Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Слово Просвіти, №07 за 2018 рік

Слово Просвіти, №07 за 2018 рік

— Mykoło Hryhorowyczu, kiedy i dlaczego powstała, jak rozwijała się ta doniosła idea? — Myśl o stworzeniu takiej encyklopedii pojawiła się w Europie; w Ukrainie poparto tę ideę. Faktycznie jest to jeden z pierwszych wspólnych projektów naukowców Ukrainy i diaspory, którzy długo byli rozdzieleni politycznym murem. Towarzystwo Naukowe im. Szewczenki (NTSz) w 1947 roku zapoczątkowało tworzenie „Encyklopedii ukrainoznawstwa” (EU) o życiu kraju i jego etnosu. Na czele kolegium redakcyjnego EU stali W. Kubijowycz i Z. Kuzela, a wśród autorów byli tacy wybitni specjaliści, jak N. Wasylenko-Połonska, S. Hordynśkyj, J. Szewelow, I. Ohijenko, O. Ohłoblin i dziesiątki innych sławnych uczonych, którzy znaleźli się na emigracji. Brak informacji i niekompletność archiwów przeszkodziły twórcom EU w wszechstronnym przedstawieniu szeregu postaci i naświetleniu wydarzeń. Dlatego nowy kierownik NTSz w Europie prof. Arkadij Żukowśkyj w 1995 roku zwrócił się do Narodowej Akademii Nauk Ukrainy z propozycją kontynuacji tego wydania, uzupełniając je materiałami z lat 1980—1990. To spowodowało utworzenie Biura Koordynacyjnego Encyklopedii Współczesnej Ukrainy, które w 2004 roku zostało przekształcone w Instytut Badań Encyklopedycznych NAN Ukrainy. Kolegium redakcyjne EWU objęli I. Dziuba, A. Żukowśkyj, O. Romaniw. We współpracy NTSz oraz NAN Ukrainy narodziło się niemało wspólnych projektów, z których najważniejszym jest 30-tomowa „Encyklopedia współczesnej Ukrainy”. Tę nazwę redakcja traktuje jako formowanie całościowego obrazu Ukrainy XX wieku. Przecież właśnie wtedy działali najwybitniejsi politycy, zostały stworzone obecne instytucje, a świat uznał nasze państwo. — Po wyjściu pierwszego tomu EWU nazwał Pan Encyklopedię sumą wiedzy, którą należy przyswoić chociażby dla poczucia własnej godności. Co przede wszystkim wyróżnia ją spośród innych wydawnictw informacyjnych i naukowo-poznawczych? — Od innych książek różni się wiarygodnością i sprawdzalnością faktów, obiektywizmem ich doboru, naukowością wiadomości i ocen. Encyklopedie są nie tylko wygodnym źródłem zdobywania i przyswajania wiedzy. Często mówi się o nich jako o wzorcowym szczycie drukarstwa, swoistej wizytówce państwa, a nawet jego symbolu. Należy zaznaczyć, że mamy dawną tradycję tworzenia encyklopedii. Zdaniem znawców encyklopedii, „Izbornik Światosława” z 1073 roku, zawierający materiały z gramatyki, poetyki, retoryki, chrześcijańskiej moralności, można uważać za pierwszą ukraińską książkę gatunku encyklopedycznego. Wśród znanych ukraińskich encyklopedii o randze narodowej są „Ukraiński naród w jego przeszłości i teraźniejszości” (1916 r.), „Ukraińska encyklopedia ogólna”, „Encyklopedia ukrainoznawstwa”, „Ukraińska encyklopedia radziecka” pod redakcją Mykoły Bażana. Nasz projekt wśród współczesnych podobnych wydawnictw jest najbardziej skalowalny; opieramy się na osiągnięciach poprzednich, uwzględniamy ich cechy i niedostatki. Na dziś opublikowano 17 tomów (do litery „M”), które rozprowadzamy po wszystkich ośrodkach kulturalnych Ukrainy: bibliotekach, uniwersytetach, instytucjach państwowych. Zapoznać się z nią można także w Internecie, ponieważ EWU posiada elektroniczną wersję multimedialną. — Niejednokrotnie przekonujemy się o tym, zwłaszcza w ostatnim czasie... — Tak, zeszłoroczna próba „przywłaszczenia” Anny Jarosławówny (Anny Kijowskiej) jako rosyjskiej księżniczki, brak godnej reakcji na taką bezczelność po raz kolejny udowodniły, że wiadomości o Ukrainie na świecie są niewystarczające i powierzchowne. Można to powiedzieć także o naszym kraju, bo wiedza o własnej historii, języku, formowaniu i utwierdzaniu świadomości narodowej, odtwarzaniu pamięci historycznej narodu ukraińskiego, budowie i ochronie przestrzeni informacyjnej są zawsze aktualne. O tym wymownie świadczą wydarzenia związane z zamachem na integralność terytorialną Ukrainy, które stały się możliwe przede wszystkim dlatego, że nasze państwo jest jeszcze na drodze formowania silnego, zintegrowanego narodu politycznego. Przykład z Jarosławówną to problem zagłębienia się w naszą historię, systematyczności jej studiowania i rozumienia. W końcu nasza teraźniejszość także staje się obiektem manipulacji, często jest „anektowana”. Warto zajrzeć do jakiegokolwiek rosyjskiego informatora, encyklopedii czy wreszcie rosyjskojęzycznej Wikipedii, aby przeczytać, jakoby Serhij Korolow i Ihor Sikorśkyj byli rosyjskimi konstruktorami. Tworzenie współczesnego obrazu Ukrainy, naświetlanie drogi życiowej wybitnych przedstawicieli naszego narodu, ich dorobku, osiągnięć, wkładu na poziomie światowym, to strategicznie ważny kierunek przestrzeni informacyjnej, w tym także z punktu widzenia bezpieczeństwa narodowego, jedno z wiodących zadań humanitarnych państwa, które do dziś muszą wykonać siły intelektualne społeczeństwa. Jednym z kierunków takiej działalności jest tworzenie EWU. Jest to wielotomowy projekt Instytutu Badań Encyklopedycznych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Przewiduje się wydanie 30 tomów o łącznej objętości ponad 150 tysięcy artykułów. — Co jest decydującą cechą właśnie tej encyklopedii, jak wpisujecie się w pojęcie „współczesna Ukraina”? — EWU to pierwsza encyklopedia narodowa, która odtwarza całościowy obraz Ukrainy w wydarzeniach, postaciach, instytucjach, urzędach, dziedzinach działalności od początku XX wieku do teraźniejszości. Tutaj przeważa materiał współczesny, szczególną uwagę poświęcono procesom i zjawiskom, które charakteryzują epokę niepodległości państwowej Ukrainy. Wydanie obejmuje wszystkie „wymiary” życia kraju, naświetla współczesne poglądy na wydarzenia historyczne. Główną cechą EWU jest jej ukrainocentryczna treść. Z uwagi na aktywizację i zaostrzenie kwestii życia regionalnego oraz integracji europejskiej, EWU jest aktualna tym, że na jej stronach przedstawiono nie tylko różnorodne kierunki tematyczne, których naświetlenie tworzy obraz Ukrainy, ale także objęto wszystkie regiony naszego państwa. Autorami artykułów, nawiasem mówiąc, są przedstawiciele wszystkich obwodów i Krymu; poświęcają uwagę nie tylko Ukrainie w obecnych granicach, ale także innym ziemiom etnicznym Ukraińców (Kubań, Ziemia Dońska, Wschodnia Słobożanszczyzna, Łemkowszczyzna, Nadsanie, Podlasie, Brzeszczyzna, Marmaroszczyzna, Praszowszczyzna itd.) oraz wschodnim i zachodnim ośrodkom diaspory (Rosja, Australia, USA, Kanada, Argentyna, Brazylia i in.). Zatem EWU sprzyja naszej integralności, a tym samym tworzy obraz świata ukraińskiego w przeciwwadze do „ruskiego miru”. Czy nie po raz pierwszy w ukraińskiej tradycji encyklopedycznej podajemy obszerne artykuły o historii Tatarów krymskich, ich etnografii, folklorze, sztuce, literaturze, muzyce, architekturze, instytucjach politycznych, wydawnictwach, najwybitniejszych osobistościach, ruchu obrony praw człowieka tego jednego z rdzennych narodów Ukrainy. Nie pominięto w EWU także mniejszości narodowych — Żydów, Polaków, Greków, Bułgarów i innych narodów, które w różnych czasach, w określonych okolicznościach osiedliły się na ziemiach ukraińskich... Jeszcze jedną znamienną cechą Encyklopedii jest priorytetowość materiałów o wybitnych postaciach. Z tego względu EWU pretenduje do roli swoistego narodowego banku danych bibliograficznych, gdyż na dziś nie istnieje pełniejsze źródło informacji o wybitnych Ukraińcach. Największym bogactwem narodu są jego ludzie, przede wszystkim elita naukowa, artystyczna, kulturalna, która myśli kategoriami państwowymi, pracuje na polu rozwoju swojego narodu, szuka i znajduje idee jednoczące. EWU to encyklopedia o Ukraińcach i Ukrainie, napisana przez Ukraińców. — Do wcielenia takiego zamysłu, oprócz intelektu, niezbędny jest niemały zapał autorski. Kim oni są, wasi autorzy? — Chociaż mamy już niezłe archiwum, elektroniczną bazę danych, tworzymy bibliotekę, to naszym największym bogactwem jest właśnie zespół autorski. Tym bardziej, że u nas wszystkie artykuły są autorskie. Nieocenioną pomoc świadczą koordynatorzy EWU w instytucjach naukowych, „uczelniach”, związkach twórczych. Ich praca jest bardzo ważna z uwagi na osobisty charakter EWU. Jeden tom mieści około 3 tysięcy artykułów, z nich 50—70 % stanowią artykuły biograficzne. A to nie tylko znane osoby, które obecnie pracują, tworzą, ale także ci, którzy już odeszli na tamten świat lub zmienili miasto, a nawet kraj zamieszkania. Niestety, nie w każdej instytucji są dobre archiwa, nie zawsze prowadzona jest historia placówki edukacyjnej, naukowo-badawczej, teatru czy związku. Dlatego opieramy się na erudycji i sumienności autorów. Wykorzystujemy wiedzę i dorobek krajoznawców, chociaż oczywiście głównymi twórcami naszych artykułów są naukowcy instytutów NAN Ukrainy, akademii branżowych, uniwersytetów. To entuzjaści, nasi wierni i niezawodni pomocnicy. Wśród autorów i koordynatorów naszych są światowej sławy naukowcy, prezydent NAN Ukrainy Borys Paton, członek kolegium redakcyjnego i redaktor odpowiedzialny działu „Astronomia. Kosmonautyka” Jarosław Jackiw; Lu-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn