Strona · s. 14strona oryginału ↗
Taki współczesny Karpenko-Karyj
Слово Просвіти, №07 за 2021 рік
Olha RUDANEĆ, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. Bardzo często, gdy mowa o klasycznej ukraińskiej dramaturgii i sięganiu do niej w naszych dniach, nowocześni „znawcy” nie gardzą epitetami, dodając do teatralnego leksykonu takie, w ich mniemaniu, atrakcyjne określenia jak „szarowarszczyzna”, „naftalinowe”… Uprzedzając pojawienie się kolejnej dyskusji na ten temat, powiem, że według mojego głębokiego przekonania dramaturgia Iwana Tobilewycza, bardziej znanego w literaturze jako Iwan Karpenko-Karyj, nigdy nie przestanie być aktualna. Jego sztuki są wzorcem dramaturgii. Mamy teraz dużą liczbę autorów, którzy piszą dla sceny i dążą do scenicznego wcielenia napisanego tekstu. Ale niestety, w tym przebogatym potoku „tekstów” (właśnie tak dziś modnie jest nazywać), tak mało jest dramaturgii! I daleko nie każdy reżyser jest zdolny z tych tekstów zrobić spektakl – sceniczne widowisko. Jednocześnie daleko nie każdy współczesny reżyser podejmie się wystawienia Karpenki-Karyja, ponieważ tutaj wchodzi w grę wysoki profesjonalizm i talent reżysera, który dokładnie włada wszystkimi kanonami gatunku, potrafi po współczesnemu go odczytać i zinterpretować. A to wymaga niemałego doświadczenia. Dlatego dramaturgiczne dziedzictwo Iwana Karpenki-Karyja jest i dziś instrumentarium do przygotowania reżyserów w wyspecjalizowanych uczelniach Ukrainy. W jego sztukach, niby po skalpelu chirurga, obnażone są tak żywotne i niepodlegające czasowi bolączki oraz wady ukraińskości, jak kompleks niższości, służalczość, poddaństwo, nadgorliwość, zazdrość, chciwość i żądza zysku… Cała sceniczna kanwa rozwija się w tak lekkiej komediowej formie, że mimo woli uważasz za naturalną drogę, która prowadzi bohaterów do tragicznego finału, przejrzenia i przewartościowania. Ostatecznie, bez pretensji do pewnych naukowych odkryć dramaturgicznego dziedzictwa Iwana Karpenki-Karyja, cieszy jej stała i niejednorazowa obecność na ukraińskiej scenie oraz zapotrzebowanie ze strony współczesnego widza. Dwiema inscenizacjami w skrajnie niesprzyjających warunkach kwarantanny rozpoczął nowy rok Kołomyjski Akademicki Obwodowy Ukraiński Teatr im. I. Ozarkewycza. Od razu dwie premiery – „Sto tysięcy” i „Martyn Borula” – jedna po drugiej zostały zaproponowane widzom. To nie przypadek, nie zbieg okoliczności. W tym roku mija 135 lat od czasu (1886), kiedy w Chersoniu wyszedł pierwszy zbiór utworów dramatycznych Iwana Karpenki-Karyja, w którym wydrukowano 4 sztuki. W tym samym roku została napisana komedia „Martyn Borula”. Przeprowadzając pewną analogię z doświadczeniem wychowania narodowego w sąsiednich państwach europejskich (dla przykładu – najbliższa Polska), tutaj znalazłyby wspólny język Ministerstwo Kultury i Ministerstwo Oświaty oraz ich struktury w terenie, aby zapewnić jak najszersze dotarcie z wytworzonym produktem artystycznym do młodzieży szkolnej i studenckiej. Sądzę, że na Ukrainie misję zamówienia państwowego na tworzenie inscenizacji takiego gatunku mógłby wypełnić Ukraiński Fundusz Kultury. Obecnie występuje on jako grantodawca na różne projekty, pod nowoczesnymi i często obcojęzycznymi nazwami których rzadko można dostrzec narodowy produkt artystyczny. Moim zdaniem Fundusz mógłby wystąpić jako ten lokomotyw, który wspólnie z Ministerstwem Oświaty powinien inicjować konkursy i granty właśnie na tworzenie takiego edukacyjno-oświatowego kontentu w ukraińskim teatrze. Powróćmy do tych momentów scenicznego widowiska, które zaproponował swoim widzom najstarszy teatr Galicji. Inscenizację komedii „Sto tysięcy” zrealizował narodowy artysta Ukrainy Dmytro Czyborak. Kreatywne podejście zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Mykoły Dańka do scenograficznego rozwiązania znacznie wzmocniło wizualno-emocjonalny odbiór widowiska i nadało mu lekkości oraz mobilności dla wystawiania zarówno na scenie macierzystej, jak i w podróżnych projektach wyjazdowych. Oryginalną oprawę muzyczną zaproponował kompozytor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, nominant do Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Ołeksandr Kozarenko. Realizatorzy wspólnie z młodą i utalentowaną trupą stworzyli oryginalne i współczesne widowisko. Przyznajcie szczerze: kto z was ani razu nie wpadł na atrakcyjny haczyk loterii, szczególnie popularnych obecnie dzięki nowoczesnym nośnikom informacji? A potem z gorzkim rozczarowaniem powtarzał dla siebie oczywistą prawdę, że darmowy ser bywa tylko w pułapce. Właściwie w taką sytuację wpadł główny bohater Herasym Kałytka. Zamiary miał ambitne: dokupić do swojego pola łakome kawałki ziemi… „Och, ziemio, święta ziemio, Boża ty córeczko!”; „Jedziesz dzień – czyja ziemia? Kałytki; jedziesz dwa – czyja ziemia? Kałytki; jedziesz trzy – czyja ziemia? Kałytki… Oddech zapiera… A bydła, a owiec rozwiodę – ziemia pod inwentarzem będzie jęczeć…”. Każdy zobaczy w tym widowisku najbardziej atrakcyjne dla siebie wartości: ktoś – darmowe pieniądze, dużo pieniędzy, ktoś – odwieczną wartość potomków Trypolian – ziemię, żyzny czarnoziem, nad którym i dziś. Sztuki Karpenki-Karyja na scenie ozarkewyczowców
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
