Strona · s. 7strona oryginału ↗
Budowniczy „wolnego zmartwychwstałego państwa”. W 130. rocznicę urodzin Arkadija Petrowycza Żywotki
Слово Просвіти, №07 за 2020 рік
Witalij MICHALEWSKYJ, przewodniczący Chmielnickiego Obwodowego Oddziału „Proświty” im. T. Szewczenki. Do niedawna dla czytelników z kontynentalnej Ukrainy, z wyjątkiem chyba tylko wąskiego kręgu naukowców, imię Arkadija Żywotki pozostawało nieznane. „Cichy, skromny, ale niestrudzony pracownik, idealista i patriota, człowiek bardzo uczuciowy i sympatyczny” — tak charakteryzował tego działacza sekretarz Ukraińskiego Instytutu Techniczno-Gospodarczego w Monachium Hryhorij Komarynskyj. Może i imię Arkadija Żywotki pozostałoby niezauważone w ukraińskiej historii wraz z odejściem w niebyt jego pokolenia, które „marzyło o wolności, szło ją zdobywać, ale padło w drodze”. Lecz wszędzie, gdzie rzucał go los, mimo trudności i prób, on cały czas pisał. Nazwisko Żywotki można znaleźć pod różnorodnymi materiałami na pożółkłych arkuszach wielu czasopism Woroneża i Kijowa, Kamieńca Podolskiego i Łucka, Użhorodu i Pragi, Ulm i Monachium z okresu lat 10.—40. XX wieku. Tamże w różnym czasie ukazywały się drukiem także książki tego autora — małe i duże objętościowo, nasycone kolosalnym materiałem naukowym i głęboko skomentowane, ale proste i tanie w wykonaniu poligraficznym. Żywotko Arkadij Petrowycz (kryptonimy i pseudonimy: Ż-ko A.; Puchalskyj A.; Puchowskyj A.; Cho) urodził się 1 (13) marca 1890 r. we wsi Puchowe w powiecie ostrogojskim guberni woroneskiej (obecnie obwód woroneski Federacji Rosyjskiej). Ukończył petersburski Instytut Psychoneurologiczny (1917 r.). Wstąpił do Ukraińskiej Partii Socjalistów-Rewolucjonistów (1917 r.). Wybrany do Centralnej Rady z guberni woroneskiej. Przewodniczący ostrogojskiego zarządu miejskiego. Składał sprawozdanie na zebraniu ziemskim w Ostrogojsku (27 listopada 1917 r.), gdzie rozstrzygano kwestię przyłączenia powiatu ostrogojskiego do Ukraińskiej Republiki Ludowej. Latem 1918 r. przyjechał do Kamieńca Podolskiego, gdzie pracował jako nauczyciel. Był sekretarzem odpowiedzialnym gazety „Życie Podola” (organu podolskiej „Proświty”), członkiem Rady podolskiej „Proświty”. Jest jednym z organizatorów Towarzystwa Wychowania Przedszkolnego im. Pestalozziego w Kamieńcu Podolskim (od 1919 r.). Kierownik wydziału wychowania przedszkolnego podolskiego gubernialnego zarządu ludowego (1919—1920). Wraz z urzędnikami Ministerstwa Oświaty brał udział w reformowaniu przytułków. Przebywając na Wołyniu w 1919 r., współpracował z krzemieniecką „Proświtą”, brał udział w działalności towarzystwa w Użhorodzie. Jeden z inicjatorów utworzenia praskiej „Proświty”. W 1923 r. wyjechał do Czechosłowacji. Pracował w Ukraińskim Instytucie Pedagogicznym im. M. Drahomanowa na stanowisku docenta, kierował archiwum ukraińskiego komitetu społecznego w Czechosłowacji. Od 1945 r. mieszkał w Niemczech. Zmarł 12 czerwca 1948 r. w Aschaffenburgu. Arkadij Żywotko stale pisał do czasopism „Trudowa hromada” (Kamieniec Podolski), „Hromadianśkyj hołos” (Lwów), „Literaturno-naukowyj wisnyk” (Lwów), „Ridna mowa”, „Krakiwśki wisti” (Warszawa), „Hołos” (Berlin), „Ukrajinśki wisti” (Ulm). Autor książek dla dzieci: „Rukawyczka”, „Majsterenka”, „Odnijeji nochi”, „Wesnianoczka”. Badacz działalności naukowo-pedagogicznej Arkadija Żywotki, Ju. Kaliczak, pozycjonuje go jako „jednego z fundatorów narodowego wychowania przedszkolnego”, co nie jest przesadą i bez wątpienia jego imię można stawiać obok imienia S. Rusowej oraz innych pedagogów, którzy przyczynili się do powstania systemu wychowania przedszkolnego na Ukrainie na początku XX wieku. S. Rusowa uważnie śledziła każdą publikację młodego kolegi na tematy pedagogiczne, często odpowiadając na nie swoimi recenzjami. S. Rusowa porównywała ukraińskiego uczonego z J. Pestalozzim, uważając A. Żywotkę za znanego pedagoga, który „całą szczerą miłością do dzieci przypomina wielkiego szwajcarskiego pedagoga”. W artykule A. Żywotki „Proświta i dzieci” podkreślono, że „miłość do ojczystego kraju musi być wychowana w sercu, w duszy każdego Ukraińca, i to nie tylko dorosłego. Ta droga została nam wskazana przez samo życie. I jest to droga wychowania dziecka”. Ściśle współpracując z ministrem oświaty rządu URL, pierwszym rektorem Uniwersytetu w Kamieńcu Podolskim Iwanem Ohijenką, operatywnie opracowuje metodyki i programy z przedmiotów ukrainoznawczych, które powszechnie wprowadzano wówczas w proces nauczania. Jego gruntowne artykuły „Czynniki wychowania przedszkolnego” oraz „Do spraw kierowania przedszkolami”, opublikowane na łamach „Oświty”, zostały położone u podstaw rezolucji zjazdów pedagogicznych, które przeprowadzano w Kamieńcu Podolskim pod egidą Ministerstwa Oświaty. Pełne pasji słowo publicysty i patrioty docierało do serc różnych czytelników, nie tylko pedagogów, skłaniało ich do działania: „Systematyczne, trwające wiekami niszczenie rodzimej kultury, poczucia państwowości swojego narodu, niedbałość o swój język i nawykowe niewolnictwo pod obcą kulturą, a także te niezdrowe warunki życia rodzinnego... — wszystko to wywołuje konieczność dla zmartwychwstałego państwa wychowania nowych, wolnych obywateli, silnych uczuciem i mocą ducha”. Czyż nie o takim zmartwychwstałym państwie i o takich wolnych obywatelach żarliwie mówił w swoim wystąpieniu w imieniu klubu chłopsko-robotniczego Arkadij Żywotko podczas spotkania kamieńczan z Przewodniczącym Dyrektoriatu URL Symonem Petlurą 11 czerwca 1919 roku. Po wielu latach, będąc już daleko od Ojczyzny i zachowując najlepsze wspomnienia o kontaktach z Symonem Petlurą zarówno jako mężem stanu, jak i dziennikarzem, Żywotko napisze pełny ciepła i smutku gruntowny artykuł „S. Petlura — dziennikarz”. Jednak wcielać marzenie o „wolnym zmartwychwstałym państwie” na ojczystej ziemi nie było mu dane. W listopadzie 1919 roku, kiedy było już jednoznacznie jasne, że Kamieniec Podolski z dnia na dzień będzie w rękach albo Polaków, albo bolszewików, rząd URL podejmuje trudną dla siebie decyzję o opuszczeniu tego miasta i urządzeniu ukraińskich instytucji państwowych za granicą. Spuścizna naukowa i pedagogiczna Arkadija Żywotki jest aktualna także na współczesnym etapie rozwoju ukraińskiej szkoły narodowej w ogóle oraz systemu wychowania przedszkolnego w szczególności. Idealista i patriota, Arkadij Żywotko brał się do każdej pracy, gdzie potrzeba było rąk i gdzie brakowało ludzi. Mimo wszystko dziedzina kulturalna była priorytetowa: oświata pozaszkolna, wychowanie przedszkolne, pedagogika — w teorii i praktyce — oto prace, którym oddawał się w młodszym wieku... Ale jego „Historia ukraińskiej prasy” będzie jeszcze długo jedyną podstawową pracą na ten temat. Do napisania badania autor szedł dziesięcioleciami, po okruchach zbierając w różnorodnych archiwach, ze stron setek, tysięcy książek, gazet i czasopism, które ukazywały się drukiem w różnym czasie i w różnych miejscach, najistotniejsze dane dotyczące historii i teraźniejszości ukraińskiego dziennikarstwa. Publikując w formie różnorodnych artykułów wyniki swoich poszukiwań naukowych, cały czas marzył o osobnych wydaniach książkowych z historii ukraińskiej prasy.
„Historia prasy ukraińskiej” ujrzała światło dzienne w 1946 roku w Ratyzbonie. Książka ta została wydrukowana skromnie — metodą powielaczową (po dzisiejszemu — swoisty odbitkowy kserokopii wariantu maszynopisu). Na okładce wydania zaznaczono: „Arkadij Żywotko, wykładowca Ukraińskiego Instytutu Techniczno-Gospodarczego. Historia prasy ukraińskiej. Ratyzbona, 1946”. Właściwie był to swoisty podręcznik do odpowiedniego kursu, który prowadził Arkadij Żywotko w tym instytucie. Do ukraińskiego czytelnika fundamentalne badanie powróciło z dużym opóźnieniem — ujrzało światło dzienne w 1999 roku staraniem wydawnictwa „Nasza kultura i nauka” z aprobatą Ministerstwa Oświaty Ukrainy jako pomoc naukowa dla studentów wydziałów dziennikarstwa wyższych uczelni. Nawet gdyby ten autor nie pozostawił po sobie nic poza „Historią prasy ukraińskiej”, jego życie można by oceniać jako wyczyn, zważywszy na warunki, w których pisał tę książkę, jej wartość naukową, skalę oraz pełnię przedstawienia materiału. Arkadij Żywotko był nie tylko uczonym, wykładowcą, ale także działaczem społeczno-politycznym, pedagogiem i publicystą, którego twórcza i naukowa spuścizna świadczy o wielkim, lecz niezrealizowanym z powodu okoliczności społeczno-politycznych talencie. Talencie, który szczerze i w pełni pragnął wykorzystać dla sprawy ukraińskiej. aktualnymi i teraz, a niektóre są po prostu prorocze. Na przykład: Wydawało się, dawno już skończono z kultem, Lecz nie — została po kulcie kikut. Jakby siedział ktoś niewidzialny za pulpitem, „Ulepsza” nasze życie. Mimo wielkich tułaczek, które opisywał Nyzowyj i które przeżył on sam, poeta zawsze pozostawał optymistą, wierzył, że Ukraina stanie się wielkim państwem: Tragicznej historii mogiła Kurhanem sławy stała się i podniosła Naród kozacki na święty szczyt Państwowości; Święta buława Bohdanowa Broni Ukrainę I każdego dnia jej utwierdza prawa! Chociaż dzisiaj Ukraina stoi przed nowymi wyzwaniami, to natchnione patriotyczne poezje Iwana Nyzowego nie dadzą nam popaść w rozpacz i beznadzieję, inspirują one do walki i zwycięstwa. I w tym również niemała zasługa autora przed następnymi pokoleniami Ukraińców.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
