Tutaj ożenił się z jego córką Marią rodzony brat S. Bandery. Czytelnia „Proświty” w Borszczowicach, jak świadczą dane archiwalne, została założona 23 lipca 1904 r. Wśród 16 założycieli byli M. Sohor, W. Staszynski, Ilko i Pawło Stadnyki, D. Kaczor, M. Maksymiak, M. Nakoneczny, M. Najwer i inni. Pierwsza czytelnia mieściła się w domu S. Kaczora. W 1909 roku przewodniczący towarzystwa M. Witynski i sekretarz M. Rywak zwrócili się do Zarządu Głównego we Lwowie z prośbą o pomoc w budowie czytelni. W tym czasie w ośrodku było 69 osób, 127 książek, czasopisma „Diło”, „Swoboda”, „Hromadśkyj Hołos”, „Narodne Słowo”, „Narodnyj Hołos”. Jesienią 1929 roku zakończono budowę drewnianego budynku czytelni. Zamiar założenia czytelni w Porsznej pojawił się jeszcze w 1896 roku. Dowiadujemy się o tym z podania do Wysokiego Namiestnictwa, które podpisało 33 mieszkańców wsi: P. i O. Czornijowie, M. i O. Mandziukowie, H. i J. Babijowie, P. Moroz, M. Adermach, H. Derkacz, M. Dobosz, A. Moscicki, J. Nowak, H. Olijnyk, I. Uhryn, ks. M. Ołeksej, S. Stachiw i inni. O tym, czy ośrodek działał, nie wiadomo. Jak uważa badacz W. Łaba, „być może działalność w ogóle nie była prowadzona, zważywszy na twarde moskalofilskie przekonania ks. Ołekseja”. Ale czytelnia została jednak założona 12. 07. 1907 r. Z przemówieniem wystąpili szanowni goście: Hr. Wrecona, J. Folis. Do towarzystwa zapisało się 30 osób. W 1908 roku skupiało ono 62 członków, w bibliotece było 117 książek, prenumerowano gazetę „Swoboda”. Wielkie wsparcie ośrodek miał ze strony dyrektora szkoły Żyzniewskiego, którego postawa obywatelska wywoływała opór, niezadowolenie i bezpośrednie donosy ks. Ołekseja. W 1935 roku wysiłkiem społeczności zbudowano „Dom Ludowy” i już kolejną rocznicę T. Szewczenki członkowie „Proświty” świętowali w nim. 40-lecie założenia swojej „Proświty” amatorzy uczcili wielkim koncertem, wystawieniem sztuk „Stepowy gość”, „Golgota”, „Duma o Neczaju” pod kierownictwem St. Steckiwa. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ostoje ukraińskości

Szanowna Redakcjo! Dobrą sprawę Państwo zaplanowali — napisać historię „Proświty” wspólnie. Ten projekt, jak i wiele innych, zainicjowanych przez „Słowo Proświty”, przypominają Ukraińcom, „czyich rodziców są dziećmi”, umacniają w nich ducha „sławnych pradziadów wielkich”, inspirują do czynienia Dobra dla Ukrainy. Z wdzięcznością przyjmujemy Państwa apele i z nadzieją przesyłam Państwu „Wiadomości z historii „Proświty” naszego regionu”. Mowa nie o jednej, a o dziesiątkach „Proświt”, o tym z zainteresowaniem będą czytać mieszkańcy najodleglejszych wsi naszego rejonu. Z poważaniem Zynowij HAJECKIJ, przewodniczący Pustomytowskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Często w środowisku polityków czy odnoszących sukcesy biznesmenów, gospodarzy słychać oświadczenia, że „Proświta” swoje przeżyła, albo że „Proświta” potrzebna jest tylko emerytom, aż chce się zapytać: czy my już zbudowaliśmy państwo ukraińskie, nie mamy problemów z rozwojem języka ukraińskiego, kultury, historii, edukacji; czy już osiągnęliśmy wysoki poziom tej kultury i duchowości w szewczenkowskim rozumieniu i czy możemy obecnie pogodzić się z owym sakramentalnym — „mamy to, co mamy”? Kiedy w połowie lat 60. XIX w. na naszych terenach zaczęły powstawać organizacje patriotyczne, towarzystwa, a przede wszystkim „Proświta”, przed nimi stało główne zadanie: w warunkach okupacji, bezpaństwowości zachować swoją tożsamość narodową i wywalczyć własne państwo ze wszystkimi przynależnymi mu atrybutami i funkcjami, jednocząc wokół tego celu szerokie masy ludowe. Mieszkańcy Pustomyt mogą szczycić się tym, że wśród 65 założycieli „Proświty” (8.12.1868 r.) byli nasi krajanie: M. Ustijanowycz — wybitny działacz społeczny, poeta i jego syn Kornło — znany malarz, pisarz i naukowiec. Idee, zamysły towarzystwa były bliskie prostym ludziom, którzy wspierali je, masowo wstępowali w jego szeregi. Szczególnie rosła liczba członków i komórek po 1874 r., odkąd zgodnie z nowym statutem przewidywano zmniejszenie składek miesięcznych (od dwóch do czterech koron rocznie). Już w 1878 roku gospodarze wsi Pidberizci I. Bubela, H. Dziubak, M. Car, a także nauczyciel ks. M. Abryśkowskyj zostali członkami Lwowskiej „Proświty”, a otwarcie czytelni „Proświty” w Pidberizciach uroczyście odbyło się 14.07.1901 r. przy udziale znanych prośwician: I. Łewyckiego i H. Wrecony. W tym roku członkami „Proświty” zostali także chłopi z Myklaszewa: Martyn Puhacz i Jakym Popowycz. 20 czerwca 1884 r. gazeta „Batkiwszczyna” poinformowała o założeniu czytelni „Proświty” we wsi. Członkami towarzystwa zostali R. Cziha, ks. Marko, D. i M. Puhaczowie, I. Wojtowycz, W. Woznyj, P. Morawśkyj, H. Zawerbnyj. Pierwszymi kierownikami wybrano M. i D. Puhaczów, Hlynśkiego, F. Woznego, R. Kardasza i P. Morawśkiego. Na uroczystości na zaproszenie nauczyciela Fastnachta przybyli A. Wachnianyj, H. Wrecona, K. Łewyckyj. Goście podarowali od Lwowskiego oddziału zbiór książek. Mieszkańcy Myklaszewa zachowali protokoły pierwszych posiedzeń towarzystwa, które świadczą, że działalność „Proświty” obejmowała szerokie spektrum życia duchowego, kulturalnego i gospodarczego chłopów. W wielu wsiach początkowo budowano czytelnie, a potem zwracano się do władz o rejestrację „Proświt”. W 1884 roku zbudowano czytelnię w Mistkach, a nazwę „Proświta” czytelnia otrzymała dopiero 15.07.1902 r., najwyraźniej od czasu założenia tam towarzystwa. Szczególnie zaktywizowała się działalność Mistkiwskiej „Proświty”, kiedy proboszczem we wsi był ks. P. Korduba (od 1918 do 1940 r.). Z przyjściem bolszewików ks. Kordubę wywieziono na Sybir, gdzie zaginął. Mniej więcej w tym samym czasie założyli czytelnię „Proświty” staraniem ks. P. Bażańśkiego także w Sorokach-Lwowskich, jak na tamte czasy dość świadomej narodowo wsi. Wieś znana jest z głośnego procesu w sprawie zabójstwa J. Hałana, który związany jest z rodziną ks. D. Łukaszewycza. Tutaj urodził się legendarny sotnik M. Duda (pseudonim — Hrimenko). Kilka razy we wsi w konspiracyjnym mieszkaniu bywał R. Szuchewycz. O działalności towarzystwa „Proświta” w sąsiedniej wsi Murowane (dawne Laszki Murowane) wiadomości jest bardzo mało. Założyli tutaj towarzystwo pod koniec lat 1890. Oprócz „Proświty” działały tu „Sicz”, „Silśkyj hospodar”. Jest na mapie Pustomytowszczyzny mała wieś Towszcziw, w której mieszka do 150 osób, z których do 90 % to emeryci. Ale pomnik T. Szewczenki, zbudowany przez społeczność w 1959 roku (rzeźbiarze E. Myśko i J. Czajka) jest zawsze zadbany, obsadzony kwiatami, przy nim odbywają się najbardziej uroczyste wydarzenia wsi. Tutaj 6 września 1896 r. odbyło się zebranie założycielskie towarzystwa. Przewodniczącym wybrano ks. P. Pełecha, zastępcą został H. Kiselewśkyj. Biblioteka liczyła 180 książek. Na 100-lecie M. Szaszkewycza towarzystwo zorganizowało święto. We wsi odbywały się festyny itp. W 1912 roku, kiedy towarzystwo objął I. Dumańśkyj, członkowie kółka dramatycznego wystawili sztuki: „Oj, nie chody, Hryciu…”, „Swiatyj Mykołaj”, „Pekło w chati”… Inicjatorami zakładania komórek „Proświty” najczęściej byli patriotycznie nastawieni księża, oni też kierowali nowo powstałymi strukturami. „Proświta” musiała pokonywać nie tylko szalony opór ze strony władz, ale także walczyć z moskalofilskim „Obszczestwem im. Kaczkowskogo”, założonym we Lwowie w 1874 r., polskimi szowinistycznymi organizacjami „Kółko Rolnicze”, „Strzelec” i in. Konfrontacja między nimi dochodziła do częstych starć, a nawet krwawych bójek, jak to było w Mikołajowie, Myklaszewie, Pidberizciach, Pykułowyczach, Borszczowyczach, Sołońce i innych wsiach. W Sołońce czytelnię „Proświty” założono na początku 1892 r. z inicjatywy ks. Sosenki. Wśród założycieli byli M. i I. Żyrawieccy, I. i S. Korczukowie, I. Łazorko, Kopaczowie, J. Kułyk, M. Kursa, T. Karpa, P. Szych. Kiedy w 1894 roku na miejsce ks. Sosenki na parafię przyszedł moskalofil ks. Ludwik Pidhorodećkyj, wrogo nastawiony do miejscowej czytelni, „Proświta” od 1895 r. faktycznie zaprzestała swojej działalności. I dopiero w kwietniu 1908 r., wysiłkami I. Żyrawieckiego, Mych. Mudrego oraz jeszcze 15 aktywistów towarzystwo w Sołońce wznowiło swoją działalność. Już w 1909 roku w komórce było 115 członków. Przygotowywano i wystawiano przedstawienia: „Wifłejemśkyj wertep”, „Seme, ne kradij” (skierowane przeciwko pijaństwu), programy koncertowe na ważne daty, dni szewczenkowskie itp. Z reguły takie imprezy towarzyszyły wykonaniu hymnów „Szcze ne wmerła…”, „Ne pora, ne pora…”, pieśni „My — hajdamaky” i in. W lutym stworzono swój chór. Gośćmi towarzystwa były znaczące postacie, w szczególności w 1925 r. przebywał tu Roman Daszkewycz — organizator towarzystwa „Łuh”, a także redaktor gazety „Hromadśkyj hołos” Ostap Pawliw. Proświcianie. wieś Stawczany. 1932 r. towarzystwo „Łuh” (M. Pokrywa, P. Pakosz, J. Hnit, Maria Bandera, Marta Hnit, Jarosława Karpiak, K. Pakosz, Ewa Szczerba). Zebranie założycielskie „Proświty” w Pustomytach odbyło się w dniu św. męczennika Stefana 9.01.1901 r. Sprawozdanie z tego wydarzenia do Wysokiego Namiestnictwa złożył ks. W. Sterniuk — ojciec Arcybiskupa Kijowsko-Halickiej Metropolii W. Sterniuka. Wniosek o zezwolenie na otwarcie czytelni złożył Jefrem Kohut, podpisali go również inni założyciele: I. Wenhier, D. Chanas, M. Pańkewycz, I. Bełeń, I. Kohut, W. Karpineć, H. Masliak, I. Petryszyn, Hlikerko Dybal. Na uroczyste posiedzenie przybyli wysocy goście: Hr. Wrecona, K. Łewycki — przyszły prezydent ZURL. Zebranie przebiegało bardzo uroczyście. Przewodniczącym wybrano W. Sterniuka, zastępcą — I. Petryszyna, kasjerem — I. Wenhiera, bibliotekarzem — Hl. Dybala, pisarzem — J. Kohuta. Oprócz założycieli członkami towarzystwa zostało jeszcze 46 osób. Proświcianie zbierali się w niedziele i święta, a zimą — codziennie. Wykłady czytali W. Sterniuk — „O historii Ukrainy-Rusi”, T. Kimyłowycz „Znaczenie towarzystwa „Proświta” dla narodu ukraińskiego”, M. Zaworotiuk — „Podział Galicji” i inni. Najaktywniejszymi członkami towarzystwa przed wojną światową byli: I. Jarymkewycz, W. Lisowski, P. Duda, T. Fedyna, bibliotekarz A. Horodnij, kasjer P. Moskwiak, burmistrz I. Byleń. Przyjście wojsk rosyjskich przyniosło wiele nieszczęść. „W piątek 4 września moskale, przejeżdżając przez wieś, zniszczyli pomnik T. Szewczenki, rozbili tablicę z napisem, mówiąc: „A ty tutaj czto diełajesz, Tarasiu” (ze sprawozdania ks. W. Sterniuka za 1914 r.). W czytelni wszystko poprzewracali, książki podarli i porozrzucali po drodze. Zabrali

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Wasyl STEFAK: „Próba wytrzymałości Ukraińców trwa”

Wasyl Stefak — pisarz, z zawodu dziennikarz. Autor szeregu książek prozatorskich i jednego tomu poetyckiego „Kaprys w środku lata” (2012). Przetłumaczył na język ukraiński powieść A. Pristawkina „Nocowała złota chmurka” (1990) oraz powieść W. Grossmana „Życie i los” (1991). Utwory W. Stefaka zostały przetłumaczone na języki białoruski, rosyjski, bułgarski, litewski, mołdawski i uzbecki. Zasłużony pracownik kultury Ukrainy. O kulturze — w tym o twórczości pisarskiej — rozmawiamy z prozaikiem, którego dzieła już od 40 lat cieszą czytelnika. „Od dziecka chciałem być pisarzem” — Lina Kostenko powiedziała: „Poezja to sprawa serca, bycie bardzo mądrą w poezji jest złe. A ja od młodości lubiłam czytać książki filozoficzne i chciałam być mądra. A potem zrozumiałam, że zaczyna mi to przeszkadzać, poczułam, że poezja chce czegoś innego. Przestałam być mądra i pozwoliłam sobie być wolną”. A Pan — jest Pan mądry czy wolny? Przecież oprócz prozy, czasem wraca Pan do poezji. Do kogo jest Pan bliższy? — Bliższy jestem wolnemu. Nikt na mnie wody nie woził zbyt mocno. — Jak Pan odnosi się do Nagrody im. Tarasa Szewczenki? Hryhorij Sztoń uważa, że pisarze powinni się od niej „dystansować. Choćby ze względu na Szewczenkę, któremu ona do niczego nie jest potrzebna”. A Ihor Pawluk twierdzi: „Wszystkie nagrody są tak czy inaczej społecznie, politycznie, społeczno-politycznie zaangażowane, i dlatego zostać laureatem najbardziej prestiżowych, najświętszych z nich… — najoptymalniej byłoby pośmiertnie”. — Takich jak H. Sztoń są tysiące, to obrażeni na życie idealiści. Nagrody literackie są w każdym kraju. Inna sprawa — jak je rozdzielają. Kiedyś zapytałem jednego z członków Komitetu Szewczenkowskiego, czy czytał moją powieść „Po tamtej stronie nocy”, zgłoszoną wtedy, kilka lat temu, do Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Spojrzał na mnie i nie zdołał skłamać: słyszał, powiada, słyszał. Ot tak. — Omelan Pricak, znany ukraiński historyk z diaspory, uważa: przedstawiciele wyższych warstw ukraiństwa, niestety, „odcięli ukraińską historię od jej głównych korzeni. Zaczęli szukać momentów historycznych tam, w tej warstwie, która jest poza historią…, gdzie wieś ma tylko problemy wsi…, gdzie nie ma jakościowej świadomości, nie tylko narodowej, ale nawet regionalnej… Dlatego… Hruszewski musiał do swoich ludzi zwracać się z tym, kim są Ukraińcy i czego chcą”. Co Pan o tym myśli? — Należy nisko pokłonić się pamięci każdego. Ci ludzie, których on nazywa bękartami (Kostomarow, Antonowycz. — B.Z.) — nie są bękartami. Przejmowali się tą ziemią, na której żyli. Oni nie są zdrajcami, a przyszli z pomocą Ukrainie. Ale obecnie nasza inteligencja nie ma ani drugiego Tarasa, ani drugiego Szeptyckiego. Nie ma sensu w takim pytaniu. To nie jest inteligencja. — Już ponad 15 pisarzy było (lub jest) w składzie Rady Najwyższej. Panu się tam nie chce? — Jak mawiał Skoworoda: „Słupów jest bardzo dużo!”. Nie, nie chcę. — „W NSPU zbierze się 10% prawdziwych pisarzy, a reszta to literaccy nieudacznicy, przepite talenty i grafomani — twierdzi jeden z pisarzy, członek Stowarzyszenia Pisarzy Ukrainy. — A jeszcze — esbeckie donosiciele… Więc jak mogę być z nimi w jednym towarzystwie?”. A Pan może być w jednym towarzystwie z takimi działaczami? — Ten pisarz przeprowadzał badania socjologiczne? Oczywiście, także w Związku jest wystarczająco dużo balastu, może nawet połowa. Ale bez balastu też nie można. Na przykład, są poszukiwania J. Andruchowycza, a są i jego „naśladowcy”. Oprócz wad, jest też to, czego nie odbierzesz — on jest pisarzem. — Papież Jan Paweł II uważał i pisał w swoim liście do artystów, że „nikt lepiej od was, artystów, genialnych budowniczych piękna, nie ma poczucia tego patosu, z jakim Bóg o świcie stworzenia świata spojrzał na dzieło swoich rąk”. Zgadza się Pan z tym stwierdzeniem? — Człowiek powoli poznaje samo piękno, zaczynając od piękna słowa… Tak, pisarze są budowniczymi piękna, ale nie wszyscy. Oto młoda literatura, gdzie pełno przekleństw. Gdzie ludzie sami siebie wyrzucają z piękna tej świątyni. Oczywiście, mogę się mylić. — Na Ukrainie, według doniesień Mychajła Najenka, w KNU imienia T. Szewczenki otwierają Instytut Literacki. Czy to pomoc dla Związku Pisarzy i ukraińskiego społeczeństwa? — Marzyłem o Instytucie Literackim we Lwowie. Ale dalej niż obietnice sprawa nie ruszyła z miejsca. Wtedy nawet „zapaliłem” kierowników lwowskiego Związku. W końcu Instytut Literacki musi być. Ile lat człowiek dochodzi do zrozumienia słowa? Więc musi posiadać to rzemiosło. To dobry pomysł. — Wasyl Stus w notatniku obozowym zapisał: „Tylko szaleniec może spodziewać się tego, że oficjalna forma życia narodowego może coś dać”. Czy w tej wypowiedzi chodzi także o obecną sytuację na Ukrainie, jak Pan uważa? — To skomplikowane pytanie. Oto, powiedzmy, nasza obecna praktyka. Aby wydać książkę, kłaniamy się workowi z pieniędzmi. Ktoś cię wesprze, ktoś — nie. Idziemy do rady obwodowej czy do Rady Najwyższej. I też szukamy pomocy u władzy. To, co powiedział Stus, nie dotyczy obecnej władzy. I tamtej — też. Tam chodziło o wroga państwa. A tutaj — o obojętność. — Jak Pan odnosi się do konkursu „Koronacja słowa”? Czy ma on istotne znaczenie dla współczesnego procesu literackiego na Ukrainie? — Tak, chyba każdy konkurs, jeśli jest przeprowadzany profesjonalnie, ma szlachetny cel — to dobrze. Zwłaszcza dla młodzieży. — Czy są takie książki, które Pan czyta od czasu do czasu? — To ukraińska klasyka. Mam półkę z literaturą ukraińską. Panas Myrny, Neczuj-Łewycki, Franko… Drażnią mnie mało wykształceni krytycy, którzy twierdzą: jest wielka literatura rosyjska, a ukraińska „nie dogania”. — Co Pana pociągnęło do wierszy? — Piszę je dla siebie jeszcze od lat 50. Kiedy pasałem krowę, brałem zeszyt i pisałem. Od dziecka chciałem być pisarzem. Ale zbyt późno zacząłem pracować nad sobą profesjonalnie. Dopiero w wieku 24 lat wstąpiłem na uniwersytet. Wiersze to intymna warstwa mojego życia. Czterotomowe wydanie Hemingwaya zaczyna się od wierszy, Jewhen Hucało wydał wiersze, Ołeś Honczar pisał… «Bóg daje nam czas, abyśmy się oszlifowali» — Ihor Bondar-Tereszczenko uważa, że «literatura regionu zachodnioukraińskiego» powinna rozwijać się w «kierunku zachodnim…, zamiast kroczyć łatwą drogą na jeszcze nie zbezczeszczony przez Masocha i Izdryka literacki Wschód». Pański komentarz. — Zachodnioukraińskiej literatury (współczesnej) nie ma, przynajmniej nie ma odpowiednich twarzy. Pytanie rozwiązałby i, być może, rozwiąże Instytut Literacki. Powinien on mieć wydział teorii. Absolwenci tego wydziału wnosiliby swoje propozycje, byłby wszechstronny przegląd współczesnej literatury ukraińskiej. — Pamięta Pan, od czego zaczęło się odrodzenie narodowe na Ukrainie? W 1986 roku na majowym zjeździe pisarzy USRR wystąpił rosyjski poeta Jegor Isajew. To, co mówił, skomentował w swoim wystąpieniu Borys Charczuk, autor powieści «Wołyń»: «Szanowna Moskwo! Nie przysyłaj innym razem na nasze zjazdy takich głupców, jak Jegor Isajew. Dlatego że u nas swoich głupców jest pod dostatkiem!» — Pamiętam ja ten zjazd i wystąpienie B. Charczuka. Kiedy mówiono o radzieckiej sztuce — jeszcze w tamtych czasach, to mówiono, że my — narody-bracia. Był taki ideologiczny sztafaż. A o ukraińskiej literaturze w Rosji w ogóle nie mieli żadnego pojęcia. Byłem w składzie dziesięciu ukraińskich pisarzy w latach 80., którzy składali sprawozdania w Moskwie, do Tiumeni potem trafiłem. Tam było wielu młodych ludzi, absolwentów uniwersytetów, ale o ukraińskiej literaturze oni pojęcia nie mieli. Więc my im w Moskwie opowiedzieliśmy o naszej literaturze. Ciekawe, że sprawozdania składali wtedy tylko lwowscy pisarze. Byłoby dobrze, gdyby nasz Związek urządzał sprawozdania pisarzy po obwodach. Czyż nie jest dziwne, że moja powieść «Po tamtej stronie nocy», która miała 40 recenzji, do czytelnika nie dotarła. Nie narzekam. Rozumiem, że obecnie trzeba samemu być menedżerem swojej książki. — Mykoła Winhranowski jeszcze wiele lat temu pytał: Przejrzyjmyż, ludzie! Ludźmi jesteśmy czy nie? Czy jesteśmy niewolnikami barszczu i słoniny? To przejrzymy wreszcie? — Przejrzymy obowiązkowo. Za jakiś czas. Bóg nam go daje, żebyśmy się oszlifowali. Mając takich głębokich poetów, jak W. Stus, M. Winhranowski, I. Kałyneć, mając głęboką tysiącletnią kulturę, Kamienną Mogiłę, którą mamy, — oszlifujemy się. — Charles Baudelaire uważał, że «artysta wobec moralności nie odpowiada. U niego powinien być talent, a nie dobre intencje». Miał on rację? — Ukraińscy pisarze są inni niż Baudelaire, Verlaine. My bardzo powoli wygrzebujemy się z półkolonialnego istnienia. Kultura narodów zniewolonych nieco różni się od kultury narodów całkowicie wyzwolonych. — Jak Pan odnosi się do wypowiedzi Anatolija Strilanoho: «Rodzina dla mnie mimo wszystko jest wyżej od narodu, wy już mi, przyjaciele, wybaczcie»? — A ja uważam, że porozumienia helsińskie grzeszą jedną rzeczą. Podpisywali je przedstawiciele tych narodów, które wyszły na bitą drogę. Ma być prawo narodu na pierwszym miejscu. A dopiero potem — prawa człowieka. — Dlaczego Ukraińcom tak ciężko porozumieć się ze sobą? — Bo z jakiegoś powodu nie kochamy i nie szanujemy siebie nawzajem. — Kto od kogo bardziej zależy: pisarz od czytelnika czy czytelnik od pisarza? — Ja kiedyś powiedziałem jednemu starszemu koledze, że mnie nie interesuje czytelnik. On się oburzył i częściowo miał rację. Na czytelnika trzeba się oglądać. Poezję W. Symonenki czyta każdy, a u I. Kałyncia czy W. Stusa — poezja jest intelektualna i absolutnie niedostępna. Jak tu sądzić? — Jak poezja «na wyrost»… — Pewnie. Wzór — T. Szewczenko. U nas w domu był «Kobziarz» z 1900 roku. Często mój tata brał płótno, «Kobziarza» i w ogrodzie sobie czytał. I jakoś powiedział: «Tutaj Szewczenko napisał o moim życiu». Tak, bo tata rósł jako sierota. Trzeba, chyba, pisać tak, żeby bolało i wyrafinowanego inteligenta, i człowieka pracy fizycznej. — Jakie swoje utwory uważa Pan za najlepszy dorobek? — «Zaklęcia przeciw ciemności» — zbiór opowiadań i nowel. Przy czym napisane one są w różnych formatach: i w nowoczesnym, i w zwyczajnym. A druga — powieść «Po tamtej stronie nocy». To opowieść o losie żołnierza UPA. Powieść, jak dla mnie, to udana próba artystycznego przemyślenia niedawnych wydarzeń historii narodowej w samoidentyfikacji współczesnego Ukraińca. Pomyśleć tylko — armia, która walczy jedynie bronią zdobyczną, przeciwstawia się nie tylko hitlerowskiej armadzie, ale i ponad dekadę — takiej potędze, jak rosyjskie imperium… Mamy tylko za jedną dekadę tyle wzorców czynów bohaterskich, że moglibyśmy się nimi podzielić z całym światem. Powieść do czytelnika, niestety, nie dotarła. A była zgłaszana do zdobycia Narodowej Nagrody imienia T. Szewczenki. Przy okazji, to ta powieść, którą pisałem już nie jako uczeń w literaturze, a można powiedzieć, ten, kto już oswoił się w pisarstwie. — Jak Pan uważa, dlaczego nie dotarła? — Okupacja naszej przestrzeni kulturowej, czy, jak mówią teraz, informacyjnej, czyni miliony Ukraińców obojętnymi i na swoją historyczną przeszłość, i na to, co dzieje się na Ukrainie obecnie. Słowem, sprawdzian Ukraińców na żywotność trwa. Dlatego Ukraińcom codziennie warto przypominać o tych, którzy w przeszłości wysoko podnosili rodzinne sztandary, oświetliwszy je własnymi jasnymi duszami. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Bojczukiści: triumf i tragedia

W Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki odbyła się wystawa «Bojczukiści: triumf i tragedia» Chrystyna BEREHOWSKA, historyk sztuki, kuratorka wystawy Wystawa poświęcona 130. rocznicy urodzin Michała Bojczuka. Ze zbiorów galerii na ekspozycji przedstawiono 57 mało znanych dzieł M. Bojczuka (1882–1937) oraz jego uczniów: A. Iwanowej (1893–1972), S. Nalepińskiej-Bojczuk (1884–1937), O. Pawlenko (1895–1991), I. Padalki (1894–1937), O. Sachnowskiej (1902–1958), J. Sahajdacznego (1886–1961) oraz O. Krawczenki (1903–1985). Idee bojczukistów powstawały jeszcze w pracowni Julijana Pankiewicza we Lwowie na początku XX wieku, rozwijały się w akademiach Krakowa, Monachium, Paryża, a z twórczym bólem urzeczywistniały się w sowieckim Kijowie i Charkowie. Bojczukistów jako działaczy Rozstrzelanego Odrodzenia represjonowano i rozstrzelano w 1937 roku. Zjawisko „bojczukizm” powstało w czasach, gdy okupanci łamali kręgosłup duchowości kultury ukraińskiej. Wtedy M. Bojczuk, z błogosławieństwem i wsparciem metropolity Szeptyckiego, podjął wyczynową próbę odrodzenia ukraińskiej sztuki narodowej. Wraz z uczniami dążył do przebudzenia kodu etnogenetycznego, przeszczepiając go na nowoczesną ukraińską sztukę. Łamali stereotypy postrzegania i interpretowania sztuki, starając się włączyć ukraińską praktykę artystyczną w światowe przestrzenie kulturowe. Następca M. Bojczuka, historyk sztuki S. Hordyński pisał: „Jednym z bodźców do sukcesu M. Bojczuka było doskonałe widzenie celu, do którego sam dążył i prowadził swoich uczniów. Cel był przewidziany do najdrobniejszych szczegółów: nauczyć się prawie nieznanej techniki prawdziwego freskul jako podstawy malarstwa monumentalnego; najpierw odrodzić sztukę bizantyjską, wcześniej rozpowszechnioną w Ukrainie, a następnie stworzyć własny ukraiński styl sztuki monumentalnej; wcielić sztukę we wszystkie dziedziny życia, we wszystkie formy działalności kulturalnej”. M. Bojczuk i jego uczniowie starali się po swojemu analizować wieloaspektowe europejskie platformy artystyczne, wprowadzając je na horyzont tradycji ukraińskiej, dzięki czemu utrwalali swoją twórczą obecność oraz stosunek do tendencji neobizantyjskich. Kamieniem węgielnym twórczo-wychowawczego systemu M. Bojczuka było kształcenie artysty o ukraińskim obliczu, o myśleniu syntetycznym, zdolnego tworzyć nowe wartości estetyczne i podnosić ukraińską sztukę do poziomu światowego. W literaturze historycznoartystycznej twórczość bojczukistów gruntownie badali naukowcy: O. Ripko, L. Sokoliuk, J. Krawczenko, W. Susak i in. Dlatego dziś, jak nigdy dotąd, aktualne i ważne jest popularyzowanie narodowych koncepcji sztuki M. Bojczuka i jego uczniów jako interpretatorów idei i praktyk sztuki ukraińskiej oraz europejskiej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wagą i szlachetnością, a do takich działaczy jak Mychajło Hawryłko tym bardziej. W 1939 roku, wraz z okupacją Zachodniej Ukrainy, niemal wszystko, co stworzył, „wyzwoliciele” poddali ogniowi i młotowi. Nawet po wojnie (1956 r.), na polecenie już nie stalinowskiego kierownictwa, wszystkie cenne prace, które znajdowały się w magazynach Lwowskiego Muzeum Sztuki, spalono lub rozbito. Pojedyncze jego dzieła zachowały się jedynie w nielicznych egzemplarzach w muzeach Europy, w prywatnych kolekcjach oraz u potomków Hawryłki — wnuków Jarosława, Oresta i Lubomyra Abrahamowyczów. Wszystkie te strony płomiennego życia ukraińskiego artysty i bojownika o wolność Ukrainy przechodzą z kadru do kadru, urozmaicone grą aktorską (rolę Hawryłki gra W. Paszczenko), monologami autora książki i jednego z twórców filmu Romana Kowala, ziomków-połtawian, artystów, wnuków. Fabuła jest dynamiczna, z wyraźnie utrzymanym temporytmem, co ułatwia oglądanie i przyswajanie niełatwego materiału historycznego i artystycznego. W ostatniej chwili z ekranu brzmią przenikliwe słowa niczym requiem dla wielkiego życia: „Romantyk i trochę Don Kichot”, „wybitny artysta”, „idealista krystalicznie czystej wody”, „książę Ukraińskich Strzelców Siczowych” — tak nazywali Mychajła Hawryłkę jego współcześni... A to oznacza, że wróg nie rozerwał pamięci historycznej narodu ukraińskiego. A zatem jesteśmy silni pokładami ducha naszych dziadów i pradziadów. Wieczna Im pamięć i chwała!”. Roman Kowal swoją wielostronną, wieloletnią i pełną poświęcenia pracą po raz kolejny przywraca nam prawdziwie Wielkich Ukraińców. „Ale wielkimi Ukraińcami są nie tylko ci, którzy oddali swoje życie za niepodległość Ukrainy, ale także obecni, którzy wbrew wszystkiemu i wszystkim dzisiaj przywracają nam i tworzą przyszłą historię” — powiedział deputowany ludowy Ukrainy Ołeś Donij. A wśród nich Roman Kowal, którego Stowarzyszenie Ukraińskich Pisarzy oraz Narodowy Związek Artystów Ukrainy wysunęły do zdobycia Nagrody im. Tarasa Szewczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Słowem i kamerą filmową

Mykoła CYMBALUK Roman Kowal całą swoją twórczość poświęcił badaniu i upublicznianiu heroicznych kart historii narodowej początku XX wieku. Tak głębokiej wiedzy o ówczesnych wydarzeniach walk wyzwoleńczych lat 1917—1920 nie posiada chyba żaden z naukowców instytutów akademickich. W tym ogromnym zasobie informacyjnym, jak twierdzi pisarz Wasyl Szklar, “on czuje się swobodnie, orientuje się w zasobie dokumentalnym i pamiętnikarskim tamtego okresu, bardzo trzeźwo i realistycznie patrzy na tamten odcinek historyczny, nie boi się nazywać rzeczy po imieniu. Z zapomnienia wydobywa najbardziej znaczące postacie, wśród których jest i Mychajło Hawryłko, który uosabia naszą ukraińską jedność i soborność”. Mychajło Hawryłko urodził się w 1882 r. na Połtawszczyźnie, w rodzinie chłopsko-kozackiej. W tych stronach, które graniczyły z Dzikimi Polami, gdzie od wieków unosił się wolnomyślicielski duch, który utwierdzał się w ciężkiej pracy chłopskiej, zwycięskiej walce z najeźdźcami-wrogami i tworzeniu pięknych wzorców kultury ludowej. Toteż i mały Mychajło od małego polubił lepić z gliny różne figurki ludzi, koników, kogucików. I ta dziecięca zabawka określiła jego los. Po szkole uczył się w Myrhorodzkiej szkole artystyczno-przemysłowej, skąd wyszło wielu znanych artystów. Środowisko narodowo-patriotyczne w dużej mierze kształtowali wykładowcy, wśród których był Opanas Slastion, znany etnograf, malarz i rzeźbiarz. Całkiem prawdopodobne, że tam właśnie Mychajło poznał Iwana Padałkę, przyszłego utalentowanego artystę-bojczukistę. Toteż środowisko kształtowało nie tylko artystów, ale i światopogląd przyszłych osobistości, które staną w pierwszych szeregach bojowników o ukraińską państwowość. Przebywając w Petersburgu, w 1905 r. Hawryłko bierze udział w rozruchach studenckich. Jako skutek jego aktywności społeczno-politycznej: niejednokrotne Jewhen BUKET Zdjęcie autora 5 lutego w pomieszczeniu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy odbył się wieczór autorski znanego literaturoznawcy, szewczenkoznawcy, zastępcy dyrektora Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, kandydata nauk filologicznych Serhija Anastasijowycza Halczenki. W tym roku jest on wśród pretendentów do najwyższej nagrody państwowej — Nagrody Szewczenkowskiej. Trzy książki: Taras Szewczenko. “Wiersze. 1844”, “Zwrócone szewczenkowskie rarytasy”, Taras Szewczenko. “Album 1845 roku”, przygotowane przez znanego uczonego-tekstologa i szewczenkoznawcę, zostały wysunięte przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy w kierunku “Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo”. Jeszcze od młodych lat naukowiec zajmuje się systematycznymi poszukiwaniami materiałów archiwalnych i eksponatów muzealnych, związanych z życiem i twórczością wybitnych ukraińskich pisarzy XX wieku: Wołodymyra Wynnyczenki, Pawła Tyczyny, Wołodymyra Sosiury, Ostapa Wyszni i innych. W 1984 roku S. Halczenko, przeglądając materiały w teczkach litera- Poseł ludowy O. Donij i pisarz R. Kowal na spotkaniu z widzami aresztowania, pół roku w kazamatach Pietropawłowskich i ucieczka za granicę. Przekroczywszy kilka krajów, znajduje się w podaustriackiej Ukrainie, we Lwowie. Utalentowanego młodzieńca zauważyła zachodnioukraińska inteligencja. Natalia Kobrynska, jedna z czołowych działaczek galicyjskiego ruchu feministycznego, zaopiekowała się nim, przyznając stypendium na kontynuację nauki w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. A później rękę pomocy prawosławnemu “wschodniaczanowi” wyciągnął i greckokatolicki metropolita Andrzej Szeptycki. Tamże, w Krakowie, pozna się z Ołeną Hordijewską, która z czasem zostanie jego żoną. Hordijewska pochodziła z wielkiego ukraińskiego rodu, który dał kulturze narodowej szereg wybitnych artystów, w szczególności takich jak Sołomija Kruszelnyćka, Bohdan Łepkyj i inni. Ona nawet po śmierci męża (o tym, że jego, rannego na ojczystej ziemi, czerwonoarmiejska hołota spaliła w palenisku parowozu, tak i nie dowie się) do ostatniego tchu będzie czekać na spotkanie… Rok 1917 stał się przełomowym nie tylko w losie narodu ukraińskiego. Od pierwszych dni Hawryłko jest w wirze życia: staje się jednym z organizatorów formacji wojskowych — Ukraińskich Strzelców Siczowych, potem — Szarej Dywizji armii URL. W czasach wojennej zawieruchy Pierwszej wojny światowej, 1915—1916 rr., przebywając na Wołyniu, razem z przyjaciółmi opiekuje się organizacją “Proświt”, edukacją ludową. W tym czasie przy jego udziale otwarto tu po raz pierwszy ponad 150 szkół. Jednocześnie nie przestaje pracować jako grafik, rzeźbiarz. Jeszcze w 1910 r. Mychajło Hawryłko wziął udział w konkursie na pomnik Tarasa Szewczenki, który ogłosili kijowianie. Jewhen Czykałenko, który był członkiem Komitetu Szewczenkowskiego, od razu wyróżnił i docenił jego pracę. W swoim dzienniku z tamtego okresu zaznacza, że ze wszystkich (a było ich około pół setki) złożonych projektów tylko projekt Hawryłki zasługuje na baczną uwagę. Ten pomnik miał rzeźbiarskie obramowanie cokołu, które symbolizowa- W przepełnionym stołecznym Domu Aktora odbyła się prezentacja filmu artystyczno-dokumentalnego “Stosem i szablą” na motywach książki Romana Kowala, która została wysunięta do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Na spotkanie z autorem i twórcami filmu (reżyser W. Bondarenko, współscenarzysta W. Tetertiatnyk) przyszła masa ludzi, wśród których byli znani działacze kultury i sztuki, działacze społeczni i polityczni. Ale przeważająca większość — to ludzie, którzy od dawna znają się z wieloletnich i licznych akcji upamiętniania bohaterów narodowo-wyzwoleńczej walki. ło wątki z utworów Szewczenki. Czykałenko zauważył, że wszystko to oddycha Chmielniczyzną. Szewczenkianą przesiąknięta jest cała twórczość Hawryłki, jest ona dominującym tematem całego jego życia. Był jednym z pierwszych, którzy aktywnie zabrali się za jej opracowanie. Jeszcze przebywając w Galicji, nieustannie pracuje nad wizerunkiem Tarasa, uwieczniając go w pomnikach, popiersiach, płaskorzeźbach, reliefach wypukłych, medalionach, grafice, obrazach itd. Miał głęboko osobiste widzenie Kobziarza — niepokornego, porywczego, z ciągłym wyrazem napiętej myśli. Był to obraz prawdziwie ukraińskiego Apostoła prawdy i wolności. Tego, do czego dążył i sam autor. Opowiadają, że przed drugą wojną światową niemal w każdej chacie stał lub wisiał obraz Szewczenki autorstwa Hawryłki. Niestety, z jego wielkiego dorobku twórczego pozostało niewiele. Patologicznie mściwa władza sowiecka nigdy nie obciążała swojej polityki wobec Ukraińców choćby najmniejszą po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Twórczy wieczór w Muzeum Literatury

turoznawcy P. Popowa w jednym z moskiewskich archiwów, odnalazł nieznane autografy T. Szewczenki, o czym natychmiast poinformowała czytelników moskiewska „Литературная газета”. Od tego czasu rozpoczęła się jego kariera jako szewczenkoznawcy. Serhij Hałczenko od 1982 roku pracuje w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, pełniąc w różnym czasie stanowiska młodszego pracownika naukowego, naukowego kustosza zbiorów, kierownika działu zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii, a od 2005 roku — zastępcy dyrektora instytutu. Przed tym ostatnim nominacją, od 2000 roku, zajmował stanowisko dyrektora Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Podczas swojego wystąpienia Serhij Anastasijowycz opowiedział, jak dzięki jego poszukiwaniom w zbiorach państwowych archiwów i muzeów pojawiły się liczne dokumenty znanych ukraińskich pisarzy i działaczy nauki i kultury. Najbardziej poruszyła opowieść o tym, jak jeszcze w 1992 roku rozpoczęto poszukiwania rzadkich materiałów szewczenkowskich wywiezionych z Kijowa podczas okupacji, których ślad zaginął za oceanem. Naukowcowi udało się je odnaleźć w Stanach Zjednoczonych, skąd przywiózł unikalne dokumenty i włączył je do archiwum T. H. Szewczenki w Instytucie Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. W ramach twórczego wieczoru odbyły się prezentacje unikalnych projektów wydawniczych, których inicjatorem i redaktorem był Serhij Anastasijowycz: Taras Szewczenko „Wiersze”. Zbiór rękopiśmienny, ilustrowany przez M. Baszyłowa i J. de Balmena w 1844 r. Reprodukcja faksymilowa (2010), Taras Szewczenko „Drugi »Kobzar« 1847 roku” (2010), Taras Szewczenko „Album 1845 roku”. Reprodukcja faksymilowa (2012), „Zwrócone szewczenkowskie relikwie” (2010 r.), Serhij Hałczenko „Skarby archiwów literackich” (2012). O wydaniu każdego z nich „Słowo Proświty” już informowało na swoich łamach. Wkład Dla skarbnicy powrotu do mas dziedzictwa twórczego wybitnych Ukraińców wkład Serhija Hałczenki jest naprawdę nieoceniony. Wystarczy jeden fakt: zdaniem większości obecnych na wieczorze twórczym najlepsze współczesne wydania „Kobzarza” T. H. Szewczenki zostały uporządkowane i opatrzone komentarzem właśnie przez Serhija Hałczenkę. O znaczących osiągnięciach nominowanego do Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki w krajowej nauce mówiono w wystąpieniach prowadzącego wieczór, dyrektora Instytutu Literatury Mykoły Żułynskiego, posła Ukrainy, przewodniczącego parlamentarnej komisji ds. wolności słowa i informacji Mykoły Tomenki, laureata Nagrody Szewczenki Mychajła Najenka, pisarza Oleksy Dowhoho, kolegów z Instytutu Literatury oraz innych mówców. Wieczór twórczy odbył się przy wsparciu Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy, Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy, Małej Akademii Nauk Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Muzeów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Biblioteka czy „bratnia mogiła” książek?

Petro ANTONENKO Ludzie zaczęli mniej czytać. I jest ku temu kilka przyczyn: zalew telewizji i Internetu. W bibliotekach internetowych znajdują się gigantyczne „złoża” elektronicznych wersji książek. I dziś nikogo już nie zdziwisz książkami elektronicznymi. Jednak książka, biblioteka wymagają wsparcia. W moim rejonie na Czernihowszczyźnie żadna biblioteka wiejska nie jest ogrzewana, nawet te, które mieszczą się w domach kultury, ponieważ te placówki również zostały zamrożone. W bibliotece rejonowej zahartowani bibliotekarze wytrzymują „temperaturę pokojową” 7–8 stopni, ale jest to niszczycielskie dla książek — ginie cenny księgozbiór. A jego uzupełnianie i tak jest znikome, prenumeratę czasopism sprowadzono niemal do zera, nawet biblioteki rejonowe nie otrzymują żadnego ukraińskiego czasopisma literackiego, nie mówiąc już o fachowych, popularnonaukowych wydawnictwach. A z bibliotek korzystają przecież także specjaliści, uczniowie starszych klas, studenci. Co więc robić? Książce pomogą komputer i Internet. Naszą sferę biblioteczną postanowiono wesprzeć za pomocą komputera i Internetu. Już cztery lata z rzędu w kraju działa program „Bibliomist”. Jego istotą jest komputeryzacja bibliotek masowych, obwodowych, miejskich, rejonowych, wiejskich oraz podłączenie ich do Internetu. Właśnie ogłoszono podsumowanie kolejnego etapu programu: za 2012 rok sprzęt komputerowy i podłączenie do Internetu otrzymały kolejne 237 bibliotek Ukrainy w 157 miejscowościach (w miastach obwodowych i rejonowych podłączono ich po kilka). Łącznie przez lata trwania programu liczba takich bibliotek wynosi 1578. Amerykański miliarder Bill Gates, właściciel największego światowego imperium komputerowego, Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki przekazał ze swojej Fundacji 25 milionów dolarów na program „Bibliomist”. Na kolejne 9 milionów jego korporacja Microsoft przekazała oprogramowanie. Do zestawu sprzętu, oprócz samego komputera, wchodzą drukarka, skaner, kamera internetowa, słuchawki. Celem programu jest uczynienie z bibliotek masowych centrów świadczenia nowych usług, całkowicie bezpłatnych, dla wszystkich mieszkańców miejscowości. Partnerami programu „Bibliomist” są potężne organizacje zagraniczne. Przede wszystkim jest to państwowa Agencja USA ds. Rozwoju Międzynarodowego (USAID), która już od ponad 50 lat udziela pomocy ekonomicznej i humanitarnej na całym świecie. Na Ukrainie USAID działa już od 20 lat. „Dostęp do informacji daje impuls do aktywnego udziału Ukraińców w rozwoju własnych wspólnot, co jest niezbędne dla tak młodego niepodległego kraju, jak Ukraina” — zaznaczył dyrektor Misji Regionalnej USAID na Ukrainę, Białoruś i Mołdawię Jed Barton. Jeszcze jednym partnerem jest IREX, autorytatywna międzynarodowa organizacja non-profit, która wspiera jakość edukacji, budowanie demokracji, niezależnych mediów w ponad 100 krajach świata. Program „Bibliomist” trwa, do końca 2013 roku skomputeryzują i podłączą do Internetu jeszcze kilkaset bibliotek. Czy komputer nie zostanie wyłączony? Z takiej pomocy można się tylko cieszyć. Ale czy ten sprzęt komputerowy będzie działał, czy będzie Internet w zwykłej wiejskiej bibliotece? O to zapytano na prezentacji przedstawiciela Ministerstwa Kultury, któremu podlega główna sieć biblioteczna kraju. Chodzi o to, że zgodnie z programem „Bibliomist”, oprócz wspomnianego już potężnego finansowania sponsorów, władze lokalne zobowiązały się zagwarantować opłatę za podłączenie biblioteki do Internetu i za korzystanie z niego. Przedstawiciel Ministerstwa zaznaczył, że ogólnie finansowanie bibliotek leży w gestii władz lokalnych (choć kwestie kadrowe, organizacyjne, metodyczne są jednak prerogatywą Ministerstwa i jego organów lokalnych). Cóż, porozmawiajmy o samorządzie lokalnym z jego budżetami. Podałem urzędnikowi konkretny przykład z mojej biblioteki rejonowej. Jej pracownicy przekazali dwie wiadomości związane z cięciem budżetu lokalnego: pierwsza — od nowego roku w bibliotece wyłączono Internet (był tam nawet bez wspomnianego programu), druga — całkowicie anulowano przyznanie środków na prenumeratę prasy. Biblioteka odtąd nie prenumeruje nawet gazety rejonowej, nie mówiąc już o wydawnictwach obwodowych i ogólnoukraińskich, w tym organów władzy. I bibliotekarze, otrzymując znikome wynagrodzenie, muszą przynosić tu gazety z domu. I jest to typowy obraz. Jeszcze jeden fakt. Burzliwe wydarzenia miały miejsce niedawno na sesji rady rejonowej w mieście Horodnia na Czernihowszczyźnie. Jest to jeden z rejonów, gdzie pod koniec roku z niektórych wsi, w których zamknięto szkoły, zaprzestano dowożenia uczniów do szkół w sąsiednich wsiach. W resorcie Tabacznyka z jakiegoś powodu zabrakło paliwa na program „Autobus szkolny”. Oburzeni rodzice, których dzieci znalazły się poza procesem nauczania, uciekli się do akcji protestacyjnych z blokowaniem autostrady. Pękła cierpliwość także u deputowanych rady rejonowej w Horodni. Przyjęli oni apel do Prezydenta w sprawie budżetu rejonu na 2013 rok. Niedawno przyjęła go sama rada, właściwie próbowała podzielić znikome środki, spuszczone z góry, na sferę budżetową. Wystarczą one tylko na 8 miesięcy, na jedną trzecią roku środków brakuje. Warianty są dwa, proponują je głowie państwa sami deputowani. Pierwszy — ostatniej trzeciej części roku nie finansować sfery budżetowej w ogóle, bo nie ma z czego. Zostawić ludzi na 4 miesiące bez wypłat. Drugi wariant nie mniej ciekawy: skrócić o tę samą jedną trzecią sferę budżetową od razu, na początku roku, a placówek socjalnych trzeba będzie skrócić jeszcze więcej. W apelu podano także liczby: w tym celu w rejonie zaproponowano zamknąć 14 rad wiejskich z 32, 11 szkół z 27, 43 placówki medyczne z 44, 38 placówek kultury z 44, a biblioteki niemal wszystkie. Drugi wariant władzy, oczywiście, nie będzie odpowiadał. Jeśli zostanie wybrany pierwszy, z cięciem wypłat, a ludzi będą wysyłać na tak zwane „urlopy na własny koszt”, to deputowani rady rejonowej przygotowują Prezydentowi jeszcze jeden apel: chcą zaproponować mu napisanie wniosku o „urlop na własny koszt”, przynajmniej na trzy tygodnie. Deputowani obliczyli, że oszczędność na wypłacie głowy państwa i jego obsłudze (zakwaterowanie, transport, ochrona itd.) złoży się na solidną sumę, która wystarczy, aby uratować przed zamknięciem sferę socjalną przynajmniej jednego rejonu. Słowo „biblioteka” z greckiego oznacza „składnicę książek” lub „miejsce ich przechowywania”. A to także miejsce korzystania z książek lub pracy z nimi. Ale obecnie istnienie bibliotek jako placówek masowego użytku zaczyna budzić wątpliwości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Powieść-pieśń Hryhorija Luteho „Mama-Marija” na scenie teatru

To doprawdy unikalne, nieprzeciętne wydarzenie w kulturalnym, duchowym życiu odradzającej się Ukrainy. Autorskie wiersze w spektaklu czyta poeta Hryhorij Lutyj. W spektaklu biorą udział: artysta ludowy Ukrainy Jurij Bakum, a także Wałentyna Kostysz, Ałła Karpenko, Ałła Anzina, artyści dramatu, baletu i wokalu. Wiaczesław DRYHAJŁO, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Zostawiajcie siebie na ziemi! Wam nieśmiertelność otworzyła przyroda! Niech zawsze rozgrzewa nagroda Niełatwe wasze dni i odciski. Zostawiajcie siebie na ziemi! Nie bierzcie ze sobą do grobu Ani ognia, ani miłości, ani siły, Ani ufnych, łagodnych słów… — Te prorocze, wzywające słowa współczesnego poety pobudzały naszą twórczość — powiedział przed premierą poetyckiej historii życia na motywach powieści-pieśni o tym samym tytule Hryhorija Luteho „Mama-Marija” scenograf, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, dyrektor Zaporoskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. W. Mahara Wałentyn Słonow. — Pierwszymi widzami, koneserami poetyckiego wierszowanego utworu Hryhorija Luteho oraz inscenizacji i scenicznego wcielenia reżysera-inscenizatora, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Ihora Borysa, stali się ziomkowie poety — zaporoscy budowniczowie lotniczy — pracownicy otwartej spółki akcyjnej „Motor Sicz”, którzy w tych dniach obchodzą 105. rocznicę założenia swojego przedsiębiorstwa. U podstaw poezji Hryhorija Luteho leży właśnie miłość, miłość do rodzinnego kraju, do ludzi, do przyrody, do kobiety, do Matki… To widowisko trzeba zobaczyć… On jest jakby krwią związany z ludowymi źródłami, z których czerpie siłę dla swojej poezji, pojmuje nierozerwalną jedność człowieka i przyrody, która jest wieczna. Hryhorij Lutyj, i to również imponuje ziomkom, aktywnie zajmuje się działalnością społeczną, dba o odrodzenie duchowości narodu ukraińskiego, języka ukraińskiego, kultury, tradycji, miejsca literatury ukraińskiej w procesie literackim dzisiaj. Jego pióro prowadziło Hulajpole… — Mamie mojej Marii, tacie, rodowi mojemu pięknemu, ziomkom, tej bosej ścieżce w rdeście (od horyzontu do kołyski), która przywiodła mnie, bym urodził się Ukraińcem, dedykuję — wyznaje Hryhorij Lutyj o swoim utworze (powieści-pieśni) „Mama-Marija”, nad którym „wierszował” 8 lat. Ten utwór wysoko ocenili znani mistrzowie słowa: — Nowoczesny Homer ukraińskiego stepu — tak wychwalał autora Pawło Zahrebelny. — To niezabliźniona pieśń o matce narodu ukraińskiego, o naszych matkach i babciach, których suknie ślubne zakwitają w skrzyniach i schowkach! — Wielką rzecz uczynił Hryhorij Lutyj — zaznacza laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, pisarz-akademik, Bohater Ukrainy Iwan Dziuba. — Z wielu rzeczy się cieszysz, czytając powieść-pieśń. …Maria powstała nad latami I zaśpiewała szczęściem, jak wiosna… Obraz Marii-Matki (Najwyższej matki narodu ukraińskiego) pojawia się w powieści-pieśni na tyle osobiście bliski autorowi, że wydaje się (a zapewne tak jest), jakby w nim w pełni „dopowiedział” całą tę miłość do kobiety-dziewczyny, ukochanej, żony, matki, która „w sercu kłosiła się”. I jeszcze — bardzo wyczuwalny w powieści-pieśni ton szacunku dla piękna, estetycznego wymiaru życia, czci przed jego urokiem… — Ceny nie można ustalić waszej pieśni-powieści — zachęca do dalszej twórczości zaporoskiego poetę Hryhorija Luteho patriarcha literatury ukraińskiej, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, wybitny prozaik Anatolij Dimarow. — Wymęczonej duszą i sercem naszej nieszczęsnej Ukrainy, którą tylko ostatni leń nie grabił, nie uciskał. Nie na darmo wy nad nią męczyliście się, rozdzieraliście, krwią spływaliście przez długie lata i gorszej katorgi trudno i wymyślić. I… słodszej. Kiedy błysnie jasna strofa i poprowadzi-poprowadzi za sobą w czarowny świat poezji. — Wasza powieść-pieśń nie ma analogów w dzisiejszej poezji — autorytatywnie twierdzi znany poeta, krytyk, publicysta, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Bazylewski. — Nie znam innego takiego utworu zarówno pod względem objętości przyswojonego materiału, jak i jego wcielenia. Same pieśni są wiele warte. Są wśród nich po prostu cudowne, z tą nowością, która nie śniła się wielu naszym bezbarwnym tekściarzom. Wśród opinii i recenzji, życzeń Hryhorij Lutyj ze szczególną uwagą wczytuje się także w wersy Mykoły Lukiwa, Ołeksandra Syzonenki, Mykoły Soma, Dmytra Iwanowa, nauczycielki Oleny Domanczenko z Donbasu, Tetiany Dihaj, kandydatki nauk filologicznych Tetiany Biłenko oraz innych znanych nie tylko na Zaporożu ludzi, którzy zaznaczają bogactwo palety poety: On wycisnął z kamienia tę kroplę, Lecz z kamienia zbiera on i rosę… A sam poeta, autor powieści-pieśni „Mama-Marija” wyznaje: „Brałem się za pióro, a w skroniach dudniła dla samego siebie napisana przysięga: Przysięgam nie oddać ani wersa Takiego, by samemu nie leżało na sercu. Bo jeśli sfałszuje mistrz nawet pierwszy raz, To kara go czeka taka, że znika…” Powieść-pieśń znanego zaporoskiego pisarza Hryhorija Luteho świat ujrzał w 2008 roku i niemal od razu w Zaporoskim teatrze powstał pomysł stworzenia spektaklu na podstawie tej powieści. Ten utwór przyciągnął uwagę teatru jako liryczno-epickie płótno, w którym połączyły się ukraińskie tradycje, folklor, rodzima historia i zrozumienie naszej ukraińskiej duszy. Inscenizacja zachowuje w sobie wszystkie te cechy powieści-pieśni i oferuje widzowi wielkoskalowe widowisko sceniczne, które językiem muzyki, plastyki i autorskiej gry mówi o człowieczeństwie, o potrzebie komunikacji człowieka z człowiekiem, o szczerości i otwartości, których brakuje we współczesnym zglobalizowanym społeczeństwie. Niesamowita współczesna plastyka, głęboko symboliczna scenografia i stylizowane kostiumy, pełna potężnej siły gra aktorska i oddech żywej pieśni — wszystko to łączy się w przejmujący i wzruszający obraz pod nazwą „Mama-Marija”!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę»

Nadija KIR’JAN Obecnie na całej Ukrainie odbywają się wydarzenia poświęcone 75. rocznicy urodzin Wasyla Stusa. W Kijowskim Domu Nauczyciela odbył się także wieczór literacko-artystyczny poświęcony tej dacie. Minęło 27 lat od jego śmierci, a my dopiero zbliżamy się do zrozumienia tej postaci. „Wasyl Stus urodził się nie w najlepszym czasie, w 38. roku XX wieku, a zmarł w najczarniejszych dniach, przed świtem – podzielił się swoimi refleksjami przyjaciel poety, doktor filozofii Jewhen Swerstiuk. – Jego droga twórcza jest przykładem czegoś nieoczekiwanego i zdumiewającego. Wasyla Stusa prześladowano za każde słowo, zwłaszcza w latach obozowych, a on zdołał się zrealizować niemal w 10 tomach. W latach 60. tylko niewielkie grono ludzi rozumiało, że to wybitny talent. To była epoka nie dla poetów, dla wielu – stracone lata. Wasyl Stus zrealizował się w tych straszliwych okolicznościach w pełni. Nawet w latach 80. myślano, że raczej nic z jego spuścizny twórczej nie przetrwa, poza listami do bliskich. Okazało się, że przetrwało bardzo wiele, prawie wszystko, co on przekazywał…” Witalij SOWA, członek Krajowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Łubeński Klub Medialny Przyszły poeta urodził się w 1938 roku na Winnicczyźnie. Jego ojciec, Semen Dem’janowycz, uciekając przed donosami i prześladowaniami, musiał opuścić dom i udać się na Donbas. Wkrótce do niego przeprowadziła się żona Ulina Jakiwna z córką Marijką i najmłodszym — Wasylem (był czwartym dzieckiem w rodzinie). Szkołę Wasyl ukończył z medalem, wstąpił do Donieckiego Instytutu Pedagogicznego na kierunek język i literatura ukraińska. Po jego ukończeniu — wiejska szkoła, uczył na Kirowohradczyźnie, w pobliżu miasteczka Hajworon, na granicy z Winnicczyzną. Tam „odpoczywał duszą”, jak później wspominał Stus. Pierwsze wiersze opublikował w 1959 roku w „Literaturnej Hazecie” (obecnie „Literaturna Ukraina”) za błogosławieństwem Andrija Małyszki, który wtedy napisał: „Wydaje nam się, że twórczość 21-letniego nauczyciela z Winnicczyzny Wasyla Stusa ma dobre poetyckie ziarna… Dobra znajomość języka określa kulturę tego młodego zdolnego literata”. Tego samego roku Wasyla Stusa z Kirowohradczyzny powołano do szeregów Armii Radzieckiej. W liście do towarzysza Anatolija Łazarenki w październiku 1959 roku Stus pisał: „Wspaniałe pożegnanie zorganizowano we wsi — uczniowie, grono pedagogiczne, znajomi. Żałuję wsi, choć, przyznaję, mieszkając na wsi, zbyt mało ją kochałem… To wiejskie otoczenie było — jak dla mnie — niezwykłe i przez to, wydaje się, przyniosło mi wielką korzyść. Nowi ludzie, obyczaje, nawet drobiazgi codzienne — na nowo cieszyły i drażniły mnie…” Niespokojne myśli zmuszały do chwytania za pióro, papier i rozpoczynania korespondencji z przyjaciółmi, znajomymi, opowiadając o służbie w Łubnach. W liście do Anatola… Jest to w pewnym stopniu przypowieść: nie trzeba narzekać na złe okoliczności, na niesprzyjające warunki — jeśli jest wielki talent, sam się zrealizuje. Często spierają się, czy był przede wszystkim bohaterem, czy poetą. Niektórzy sprzeciwiają się jego heroizacji. Mianowicie: mówmy o Stusie jak o zwykłym człowieku. Mówię: mówcie, nikt wam tego nie zabrania. Ale nigdzie nie uciekniemy — biografia Stusa jest heroiczna. Stworzył mit swojego życia — właśnie mit prometejski”. Rozważania filozofa kontynuował były więzień polityczny Wasyl Owsijenko, który poinformował, że często zaprasza się go do szkół i wyższych uczelni, gdzie opowiada o swoim współmyślicielu i czyta jego wiersze. To świadczy o tym, że zwolenników talentu Wasyla Stusa, jego heroicznego czynu z roku na rok przybywa. Nawiasem mówiąc, pan Wasyl znakomicie deklamuje Stusa, niewielu może z nim w tym rywalizować. „Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę”, — pisał poeta. I on powraca. Na wieczorze pieśni do słów poety wystąpili laureatka nagrody im. Wasyla Stusa Olena Hołub, kobzarz Taras Kompanichenko. Aktor Kyrylo Bulkin przedstawił kompozycję z jego wierszy i listów z obozu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Żył, kochał i nie nabrał się zgnilizny…»

W Domu Ludowym chmielnickiej miejskiej „Proświty” odbył się okrągły stół na temat „Poezja heroicznego czynu”, poświęcony 75. rocznicy urodzin poety, patrioty, mieszkańca Podola, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa. Uczestnicy wydarzenia — kierownicy metodycznych zrzeszeń nauczycieli języka ukraińskiego i literatury szkół centrum obwodowego — z zainteresowaniem słuchali opowieści przewodniczącej „Proświty” Zoi Didenko o Wasylu Stusie, którego znała osobiście. Licealiści i nauczyciele Zespołu Edukacyjnego nr 5 imienia Serhija Jefremowa opowiedzieli o drodze życiowej i twórczej poety. Uczniowie czytali wiersze. Honorowa gościni zebrania Nina Kaczerowska, autorka zbioru kart dydaktycznych „Wasyl Stus. Droga życiowa i twórcza poety, człowieka, obywatela” przedstawiła wydanie. Nauczyciele wzięli udział w interaktywnym opracowaniu materiałów o życiu i twórczości poety. Z zapartym tchem obecni słuchali żywego głosu Wasyla Stusa — poezji w jego wykonaniu. Wydarzenie przeprowadzono przy wsparciu wydziału edukacji Rady Miejskiej w Chmielnickim, który reprezentowała Ałła Wojtaluk, metodyk centrum naukowo-metodycznego wydziału. Na zdjęciu — uczestnicy okrągłego stołu. [Fragment tekstu w kolumnie:] …ten przybliżony, niemal wyimaginowany żołnierski spokój wyszedł mi na dobre. Fizycznie wzmocniłem się, a nawet przytyłem…” Wiosną 1960 roku Wasyl Stus dzieli się swoimi wrażeniami z wizyty w muzeum krajoznawczym w Łubniach w liście do Borysa Doroszenki: „…Teraz mogę ci opowiedzieć ciekawe fakty z historycznej przeszłości rejonu łubieńskiego. Łubnie istnieją od 988 roku. Tutaj do dziś zachował się klasztor mniej więcej z XII w., gdzie zajmował miejsce, prawda, już później, Izajasz Kopiński. Tutaj, w Łubniach, urodziła się i mieszkała z rodziną Anna Pietrowna Kern, więc zatrzymywał się Puszkin, jadąc do Odessy, bywał Glinka — oboje u swojej ukochanej. Bywał i Gogol (w muzeum zachowała się jego laseczka). Szewczenko tutaj był swój. Sławny szlak Romodanowski — to przecież tutaj, rzut beretem. Z Łubni pochodzi Nadija Kybałczycz (z rejonu). Ziemia łubieńska należała do Michała Wiśniowieckiego, który zbudował na życzenie wybrednej żony zamek, zburzony gdzieś w 1648 r. w czasie walk wyzwoleńczych. Tutaj wycofywał się Nalewajko, ścigany pod Łubniami przez Lachów, no i Sołonycia — całkiem blisko… Starożytny klasztor z XI wieku odbudowywali Samojłowicz i Mazepa. Każdy kamień zachował ślady historii. Nie patrząc na wszystkie współczesne i już ustalone metamorfozy, jest niemało dumnego i samoświadomego w ludziach tego kraju. Jakiś architekt z Moskwy zapisał w księdze odwiedzających muzeum, że oto, powiedzmy, co za smutek — język rosyjski w muzeum nie jest w poważaniu i wszystkie napisy oraz wyjaśnienia zrobiono, widzisz, wyłącznie po ukraińsku, i miał rację. Był całkiem szczery i sprawiedliwy w swoim oburzeniu… W muzeum jest odzież XVI—XVIII wieków prostego ludu, zachowana do nitek, do naszywek. Są pieczęcie zaporoskie i pieczęcie miasta na prawie magdeburskim. Są dwie gramoty Bohdana Chmielnickiego. Są ich fajki — zaporoskich kozaków — ich szable i przedmioty codziennego użytku, jest kolczuga i polska kirasjera tamtych czasów. Słowem — wrażenie cudowne z miasta… Im bardziej Łubnie „wiosnieją”, tym głębiej zakochuję się w nich…” U Stusa układały się pewne stosunki z dowódcami, zwłaszcza z sierżantami. W każdej sytuacji miał własne zdanie, gotowy bronić ludzkiej czci i godności. Tak nieprosto kształtowała się i hartowała jego świadomość obywatela — Patrioty. Inaczej nie mogło być. Stus w armii zachowywał się tak, jak przystoi człowiekowi z wykształceniem pedagogicznym. Komunikował się z kolegami ze służby wyłącznie po ukraińsku, co w tamtych czasach było rzadkim zjawiskiem. Po służbie, którą kontynuował na Uralu, Wasyl wraca na Donbas. Pracuje jako wykładowca literatury ukraińskiej w Gorłówce, redaktor literacki w lokalnej gazecie… Czas po wojsku, — wspominał później Wasyl Stus, — był już czasem poezji… Dalszy los życiowy tego Wielkiego Ukraińca wypełniony jest tragicznymi wydarzeniami. Zmarł Wasyl Stus w noc z 3 na 4 września 1985 roku w karcerze obozu o zaostrzonym rygorze w osadzie Kuczino w obwodzie permskim. Był utalentowanym poetą, mężnym i wiernym synem Ukrainy. Jak i Taras Szewczenko, przeżył tylko 47 lat. Jak Wielki Kobziarz, wiele lat swojego życia spędził w katowniach i na zesłaniu. W tym jubileuszowym dla niego roku błogosławiony kraj Posula z głębokim szacunkiem wspomina Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa, w którego pełnym cierpień, ale nieśmiertelnym losie nie ostatnie miejsce zajmuje także nasza Łubieńszczyzna. Niezłomny Stus Z wystąpienia Bohdana CZEPURKI na wieczorze poświęconym pamięci W. Stusa we Lwowie Wybierając męczeński wektor zmartwychwstania narodu ukraińskiego („Naród „Chrystus prawdziwie zmartwychwstał!”), Stus nie miał ani centymetra dla manewru w swojej twórczości i zachowaniu i poszedł do końca. Jego męstwo żywiło się świętymi tradycjami kozackiego narodu: nadzieję pokładać w działaniu, los kuć w bitwie za Naród. W swoich listach z lat 1966—1967 na małą strefę jeszcze nieizolowany Wasyl Stus pisze: „Niedawno mój towarzysz, który lubi po kobiecemu popłakać się przy mnie, powiedział — my, powiedzmy, stracone pokolenie. Rzeczywiście… wściekłość niezadowolenia… zamiast działań — to nasze. Wspominam biednego Joyce’a, który nosił swoją Irlandię w sercu… zrobił z niej duchowo bezcielesną inteligencką rzeczywistość i żył tak, jak żyje każdy… inteligent: bez rąk, bez jaj, bez czynów… pozostał tylko ruch jako pamięć o przedmiocie i tęsknota przedmiotu… psi skowyt przed księżycem… poznajesz w tym czas?”. Warto tutaj zacytować Leonida Kisełowa „Z listu Jonathana Jaremy Swifta”: „Ja nie chcę leżeć w tej niewolniczej ziemi (irlandzkiej, ukraińskiej! — B. Cz.), raczej będę spał w londyńskim błocie”. Przeżywając klęskę zmagań wyzwoleńczych, rozbicie i zagładę sprawy ukraińskiej, Stus odczuwa graniczny stan gotowości do czynu. Heroizm, ofiarność i osobiste poświęcenie od wieków były i wiecznie będą naszym duchowym chlebem, naładowanym pasjonarną energią decydujących wartości, dla których warto żyć, czujnie stać na straży bożych ideałów, świętych pragnień i heroicznego czynu. Stus uparł się: zdobyć, albo w domu nie być! I kto dbał o niego, kiedy on już zachłystywał się krwią w karcerowej maszynce do mięsa, a na wielkiej strefie niby powiało wiatrem zmian? Wzorując się na obrazie Stwórcy, Stus ze swoim surowym maksymalistycznym programem nie miał żadnych szans na wahania czy rozluźnienie: on gra w straszną grę ze śmiercią, a ponieważ śmierć — matka życia (ojcem życia jest samo życie), ona jest mu bliższa niż ziemska wegetacja. Stusowe męki są tożsame z Chrystusowymi — jego Golgota jest rozważnie nieunikniona, racjonalnie wykalkulowana, niemal bezemocjonalna, wyłącznie przeciwartystyczna, utkana z niewysłowionego bólu, stoicko męczeńska („ja już przerąbałem sztolnię do ostatniej siły wiary… stoję nad krawędzią — raduję się…”), i właśnie dlatego — tworzy nowe perspektywy dla artystycznych przeobrażeń końca czasów. Jego Słowo — to więcej niż sztuka! Stus — to świadectwo niezłomnej siły i godności naszego narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Niegasnący płomień

Życie wybitnego ukraińskiego poety, literaturoznawcy, obrońcy praw człowieka, więźnia radzieckich obozów koncentracyjnych, laureata Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki (pośmiertnie), Bohatera Ukrainy (pośmiertnie) Wasyla Stusa jest związane z Ziemią Łubeńską, leżącą na Połtawszczyźnie. Do Anatolija Łazarenki Stus pisał: „Dotąd nie wiedziałem, czym jest żołnierz. Nie wiedziałem, że trzeba mu też współczuć. Służę w Łubnach, na Połtawszczyźnie, — choć tutaj mi się poszczęściło. Mam zostać zenitowcem, może i piechotą, ale to nie jest takie ważne… Czasu mało. Czytać i pisać nic nie wolno. To właśnie jest ciężkie. Chłopaki i przyjaciele w większości rozwinięci, energiczni, i to łagodzi smutek…” A oto fragment listu do przyjaciela Wiktora Didiwskiego, napisanego wiosną 1960 roku: „Interesujesz się moją służbą. Jest taka sama, jak była u ciebie — bardzo przyjemna i bardzo powolna. Odkąd już tu jestem, a minęły dopiero 3 miesiące. Piechota częściowo jest mi bliska do serca. Na Boga, piechota wędruje stepami i lasami, jarami we dnie i w nocy, zimą i latem, a mnie, trochę romantykowi w duszy, to służy za dobry pokarm. Wkrótce pójdę na pierwsze „uwolnienie”, wtedy na duszy zrobi się lżej… Obecnie mam twórczy zastój. Jedyne, co robię, to piszę te listy, i to z wielkim wysiłkiem, by choć trochę rozproszyć, rozbudzić jakieś otępienie, które jest we mnie i wokół mnie… Między in-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Skarby wokalnej klasyki — po ukraińsku Jurij Otroszenko. Sztuki i przekłady poezji śpiewanej. K.: Art Ekonomi, 2012. — 360 s.

Maksym STRICHA, profesor katedry przekładu Uniwersytetu Kijowskiego imienia Borysa Hrinczenki. Książka, o której napiszę, wpadła mi w ręce przypadkowo: przyniósł ją kijowski naukowiec, pracownik Instytutu Spawalnictwa Wołodymyr Tolba, który w ślad za swoim ojcem, legendarnym dyrygentem Weniaminem Tolbą, do dziś z oddaniem troszczy się o to, by język ukraiński brzmiał na naszych scenach operowych. O autorze książki, kijowskim lekarzu Juriju Otroszence (1937—2012), nigdy wcześniej nie słyszałem. Ale szybko przekonałem się, że ta książka jest wyjątkowa wśród naszych nowości wydawniczych. Oprócz niewielkiego dramatu wierszowanego „Mazepa” i fragmentów innego dramatu wierszowanego „Marusia Czuraj”, składa się ona z przekładów. Przy czym przeważnie z przekładów tekstów przeznaczonych do śpiewu: od klasycznych arii i romansów po pieśni bardowskie i popularne szlagiery. …Za czasów dzieciństwa autora tej recenzji radio transmitowało nie tylko „bębniące” kantaty, poświęcone kolejnemu „zjazdowi rodzimej partii”. Do dziś pamiętam głosy Iwana Kozłowskiego, Borysa Hmyri, Mychajła Hryszki, Łarysy Rudenko, którzy wykonywali arie Verdiego i Bizeta, romanse Schuberta i Łysenki (listę śpiewaków i kompozytorów można kontynuować!) Każdy taki utwór był mikroprzedstawieniem, w którym kipiały namiętności i uczucia. I skłaniał słuchacza do pokochania dobrej muzyki klasycznej… Podkreślę ważną okoliczność: tak było dlatego, że i arie, i romanse brzmiały wtedy w przekładach. Tekst był zrozumiały — i wraz z muzyką zmuszał słuchacza do współodczuwania. Wyłącznie po ukraińsku aż do końca lat 70. brzmiały też przedstawienia Opery Kijowskiej. Przekłady dla nich robili Maksym Rylski i Mykoła Bażan, Borys Ten i Mykoła Łukasz — ludzie obdarzeni nie tylko zdumiewającym wyczuciem słowa, ale i subtelnym rozumieniem muzyki. Oksana SZAŁAK, członkini NSPU, kandydatka nauk filologicznych. Przecież dobrze pamiętacie ulubione książki naszych dzieci: baśnie Hansa Christiana Andersena czy „Przygody Niewsidomyka” Benny'ego Andersena, baśń „Dzieci szklarza” Marii Gripe i powieści Gösty Knutssona o Pelle Bezogonie, „Porywacza aniołów” Evy-Marii Lünd oraz „Waflowe serce” i „Tonię z Glimmerdal” Marii Parr?! Ich na język ukraiński przełożyła pisarka Hałyna Kyrpa, która z miłością wybiera w literaturach duńskiej, szwedzkiej, norweskiej wspaniałe utwory… A czy znacie poezję i prozę samej Hałyny Kyrpy? Jakiż zdumiewający świat otwiera zbiór jej wyborów, który wydało tarnopolskie wydawnictwo „Bohdan”! Jej „Księżyc w kołysce” — to nie tylko obraz, to prawdziwy księżyc, którego babcia Noc kąpie w Dnieprze, śpiewa mu kołysanki, kołysze swojego pieszczoszka, aż ten „wyrośnie w pełnię”… Zatem ta książka jest o duchowym wzroście każdego z nas. Ta poezja jest i dla małych, i dla dorosłych czytelników: Stoję pośród łąki. Ptaszyna ćwierka. Ważki do wieczora w chowanego grają. Ja wobec nieba — taka mała: do mnie chmurki nie dolatują… Jurij Otroszenko (1937—2012) — lekarz, artysta i tłumacz (autoportret) W ciągu dwóch ostatnich dziesięcioleci sytuacja drastycznie się zmieniła. Język ukraiński zniknął ze scen naszych teatrów operowych, gdzie teraz wolą wykonywać wszystko wyłącznie w „językach oryginałów”. Dlatego dramaty muzyczne Verdiego i Wagnera, opery komiczne Rossiniego i Donizettiego natychmiast zamieniły się w kostiumowe koncerty, podczas których śpiewacy starannie wyśpiewują mechanicznie wyuczone wokalizy. I tragiczne napięcie uczuć, i skrzące się żarty — zniknęły niemal bez śladu. Chociaż wielcy kompozytorzy przeszłości wielokrotnie podkreślali — opery muszą brzmieć w przekładzie, w języku zrozumiałym dla słuchacza. Rzeczywiście, na całym świecie górę biorą tendencje globalizacyjne. I nie tylko w sztuce. Ale przy tym Anglicy zachowali obok Covent Garden, gdzie opery wykonuje się w języku oryginału, także Angielską Operę Narodową, gdzie wszystko brzmi wyłącznie w przekładzie. Niestety, my na Ukrainie pospieszyliśmy się, by zniszczyć zjawisko ukraińskojęzycznej opery i ukraińskojęzycznej klasyki wokalnej w ogóle. Dzisiaj niemal wszędzie w naszych konserwatoriach młodych śpiewaków faktycznie już nie uczy się pracować ze słowem. Po co? Przecież tych słów i tak nie rozumieją ani słuchacze, ani często sami wykonawcy. (Podstawy włoskiego jeszcze jako tako im dają, a o jakości ich niemieckiego czy francuskiego lepiej w ogóle milczeć; ci śpiewacy mogą nawet nie domyślać się, że w pieśniach Schuberta jest treść). W efekcie istnieje rażąca różnica między tym, jak intonował każde słowo w partii Rigoletta niezapomniany Serhij Kozak (i od jego „A któż… ów… zabity?..” fizycznie przechodziły ciarki) — a tym, jak wyśpiewują to w swojej quasi-włoskiej mowie współcześni soliści Opery Narodowej Ukrainy. Jednocześnie klasyka wokalna (już niezrozumiała, a przez to dla większości nieciekawa) całkowicie zniknęła z naszych mediów elektronicznych, które w efekcie wychowują wszystko, co tylko możliwe, oprócz dobrego smaku i wysokich kryteriów estetycznych. Zresztą i w filharmoniach dobre koncerty z programami klasycznych romansów są obecnie rzadkością. Ale gdyby dzisiaj któryś z młodych (czy też starszych) wykonawców postanowił uformować sobie ukraińskojęzyczny klasyczny (czy współczesny) repertuar — byłoby mu bardzo niełatwo. Przecież, niestety, nawet klasyczne przekłady operowe Rylskiego, Bażana i Łukasza w większości nigdzie nie były drukowane… Książka przekładów Jurija Otroszenki w znacznym stopniu wypełnia tę lukę. Oto jak odtworzono w niej słynną „Libiamo” z „Traviaty” Verdiego: Kto kocha — niech weźmie ukochaną w objęcia I wysoko kielich podniesie! Chwile radości nadeszły, więc radujmy się, Za miłość pijmy do dna! A oto szlachetna i smutna pieśń Wolframa z wagnerowskiego „Tannhäusera”: Wizją śmierci ciemna noc zapada, Dolinę czarnym krepem pokrywa, Duszy, co marzy o wyżynach, Nawiewa straszną tajemnicę. A oto — wzruszająca pieśń Solveig z „Peer Gynta” Griega: Przeminie zima i wiosna, jak mgnienie, Wiosna jak mgnienie; Już i lata nie ma i jesień przemknie, I jesień przemknie. A oto — popularny romans Tariwerdijewa do słów Cwietajewej ze znanego filmu: Nie wasza ja i wy jeszcze nie mój, I męczę się z tego i raduję, Że jestem z wami — na ziemi jednej I że na szczęście — mam jeszcze nadzieję. A oto — piosenka Bułata Okudżawy, która stała się swoistym hymnem „szestdziesiatnyków”: Kto by wzniósł miecz na nasz sojusz – Najgorszej doczeka się kary, Ja za życie jego nie dam Choćby w drzazgi rozbitej gitary. Autor recenzji powstrzymuje w sobie pragnienie, by dalej cytować urywki z ulubionych arii, romansów i pieśni. Zamiast tego chce podkreślić: te przekłady bywają bardziej, a bywają mniej wyrafinowane. Czasem są całkowicie oryginalne, a czasem — raczej są skutkiem redagowania wariantów poprzedników (to uważają za całkowicie akceptowalne Niemcy: mówiąc, po co rezygnować z cudzych udanych odkryć, poddając się zasadzie „niech będzie gorzej, byle inaczej?”). Ale we wszystkich przypadkach te przekłady bezbłędnie wokalizują się i wspaniale układają do muzyki. Przecież przekład wokalny ma swoje osobliwości. Powiedzmy, wyższa nuta niechybnie da akcentowaną sylabę — i dlatego nawet bardzo dobry przekład „do czytania”, zrobiony bez zaglądania w nuty, może przy śpiewie „nie brzmieć” (albo nawet brzmieć parodystycznie). Natomiast przekłady Jurija Otroszenki — to właśnie dobre przekłady wokalne, z którymi śpiewakom będzie łatwo i wygodnie. Chciałbym, żeby rektorzy naszych konserwatoriów i wydziałów muzycznych uczelni pedagogicznych niechybnie nabyli tę książkę dla swoich bibliotek i polecali ją wykładowcom oraz studentom. Przecież tylko od rezygnacji z bezmyślnych wokaliz na mechanicznie wyuczone obcojęzyczne teksty i powrotu do przemyślanego słowa może rozpocząć się renesans klasyki wokalnej na Ukrainie, jej powrót do masowego ogółu słuchaczy. Wprawdzie, wiedząc, kto dzisiaj w większości kieruje u nas edukacją wokalną, nie mam w tej kwestii wielkich złudzeń. A oto dla realizowanego siłami entuzjastów z ukraińskojęzycznej „Wikipedii” projektu „Światowa klasyka wokalna — po ukraińsku” książka przekładów Jurija Otroszenki stanie się prawdziwym odkryciem. I, być może, właśnie tak, przez internet, rozpocznie się jednak powolny, ale nieuchronny powrót języka ukraińskiego w sferę śpiewu klasycznego. I wtedy, kiedy to wreszcie nastąpi, przyszli wykonawcy i słuchacze z wdzięcznością wspominać będą kijowskiego lekarza pogotowia ratunkowego, który z nakazu serca, wbrew modzie i okolicznościom, tłumaczył klasykę wokalną na język ukraiński.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Kołysanie księżyca

Kiedy wczytasz się w ciche słowa, poczujesz ten nieusilowany rytm — zamknąć oczy i zobaczyć wszystko, o czym mówi autorka — i od razu zrozumiesz, jak bardzo wszystko wokół jest wzruszające, drżące i nieprzemijające: Ten obłoczek — jakby złoty pałac. A tamten — jakby chata z jaskółkami. — Który sobie wybierzesz? — A ty? — Mnie ten, żeby było tak, jak u mamy. Ostatnie wiersze każdy przeczyta po swojemu, ale na pewno znajdą miejsce w sercu każdego. Bo skąd wiedzieć, kto mówi: dwoje maluchów, które w chmurach odgadują to, co ponadchmurne, czy dorośli, którzy od dawna nie patrzyli w niebo — i, oniemiali, nagle odnaleźli wśród obłoków to, co najbliższe?.. W tym tkwi tajemnica uniwersalności poezji Galiny Kyrpy. Wiersze „Księżyca w kołysce” są przesycone metaforą, poetyckie obrazy — rzeczywiście plastyczne, a intonacje — tak ufne i bliskie: tu ranek „wpływa… błękitną łodzią”, ścieżki „na dłoniach lata” — jak szare węże, a „Dniepr pła cze za latem”… Na pewnym głębokim poziomie ta poezja jest związana z ukraińskim folklorem. Czasem natrafiasz na wiersz-zagadkę („Kogut”), czasem na kumulatywną bajkę („Niekończąca się żabka”), a gdzieniegdzie na zaklęcie („Panie Słoneczko Wielkanocne”). Jest tu wielu bohaterów, którzy zapewne zabłądzili z ludowej bajki (jeż, zajączek, kotek); jest kołysankowa melodyka — łagodna; są tu tak niespodziewanie przeinterpretowane motywy folklorystyczne („Cudze drzewo i moje”, „Zima spotyka się z Latem”)… Nie mniej porywająca jest proza Galiny Kyrpy. Cykl lirycznych nowel „Katrusia z rodu Czymczyków” — wzruszające opowieści o dziewczynce, która ma dużą, wspaniałą rodzinę: z dziadkiem pasie stadko, z tatą wędruje do Kupawskiej Łuki, Czebrecowej Polany i Mrówczych Gór, z mamą obserwuje, jak Słoneczny Zajączek-psotnik bawi się w chowanego… A przecież do Katrusi w nocy przychodzi Lew Złotin, by ją pocieszyć, gdy tatuś trafia do szpitala. Opowiastki o przygodach Katrusi są jednocześnie i baśniowe, i rzeczywiste; świat fantazji i świat codzienny — to przecież ten sam świat, tylko domalowany wyobraźnią dziewczynki-fantazjerki! Wśród wybranych tekstów są także opowiadania dla znacznie starszych czytelników: „Wyzywam na pojedynek”, „Geranium w złotym doniczce”, „Łatwe zadanie”. Psychologizm tej prozy opiera się na przemyśleniu całkowicie realnych historii, gdzie charak­

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

historię ukraińskiego kina weszła jako młodziutka uczennica, mistrzowsko oddając obraz Mawki w „Leśnej pieśni” W. Iwczenki, a przez pół wieku twórczej działalności stworzyła wiele pięknych kobiecych postaci w filmach „Telefonistka”, „Podróż w kwietniu”, „Sen”, „Pomyłka Honoriusza de Balzaca”, „Głos trawy”, „Roksolana”, „Cygańska narzeczona”, „Bindiužnyk i król”, „Komisarz”, „Babilon-XX”, „Jarosław Mądry” i wiele innych. Natchnione kobiece postaci, stworzone przez Niedaszkiwską w kinie i na scenie Kijowskiego Teatru Młodzieżowego oraz teatru „Pod gwiaździstym niebem”, uczyniły ją „Twarzą ukraińskiego kina”. Swoją urodę aktorka umiejętnie podkreśla: jej strój jest ekstrawagancki, z reguły to kolorowy kostium, a nieodłącznymi atrybutami są szale, ozdoby, kamienie, wisiorki i pierścienie. Zachwycają nakrycia głowy: oryginalny kapelusz lub turban, który, jak mówi, zmusza do trzymania głowy wysoko. Gdziekolwiek pojawi się Raisa Niedaszkiwska, zawsze wyróżnia się w tłumie, przyciągając uwagę. — W życiu nie brakowało mi ludzkiej uwagi i miłości. Życie darowało spotkania z ciekawymi, jaskrawymi osobowościami. We wspomnieniach pojawia się wiele nazwisk, ale zdecydowana większość z nich jest już na tamtym świecie. To Wiktor Iwczenko i Ninel Myszkowa, Mykoła Jakowczenko i Maria Kapnist, wyjątkowy artysta Wiktor Zareckyj i Nonna Mordiukowa. — Czy wśród wspomnianych nazwisk byli również ci, którzy otworzyli Pani świat piękna i pomogli w wyborze zawodu? — Pierwsze kroki w sztuce stawiałam w grupie choreograficznej kijowskiego Pałacu Pionierów. Potem — kółko dramatyczne pod kierunkiem W. Hubatenki, ucznia L. Kurbasa, kółko recytatorskie z wspaniałą Wiroj Żukowśką. To właśnie ona nauczyła mnie kochać poezję. A jak ona ją czuła! Otworzyła dla mnie cały świat! I naturalnie od razu stała się nie tylko moim twórczym mentorem, ale i duchową matką. Dzięki niej postanowiłam wstąpić do szkoły teatralnej. Przez całe jej życie trwała nasza przyjaźń. — Ale świat kina otworzył przed Panią W. Iwczenko. Oprócz „Leśnej pieśni” zagrała Pani w jego filmie „Żmija”. — W „Żmii” grał praktycznie cały nasz kurs. Iwan Mykolajczuk, Ołeksij Kondratenko, Borys Brondukow i Borys Iwczenko — syn Wiktora Iwczenki… Wiktor Iwczenko był dla nas wszystkich Nauczycielem przez duże N. Podczas zdjęć zaprzyjaźniliśmy się z Ninel Kostiantyniwną. A szczególnie zbliżyliśmy się w 1972 roku, gdy zmarł Nauczyciel. Ale dopóki nie nadszedł ten czarny dzień, na naszych oczach rozwijała się prawdziwa wielka miłość. Były to czasy radzieckie i zmiana życia rodzinnego była niebezpieczna. Lecz jego miłość była silniejsza ponad wszystko. Wiktor Iwczenko rozwiódł się z żoną i ożenił się z Ninel Kostiantyniwną. Nie tylko ją kochał — ubóstwiał ją. Nie mógł ani dnia wytrzymać bez niej… To był jego los. Po jego śmierci ją strasznie upokorzono: nie pozwolono dokończyć kursu aktorskiego, choć Ninel Kostiantyniwna była szalenie utalentowana i mogła tak wiele dać studentom! — Na jednym z festiwali filmowych „Złoty Rycerz” przedstawiała Pani dokumentalny film swojego, już zmarłego, przyjaciela Wiktora Wasylenki o Marii Kapnist… — Te monologi są hołdem pamięci Marii Rostysławiwny, z którą miałam szczęście blisko się zaprzyjaźnić w ostatnich latach jej życia. Wciąż widzę, jak Kapnist biegnie aleją bulwaru Szewczenki… I marzę, aby w tym biegu uwieczniono ją w brązie gdzieś niedaleko Soboru Włodzimierskiego, z którym ma dawny związek: rodzice Kapnist dołożyli swoją cegiełkę do jego budowy. O tym wspomniała, gdy my...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Życie nie poskąpiło mi spotkań z ciekawymi ludźmi

Obecny rok dla kawalera Orderów Księżnej Olgi II i III stopnia oraz Orderu św. Barbary Wielkiej Męczennicy, artystki ludowej Ukrainy Raisy NEDASZKIEWSKIEJ, jest jubileuszowy: 17 lutego skończy 70 lat! Przypadkowo spotkałyśmy się w trolejbusie. A poznałyśmy się w 1961 roku na planie filmu „Dmytro Horycwit” na podstawie powieści Mychajła Stelmaha, później razem pracowałyśmy w Odeskiej Wytwórni Filmowej przy filmie „Kwartet Guarneriego”. Potomna szlachcianka, hrabina Maria Rostysławiwna, z rodu poety Wasyla Kapnista, przeżyła długie, niezwykle męczeńskie życie: łagry, utraconą miłość, dziecko urodzone w piekle… Zawsze dbała o siebie i ćwiczyła jogę. Miała piękną figurę. Razem chodziłyśmy na zajęcia taneczne przy studiu aktora filmowego. Po zajęciach, kiedy wszyscy już ciężko oddychaliśmy, ona jeszcze robiła przewrót. I to w wieku sześćdziesięciu pięciu lat! Zawsze robiła to, co czuła. Straciła pojęcie „czasu”. Mogła przyjść w gości o pierwszej czy drugiej godzinie w nocy. Przechodniów z bukietami w rękach szokowała tym, że pochylała się i zaczynała rozmowę z kwiatami, jakby były jej dawnymi znajomymi. Zwracała się także z pytaniami do zwierząt, była czuła nawet dla karaluchów. Ale szczególny przywilej u niej miały kwiaty. Nigdy nie przechodziła obok więdnącego, wyrzuconego kwiatka. Przynosiła go do domu, odcinała główkę i kładła do wody. W jej wannie często pływały kwiaty. Sprawiała wrażenie zbyt towarzyskiej i gadatliwej damy. Ale wystarczyło poruszyć nie ten temat, a od razu zamykała się w sobie lub zmieniała temat. Pewnego razu u niej w domu spotkałam osobę o pokrewnym jej sposobie bycia. I zaniemówiłam na progu… Patrzyła na mnie imperatorowa, rasowa starsza pani z rycin minionego stulecia. Kapnist cichutko popchnęła mnie: „Rajeczko, poznajcie się, madame Kołczak”. Madame Kołczak włożyła coś w rodzaju szkolnych pantofli i wyruszyłyśmy do parku. Założywszy ręce za plecy, W. Zarecki. Portret R. Nedaszkiewskiej w roli Kateryny Biłokur madame Kołczak nieustannie spychała nas na bok, próbując zakreślić więzienne koło. Nasz spacer przypominał aresztancki. Rozmawiałyśmy cicho, półsłówkami… …Wszystko, co dotyczy Kapnist, zadziwia. Życie jej przodków owiane jest legendami. Jej los to piekielna walka. Do samego końca pozostawała w czymś nieprzystosowana, ufna jak dziecko. Zmarła wielce doświadczona hrabina na obrzęk płuc, które okazały się jej najsłabszym punktem. Wszyscy wiedzieli, że marzyła o tym, by być bliżej swojego sławnego przodka Wasyla Kapnista. Jej prochy spoczywają na Połtawszczyźnie, tak jak zapowiedziała, niedaleko majątku. Muzeum znajduje się w jednej z chat. Przecież majątek Kapnistów rozebrano na cegły jeszcze za czasów radzieckich. — Miała Pani szczęście obcować z koryfeuszem ukraińskiego teatru Mykołą Jakowczenką. Jak Pani go poznała? — Gdzieś na planie, już nawet nie pamiętam, to było tak dawno. Rozmawialiśmy z nim w wytwórni filmowej. Potem razem z jego córkami jechaliśmy do Odessy. Mykoła Fedorowycz był niesamowitym ojcem, tak bardzo troszczył się o swoje dziewczynki! Jakowczenko był unikalną osobowością. Miał bardzo specyficzną mowę, wymowę, dźwięk. Wszyscy go bardzo kochali, byli gotowi słuchać go zawsze. Przy nim ogrzewali się wszyscy. Wystarczyło na niego spojrzeć, by od razu się uśmiechnąć. O aktorze krążyło mnóstwo anegdot. Chyba od dzieciństwa ciągle coś wymyślał. Był to człowiek, który kochał urządzać święto, żeby innym weselej i radośniej się żyło. Ilu było wtedy znanych aktorów, którzy grali główne role, ale my pamiętamy i wspominamy Jakowczenkę, postawiono mu pomnik. Przy nim i jego piesku zawsze chce się posiedzieć, zrobić sobie zdjęcie na pamiątkę. — Za rolę Marii w filmie „Komisarz” otrzymała Pani najwyższą nagrodę Związku Kinematografistów „Złotą Nikę” (1988 r.). Czy od razu zatwierdzono Panią do roli? — Kiedy ważyły się losy wykonawczyni roli Marii, Askołdow poczuł nacisk ze strony aktorów N. Mordiukowej i R. Bykowa, którzy nalegali, by zrezygnował z mojej kandydatury. Koledzy przytaczali mnóstwo argumentów i proponowali inne aktorki, a Bykow nawet radził oddać wszystkie moje kwestie jemu, żeby moja bohaterka była niema. Jego zdaniem byłoby to nawet dobre, bo, jak twierdził, moja niemość byłaby piękną metaforą niemości narodu żydowskiego. Początkowo Askołdow był zdezorientowany, ale otrząsnąwszy się z nacisków, decyzji swojej nie zmienił, wszystko pozostało na swoich miejscach i ja nie „oniemiałam”. — Jak układały się Wasze relacje? — Dla mnie był to niełatwy okres… Mordiukowa początkowo odnosiła się do mnie z ostrożnością. I musiałam poradzić sobie ze swoimi emocjami i ciągle udowadniać, że potrafię zagrać tę rolę. Ale najtrudniejsza była scena, w której odbierałam poród u komisarz — bohaterki Mordiukowej. Stała się dla mnie prawdziwym sprawdzianem, bo musiałam z całej siły uderzyć w twarz bohaterkę, która podczas porodu traciła przytomność. Jak to zrobić, nie wyobrażałam sobie. Uderzyć Mordiukową za nic nie mogłam się odważyć… Z czasem z Mordiukową ułożyłyśmy sobie przyjacielskie relacje, przyjaźniłyśmy się. Kiedy bywałam w Moskwie, widywałyśmy się. Ona była pierwszą osobą, która pogratulowała mi otrzymania „Złotej Niki”. — Miała Pani szczęście nakręcić film o Wiktorze Zareckim. Jakim Pani go pamięta? — W. Wasylenko kręcił go podczas pracy nad filmem „Bujna”. Było to w 1990 roku. Zarecki ciężko przeżywał tragiczną śmierć Ałły, swojego ojca i faktycznie już umierał. Ratował się tylko sztuką: pięknymi pejzażami, kobietami, z których malował królowe i caryce. Stworzył on także mój trzeci portret. Drugi, namalowany przez niego w Anglii, został sprzedany przez krewnych. Przyjeżdżałam do niego na sesje, malował mnie właśnie w roli Kateryny Biłokur. Jestem tam taka młodziutka. Ten portret znajduje się w Muzeum w Jahotynie wśród jego prac. A oto portret, który był wystawiany w Kijowie, stoi w moim pokoju. Wiktor Zarecki malował go wiosną i codziennie przynosił mi róże, bez i mówił: „Rafael malował swoją ma” Madonnę w otoczeniu aniołów, a ja ciebie — w pianie kwitnienia”. — Jak pani przeżywała lata twórczego milczenia? — Z towarzystwa „Znannia” jeździłam nie tylko po Ukrainie, ale i po całym ZSRR, czytałam wiersze, brałam udział w wieczorach filmowych, spotkaniach autorskich i zrozumiałam, że mogę realizować się na scenie. 13 lat pracowałam w Teatrze Młodzieżowym, a w 1994 roku przeszłam do teatru „Pod gwieździstym niebem” — bezpłatnego teatru dla inteligencji. Dziś pracuję jako zastępca przewodniczącego Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, jestem członkiem Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy oraz zarządu agencji aktorskiej SKU „Gildia Aktorów Filmowych”. Do NZDT Ukrainy przeszłam pracować po to, aby Rada Najwyższa przyjęła ustawę o mecenacie. Jest ona niezwykle potrzebna. Na całym świecie taka ustawa obowiązuje. Bogaci ludzie powinni być zainteresowani inwestowaniem pieniędzy w kulturę, powinno to być prestiżowe. — Czy czuje się pani dziś szczęśliwa? — Człowiekowi do szczęścia potrzeba niewiele! Przypomnijcie sobie, w „Szczęściu” moja ulubiona Łesia Ukrainka pisała: „Boże mój, dlaczego ludzie szukają szczęścia? Na jednego spojrzało ono ukochanymi oczami, innego zasypało złotem, jeszcze innemu zaświeciło światłem sławy. Wszystkich oczarowało ono na wieki. Ludzie szukają szczęścia w miłości, w sławie i pieniądzach. To przecież wszystko ulotne… I czar jego był trucizną. Ono jak spadająca gwiazda wpadało w serce i zaczynało płonąć. I kto choć raz widział je, ten nie zapomniał go aż do śmierci… Popielny ogień obudził się w duszach wszystkich ludzi. Wszyscy szukali szczęścia. Wszyscy chcieli mieć je w całości w swoich rękach, czy to w miłości, czy w sławie, czy w pieniądzach. To wszystko chimery. Dla niego oddawali wszystko, co najdroższe. Gubili siebie i innych. Łzy i krew płynęły rzekami. W imię jego. A szczęście latało po świecie jak gwiazda, jak błyskawica, jak błędny ognik. Wszystko jest ulotne. I nigdzie nie zatrzymywało się na długo. I nikt nie miał go w całości w swoich rękach. I słychać było wielki krzyk na całej ziemi: szczęście, szczęście, szczęście…” Przychodzimy na ten świat, aby uczynić go lepszym. Nadzy przyszliśmy, nadzy odejdziemy. Co pozostanie po nas? Pamięć. To prawo bytu. Gdyby ludzie o tym pamiętali, staraliby się czynić dobro. Bo tylko to, co oddasz, — jest twoje! Lata mijają, a uroda Raisy Stepanivny nie więdnie. I dziś, tak jak w młodości, kiedy przechodzi ulicami miasta, przechodnie oglądają się za nią, a artyści malują jej portrety. Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce Redakcja „Słowa Proświty” gratuluje Raisie Stepanivnie jubileuszu! Życzymy, aby jej dusza zawsze była nastawiona na miłość, na radość, żeby wreszcie Rada Najwyższa przyjęła ustawę o mecenacie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mią, gdyż od dawna cieszy się naszą z wami sympatią, miłością i uznaniem”. Halyna Soroka przekazała głos starszemu pracownikowi naukowemu Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, kandydatowi nauk historycznych, zastępcy przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy Rusłanie Mańkiwskiej. To właśnie Związek Krajoznawców zgłosił Wołodymyra Harbuz do zdobycia Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Pani Rusłana zaznaczyła, że „płótna artysty zachwycają doskonałością artystyczną, głęboką filozofią ludową, a jego twórczość dodaje sił duchowych. Udaje mu się uchronić nas przed zniewoleniem naszych dusz”. Zastępczyni dyrektora Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki Tetiana Czujko podkreśliła oddanie Wołodymyra Harbuza tematyce szewczenkowskiej na przestrzeni 20 lat. „W twórczości artysty — powiedziała — harmonijnie łączy się prastare pogaństwo i chrześcijaństwo. W takim połączeniu odczytuje on Tarasa Szewczenkę. Dzięki temu wpisuje się w każdą wystawę dotyczącą Szewczenki — czy to interpretacji utworów, czy ilustracji do jego twórczości. Wszyscy znamy Harbuza niepowstrzymanego, porywczego nie tylko na płótnach malarskich, ale i w wystąpieniach w radiu, w słowie artystycznym. To światłonośny artysta, delikatny, jasny, wyrafinowany, a zarazem dramatyczny. Bywa nieoczekiwany, kapryśny w swoich poszukiwaniach dróg w przyszłość sztuki”. Kolega artysta, poeta, rzeźbiarz Mychajło Horłowyj jest zachwycony wystawą: „Chodziłem po salach i rozkwitałem. Energia, którą darzy Wołodymyr Harbuz, jest słoneczna, łagodna, ciepła. To oryginalny, unikalny, genialny i uniwersalny artysta. W jego dorobku jest grafika i malarstwo, sztuka monumentalna i rzeźba”. Wołodymyr Harbuz jest wyrazicielem tej formacji artystów, którzy torują drogę do jakościowo nowej kultury ukraińskiej, gdzie tradycje i kody mentalne epok przeplotły się z najnowszymi poszukiwaniami. On zawsze jest w poszukiwaniu i w drodze. A kiedy artysta jest w drodze, ma nadzieję.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tam, gdzie energia ducha i czasu

Ołena Szułha. Wołodymyr Harbuz — malarz, grafik, rzeźbiarz, dobrze znany nie tylko na Ukrainie, ale i za granicą. Jego dzieła są przechowywane i z biegiem lat zyskują na wartości w Paryżu i Sztokholmie oraz innych miastach. Dlatego wystawa malarstwa z cykli „Barwy rodzinnego kraju” (2007—2012) oraz „Kosmogonia narodu ukraińskiego” (1990—1995) to swoisty raport artysty przed nami, widzami, gdyż w tym roku Wołodymyr Harbuz został nominowany do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Cykl dzieł „Barwy rodzinnego kraju” to pejzaże. Artysta tak definiuje ten gatunek: „Pejzaż to dialog artysty z samym sobą”. I rzeczywiście, dominantą twórczości jest wezwanie do wyrażenia swojego stanu duszy. W tej kwestii Wołodymyr Harbuz wypowiedział się następująco: „Wierzę w światło pośród chaosu, w wieczny ruch i kosmiczną energię twórczości — ruch myśli, intuicję, skarby podświadomości i miłość”. Otwierając wieczór, na który przybyli wielbiciele twórczości artysty, koledzy, dziennikarze, dyrektor Narodowego Muzeum Literatury Hałyna Soroka z zachwytem powiedziała: „Wołodymyr Harbuz to artysta dobrze znany, ale zawsze nieoczekiwanie odkrywany. W naszym muzeum często urządza wystawy i zawsze myślimy: czym zaskoczy tym razem? Przecież to oryginalna osobowość, której twórczość opiera się na przekonaniach niepodlegających korozji. Chce uczynić drogę do widza maksymalnie krótką. Wołodymyr Harbuz jest burzliwy, emocjonalny i jednocześnie wyrafinowany liryk. Może występować jako pogrążony w myślach filozof, a może wykazać się subtelnym humorem. Jest zawsze interesujący dla widza. Twórczy żywioł kipi w nim i skłania do poszukiwań. Przejawia się to nie tylko w malarstwie. Z niecierpliwością oczekujemy wydania książki, w której Harbuz objawia się jako mistrz słowa. Twórczość Wołodymyra Wasylowycza opiera się na świadomości siebie jako Ukraińca, na głębokiej miłości do rodzinnej ziemi, na jedności z losem narodu. Właśnie taki wyrafinowany artysta, w którym przekonania osobiste i postawa obywatelska pozostają w organicznym zjednoczeniu z postawą twórczą, artysta, który zawsze pokonuje drogę do nowych szczytów, zasługuje na uhonorowanie Nagrodą Szewczenkowską. Tego zimowego wieczoru Narodowe Muzeum Literatury rozbłysło ciepłymi barwami: otwierał swoją kolejną wystawę indywidualną dzieł malarskich artysta Wołodymyr Harbuz. W trzech salach zakwitły „Kwiaty wieczne”, rozbłysnął „Amulet Ukrainy”, rozbrzmiały „Melodia lasu”, „Marcowe akordy”, otworzyły się przed widzami krajobrazy Sumszczyzny, kaniowskie, potaszniańskie krajobrazy. I wszystko to — „Pomiędzy niebem a ziemią”. PRENUMERATA—2013 PRENUMERATA—2013 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Indeks pocztowy — 30617, strona 71 w „Katalogu” na pół roku na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. na rok na rok 105 hrywien 54 kopiejki. ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Jesteś ze «Słowem Proświty», bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład w lutym — 27 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. Indeks gazety «Słowo Proświty» — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn