Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Historyczno-oświatowe wystawy i nowe publikacje zaprezentowane w Połtawie z okazji stulecia IV Uniwersału Centralnej Rady

Слово Просвіти, №07 за 2018 рік

Ołeh PUSTOWHAR, pierwszy zastępca przewodniczącego Połtawskiego Obwodowego Oddziału WUT „Proświta” Artefakty państwowego centrum URL na uchodźstwie i oryginał IV Uniwersału. Doniosłemu wydarzeniu w historii ojczystej — stuleciu przyjęcia IV Uniwersału Centralnej Rady, który ogłosił Ukraińską Republikę Ludową (URL) „samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym suwerennym państwem narodu ukraińskiego” — poświęcili wystawę tematyczną aktywiści społeczni Połtawy. Zorganizowały ją Połtawski Obwodowy Oddział WUT „Proświta” im. T. Szewczenki oraz obwodowe muzeum krajoznawcze im. W. Kryczewskiego. Przede wszystkim mowa o historycznych relikwiach, które w 1992 roku przekazał obwodowemu muzeum krajoznawczemu im. Kryczewskiego przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Oddziału WUT „Proświta” Mykoła Kulczynski. Z kolei te unikalne dokumenty oraz inne artefakty Państwowego Centrum URL na uchodźstwie „Proświta” otrzymała wówczas od Mykoły Stepanenki — wiceprezydenta państwowego centrum URL na uchodźstwie (od 1967 roku). Określił on jako warunek przekazania zza oceanu do Połtawy relikwii URL i ukraińskiej diaspory ich stałe i należyte przechowywanie w muzeum oraz opiekę nad nimi „Proświty”. „Perełki” wystawy — oryginał Krzyża Legionu Symona Petlury, fotografie wybitnego połtawianina, żołnierza armii URL, patriarchy Mścisława obok Ronalda Reagana, dyplom za oddanie ideałom Symona Petlury, którym został odznaczony Mykoła Stepanenko. Podczas ceremonii otwarcia wystawy Mykoła Kulczynski zaznaczył: „Sto lat temu, 22 stycznia 1918 roku, po raz pierwszy w XX wieku Ukraina ogłosiła niepodległość. Powstało państwo, które przez trzy kolejne lata nie przerywało walki o własne istnienie. Ukraińcom udało się utwierdzić granice państwowe, język, pieniądz, symbolikę (herb, hymn i flagę), zbudować narodowe zdolne do walki wojsko”. Mykoła Stepanenko był absolwentem uniwersytetów w Waszyngtonie, Uwu w Monachium, Centralnego Uniwersytetu Michigan (m. Mount Pleasant). Członek-założyciel i czołowy działacz URDP, Zjednoczenia Ukraińców o Przekonaniach Rewolucyjno-Demokratycznych, DOBRUS, ODUM, wiceprezydent URL na uchodźstwie (od 1967), członek zarządów szeregu ukraińskich instytucji kulturalnych, społecznych i politycznych, pedagog, dziennikarz radiowy, publicysta, uczony literaturoznawca, członek rzeczywisty NTSz, duchowny UPC. Pod koniec życia przyjął święcenia. Był proboszczem parafii św. Michała w San Francisco, potem św. Jana Chrzciciela w Portland (stan Oregon). Odwiedził Ukrainę, w tym Połtawę w 1992 roku. Zmarł 14 marca 1993 r. w San Jose (Kalifornia), pochowany na ukraińskim cmentarzu prawosławnym świętego Andrzeja w South Bound Brook. Autor książek „Szoste koło” (1979), „Żywa legenda dalszej naszej walki” (1979), „Bojownik za idee narodu ukraińskiego” (1981) oraz tekstu pieśni o Mazepie. Z inicjatywy zastępcy dyrektora obwodowego muzeum krajoznawczego ds. pracy naukowej, aktywisty „Proświty” Wołodymyra Moklaka zwiedzający wystawę mają możliwość zobaczyć oryginał IV Uniwersału. Nawiasem mówiąc, na świecie nalicza się nie więcej niż dziesięć takich oryginałów, z czego jeden — na Połtawszczyźnie. W latach 30.—40. ubiegłego wieku rosyjscy bolszewicy za ten dokument zabijali. W Połtawie cudem zachował się egzemplarz, ponieważ niemal od razu trafił do przechowywania w muzeum. Wystawa UINP i prezentacje publikacji naukowych. Także w muzeum krajoznawczym odbyło się otwarcie jeszcze jednej wystawy, przygotowanej przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej — „100 lat walki. Ukraińska rewolucja 1917—1921” oraz prezentacja zbioru naukowego „Połtawszczyzna w ukraińskiej rewolucji 1917—21 lat”. W tej publikacji po raz pierwszy opublikowano wspomnienie urodzonego w mieście Hadziacz na Połtawszczyźnie, pułkownika armii URL Stepana Łazurenki o pobycie pułku Bohdanowców w Połtawie w grudniu 1917 roku. Do obiegu naukowego wspomnienie wprowadzono dzięki przewodniczącemu miejskiego towarzystwa „Proświta” Tarasowi Pustowitowi. Proświcianin przez długi czas komunikował się i korespondował z synem Stepana Łazurenki — Serhijem, który mieszkał w Detroit. To on przekazał Tarasowi Pustowitowi kilka wspomnień swojego taty, w tym rękopis „Bohdanowcy w Połtawie przeciwko Murawjowowi”. Znaczącym wydarzeniem w życiu kulturalnym regionu stała się prezentacja pierwszych dwóch tomów fundamentalnej trzytomowej publikacji „Ukraińska rewolucja 1917—1921 lat. Połtawski wymiar. Wydarzenia. Postacie. Dokumenty”. Projekt wydawniczy zrealizowano na zlecenie obwodowej administracji państwowej. Autorzy-opracowujący — aktywista „Proświty”, historyk-krajoznawca, dyrektor Naukowo-Redakcyjnego Oddziału — Centrum Badań Historii Połtawszczyzny Ołeksandr Biłousko oraz przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”, historyk-archiwista Taras Pustowit. „Połtawska prasa o wydarzeniach Ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat”. Wystawę dokumentalną pod takim tytułem z 57 dokumentów zaprezentowano w Państwowym Archiwum Obwodu Połtawskiego. Są to zarówno artefakty z zasobów archiwum, państwowego archiwum kinofotograficznego im. H. Pszenycznego oraz Centralnego Archiwum Wyższych Organów Władzy Ukrainy, jak i fotokopie artykułów z lokalnych wydawnictw periodycznych okresu Ukraińskiej rewolucji („Wistnyk Połtawskoho hromadskoho komitetu”, „Wistnyk Łubenskoho hromadskoho komitetu”, „Ridnyj kraj”, „Połtawskije nowosti”, „Połtawśka hromada”, „Izwiestija” oraz „Połtawskij dień”), a także dokumenty o honorowaniu działaczy Ukraińskiej rewolucji 1917—1921 lat, w szczególności fotografie tablic pamiątkowych Hruszewskiego, Michnowskiego, Petlury, Martosa. A także kopie afiszy odczytów naukowych poświęconych Petlurze, programy konferencji naukowych dla uczczenia pamięci Symona Petlury, które organizowała Połtawska „Proświta” na początku lat 90. ubiegłego wieku. „Dzień dwóch 22 stycznia — święto jedności, realizacji odwiecznych dążeń Ukraińców do życia w jednym niepodległym państwie. Te dni stały się jasnym światłem tradycji narodowo-wyzwoleńczych zmagań dla Ukraińców następnych pokoleń” — zaznaczył podczas otwarcia wystawy przewodniczący Połtawskiego Miejskiego Towarzystwa „Proświta”, zastępca dyrektora archiwum obwodowego Taras Pustowit.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn