Strona · s. 11strona oryginału ↗
«Żył, kochał i nie nabrał się zgnilizny…»
Слово Просвіти, №07 за 2013 рік
W Domu Ludowym chmielnickiej miejskiej „Proświty” odbył się okrągły stół na temat „Poezja heroicznego czynu”, poświęcony 75. rocznicy urodzin poety, patrioty, mieszkańca Podola, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa. Uczestnicy wydarzenia — kierownicy metodycznych zrzeszeń nauczycieli języka ukraińskiego i literatury szkół centrum obwodowego — z zainteresowaniem słuchali opowieści przewodniczącej „Proświty” Zoi Didenko o Wasylu Stusie, którego znała osobiście. Licealiści i nauczyciele Zespołu Edukacyjnego nr 5 imienia Serhija Jefremowa opowiedzieli o drodze życiowej i twórczej poety. Uczniowie czytali wiersze. Honorowa gościni zebrania Nina Kaczerowska, autorka zbioru kart dydaktycznych „Wasyl Stus. Droga życiowa i twórcza poety, człowieka, obywatela” przedstawiła wydanie. Nauczyciele wzięli udział w interaktywnym opracowaniu materiałów o życiu i twórczości poety. Z zapartym tchem obecni słuchali żywego głosu Wasyla Stusa — poezji w jego wykonaniu. Wydarzenie przeprowadzono przy wsparciu wydziału edukacji Rady Miejskiej w Chmielnickim, który reprezentowała Ałła Wojtaluk, metodyk centrum naukowo-metodycznego wydziału. Na zdjęciu — uczestnicy okrągłego stołu. [Fragment tekstu w kolumnie:] …ten przybliżony, niemal wyimaginowany żołnierski spokój wyszedł mi na dobre. Fizycznie wzmocniłem się, a nawet przytyłem…” Wiosną 1960 roku Wasyl Stus dzieli się swoimi wrażeniami z wizyty w muzeum krajoznawczym w Łubniach w liście do Borysa Doroszenki: „…Teraz mogę ci opowiedzieć ciekawe fakty z historycznej przeszłości rejonu łubieńskiego. Łubnie istnieją od 988 roku. Tutaj do dziś zachował się klasztor mniej więcej z XII w., gdzie zajmował miejsce, prawda, już później, Izajasz Kopiński. Tutaj, w Łubniach, urodziła się i mieszkała z rodziną Anna Pietrowna Kern, więc zatrzymywał się Puszkin, jadąc do Odessy, bywał Glinka — oboje u swojej ukochanej. Bywał i Gogol (w muzeum zachowała się jego laseczka). Szewczenko tutaj był swój. Sławny szlak Romodanowski — to przecież tutaj, rzut beretem. Z Łubni pochodzi Nadija Kybałczycz (z rejonu). Ziemia łubieńska należała do Michała Wiśniowieckiego, który zbudował na życzenie wybrednej żony zamek, zburzony gdzieś w 1648 r. w czasie walk wyzwoleńczych. Tutaj wycofywał się Nalewajko, ścigany pod Łubniami przez Lachów, no i Sołonycia — całkiem blisko… Starożytny klasztor z XI wieku odbudowywali Samojłowicz i Mazepa. Każdy kamień zachował ślady historii. Nie patrząc na wszystkie współczesne i już ustalone metamorfozy, jest niemało dumnego i samoświadomego w ludziach tego kraju. Jakiś architekt z Moskwy zapisał w księdze odwiedzających muzeum, że oto, powiedzmy, co za smutek — język rosyjski w muzeum nie jest w poważaniu i wszystkie napisy oraz wyjaśnienia zrobiono, widzisz, wyłącznie po ukraińsku, i miał rację. Był całkiem szczery i sprawiedliwy w swoim oburzeniu… W muzeum jest odzież XVI—XVIII wieków prostego ludu, zachowana do nitek, do naszywek. Są pieczęcie zaporoskie i pieczęcie miasta na prawie magdeburskim. Są dwie gramoty Bohdana Chmielnickiego. Są ich fajki — zaporoskich kozaków — ich szable i przedmioty codziennego użytku, jest kolczuga i polska kirasjera tamtych czasów. Słowem — wrażenie cudowne z miasta… Im bardziej Łubnie „wiosnieją”, tym głębiej zakochuję się w nich…” U Stusa układały się pewne stosunki z dowódcami, zwłaszcza z sierżantami. W każdej sytuacji miał własne zdanie, gotowy bronić ludzkiej czci i godności. Tak nieprosto kształtowała się i hartowała jego świadomość obywatela — Patrioty. Inaczej nie mogło być. Stus w armii zachowywał się tak, jak przystoi człowiekowi z wykształceniem pedagogicznym. Komunikował się z kolegami ze służby wyłącznie po ukraińsku, co w tamtych czasach było rzadkim zjawiskiem. Po służbie, którą kontynuował na Uralu, Wasyl wraca na Donbas. Pracuje jako wykładowca literatury ukraińskiej w Gorłówce, redaktor literacki w lokalnej gazecie… Czas po wojsku, — wspominał później Wasyl Stus, — był już czasem poezji… Dalszy los życiowy tego Wielkiego Ukraińca wypełniony jest tragicznymi wydarzeniami. Zmarł Wasyl Stus w noc z 3 na 4 września 1985 roku w karcerze obozu o zaostrzonym rygorze w osadzie Kuczino w obwodzie permskim. Był utalentowanym poetą, mężnym i wiernym synem Ukrainy. Jak i Taras Szewczenko, przeżył tylko 47 lat. Jak Wielki Kobziarz, wiele lat swojego życia spędził w katowniach i na zesłaniu. W tym jubileuszowym dla niego roku błogosławiony kraj Posula z głębokim szacunkiem wspomina Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa, w którego pełnym cierpień, ale nieśmiertelnym losie nie ostatnie miejsce zajmuje także nasza Łubieńszczyzna. Niezłomny Stus Z wystąpienia Bohdana CZEPURKI na wieczorze poświęconym pamięci W. Stusa we Lwowie Wybierając męczeński wektor zmartwychwstania narodu ukraińskiego („Naród „Chrystus prawdziwie zmartwychwstał!”), Stus nie miał ani centymetra dla manewru w swojej twórczości i zachowaniu i poszedł do końca. Jego męstwo żywiło się świętymi tradycjami kozackiego narodu: nadzieję pokładać w działaniu, los kuć w bitwie za Naród. W swoich listach z lat 1966—1967 na małą strefę jeszcze nieizolowany Wasyl Stus pisze: „Niedawno mój towarzysz, który lubi po kobiecemu popłakać się przy mnie, powiedział — my, powiedzmy, stracone pokolenie. Rzeczywiście… wściekłość niezadowolenia… zamiast działań — to nasze. Wspominam biednego Joyce’a, który nosił swoją Irlandię w sercu… zrobił z niej duchowo bezcielesną inteligencką rzeczywistość i żył tak, jak żyje każdy… inteligent: bez rąk, bez jaj, bez czynów… pozostał tylko ruch jako pamięć o przedmiocie i tęsknota przedmiotu… psi skowyt przed księżycem… poznajesz w tym czas?”. Warto tutaj zacytować Leonida Kisełowa „Z listu Jonathana Jaremy Swifta”: „Ja nie chcę leżeć w tej niewolniczej ziemi (irlandzkiej, ukraińskiej! — B. Cz.), raczej będę spał w londyńskim błocie”. Przeżywając klęskę zmagań wyzwoleńczych, rozbicie i zagładę sprawy ukraińskiej, Stus odczuwa graniczny stan gotowości do czynu. Heroizm, ofiarność i osobiste poświęcenie od wieków były i wiecznie będą naszym duchowym chlebem, naładowanym pasjonarną energią decydujących wartości, dla których warto żyć, czujnie stać na straży bożych ideałów, świętych pragnień i heroicznego czynu. Stus uparł się: zdobyć, albo w domu nie być! I kto dbał o niego, kiedy on już zachłystywał się krwią w karcerowej maszynce do mięsa, a na wielkiej strefie niby powiało wiatrem zmian? Wzorując się na obrazie Stwórcy, Stus ze swoim surowym maksymalistycznym programem nie miał żadnych szans na wahania czy rozluźnienie: on gra w straszną grę ze śmiercią, a ponieważ śmierć — matka życia (ojcem życia jest samo życie), ona jest mu bliższa niż ziemska wegetacja. Stusowe męki są tożsame z Chrystusowymi — jego Golgota jest rozważnie nieunikniona, racjonalnie wykalkulowana, niemal bezemocjonalna, wyłącznie przeciwartystyczna, utkana z niewysłowionego bólu, stoicko męczeńska („ja już przerąbałem sztolnię do ostatniej siły wiary… stoję nad krawędzią — raduję się…”), i właśnie dlatego — tworzy nowe perspektywy dla artystycznych przeobrażeń końca czasów. Jego Słowo — to więcej niż sztuka! Stus — to świadectwo niezłomnej siły i godności naszego narodu.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
