Strona · s. 10strona oryginału ↗
Obowiązek – ponad wszystko! Kilka wspomnień o Sofii Rusowej
Слово Просвіти, №07 за 2021 рік
Jurij RUSOW Oczywiście, ciężko jest pisać całkowicie bezstronnie i obiektywnie o działalności społecznej swoich rodziców, ale z drugiej strony nikt tak jak bliscy krewni nie potrafi naświetlić niektórych szczegółów życia ludzi, którzy tak czy inaczej przysłużyli się sprawie ukraińskiej. Byłem ostatnim synem Sofii Rusowej i dlatego zaczynam pamiętać moją matkę mniej więcej świadomie dopiero od 1900 roku. To była moja pierwsza podróż (pasywna!) za granicę. Moja starsza siostra (Lubow – G.D.) wstąpiła na wydział medyczny uniwersytetu w Montpellier we Francji i moja matka pojechała, żeby ją tam odprowadzić. Przy tej okazji S. Rusowa miała wystąpić w sprawie ukraińskiej z odczytami w Paryżu i na południu Francji na zjeździe prowansalskich patriotów. Wtedy ten ruch regionalnego separatyzmu szedł pod wpływem prowansalskiego poety Mistrala. Nie była to pierwsza i ostatnia podróż S. Rusowej za granicę w celu powiedzenia słowa za Ukrainą na międzynarodowych kongresach czy zjazdach. Oczywiście, że moje własne wspomnienia nie mogą objąć całej działalności tej ukraińskiej patriotki, bo prowadziła ona już zawziętą walkę razem ze swoim mężem – moim ojcem – Ołeksandrem Rusowem przeciwko Rosji na długo przed moim narodzeniem. Nawet na parę miesięcy przed moim narodzeniem moja matka siedziała w charkowskim więzieniu, bo podczas kolejnej rewizji znaleziono u niej przemycone z Galicji ukraińskie książki (a między nimi – strach powiedzieć! – Don Kichota w języku ukraińskim). Prawda, po to, by wydać mnie na świat Boży, mama została zwolniona „za poręczeniem” z więzienia na dwa tygodnie do domu dzięki staraniom charkowskiego społeczeństwa; rozumie się, że pod czujnym nadzorem policji. Później opowiadano mi, że nawet wodę do mojej pierwszej kąpieli nosili „stójkowi”, którzy mieszkali u nas i pilnowali, żeby tak niebezpieczna dla całości Rosji Ukrainka nie uciekła. Z moich dokumentów również wiem, że zostałem ochrzczony w cerkwi Piotrowo-Werygińskiej przy charkowskim więzieniu. W tych fragmentach moich wspomnień o życiu S. Rusowej korzystam głównie ze „Wspomnień” mojej matki (drukowanych w Kijowie gdzieś w 1926 (1927 – G.D.) roku w czasopiśmie „Za sto lit” i wydanych później w Pradze), listów, opowiadań starszej siostry i pamiętników ojca, które znaleziono w archiwach zarządu żandarmerii i które również drukowano w czasopiśmie „Za sto lit”. Przeżywamy obecnie bardzo ciekawą, ale i straszną epokę, kiedy zeszły się w śmiertelnej walce dwa światopoglądy, dwie zasady, dwa przeciwstawne pojęcia o dobru i złu, kiedy materializm doprowadził ludzkość do strasznych katastrof, które jeszcze się nie skończyły i dopiero osiągną swój szczyt w drugiej połowie XX wieku. Materialistyczna zasada, która widzi w ludziach tylko „masy” albo „roboty”, czyli w najlepszym wypadku tylko mechanizmy lub wysoko udoskonalone zwierzęta, objawia się w zimnym, często masowym niszczeniu ludzi, czy to w zorganizowanych przez Moskwę sztucznych głodach, czy to w syberyjskich obozach koncentracyjnych śmierci, czy to w niemieckich Auschwitz i Dachau, czy to w bombardowaniu niezabezpieczonych miast jak Hiroszima. Wojny prowadzone są między antychrześcijanami, niechrześcijanami i pseudochrześcijanami, i dlatego widzimy w ostatnich wojnach całkowity brak jakichkolwiek zasad moralnych, które były jeszcze zauważalne w również krwawych wojnach XIX wieku. Nie na darmo poeta Burghardt-Klen w swoim poemacie „Popiół Imperiów” nazywa nasze czasy apokaliptycznymi, kiedy „gniewu Bożego wina chlusnął na ziemię anioł piąty…” Zatem w te czasy pożytecznie i pouczająco jest wspomnieć o postaciach tych, którzy całe swoje życie poświęcili nie służeniu „Mamonie”, a wyższym ideałom. Postać Sofii Rusowej to wzór jednej z tych bohaterek ukraińskiego odrodzenia, które „po prostu szły”, w których nie było „nieprawdy za sobą”, które nie kłamały i nie dbały „o państwo nieszczęsne i łakomstwo zdradliwe”, nie dbały o materialne zyski i zdobycze, ale całe swoje życie, wszystkie siły i cały swój majątek oddawały na to, żeby Ukraina zdobyła dobrobyt, niepodległość (jasne, że bez niepodległości od cudzego panowania nie może być dobrobytu!) i żeby spełniło się proroctwo Andrzeja Pierwszego Powołanego: „łaska Boża zajaśnieje na górach Kijowskich”. Sofia Fiodorowna Rusowa daje nam przykład ukraińskiej kobiety-patriotki, która przez ponad pół wieku swojego świadomego i aktywnego życia niezłomnie niosła na sobie ciężar walki jasnej Ukrainy z ciemnymi siłami carskiej i czerwonej Rosji. O niej – tej niewielkiej, zgrabnej i drobnej kobiecie – można rzeczywiście powiedzieć: „ciało niczym – duch ożywia”. Kiedy mowa była o sprawie ukraińskiej, to nic nie mogło powstrzymać jej zapału: ani rodzina, ani dzieci, ani prześladowania carskich żandarmów czy bolszewickich czekistów, ani więzienia, ani aresztowania, ani ciężkie warunki emigracji, ani osobiste straty majątkowe, ani wydarzenia życia prywatnego, ani smutek czy straty bliskich. Nic nie powstrzymywało jej energii w walce o ukraiński ideał, a wręcz przeciwnie, często „coś” dodawało jej jakiejś nowej siły do pracy społecznej i politycznej. Chcę właśnie podkreślić kilka takich momentów z życia jasnej pamięci S. Rusowej, które pokazują, jak umiała zwyciężać swój osobisty smutek i całkowicie podporządkować się dumnej dewizie swoich przodków: „Le Devoir avant tout!” („Obowiązek ponad wszystko!”). A ten swój obowiązek zawsze widziała w pracy i walce na korzyść Ukrainy. *** Urodziła się Sofia Rusowa 18 lutego 1856 roku w rodzinie dziedzica Fiodora Lindforsa we wsi Olesznia na Czernihowszczyźnie. Ojciec jej Fiodor Lindfors był Szwedem z pochodzenia, z tych zapewne Szwedów, którzy kiedyś kładli swoje głowy pod Połtawą razem z Jurij Rusow, Roman Rusow i Sofia Rusowa kozakami hetmana Mazepy w walce przeciwko Moskwie o Ukrainę. Zgodnie z tradycją swojego rodu, ojciec jej był wojskowym-pułkownikiem. Matka była francuskiego pochodzenia z rodziny Gervais. Wielka siła przyciągania szlachetnych dusz jest na Ukrainie! I widzimy na przestrzeni naszej historii tyle przykładów, kiedy cudzoziemcy z pochodzenia całe swoje życie oddawali na służbę Ukrainie. Wspomnijmy tylko Waregów (Szwedów) naszych książąt, wspomnijmy sławnego Perebijnosa, Szkota z pochodzenia, który „rąbie mieczem głowy z ramion” pod sztandarami Chmielnickiego, sławnego obrońcę Baturyna Köningsena i wielu, wielu innych wojskowych, uczonych, działaczy politycznych. Dlatego nie dziwi, że S. Rusowa, cudzoziemka z krwi, stała się jedną z najaktywniejszych córek Ukrainy. Dla nas nie jest ważne pochodzenie z krwi, ale cenimy ukraińskich patriotów za ich czyny. I oczywiście cenniejsi są ci, którzy czynili dobro dla naszej Ojczyzny, niż „czyści z krwi i pochodzenia” Ukraińcy, którzy nieśli swój talent i swoje siły na służbę cudzoziemcom albo nawet szli wyraźnie przeciwko ukraińskim ideałom pod wrogimi sztandarami. To nie raz widzimy w nasze czasy. Szew-
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
