Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

«Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę»

Слово Просвіти, №07 за 2013 рік

Nadija KIR’JAN Obecnie na całej Ukrainie odbywają się wydarzenia poświęcone 75. rocznicy urodzin Wasyla Stusa. W Kijowskim Domu Nauczyciela odbył się także wieczór literacko-artystyczny poświęcony tej dacie. Minęło 27 lat od jego śmierci, a my dopiero zbliżamy się do zrozumienia tej postaci. „Wasyl Stus urodził się nie w najlepszym czasie, w 38. roku XX wieku, a zmarł w najczarniejszych dniach, przed świtem – podzielił się swoimi refleksjami przyjaciel poety, doktor filozofii Jewhen Swerstiuk. – Jego droga twórcza jest przykładem czegoś nieoczekiwanego i zdumiewającego. Wasyla Stusa prześladowano za każde słowo, zwłaszcza w latach obozowych, a on zdołał się zrealizować niemal w 10 tomach. W latach 60. tylko niewielkie grono ludzi rozumiało, że to wybitny talent. To była epoka nie dla poetów, dla wielu – stracone lata. Wasyl Stus zrealizował się w tych straszliwych okolicznościach w pełni. Nawet w latach 80. myślano, że raczej nic z jego spuścizny twórczej nie przetrwa, poza listami do bliskich. Okazało się, że przetrwało bardzo wiele, prawie wszystko, co on przekazywał…” Witalij SOWA, członek Krajowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Łubeński Klub Medialny Przyszły poeta urodził się w 1938 roku na Winnicczyźnie. Jego ojciec, Semen Dem’janowycz, uciekając przed donosami i prześladowaniami, musiał opuścić dom i udać się na Donbas. Wkrótce do niego przeprowadziła się żona Ulina Jakiwna z córką Marijką i najmłodszym — Wasylem (był czwartym dzieckiem w rodzinie). Szkołę Wasyl ukończył z medalem, wstąpił do Donieckiego Instytutu Pedagogicznego na kierunek język i literatura ukraińska. Po jego ukończeniu — wiejska szkoła, uczył na Kirowohradczyźnie, w pobliżu miasteczka Hajworon, na granicy z Winnicczyzną. Tam „odpoczywał duszą”, jak później wspominał Stus. Pierwsze wiersze opublikował w 1959 roku w „Literaturnej Hazecie” (obecnie „Literaturna Ukraina”) za błogosławieństwem Andrija Małyszki, który wtedy napisał: „Wydaje nam się, że twórczość 21-letniego nauczyciela z Winnicczyzny Wasyla Stusa ma dobre poetyckie ziarna… Dobra znajomość języka określa kulturę tego młodego zdolnego literata”. Tego samego roku Wasyla Stusa z Kirowohradczyzny powołano do szeregów Armii Radzieckiej. W liście do towarzysza Anatolija Łazarenki w październiku 1959 roku Stus pisał: „Wspaniałe pożegnanie zorganizowano we wsi — uczniowie, grono pedagogiczne, znajomi. Żałuję wsi, choć, przyznaję, mieszkając na wsi, zbyt mało ją kochałem… To wiejskie otoczenie było — jak dla mnie — niezwykłe i przez to, wydaje się, przyniosło mi wielką korzyść. Nowi ludzie, obyczaje, nawet drobiazgi codzienne — na nowo cieszyły i drażniły mnie…” Niespokojne myśli zmuszały do chwytania za pióro, papier i rozpoczynania korespondencji z przyjaciółmi, znajomymi, opowiadając o służbie w Łubnach. W liście do Anatola… Jest to w pewnym stopniu przypowieść: nie trzeba narzekać na złe okoliczności, na niesprzyjające warunki — jeśli jest wielki talent, sam się zrealizuje. Często spierają się, czy był przede wszystkim bohaterem, czy poetą. Niektórzy sprzeciwiają się jego heroizacji. Mianowicie: mówmy o Stusie jak o zwykłym człowieku. Mówię: mówcie, nikt wam tego nie zabrania. Ale nigdzie nie uciekniemy — biografia Stusa jest heroiczna. Stworzył mit swojego życia — właśnie mit prometejski”. Rozważania filozofa kontynuował były więzień polityczny Wasyl Owsijenko, który poinformował, że często zaprasza się go do szkół i wyższych uczelni, gdzie opowiada o swoim współmyślicielu i czyta jego wiersze. To świadczy o tym, że zwolenników talentu Wasyla Stusa, jego heroicznego czynu z roku na rok przybywa. Nawiasem mówiąc, pan Wasyl znakomicie deklamuje Stusa, niewielu może z nim w tym rywalizować. „Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę”, — pisał poeta. I on powraca. Na wieczorze pieśni do słów poety wystąpili laureatka nagrody im. Wasyla Stusa Olena Hołub, kobzarz Taras Kompanichenko. Aktor Kyrylo Bulkin przedstawił kompozycję z jego wierszy i listów z obozu.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn