Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Linia frontu — Kubań

Слово Просвіти, №07 за 2020 рік

Bez wątpienia nikt nie ma wątpliwości, że Kubań, Kraj Krasnodarski – to Wschodnia Brama Ukrainy. Nie tylko czarnomorce, którzy przesiedlili się na Tamań pod koniec XVIII wieku, ale także setki tysięcy kozaków z Hetmańszczyzny i Słobożanszczyzny (dzisiejsze obwody kijowski, czernihowski, połtawski, charkowski) zasiedlali i ożywiali ten kraj. Nie sposób mówić o tym, ilu sławnym działaczom kultury, sztuki, literatury i nauki kolebką stał się rodzinny Kubań! A jednak niezgojoną raną w sercu Ukrainy i Ukraińców pozostaje Kubań. O Kubaniu i jego działaczach napisano setki książek, artykułów, broszur, monografii, nakręcono filmy fabularne i dokumentalne… A ponadto zorganizowano setki ekspedycji folklorystycznych i etnograficznych, zapisano dziesiątki, a nawet setki tysięcy próbek folkloru i materiałów etnograficznych, opublikowano dziesiątki zbiorów… Zakonserwowany język, tradycje, zwyczaje, pieśni, które dawno już zniknęły lub przekształciły się na terenach metropolitalnych — a tam żyją! Kubań badają nasi współcześni: historyk i pisarz Dmytro Biłyj, literaturoznawca i etnograf Wiktor Czumaczenko, folklorystka, etnomuzykolog Nadija Suprun-Jaremenko, historyk Anatolij Awrameńko oraz inni oddani pracownicy nauki i kultury. Czy jednak ich prace są dostępne dla szerokiego ogółu tutaj, na Ukrainie? Pytanie jest retoryczne… A jak wiedzie się im samym tam, na Kubaniu, czy ich praca jest uznana, czy mają wsparcie państwa, braterskich Rosjan, w otoczeniu których żyją? Próżno mówić. Na Kubaniu, gdzie mieszkają Ukraińcy, nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły, ani jednej biblioteki, uczeni, którzy nieco odetchnęli w połowie lat 90., znów doświadczają prześladowań i szykan zarówno za swoje pochodzenie etniczne, jak i za przekonania. W 2006 roku założono Krasnodarską Krajową Organizację Społeczną „Wspólnota Kubań — Ukraina”, która wspólnie z ukraińskimi uczonymi (historykami, etnografami, historykami sztuki) prowadziła Międzynarodowe konferencje naukowe, wydawała zbiory „Kubań — Ukraina: kwestie interakcji historyczno-kulturowej”. W 2009 r. przyjęto ją do Międzynarodowego Stowarzyszenia Ukrainistów. Jednak cała ta działalność nie miała żadnego wsparcia państwowego ani ze strony Ukrainy, ani tym bardziej ze strony Rosji, dla której taka współpraca była niczym innym jak „nacjonalistycznym sabatem”. O tym wszystkim wielokrotnie pisał historyk Anatolij Awrameńko. Pozwolę sobie zacytować fragment jego artykułu, napisanego jeszcze w 2008 roku, ale aktualnego również teraz: „Naszym celem nie są hasła polityczne. Staramy się robić to, czego nie robią mężowie stanu — staramy się zachować naukowe i kulturowe związki Kubania z Ukrainą”. Trzydzieści lat pracują na niwie południoworosyjskiego ukrainoznawstwa i napisali setki prac naukowych, Centrum rozpoczyna przygotowanie różnego profilu specjalistów ds. Ukrainy. A badaczy z Krasnodaru oskarża się o to, że „szczelnie okupowali ukraińską problematykę z czysto merkantylnych pobudek” oraz „nawet zapisują się na etnicznych Ukraińców”. Nałożono całkowite tabu na słowa „Ukraińcy” oraz „ukraiński”, gdyż jest to, zdaniem ideologów Centrum, „podżeganie do wrogości narodowej, rasowej i religijnej”. Można było używać terminów „słowiańska ludność Kubania”, „prawosławna ludność” — ale w żadnym wypadku nie „Ukraińcy”. Oni, jak pisze dalej A. Awrameńko, do dziś „przekonująco” dowodzą, że czarnomorscy kozacy, którzy stali się częścią Kubańskiego Wojska Kozackiego, już w połowie XIX wieku nie uważali się za Ukraińców, że już na początku XX w. w obwodzie kubańskim ukształtował się jedyny subetnos narodu rosyjskiego — tzw. „kubańskie kozactwo”, który dawno „oderwał się” od narodu ukraińskiego, a tzw. kubańska „bałaczka” przekształciła się w „kubański dialekt” języka rosyjskiego. „Język ukraiński dla Kubańczyków nie może być obcy — zaprzecza A. Awrameńko — w tym języku i teraz śpiewają pieśni w kubańskich stanicach. […] Ukraiński lingwista i literaturoznawca Mychajło Sadyłenko (1882—1973) pisał, że „kubańską gwarę z całkowitą podstawą można uważać za najbardziej czystą, najbardziej zachowaną część języka ukraińskiego”. Inny lingwista Iwan Szala (1891—1937) również zauważał, że materiał słownikowy zachował się na Kubaniu „ledwie czy nie lepiej niż na Ukrainie. W języku Kubańczyków zdarza się niemało archaizmów, które na Ukrainie są już zapomniane”. Ale te artykuły zostały wydrukowane w 1927—1929 r., a w naszych czasach taki wniosek już raczej nie będzie uprawniony: asymilacja Kubańczyków w dobie radzieckiej i współczesnej doprowadziła do nieodwracalnych skutków. We współczesnym Krasnodarze na ulicach nie słychać języka ukraińskiego”. „Śladów ukraińskiego subetnosu na Kubaniu nie wykryto (!), — cynicznie oświadczają apologeci putinizmu, — dyskusje wokół kubańskiego kozactwa, jego istoty etnicznej wyjaśniają się dość prosto. Ktoś usilnie pracuje nad projektem stworzenia potężnej ukraińskiej diaspory (!). I tym wyjaśniają się dążenia do tworzenia ukraińskich szkół, swoich mediów, obowiązkowego zakupu (lub wydawania) książek w języku ukraińskim, otwierania ukraińskich cerkwi prawosławnych” (!). Przeciwko działalności FSB-owskiego Centrum odważnie i ostro wystąpił profesor Wiktor Czumaczenko, za co okrutnie zapłacił utratą pracy, zdrowia, a z czasem i życia… To samo przeżywa teraz Anatolij Mychajłowycz Awrameńko, znany na Ukrainie jako jeden z autorów dwutomowej „Historii ukraińskiego kozactwa” oraz książki „Ukraińskie kozactwo: mała encyklopedia”, członek Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki (od grudnia 2017 r. — przewodniczący oddziału TN im. Szewczenki na Kubaniu, który faktycznie już przestał istnieć), kierownik centrum naukowego Krasnodarskiej regionalnej organizacji społecznej „Wspólnota Kubań — Ukraina” (od 2006 r.). Urodził się Anatolij Mychajłowycz 7 października 1955 r. we Lwowie. Ojciec wojskowy, pochodził ze wsi Czapłyszcze (pochłoniętej przez dno Zbiornika Krzemieńczuckiego) i miał kozackie korzenie. Matka — córka rozkułaczonego Onysyma Mazepy ze wsi Myriwka (obecnie rejon kacharlycki obwodu kijowskiego), który zginął w łagrze na Kołymie. W 1977 r. przyszły uczony ukończył wydział historyczny Kubańskiego Uniwersytetu Państwowego, aspiranturę przy Charkowskim Uniwersytecie Państwowym. Kandydat nauk historycznych (1985), docent (od 1987). Od września 1991 r. — na stanowisku docenta Kubańskiego Uniwersytetu Państwowego, gdzie pracował do 2011 r. Ale za postawę obywatelską, w tym za wystąpienia przeciwko działalności wyżej wspomnianego Centrum, uczony doświadczył prześladowań: stracił pracę, został bez środków do życia i, unikając aresztowania, przez całe cztery lata był zmuszony żyć na Ukrainie. W latach 2012—2015 A. Awrameńko mieszkał w Kijowie, zbierał i badał materiały z historii ukraińskiego kozactwa, geografii historycznej i kartografii Ukrainy, współpracował z Instytutem Historii i innymi instytutami NAN Ukrainy, Towarzystwem Naukowym im. Szewczenki we Lwowie itp. W 2014 r. otrzymał obywatelstwo ukraińskie. Jednak pogorszenie stanu zdrowia, niemożność rozwiązania problemów ze stałym mieszkaniem na Ukrainie i sprowadzenia tam żony i syna (żona — Dawydenko Ołena Anatolijiwna, ur. 1962, kandydat nauk biologicznych, syn Mychajło, ur. 2001) zmusiło A. Awrameńkę w 2015 r. do powrotu do Krasnodaru. Główne publikacje uczonego dotyczą geografii historycznej, kartografii historycznej oraz historii agrarnej regionów kozackich Rosji i Ukrainy. Są to rozdziały w książkach naukowych i podręcznikach; opracowanie sześciu zbiorów „Kubań — Ukraina: Kwestie interakcji historyczno-kulturowej” i in. A. Awrameńko jest autorem 70 artykułów w zbiorach naukowych i czasopismach, dwóch indeksów bibliograficznych. Publikacje te ukazywały się w Charkowie, Kijowie, Lwowie, Dnieprze, Doniecku, Zaporożu, Odessie, Krasnodarze, Moskwie, Rostowie nad Donem, Petersburgu, Stawropolu, Kazaniu. Ponadto 138 artykułów zostało wydrukowanych w encyklopedii „Kozactwo” (M., 2003), 16 artykułów w encyklopedii: „Ukraińskie kozactwo: Mała encyklopedia” (2006), 11 artykułów w książce „Encyklopedia kubańskiego kozactwa” (Krasnodar, 2011), 4 artykuły w „Encyklopedii historii Ukrainy”. Wśród wydrukowanych materiałów dydaktyczno-metodycznych znajdują się autorskie programy kursów nauczania: „Wstęp do historii cywilizacji światowych”, „Mapa polityczna świata”, „Geografia historyczna”. Głównym osiągnięciem naukowym A. Awramenki jest ponad 150 map historycznych, wydrukowanych w różnych publikacjach, w szczególności w składzie atlasów i encyklopedii. Wśród nich są mapy wojsk kozackich: azowskiego, bużańskiego, kaukaskiego liniowego, katerynosławskiego, kubańskiego, noworosyjskiego (dunajskiego), ust-dunajskiego budziackiego oraz czarnomorskiego. Opracował i wydrukował projekty atlasów z historii kozactwa oraz historii Kubania. Lecz imperium nie doceniło takich zasług. Ostatnią kroplą stał się opublikowany w 2012 r. artykuł pana Anatolija „Niektóre skutki panowania reżimu komunistycznego we współczesnej Rosji oraz położenie ukraińskiej mniejszości narodowej” (Współpraca ZSRR i Niemiec w okresie międzywojennym oraz podczas II wojny światowej: przyczyny i skutki. Materiały Międzynarodowej konferencji naukowej, m. Kijów, 5—6 listopada 2011 roku. — Kijów, 2012. S. 293—307). Jakby przewidując wojnę rosyjsko-ukraińską, uczony nazwał Putina agresorem, wrogiem zarówno Ukrainy, jak i Rosji. A gdy tylko zaczęła się wojna, na amerykańskiej stronie wydrukowano jeszcze jeden artykuł o położeniu Ukraińców Kubania (https://www.forumdaily.com/pu- tin-nasiluet-ukrainu-a-ona-spit-i- chto-to-bormochet-vo-sne/). Od tego czasu Anatolij Awramenko stał się wrogiem putinowskiej Rosji, a także całego swojego otoczenia. Wybitny uczony od 2015 roku nie może zatrudnić się w stałej pracy, żyje z rodziną na granicy ubóstwa, środków nie wystarcza nie tylko na leczenie, — nawet na żywność. Przecież trzeba nie tylko zajmować się nauką i działalnością społeczną, ale i utrzymywać rodzinę, chorą żonę, syna-studenta… Ponadto Anatolij Mychajłowycz katastrofalnie traci wzrok (diagnoza — zaćma), a pieniędzy na operację nie ma. W Krasnodarze nie ma na co liczyć — przyjaciele tak samo klepią biedę, a dla wszystkich innych on jest wrogiem… O tym wszystkim dowiedziałam się z rozpaczliwych listów do mnie oraz od przyjaciół Anatolija Mychajłowycza. Dlatego podjęto wspólną decyzję o zbiórce środków na operację, aby przynajmniej uratować wzrok. Dlatego zwracamy się do członków „Proświty” oraz nieobojętnych obywateli z prośbą o pomoc finansową dla znanego uczonego-ukrainisty. Koszt operacji na jednym oku to prawie tysiąc u. e. Liczymy na miłosierdzie i dobroć każdego z was! Konto w PrivatBanku, na które można przelać środki: 5168 7573 9388 1497. Odbiorca Iwannikowa Ludmyła Wołodymyriwna.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn