Strona · s. 15strona oryginału ↗
Kijowskie karty Iwana Kawaleridze
Слово Просвіти, №07 за 2018 рік
W Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze zaprezentowano wydanie „Katalog rzeźby I. P. Kawaleridze w miejskich muzeach Kijowa”. Książka została poświęcona 130. rocznicy urodzin znanego rzeźbiarza i reżysera filmowego.
Eduard OWCZARENKO Zdjęcia autora
„Prezentacja katalogu prac Iwana Kawaleridze to ważne wydarzenie w życiu naszego muzeum. Pomysł tego projektu narodził się w 2015 roku. Pomogły nam wcielić go w życie władze miejskie Kijowa. Jesteśmy też bardzo wdzięczni kolegom z innych muzeów za udostępnienie materiałów do wydania. To nasza wspólna praca. Planujemy zrealizować jeszcze kilka wydań, aby w pełni przedstawić kijowską twórczość Iwana Pietrowicza”, — zaznaczył generalny dyrektor Muzeum-Warsztatu Ołeksandr Junin. O pracy nad wydaniem, o jego znaczeniu dla kulturalno-artystycznego życia stolicy opowiedzieli Gela Dumbadze, nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Gruzji na Ukrainie, Ihor Fedorenko, deputowany Rady Miejskiej Kijowa, Dmytro Szlonski, dyrektor Muzeum Jednej Ulicy, Tamaz Awaliani, gruziński malarz, Olha Spiwak, kierowniczka projektu. Wydanie otwiera artykuł wstępny historyka sztuki Serhija Belmegi oraz członka NSPU Mykyty Hryhorowa. Autorzy opowiadają, że Iwan Kawaleridze jest człowiekiem renesansowego formatu dla kultury ukraińskiej. Rzeźbiarz, reżyser, dramaturg, przeżył trudne życie, stał u źródeł najważniejszych zjawisk kulturowych swoich czasów, takich jak rzeźba kubistyczna czy ukraińskie kino poetyckie. Iwan Pietrowicz znał wielu wybitnych artystów pierwszej połowy XX wieku, wśród nich genialnego rzeźbiarza Auguste’a Rodina, kompozytora Claude’a Debussy’ego, narodowego żydowskiego poetę Chaima Bialika, laureata Nagrody Nobla Ilję Miecznikowa. Kawaleridze brał czynny udział w losach Ołeksandra Dowżenki, Stepana Szkurata, Wołodymyra Wojtenki, Ludmiły Hurczenko. Jego wpływ na kulturę ukraińską pierwszej połowy minionego stulecia trudno przecenić. Iwan Pietrowicz urodził się na Połtawszczyźnie. Pochodzący z rodziny chłopskiej, dzięki protekcji swojego wuja, archeologa, pracownika muzealnego, historyka sztuki i malarza Serhija Mazaraki, młody Iwan otrzymał solidne wykształcenie — najpierw w prywatnym gimnazjum Walkera, potem w Kijowskiej Szkole Sztuk Pięknych oraz w Akademii Sztuk Pięknych w Petersburgu, gdzie jego mistrzami byli uznani mistrzowie rzeźby — Fiodor Baławenski i Illa Ginzburg. W 1910 roku Kawaleridze przeprowadza się do Paryża na zaproszenie Naum Aronsona, przez rok uczy się w światowej stolicy kultury, chłonąc arcydzieła europejskiej sztuki i atmosferę francuskiej swobody. W 1911 roku, już w Kijowie, pierwsze znaczące osiągnięcie — projekt pomnika księżnej Olgi, apostoła Andrzeja i słowiańskich świętych Cyryla i Metodego, stworzony przez 24-letniego rzeźbiarza, wygrywa miejski konkurs. Olga na placu Michajłowskim staje się jednym z najbardziej rozpoznawalnych kijowskich pomników. Kawaleridze szuka inspiracji w tradycjach bizantyjskiego i staroruskiego malarstwa ikonowego. Jego wczesne rzeźby sztalugowe („Jarosław Mądry z papirusem”, „Światosław w boju”) zmierzają ku monumentalności i epice. Znacznie później, już w latach 20., pracując nad serią „rewolucyjnych” pomników (najbardziej znane — „Ofiarom Rewolucji” w Romnach, 1920, „Artem” w Bachmucie, 1924, „Artem” w Słowiańsku, 1927), Iwan Pietrowicz radykalnie przemyśli monumentalną poetykę swoich wczesnych prac i w gruncie rzeczy stanie się ojcem-założycielem impresjonizmu (pierwszy projekt pomnika Hrihorija Skoworody dla Kijowa, 1972) oraz ekspresjonizmu (rzeźba sztalugowa „Bunt”, 1967). Postać Iwana Kawaleridze jest złożona, sprzeczna i w wielu aspektach tragiczna. Jego ascetyczne, surowe, kolosalne obrazy dają naszemu spojrzeniu tak ważny dziś punkt równowagi i oparcia. Jego życie to przykład wierności bezkompromisowym ideałom sztuki, mimo głodu, zimna, życiowej niepewności i okrutnej dyktatury ideologicznej, wewnątrz której był zmuszony egzystować. W katalogu przedstawiono zdjęcia prac
Iwana Kawaleridze, które znajdują się w Narodowym Muzeum „Kijowska Galeria Obrazów” — „Fiodor Szalapin w roli Iwana Groźnego w operze »Pskowitianka« (szkło organiczne), »Portret Lwa Tołstoja« (galwanoplastyka, lata 50. XX wieku); w Muzeum wybitnych działaczy kultury ukraińskiej — »Wysokoreliefowy Prometeusz« (szkło organiczne tonowane, 1961); w Muzeum sztuki teatralnej, muzycznej i filmowej Ukrainy — »Iwan Paторżyński (Karaś) i Maria Łytwynenko-Wolhemut (Odarka) w operze »Zaporożec za Dunajem« (statuetki, terakota kolorowa), »Ambrozy Buczma w roli Mykoły Zadorożnego, sztuka »Skradzione szczęście« (brąz), »Ihor Iljinski w roli Akima, sztuka »Władza ciemności« (gips tonowany), »Fiodor Szalapin w roli Iwana Groźnego w operze »Pskowitianka« (gips tonowany), »Portret Fiodora Szalapina« (szkło organiczne); w Literacko-memoriałowym Muzeum-Mieszkaniu Pawła Tyczyny — »Portret Hryhorija Skovorody« (ceramika, wypał, farba), w Kijowskim literacko-memoriałowym Muzeum Maksyma Rylskiego — »Barelief Maksyma Rylskiego« (szkło organiczne tonowane, 1967). Lecz najwięcej prac artysty przechowuje się w Muzeum-Pracowni Iwana Kawaleridze. W katalogu zamieszczono fotografie prac związanych z Tarasem Szewczenką, Hryhorijem Skovorodą, Fiodorem Szalapinem. Osobne działy poświęcono portretom w rzeźbie, gatunkowi historycznemu, twórczym poszukiwaniom artysty.
...in, a kiedy wrócił na Ukrainę, — pojawiły się znowu. A to wiele mówi. Tetiana Filewska, badaczka twórczości K. Malewicza, producentka kreatywna i autorka scenariusza filmu „Malewicz”: — Wiedzieliśmy, że Kazimierz Malewicz urodził się w 1879 roku w Kijowie, a pierwszym miejscem jego zamieszkania był dom przy ulicy Bulwarno-Kudrawskiej (dziś Malewicza) 15. Obecnie w tym miejscu znajduje się Instytut Patona. Trzeba było tylko znaleźć dokumentalne potwierdzenie tych powszechnie znanych faktów. Kiedy sprawdzałam katalogi właścicieli domów według adresów i nazwisk, zrozumiałam, że w rzeczywistości dom pod tym adresem nie należał do rodziny Malewiczów ani Orżechowskich. Natomiast dowiedzieliśmy się, że Marii Orżechowskiej, rodzonej ciotce Malewicza, w domu której urodził się on pod koniec XIX wieku, należała posiadłość przy ulicy Żylańskiej. Była to duża posiadłość zamożnej rodziny, która mieszkała w tej części ulicy Żylańskiej, należącej w XIX wieku do prestiżowej dzielnicy. W różnych okresach ta posiadłość na Żylańskiej miała numery 62, 63 lub 65. Niestety, posiadłość, podobnie jak większa część tej dzielnicy Kijowa, nie przetrwała. Hennadij Kurocz, współzałożyciel Ukraińskiego Centrum Medialnego ds. Kryzysów: — Rosjanie dążą do całkowitego pochłonięcia naszej przestrzeni kulturowej. Naszym celem jest udowodnienie związku Malewicza z ukraińską ziemią. Niestety, nasi przywódcy są mniej postępowi niż społeczeństwo obywatelskie. Walka o Ukrainę toczy się nie tylko na zewnątrz, ale i wewnątrz kraju. A film „Malewicz” jest odpowiedzią naszego oporu wobec przedstawicieli „russkiego mira”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
