Strona · s. 3strona oryginału ↗
«Ukraina kończy się tam, gdzie kończy się język ukraiński»
Слово Просвіти, №07 за 2021 рік
Serhij MELNYCZUK, prawnik Ukraińskiej Światowej Organizacji Praw Człowieka:
— Wszystko zaczęło się od tego, że 23 maja 2019 roku prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski na forum działaczy internetowych iForum-2019 wystąpił w języku niepaństwowym, czym naruszył cz. 1 art. 10 Konstytucji Ukrainy.
Zwróciłem się do sądu z żądaniem uznania za bezprawne używania przez prezydenta Ukrainy podczas wykonywania swoich uprawnień języka niepaństwowego oraz zobowiązania go do zaniechania używania języka niepaństwowego podczas wykonywania swoich uprawnień.
Jeśli chodzi o mój pierwszy pozew, Kasacyjny Sąd Administracyjny w składzie Sądu Najwyższego Ukrainy odmówił wszczęcia postępowania z mojego powództwa, argumentując to tym, że powód, czyli ja, nie uzasadnił, w jaki sposób prezydent narusza moje prawa.
Uważam tę odpowiedź za absurdalną, ponieważ obywatele nie są upoważnieni do zaskarżania uprawnień prezydenta Ukrainy, gdyż jest to jurysdykcja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy.
Złożyłem apelację od tego postanowienia do Wielkiej Izby Sądu Najwyższego Ukrainy. Wielka Izba uchyliła postanowienie pierwszej instancji i zobowiązała Kasacyjny Sąd Administracyjny do wszczęcia postępowania z mojego powództwa.
10 grudnia 2019 roku Kasacyjny Sąd Administracyjny wydał decyzję, w której odmówił zaspokojenia moich żądań, motywując to tym, że powód nie udowodnił naruszenia swoich praw i prawnie chronionych interesów.
Głównym motywem odmowy było to, że występując na forum działaczy internetowych iForum-2019, prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski nie stworzył stosunków publicznoprawnych, a jeśli nie ma sporu publicznoprawnego, to nie ma też podstaw do rozpatrzenia sprawy w sądzie administracyjnym.
Ponownie złożyłem apelację do Wielkiej Izby Sądu Najwyższego Ukrainy i 8 października 2020 roku wydała ona postanowienie, którym częściowo zaspokoiła moje żądania, uchyliła decyzję pierwszej instancji i zamknęła sprawę. Jak zaznacza Wielka Izba, ta sprawa nie powinna być rozpatrywana według norm sądownictwa administracyjnego i, jak zaznacza sąd w uzasadnieniu, w ogóle nie podlega rozpatrzeniu przez jakiekolwiek sądownictwo.
Wielka Izba jest przekonana, że wystąpienie prezydenta na forum działaczy internetowych iForum-2019 nie jest realizacją władczych funkcji prezydenckich i nie tworzy stosunków publicznoprawnych z powodem. W kontekście części 1 artykułu Kodeksu sądownictwa administracyjnego brak jest podstaw do rozpatrzenia tej sprawy.
Także sąd Wielkiej Izby uważa decyzję sądu pierwszej instancji o tym, że wypowiedzi prezydenta Ukrainy nie stworzyły bezpośrednio dla powoda żadnego prawa podmiotowego, nie spowodowały podjęcia decyzji w jego sprawie i nie doprowadziły do powstania stosunków publicznoprawnych, za prawidłową i uzasadnioną.
Pytanie dotyczące interpretacji Wielkiej Izby, czym są stosunki publicznoprawne, jest wisienką na torcie tej sprawy. Ponieważ Wielka Izba uważa, że stosunki publicznoprawne między podmiotami władzy publicznej a obywatelami są realizowane wyłącznie w trybie jednostronnym, kiedy władza tworzy prawa lub obowiązki dla obywateli, wtedy obywatele mają zaskarżać te działania, zaniechania lub decyzje.
Ale to interpretacja tylko Wielkiej Izby. Ja natomiast uważam, że tak jak obywatele mają prawo kontrolować wykonywanie przez władzę państwową swoich uprawnień zgodnie z Konstytucją i ustawami Ukrainy, tak i władza państwowa ma kontrolować przestrzeganie praworządności przez obywateli Ukrainy.
24 czerwca 1999 roku Sąd Konstytucyjny Ukrainy w swoim orzeczeniu dotyczącym finansowania sądów zaznaczył, że gwarancją przeciwko uzurpacji władzy państwowej są normy Konstytucji, zgodnie z którymi organy władzy państwowej oraz organy samorządu lokalnego, ich urzędnicy są zobowiązani działać wyłącznie na podstawie, w granicach swoich uprawnień oraz w sposób przewidziany przez Konstytucję i ustawy Ukrainy.
W Ukraińskim Kryzysowym Centrum Medialnym odbył się briefing na temat: „Proces sądowy z powództwa przeciwko prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu o naruszenie ładu konstytucyjnego stosowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Uczestnicy briefingu omówili kwestie: język a bezpieczeństwo narodowe; zgodność postanowienia Wielkiej Izby Sądu Najwyższego Ukrainy; antykonstytucyjne decyzje sądu – zagrożenie dla integralności terytorialnej i suwerenności kraju; język ukraiński – strategiczna broń w wojnie rosyjsko-ukraińskiej. Proponujemy czytelnikom „SP” główne tezy ich wystąpień.
W swoim pozwie zaznaczyłem, że prezydent Ukrainy, przywłaszczając sobie uprawnienia do określania, w jakim języku ma wykonywać uprawnienia głowy państwa, w istocie dokonał uzurpacji władzy państwowej. Na co Kasacyjny Sąd Administracyjny odpowiedział wnioskiem, że podczas procesu sądowego nie ustalono oznak przejęcia władzy przez prezydenta Ukrainy. Powstaje pytanie: a co oznacza przejęcie władzy? Jeśli jakikolwiek urzędnik, wykonując swoje uprawnienia, działa w sposób nieprzewidziany przez Konstytucję i ustawy Ukrainy, a według własnego uznania, jak mu się podoba, to jest to uzurpacja władzy.
I to, że obywatele Ukrainy nie mają prawa zaskarżać bezprawnej działalności urzędników oraz organów władzy państwowej i samorządu lokalnego, jedynie sprzyja uzurpacji władzy.
Co więcej, samej interpretacji Sądu Konstytucyjnego Ukrainy, czym jest przejęcie władzy, nie ma — każdy rozumie, jak mu się podoba.
Widzimy, że niektórzy deputowani rad lokalnych na wschodzie i południu Ukrainy odmawiają używania języka ukraińskiego podczas wykonywania swoich funkcji przedstawicielskich. Czy nie jedną z przyczyn takiego naruszenia Ustawy Ukrainy jest to, że sam prezydent demonstracyjnie narusza ład konstytucyjny w sferze stosowania języka państwowego?
Społeczeństwo obywatelskie powinno kontrolować działalność organów władzy państwowej. I kiedy państwo w należyty sposób nie wykonuje swoich uprawnień, społeczeństwo musi poprzez sądy lub innymi środkami zmuszać władzę do przestrzegania Konstytucji i ustaw Ukrainy.
Wiktor SZYYSZKIN, sędzia Sądu Konstytucyjnego Ukrainy w stanie spoczynku:
— Negatyw decyzji Wielkiej Izby Sądu Najwyższego Ukrainy polega na tym, że uchylili oni decyzje poprzednich instancji i uważają pozew do sądu za częściowo zaspokojony. Jednocześnie Wielka Izba odmówiła zaspokojenia pozwu i postanowiła zamknąć te postępowania. To procesowo-prawny niuans, którego niebezpieczeństwo polega na tym, że w tej kwestii do żadnego sądu zwracać się już nie można.
Ich argumentacja, że prezydent wystąpił nie w przestrzeni publicznej i nie wykonywał funkcji organu zarządzającego. Ale ja stawiam pytanie: kiedy prezydent występuje przed kimś, jest osobą publiczną czy nie? Kiedy rozmawia ze swoją żoną, to nie jest osobą publiczną. A kiedy występuje przed strukturami państwowymi, społeczeństwem, na forach — jest osobą publiczną. I zgodnie z decyzją Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 1999 roku „O stosowaniu języka ukraińskiego” jest zobowiązany występować w języku ukraińskim.
Dmytro SNIEHYRIOW, współprzewodniczący organizacji społecznej „Prawa Sprawa”:
— Byłem właścicielem pierwszej w czasach niepodległości ukraińskiej księgarni na wschodzie Ukrainy. Do 2014 roku takie księgarnie w ogóle tam nie istniały. Została otwarta za prywatne pieniądze, ale przez rok istnienia była zmuszona sześciokrotnie zmienić swoją lokalizację. Zamykali ją z wydumanych powodów, czasem bez wyjaśnień. A po zajęciu Ługańska przez bojowników tę księgarnię w ogóle spalili.
Byłem również właścicielem pierwszego na wschodzie Ukrainy dziecięcego obozu wypoczynkowego z ukraińskim językiem wykładowym, który znajdował się na chutorze Makarowa w rejonie staniczno-ługańskim. Miejsca tego nie wybraliśmy przypadkowo. Mieszkają tu przedstawiciele szowinistycznie nastawionego kozactwa dońskiego. Dlatego, w celu zminimalizowania rosyjskich wpływów w tym regionie oraz nacisku przedstawicieli kozactwa dońskiego, założono ten obóz. Nie pozwolono mi go otworzyć, chociaż został zbudowany za prywatne środki i należał do mnie na prawach własności prywatnej. Odbyło się nawet posiedzenie w tej sprawie Rady Obwodowej w Ługańsku, gdzie przedstawiciele PSPU oraz Partii Regionów występowali kategorycznie przeciwko otwarciu tego obozu. W środkach masowego przekazu pojawiły się zamówione artykuły: „Cień Szuchewycza nad stanicami”, „Nie damy podnieść głowy banderowcom na historycznych rosyjskich ziemiach” i inne. Chociaż obozu nie otwarto, udało nam się w pewnym stopniu zmniejszyć aktywność kozactwa dońskiego. Jeśli chodzi o ochronę języka ukraińskiego, chciałbym wspomnieć o głośnej konferencji prasowej w Radzie Obwodowej w Ługańsku. Zwrócili się wtedy do mnie uczniowie i rodzice z gimnazjum w Rubieżnem, gdzie administracja zabraniała funkcjonowania klasy z ukraińskim językiem nauczania. Korzystając z możliwości nacisku medialnego, udało nam się nagłośnić tę sprawę i zmusić kierownictwo gimnazjum do pozostawienia tej klasy. Jednak przez wszystkie lata naszej walki z Serhijem Melnyczukiem nie otrzymaliśmy żadnego wsparcia w kwestii ukrainizacji wschodu Ukrainy. Mowa tu nie tylko o instytucjach państwowych, ale także o partiach politycznych, które nazywały siebie proukraińskimi lub nacjonalistycznymi. Kiedy pojawiła się kwestia zamknięcia obozu i księgarni, pomimo pisemnych i medialnych apeli, żadna partia polityczna nie zareagowała. Co więcej, tłumaczono mi, że istnieje podział terytoriów. Zgodnie z nim Ługańsk i Donieck to terytoria Partii Regionów i nikt nie będzie tu kłócił się z elitami politycznymi w kwestii ochrony ośrodków ukraińskości. Swego czasu złożyłem do sądu pozew przeciwko Rodionowi Mirosznikowi — rzecznikowi prasowemu przewodniczącego Rady Obwodowej w Ługańsku Jefremowa. Z czasem człowiek ten stanął na czele Ługańskiej Kompanii Radiowo-Telewizyjnej, która narzucała rosyjskie paradygmaty w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Nazwał on wtedy Ukraińców „podrasą”. Służba Bezpieczeństwa Ukrainy oraz organy ścigania nie dopatrzyły się w wypowiedziach tego deputowanego Rady Obwodowej w Ługańsku znamion przestępstwa. A mnie wtedy wezwano do SBU z żądaniem wycofania mojego wniosku. Obecnie Rodion Mirosznik jest przedstawicielem tak zwanej ŁNR w pracach podgrupy mińskiej. W 2013 roku dołączyłem do akcji „Marsz wyszywanek w rosyjskich miastach”. Liczba Ukraińców, którzy wyszli wtedy w wyszywankach w Biełgorodzie i Woroneżu, po prostu mnie zadziwiła. Jeśli w Ługańsku w tej akcji wzięło udział około 15 osób, to w Biełgorodzie — kilka tysięcy. Po tym fakcie zaczęło wywierać na mnie nacisk SBU, twierdząc, że ukrainizuję rejony Federacji Rosyjskiej. Czyje zatem interesy chroniła wtedy Służba Bezpieczeństwa? Chciałbym odwołać się do historii. XII zjazd RKP(b) w 1923 roku przyjął uchwałę w sprawie ukrainizacji, która wtedy nazywała się korienizacją. Zgodnie z tą uchwałą, ludność wschodu Ukrainy miano ukrainizować do 1926 roku, czyli w ciągu trzech lat. W latach ukrainizacji liczba ludności ukraińskojęzycznej w Ługańsku wzrosła z 7 do 35%, ukrainizowano około 42% pracowników przedsiębiorstw przemysłowych. Istnieje uchwała stalinowskiego komitetu okręgowego (obecnie obwód doniecki) RKP(b) z 1930 roku, zgodnie z którą za odmowę udziału w ukrainizacji proponowano pociągać do odpowiedzialności karnej. A decyzją ługańskiego komitetu okręgowego RKP(b) za odmowę nauki języka ukraińskiego zwalniano z pracy i wykluczano z partii. A my z państwem, szanowne towarzystwo, w 30. roku niepodległości Ukrainy dyskutujemy nad kwestią, czy prezydent może komunikować się w języku rosyjskim, czy jednak musi w ukraińskim. Jeszcze jeden przykład, tym razem ze współczesnej historii. W 2014 roku do miasta Swatowe przyjechał oddział uczestników nielegalnych formacji zbrojnych pod dowództwem Mozgowego. Swatowe to ukraińskie miasto, które w przeciwieństwie do Ługańska nie poparło Mozgowego. Nieuzbrojeni ludzie odpowiedzieli mu: „Masz godzinę czasu, żeby się stąd zabrać”. Taka jest determinacja ludzi, którzy mówią po ukraińsku. Potem Swatowe stało się pierwszym miastem, w którym zapoczątkowano oddziały ukraińskiej samoobrony. Nie Siły Zbrojne Ukrainy, nie SBU, a zwykli Ukraińcy, którzy wzięli do ręki broń, nie dali możliwości rozprzestrzenienia się „ruskiego miru”, rosyjskiej ideologii, języka rosyjskiego na całe terytorium obwodu ługańskiego. Tam, gdzie panuje język ukraiński, nigdy nie będzie panował „ruski mir”. Ukraina powinna promować ideę ukraińskiego świata. Ukraina kończy się tam, gdzie kończy się język ukraiński. Własna inf.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
