Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Słowem i kamerą filmową

Слово Просвіти, №07 за 2013 рік

Mykoła CYMBALUK Roman Kowal całą swoją twórczość poświęcił badaniu i upublicznianiu heroicznych kart historii narodowej początku XX wieku. Tak głębokiej wiedzy o ówczesnych wydarzeniach walk wyzwoleńczych lat 1917—1920 nie posiada chyba żaden z naukowców instytutów akademickich. W tym ogromnym zasobie informacyjnym, jak twierdzi pisarz Wasyl Szklar, “on czuje się swobodnie, orientuje się w zasobie dokumentalnym i pamiętnikarskim tamtego okresu, bardzo trzeźwo i realistycznie patrzy na tamten odcinek historyczny, nie boi się nazywać rzeczy po imieniu. Z zapomnienia wydobywa najbardziej znaczące postacie, wśród których jest i Mychajło Hawryłko, który uosabia naszą ukraińską jedność i soborność”. Mychajło Hawryłko urodził się w 1882 r. na Połtawszczyźnie, w rodzinie chłopsko-kozackiej. W tych stronach, które graniczyły z Dzikimi Polami, gdzie od wieków unosił się wolnomyślicielski duch, który utwierdzał się w ciężkiej pracy chłopskiej, zwycięskiej walce z najeźdźcami-wrogami i tworzeniu pięknych wzorców kultury ludowej. Toteż i mały Mychajło od małego polubił lepić z gliny różne figurki ludzi, koników, kogucików. I ta dziecięca zabawka określiła jego los. Po szkole uczył się w Myrhorodzkiej szkole artystyczno-przemysłowej, skąd wyszło wielu znanych artystów. Środowisko narodowo-patriotyczne w dużej mierze kształtowali wykładowcy, wśród których był Opanas Slastion, znany etnograf, malarz i rzeźbiarz. Całkiem prawdopodobne, że tam właśnie Mychajło poznał Iwana Padałkę, przyszłego utalentowanego artystę-bojczukistę. Toteż środowisko kształtowało nie tylko artystów, ale i światopogląd przyszłych osobistości, które staną w pierwszych szeregach bojowników o ukraińską państwowość. Przebywając w Petersburgu, w 1905 r. Hawryłko bierze udział w rozruchach studenckich. Jako skutek jego aktywności społeczno-politycznej: niejednokrotne Jewhen BUKET Zdjęcie autora 5 lutego w pomieszczeniu Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy odbył się wieczór autorski znanego literaturoznawcy, szewczenkoznawcy, zastępcy dyrektora Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, kandydata nauk filologicznych Serhija Anastasijowycza Halczenki. W tym roku jest on wśród pretendentów do najwyższej nagrody państwowej — Nagrody Szewczenkowskiej. Trzy książki: Taras Szewczenko. “Wiersze. 1844”, “Zwrócone szewczenkowskie rarytasy”, Taras Szewczenko. “Album 1845 roku”, przygotowane przez znanego uczonego-tekstologa i szewczenkoznawcę, zostały wysunięte przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy w kierunku “Literaturoznawstwo i kulturoznawstwo”. Jeszcze od młodych lat naukowiec zajmuje się systematycznymi poszukiwaniami materiałów archiwalnych i eksponatów muzealnych, związanych z życiem i twórczością wybitnych ukraińskich pisarzy XX wieku: Wołodymyra Wynnyczenki, Pawła Tyczyny, Wołodymyra Sosiury, Ostapa Wyszni i innych. W 1984 roku S. Halczenko, przeglądając materiały w teczkach litera- Poseł ludowy O. Donij i pisarz R. Kowal na spotkaniu z widzami aresztowania, pół roku w kazamatach Pietropawłowskich i ucieczka za granicę. Przekroczywszy kilka krajów, znajduje się w podaustriackiej Ukrainie, we Lwowie. Utalentowanego młodzieńca zauważyła zachodnioukraińska inteligencja. Natalia Kobrynska, jedna z czołowych działaczek galicyjskiego ruchu feministycznego, zaopiekowała się nim, przyznając stypendium na kontynuację nauki w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. A później rękę pomocy prawosławnemu “wschodniaczanowi” wyciągnął i greckokatolicki metropolita Andrzej Szeptycki. Tamże, w Krakowie, pozna się z Ołeną Hordijewską, która z czasem zostanie jego żoną. Hordijewska pochodziła z wielkiego ukraińskiego rodu, który dał kulturze narodowej szereg wybitnych artystów, w szczególności takich jak Sołomija Kruszelnyćka, Bohdan Łepkyj i inni. Ona nawet po śmierci męża (o tym, że jego, rannego na ojczystej ziemi, czerwonoarmiejska hołota spaliła w palenisku parowozu, tak i nie dowie się) do ostatniego tchu będzie czekać na spotkanie… Rok 1917 stał się przełomowym nie tylko w losie narodu ukraińskiego. Od pierwszych dni Hawryłko jest w wirze życia: staje się jednym z organizatorów formacji wojskowych — Ukraińskich Strzelców Siczowych, potem — Szarej Dywizji armii URL. W czasach wojennej zawieruchy Pierwszej wojny światowej, 1915—1916 rr., przebywając na Wołyniu, razem z przyjaciółmi opiekuje się organizacją “Proświt”, edukacją ludową. W tym czasie przy jego udziale otwarto tu po raz pierwszy ponad 150 szkół. Jednocześnie nie przestaje pracować jako grafik, rzeźbiarz. Jeszcze w 1910 r. Mychajło Hawryłko wziął udział w konkursie na pomnik Tarasa Szewczenki, który ogłosili kijowianie. Jewhen Czykałenko, który był członkiem Komitetu Szewczenkowskiego, od razu wyróżnił i docenił jego pracę. W swoim dzienniku z tamtego okresu zaznacza, że ze wszystkich (a było ich około pół setki) złożonych projektów tylko projekt Hawryłki zasługuje na baczną uwagę. Ten pomnik miał rzeźbiarskie obramowanie cokołu, które symbolizowa- W przepełnionym stołecznym Domu Aktora odbyła się prezentacja filmu artystyczno-dokumentalnego “Stosem i szablą” na motywach książki Romana Kowala, która została wysunięta do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej. Na spotkanie z autorem i twórcami filmu (reżyser W. Bondarenko, współscenarzysta W. Tetertiatnyk) przyszła masa ludzi, wśród których byli znani działacze kultury i sztuki, działacze społeczni i polityczni. Ale przeważająca większość — to ludzie, którzy od dawna znają się z wieloletnich i licznych akcji upamiętniania bohaterów narodowo-wyzwoleńczej walki. ło wątki z utworów Szewczenki. Czykałenko zauważył, że wszystko to oddycha Chmielniczyzną. Szewczenkianą przesiąknięta jest cała twórczość Hawryłki, jest ona dominującym tematem całego jego życia. Był jednym z pierwszych, którzy aktywnie zabrali się za jej opracowanie. Jeszcze przebywając w Galicji, nieustannie pracuje nad wizerunkiem Tarasa, uwieczniając go w pomnikach, popiersiach, płaskorzeźbach, reliefach wypukłych, medalionach, grafice, obrazach itd. Miał głęboko osobiste widzenie Kobziarza — niepokornego, porywczego, z ciągłym wyrazem napiętej myśli. Był to obraz prawdziwie ukraińskiego Apostoła prawdy i wolności. Tego, do czego dążył i sam autor. Opowiadają, że przed drugą wojną światową niemal w każdej chacie stał lub wisiał obraz Szewczenki autorstwa Hawryłki. Niestety, z jego wielkiego dorobku twórczego pozostało niewiele. Patologicznie mściwa władza sowiecka nigdy nie obciążała swojej polityki wobec Ukraińców choćby najmniejszą po-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn