Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

Pamięci Wasyla Palamarczuka

Слово Просвіти, №07 за 2018 рік

Maria MELNYK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, osiedle typu miejskiego Murowane Kuryłowce, obwód winnicki. Atak Rosji na naszą ziemię w 1918 i 2014 roku ma podobny agresywny charakter i pretekst. Po przewrocie październikowym bolszewicy chwalili się rewolucją, obnosili się z Deklaracją, w której proklamowali równość, suwerenność narodów Rosji, ich prawa do wolnego samostanowienia aż do odłączenia się. W tym dokumencie zawarte było wielkie kłamstwo. Bo jak tylko Centralna Rada Ukrainy w IV Uniwersale ogłosiła suwerenność Ukrainy, wściekle i z nienawiścią zaprotestował Lenin! Jego sprzeciw wyraził przewodniczący Rewolucyjnej Rady Wojskowej L. Trocki: „Bez ukraińskiego węgla, żelaza, rudy, chleba, soli, Morza Czarnego Rosja istnieć nie może, ona się zadławi, a wraz z nią i władza radziecka, i my z wami!”. Czyli Lenin i jego poplecznicy uważali, że do żadnej samodzielności Ukrainy nie można dopuścić. Dlatego w styczniu 1918 r. wódz proletariatu posyła na naszą ziemię wyćwiczone, zahartowane w bojach I wojny światowej wojsko, które bezlitośnie rozprawiało się z niepodległościowcami. Czyż historia się nie powtórzyła? Wydarzenia naszych dni: uczestnicy Majdanu żądali od prezydenta oderwania się od Rosji i podpisania Umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską. I co zrobił kremlowski agresor Putin? To samo, co rosyjscy ordyńcy w 1918 r. — okupował Krym, rozpętał wojnę w Donbasie. Aby zniewolić Ukrainę, leninowscy najeźdźcy w ukraińskich miastach i wsiach rozpoczęli wewnętrzną walkę, od wewnątrz agitowali masy ludowe za władzą radziecką: Igor JAWORSKI, pisarz, dziennikarz wojskowy. Widmowe błyskawice wolności. Styczeń 1918 roku bezlitośnie smagał mroźnymi biczami zbladłą, wybieloną, zaśnieżoną ziemię Ukrainy. Jeszcze działała w Kijowie Centralna Rada, przesycona socjalistami, którzy występowali jako kategoryczni przeciwnicy tworzenia własnej siły zbrojnej i nawet w wyobraźni nie widzieli Ukrainy wolnej od „bratniej rosyjskiej demokracji”. A był to czas wielkich nadziei i dokonań: Rosyjskie Imperium Carskie roztopiło się w dymie I wojny światowej, jego wczorajsze prowincje — kraje nadbałtyckie, Finlandia oraz Polska — wyruszały w samodzielną polityczną podróż, i tylko Ukraina — siwy półwysep buntowniczej natury i wiecznych waśni — przykryła się czerwoną kołdrą oszalałego bolszewickiego terroru. „Byliśmy przeciwko własnemu wojsku i razem z bolszewikami rozkładaliśmy socjalistyczną propagandą pułki, dywizje i korpusy, żywiołowo odradzające się kozactwo, a dlatego — zostawszy bez siły zbrojnej — posyłaliśmy uczniów pod Kruty…” — wykrzykuje odkupieńczymi wersami książka Ostapa Wojnarenki „Do nowej Połtawy”, która ujrzała światło dzienne w 1955 roku w Nowym Jorku. To będzie później. A póki co Centralna Rada decyduje się wreszcie na długo oczekiwany przez naród krok — proklamuje 22 stycznia 1918 roku IV Uniwersał, którego tekst odczytuje Mychajło Hruszewski na posiedzeniu Małej Rady w noc z 24 na 25 stycznia, gdzie „...od dzisiaj Ukraińska Republika Ludowa staje się samodzielnym, od nikogo niezależnym, wolnym, suwerennym państwem Narodu Ukraińskiego…” obiecywali oddać pańską ziemię ludowi. Dlatego Ukraińcy nie wsparli swojej Centralnej Rady. W. Putin — wierny uczeń Lenina, od 2006 roku przygotowywał się do wojny przeciwko Ukrainie. W organach władzy naszego państwa pracowali wywiadowcy-Rosjanie; przekupstwem, obietnicami wysokich stanowisk, nagród z ukraińskich zdrajców wyhodowano separatystów. Tak moskiewscy emisariusze szykowali się do wojny hybrydowej przeciwko naszej Ojczyźnie. Więc porównując wydarzenia 1918 i 2014 roku, widzimy w nich wiele wspólnego. …100 lat temu 29 stycznia 1918 r. w pobliżu miasteczka Kruty o godzinie 9 rano rozpoczął się bój. Siły były nierówne. Młodzi bohaterowie to widzieli, ale trwali. Rozgrzewały ich słowa Chrystusa: „Nikt nie ma większej miłości od tej, gdy ktoś życie swoje oddaje za przyjaciół swoich” (J 15, 13). W tym boju, na odcinku między Bachmutem a Niżynem, brał udział także 16-letni Wasyl Palamarczuk ze wsi Wyszcze-Olczedajiw, która znajduje się na naszej rodzinnej ziemi murowanokuryłowieckiej. Kim on jest, z jakiego rodu, że w swoje 16 lat uświadomił sobie odpowiedzialność dojrzałego męża za bezpieczeństwo ojczystej ziemi? W książce „Nasza chata nie z brzegu” utalentowanej krajoznawczyni Ołeny Romanewycz zobaczyłam fotografię z 1911 roku, na niej rodzina Iwana i Chrystyny Palamarczuków. Między nimi jasnowłosy 9-letni chłopiec beztrosko patrzy na świat, jest mu przytulnie opierać się o rękę ojca i matki. Z napisu na odwrocie fotografii, z opowieści autorki książki, ze wspomnień krewnych wyjaśniło się: Wasyl Palamarczuk pochodzi z cnotliwych, godnych rodów Malowanych i Palamarczuków. Pradziadek młodzieńca — Owerko Malowany z żoną Tetianą słynęli z umiejętnej pracy na ziemi. W Wyszczym-Olczedajiwie uprawiali niesłychane zbiory pomidorów, winogron, arbuzów, za co na jarmarku-wystawie Owerko Malowany został nagrodzony złotym medalem. Wujek Wasylka Palamarczuka — Pyłyp Owerkowycz wykształcił się na lekarza-chirurga, ofiarnie, bezinteresownie ratował życie i zdrowie ludzi. Starsi mieszkańcy pamiętają jego dobre uczynki: komuś przywrócił wzrok, wyciął nowotwór, w głodnym roku dał mąkę, pieniądze na dom. Ojciec Wasylka wyrósł w kulturalnej, inteligentnej rodzinie, znał wiele języków, był wysoko wykwalifikowanym pracownikiem w cukrowni. Wnuk małżeństwa Palamarczuków — Jurij Iwanowycz Chymycz — utalentowany malarz, jego obrazy były na wystawie w Kijowie, Los Angeles, Nowym Jorku, Waszyngtonie, w stałych ekspozycjach Białego Domu, Pentagonu (to już w czasach radzieckich). Wasyl Palamarczuk marzył, by być godnym swojego cnotliwego rodu. Za radą ojca uczył się w szkole realnej w mieście Smiła. Lecz bardziej pociągały go myśli ojca o wyzwoleniu Ukrainy. Pamiętał, jak tata cytował uniwersał B. Chmielnickiego: „Przykładem sławnych i wielkich Rusów, przodków swoich przy swojej prawdzie za pobożność świętą, za całość ojczyzny i za połamanie dawnych praw wolności swoich stańcie”. A w styczniu 1918 r. usłyszał i przeczytał uniwersał M. Hruszewskiego. Tak to przecież sama Ukraina-matka wzywa, by ją obronić! Zebrał się i pospieszył ze Smiły do Kijowa. Odnalazł sotnię Honczarenki — i ten nie mógł odmówić bezwąsemu młodzieńcowi. …Krwawiło pole boju, czerwieniło się niebo — jątrzyła się głęboka bolesna rana Ukrainy. Do Wyszczego-Olczedajiwa Iwanowi Palamarczukowi przysłano zawiadomienie o śmierci syna. Nieszczęsny ojciec przyjechał do Krut, widział na zaczerwienionym od krwi śniegu martwych bohaterów, rannych, oszpeconych, okaleczonych. Chciał zabrać ciało Wasylka, żeby pochować je w domu. Władza bolszewicka nie pozwoliła. Zrozpaczony ojciec wrócił do domu i tego samego dnia zmarł z żalu i tęsknoty. Jeszcze kilka dni rosyjscy okupanci odmawiali wydania poległym obrońcom miejsca na grób na ojczystej ziemi. Nie wytrzymali takiej zniewagi nad zmarłymi mieszkańcy Krut i bez żadnego pozwolenia pochowali sławnych obrońców. 17 marca 1918 r., kiedy bolszewicy opuścili Kijów, a w stolicy ustanowiła się władza Centralnej Rady, ciała 27 młodzieńców, którzy zginęli w boju pod Krutami (i nasz rodak z Wyszczego-Olczedajiwa rejonu murowanokuryłowieckiego obwodu winnickiego), przewieziono do Kijowa i pochowano ponownie na Górze Askolda. Kruty 1918 roku oraz Iłowajśk 2014 roku — to jaskrawa historyczna paralela, która świadczy o trzystuletniej podstępnej przebiegłości, oszustwie, krwawych atakach rosyjskiej ordy, o dzisiejszej koncepcji tak zwanego „ruskiego miru” — o najpodlejszych środkach, by utrzymać Ukrainę pod ręką imperialnej Rosji. Sotnik Honczarenko wydał rozkaz opuszczenia pola walki, aby ocalić resztę jeszcze żywych towarzyszy broni… Wycofywali się do pociągu, który ocalał, po drugiej stronie stacji Kruty. Najpierw — sotnia studencka, potem — druga, trzecia i czwarta sotnia junkrów… Pierwsza sotnia młodzieżowa powstrzymywała wroga gęstym ogniem… …Wichura — żarliwa i rozchełstana do szaleństwa, jeszcze szeleściła nad ciałami zabitych junkrów, studentów, gimnazjalistów i uczniów szkół technicznych, kiedy resztę siczo-wików — 32 studentów nagle otoczono i wzięto do niewoli. Jedynie czwórce młodych cudem udało się uratować. A dwudziestu ośmiu studentów przyjęło męczeńską śmierć. Strasznie czyta się wspomnienie uczestnika bitwy, gimnazjalisty Łewka Łukasewycza, który w książce „Rozmyślania u schyłku życia” świadczy: „Prawie wszyscy, których wzięto do niewoli, zostali przez bolszewików po zwierzęcemu okaleczeni podczas rozstrzeliwania. Trupy miały rozbite głowy, wybite zęby, czasem także wyłupione oczy. Kilku trupów zupełnie nie udało się rozpoznać, na tyle były zniekształcone. Jednego z nierozpoznanych dopiero w Kijowie rozpoznała matka po monogramie na koszuli…” Ukrzyżowane Kruty ...Leży rozrzucona i marznie Kozacka sława na śniegu. Wiktor Teren Rozdarty styczniowy dzień Armatnim wystrzałem naprzeciw. Ostatnie odliczanie czas prowadzi, Lecz twardo stanął studencki opór! A karabin maszynowy siecze w takt, Pluje ołowiem wściekle. Od szatańskich rzeźników Ukraińskie słońce pociemniało. Ich pierwsza bitwa. Ostatnia bitwa. I wieczór był. I poranek płakał. Ilu Oksan i Marii Ubierze zima w czarną suknię! Bagnetem dźga czerwona trwoga... Ta noc odezwie się śmiertelnym krzykiem. Ukrzyżowane szlochają Kruty, I Kijów zawodzi dziko. W żałobie skomlący świst wiatru Askolda cień zgiął niby. Ten książę nie w los — w młodych wierzył, A Ukraina ich opłacze. ...Tutaj smutek swój niosę, Szeptam modlitwę w rodzimym słowie Nie nadgrobowemu krzyżowi — Kozackiej sławie w ich krwi. 15 czerwca 1992 roku

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn