Strona · s. 6strona oryginału ↗
Miniatury spragnione wypowiadania. Oles Diak. Świat na wzniesieniu: poezje. — Drohobycz: Koło, 2019. — 216 s.: il.
Слово Просвіти, №07 за 2020 рік
groźnie zerkam spod czoła — tituszki fal rozkołysują łódź”. Nie można również pominąć pytania o filozoficzność liryki. Rozmyślania o codzienności, motywy poszukiwania Boga, nieprosta filozofia twórczości: „byłem szczęśliwy i nieszczęśliwy — dwa kolory mojego życia”, „mija dzień i noc minie / a dola/ jedna w życiu — do pana iść”, „do spowiedzi poety/ grzeszny — pisałem nieprzeżyty wiersz”. Teraz dotkniemy pytania o pejzażową miniaturę poetycką. Należy ją podzielić na dwie części. Do pierwszej zaliczymy teksty, gdzie działa sama przyroda: „tak nisko-nisko jaskółki latają — rozkołysały fale na wodzie”, „wiosenna powódź uderza w bębny — biegną strumyków weseli chłopcy”. Sympatyczne szkice, prawda? Wczytujesz się w nie, a wyobraźnia wyrysowuje poruszające obrazy. W jednej chwili przed nami staje druga część, w której współdziałają przyroda i człowiek. „idę z dąbrowy deszczykiem umyty — pogadałem z ciotką burzy”, „przez sen wyszedłem na skraj lasu ganek/ i pierwsza myśl — oto gdzie raj ziemski”. Taką samą dwuczęściowością charakteryzuje się też liryka intymna. Pierwszoplanowym, oczywiście, jest wyraz czułych uczuć do kobiety: „tobie śpiewam pieśń o miłości — niczym szczęśliwy bocian na gnieździe”, „świtam wierszami do was — wersy słów jeden po drugim”. Ale liryka miłosna Olesia Diaka zyskuje urok dzięki szczeremu ukazaniu miłości do matki: „siwowłosy a dziecko — do mamy tulę się w wierszach”, „kiedy jeszcze mama w oczka pocałuje — tylko ocean w odpowiedzi szumi”. Chociaż tutaj jeszcze możemy rozprawiać o przecięciach liryki miłosnej i obywatelskiej. 3. Łączące Przeplatanie w „świecie na wzniesieniu” mamy widzialne i niewidzialne. Powiedzmy, czytamy miniaturę takiej treści: „schwycił mnie w objęcia bujny wiatr — tańczymy kołomyjkę w stepie”. Jaskrawy szkic pejzażowy? Zgodzę się! Ale jednocześnie obserwujemy też odblask obywatelskości. Lecz pójdźmy dalej. Jak dla mnie, to filozofię i pejzaż łączy ten tekst: „śniegiem bólu duszę zamiata — a od upału nie sposób uciec”. Ktoś, prawdopodobnie, doliczy tutaj i intymność. I, oczywiście, będzie miał rację. Bliski prawdy będzie, gdy uzna związek pejzażu i intymności — cechą tekstu: „mrozu wojsko tupie nogami — twoje usta od lodu uchronić by”. To tak zwana widzialna łączność. W końcu jej ślady znajduję i w innych poezjach. 4. Porównawcze Dla niebanalnego wyrażenia zamysłów wierszopisarz ucieka się do wykorzystania różnych tropów literackich. Ale chyba najczęściej natrafiam na porównania. Jednak mówić o ich jednakowości nie sposób. Wyróżniają się, zapewne, jego wzorce ze spójnikami w rodzaju „jak”, „niby”, „niczym”, „jakby”, „niby”… „asfaltu zapach / traw zielony szept — a ja żyję jak ptak/ w wyżynie”, „pulsuje w skroniach wspomnień strumyczek — wyskakuje z serca niby pstrąg”, „jesienny deszcz niczym hucuł ponury — z toporkiem ścieżkami sunie dziś”. (Od razu zaznaczę, że nie dobierałem udanych przykładów do cytowania, a przytoczyłem wersy, które przy okazji wpadły w oczy). 5. Jeszcze raz o obrazowaniu Ale nie tylko porównawczość oczarowuje. Dobrych słów zasługują metafory i epitety. Przecież te wzorce tropów świadczą o dokładności i świeżości myślenia wierszem. Czyż nie na to skierowane są metaforyczne błyski: „kroczy tarnina za tobą”, „gryzie modlitwę czarny ptak”, „zasnęła krew w rzekach sasanki”? Czy nie „przyciągną” do książki epitety na wzór „pożegnania manuskrypt”, „trawy nocy”, „mistyka ciepła”, „pamięci struna”, „piasku koń”? 6. Barwne Wy, oczywiście, zauważyliście, że krytyk literacki już cytował wzorce kolorowych ekstrapolacji. Nic dziwnego. Przecież barwy w słowowyrazach towarzyszą całej książce: „świerszcz śpiewający w duszę zagląda — w świat zielony woła na zawsze”, „zabłądził w gąszcze lasu nieprzebyte — tam białe wieże śniegu do kolan”, „śnieżynki do latarki przylgnęły — niby zabrakło żółtego ciepła”, „grucha ptak wieczności modlitwę — do oka lgnie czarna dal”… A czasami autor łączy kilka barw w jednym lakonicznym utworze: „koszulę mama ściegiem wyszywała — w czerwone maki białe rękawy”. 7. Kulturologiczne Jeszcze jedną cechą wymiaru czasu jest kulturologiczność wierszy. I zwłaszcza, poetyckiej miniaturyz-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
