Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №07 за 2025 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 7 (1290), 20—26 lutego 2025 Zainteresowana dyskusja nad wysoce aktualną publikacją, zgłoszoną do zdobycia Nagrody im. Szewczenki

13 lutego w agencji „Naholos” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki odbyło się znaczące wydarzenie informacyjne – dyskusja nad książką akademików Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, profesorów Wałerija Bitajewa, Władysława Kornijenki oraz Jurija Mosenkisa „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa”, zgłoszoną do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki przez OT „Proświta”. Z ramienia komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki obecny był zastępca przewodniczącego, doktor nauk filologicznych, profesor Dmytro Czystiak. Obradom przewodniczył szef „Proświty” Pawło Mowczan, który wygłosił merytoryczne słowo wstępne i zaakcentował rolę tej publikacji właśnie jako broni zwycięstwa, skierowanej przeciwko fałszywym próbom Moskali zniekształcenia ukraińskiej historii. Przewodniczący zapoznał obecnych ze stanowiskiem innych, nieobecnych na spotkaniu laureatów Nagrody im. Szewczenki – dyrektora Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Mykoły Żułynskiego oraz pisarki Lubow Hołoty, popierających wspomnianą społecznie i kulturowo ważną publikację. Do dyskusji dołączył online znany scenarzysta, artysta ludowy Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki Łeonid Mużuk. Wśród pierwszych wystąpili laureaci Nagrody im. Szewczenki – pisarz Jurij Buriak i artysta ludowy Ukrainy Wałerij Franczuk, którzy podkreślili szczególną rolę czynników literacko-artystycznych w obronie duchowych fundamentów ukraińskiej tożsamości. Z rozbudowaną analizą książki oraz jej argumentowanym poparciem wystąpili pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Heorhij Filipczuk oraz znany działacz ukraińskiego państwowotwórstwa, deputowany ludowy Ukrainy pierwszej i innych kadencji Iwan Zajeć. Różnych aspektów omawianego patriotycznego projektu dotknęli doktor nauk filologicznych, profesor Mykoła Waśkiw, doktor nauk historycznych, profesor Petro Czerneha, kandydat nauk filozoficznych, docent Serhij Prysuchin. Podsumowania dokonał Pawło Mowczan, który między innymi zwrócił uwagę na to, że książka Ihora Nabytowycza, zgłoszona do zdobycia Nagrody im. Szewczenki w tej samej nominacji, nie odpowiada obowiązującemu regulaminowi nagrody, ponieważ jest monografią naukową. Wszyscy uczestnicy dyskusji podkreślili znaczenie publikacji „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa” dla wzmocnienia ukraińskiej ideologii państwowej w czasie pełnoskalowej wojny z północnym barbarzyńcą. Zaznaczono, że publikacja swoją skalą oraz społeczno-ideologiczną rolą w pełni zasługuje na nagrodzenie Nagrodą im. Szewczenki właśnie w tym roku, kiedy nauka, kultura i edukacja należą do decydujących czynników odporności ukraińskości w dążeniu do niepodległości, przetrwania państwa, zwycięstwa i wolnej przyszłości. Inf. wł. imienia Mychajła Drahomanowa Switłana Szewczuk, artysta ludowy Ukrainy, przewodniczący Kijowskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, skrzypek-wirtuoz Kyryło Stecenko, znana znawczyni sztuki i dziennikarka telewizyjna, pełna kawaler orderu księżnej Olgi Ludmyła Łysenko, zasłużony dziennikarz Ukrainy, znany pisarz Wasyl Wasylaszko, przewodniczący Kijowskiej organizacji Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, profesor Wasyl Newołow, zastępczyni dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy Raisa Sennikowa oraz inni. Uczestnicy jednogłośnie poparli wysiłki twórcze jubilata w sferze rekonstrukcji ukraińskiej duchowej przeszłości jako nowoczesnej broni informacyjno-mentalnej, w szczególności kolektywny projekt W. Bitajewa, W. Kornijenki oraz J. Mosenkisa. Na posiedzeniu wystąpił również zastępca przewodniczącego komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk filologicznych, profesor Dmytro Czystiak. Jak zaznaczyło towarzystwo, działalność twórcza J. Mosenkisa pozwala uczynić ukraińską przeszłość potężnym instrumentem osiągnięcia zwycięskiej ukraińskiej przyszłości. Literacko-artystyczne źródła Ukrainy – to natchnienie i zwycięstwo współczesnej państwowej duchowości.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Jubileusz społecznika

Switłana SZEWCZUK, profesor Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu imienia Mychajła Drahomanowa. 17 lutego w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy odbył się jubileuszowy wieczór twórczy Jurija Mosenkisa – honorowego obywatela miasta Kijowa, honorowego akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, doktora nauk filologicznych – „Literatura i sztuka w obronie Ukrainy”. Zaprezentowano cykl publikacji poświęconych kulturze trypolskiej oraz językowo-literackiemu światu ukraińskiego państwa kijowsko-ruskiego. Pierwszy wiceprezes Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy, doktor nauk filozoficznych, honorowy obywatel miasta Kijowa Wałerij Bitajew oraz akademik-sekretarz wydziału teorii i historii sztuki Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, doktor kulturoznawstwa Władysław Kornijenko opowiedzieli o projekcie wydawniczym „Wielowiekowa literacko-artystyczna broń ukraińskiego zwycięstwa”, nominowanym do Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Obecnym odczytano gratulacje od prezesa Małej Akademii Nauk, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, honorowego akademika Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Stanisława Dowhego oraz przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mychajła Sydorżewskiego. W dyskusji wzięli udział: przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Pawło Mowczan, przewodniczący Towarzystwa „Znannia” Ukrainy, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy Wasyl Kuszeret, prezes organizacji społecznej „Narodowa Akademia Nauk Szkolnictwa Wyższego Ukrainy”, profesor Stanisław Tabacznikow, doktor nauk historycznych, profesor, zasłużony działacz nauki i techniki Ukrainy Mychajło Widejko, doktorzy nauk filologicznych, profesorowie Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Anatolij Mojsijenko i Serhij Łuczkanyn, doktor nauk prawnych, profesor Donieckiego Państwowego Uniwersytetu Spraw Wewnętrznych Ihor Kopotun, kandydat nauk filologicznych, profesor Ukraińskiego Państwowego Uniwersytetu

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ustępstwa wobec Ukrainy przed rozpoczęciem negocjacji. Podkreślił on konieczność udziału Europy w procesie negocjacyjnym. „Jeśli prezydent Rosji Władimir Putin jest poważnie nastawiony na rozmowy pokojowe, W CZYM SĄ WĄTPLIWOŚCI, musi to pokazać, wstrzymując ataki na Ukrainę” – oświadczył w kwaterze głównej NATO pan Pistorius 13 lutego 2025 roku. *** Bardzo dziwnie na gwałtowną i niekorzystną zmianę sytuacji geopolitycznej zareagowało kierownictwo Ukrainy. Zamiast wzmacniać polityczno-moralną jedność narodu ukraińskiego w obliczu śmiertelnego zagrożenia i możliwej uległości USA wobec żądań Putina, Zełenski podjął bezprecedensową i zgubną decyzję o wprowadzeniu sankcji personalnych wobec piątego prezydenta Ukrainy, lidera opozycji Petra Poroszenki. W swojej bezgranicznej zoologicznej nienawiści do Poroszenki Zełenski przypomina Trumpa z jego ziejącą ogniem wrogością do poprzednika – prezydenta USA Josepha Bidena. Zmiany nastrojów Zełenskiego, o którego niskim rankingu wspomniał złośliwy Trump – od chamstwa wobec europejskich partnerów po fałszywe pochlebstwa pod adresem Trumpa – świadczą o panicznym stanie przywódcy Ukrainy. Wygląda na to, że bardziej troszczy się on o zachowanie swojej autorytarnej i półlegalnej władzy niż o wzmocnienie niezłomnego oporu Ukrainy, wzmocnienie ducha bojowego Sił Zbrojnych i międzynarodowej pozycji państwa. Konflikt Zełenskiego z bojowymi generałami Sił Zbrojnych Ukrainy może doprowadzić do nieoczekiwanych dramatycznych skutków w walczącym kraju. Szkoda, że aktor komediowy, który na początku wojny próbował odegrać rolę bohatera narodowego, tak bezchlubnie kończy swoją karierę polityczną, marnując szansę daną mu przez Los. *** Słuszną ocenę wydarzeń rozgrywających się na Ukrainie i wokół niej dał jeden z moich amerykańskich przyjaciół – mądry człowiek, który bezgranicznie kocha naszą Ojczyznę: „Zaplanowany układ między dwiema grupami maniaków był przewidywalny jeszcze od czasów skorumpowanego Obamy, wzmocniony pierwszym dojściem do władzy Trumpa i ostatecznie teraz, w obecnym czasie, kiedy długotrwałą demokrację na świecie zastępuje dominacja garstki złodziei oligarchów-kapitalistów z bezgranicznym kapitałem finansowym, przemocą i absolutną superdyktaturą w skali światowej”. Ukraina nie powinna pozostawać biernym obserwatorem działań tych dwóch grup „maniaków”, być potulnym obiektem manipulacji Muska-Trumpa-Putina. Mamy niezawodnych sojuszników w Europie i Ameryce, Japonii i Australii. Mamy wielki cel – stać się demokratycznym krajem europejskim. Są wspaniali, odważni, mądrzy, ale niewykorzystywani przez władzę ludzie, gotowi wzmocnić potencjał Ukrainy. Pamiętajmy wezwanie W. Churchilla w czasie wojny – nigdy, nigdy, nigdy się nie poddawać. W dniach wielkiego niepokoju i rosnącego niebezpieczeństwa potrzebujemy silnego przywództwa, nieobciążonego omańsko-stambulskimi układami i dekoracyjnymi forami pokojowymi, potrzebna jest jedność narodowa, a nie niezgoda i swary, potrzebne są potężne Siły Zbrojne i niezachwiana wiara w ostateczne zwycięstwo. Z nami Bóg i Taras Szewczenko!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Nad Ukrainą cień Monachium-2

Jurij SZCZERBAK, pisarz, dyplomata, przewodniczący Rady Niezależnego Forum Mediów Zdjęcie ze strony Prezydenta Ukrainy 12 lutego 2025 roku przejdzie do historii Ukrainy, Europy i świata jako dzień wstrząsu, niepokoju, rozczarowania i złych przeczuć. Sensacyjne oświadczenie Donalda Trumpa o jego rozmowie telefonicznej i ustaleniach z krwawym kremlowskim dyktatorem, zbrodniarzem wojennym Putinem, utrzymane w podlizująco-prorosyjskim, ugodowym stylu, zszokowało nawet tych, którzy nie oczekiwali niczego dobrego od 47. prezydenta USA, uważając go za agenta Moskwy. Czarny łabędź wzbił się z rąk Trumpa nad Ukrainą, wywołując szok, poczucie zdrady i prawy gniew. Jak trafnie powiedział John Bolton, były doradca Trumpa ds. bezpieczeństwa narodowego, „w Moskwie piją wódkę z gwinta” z radości. Nawet ukraińscy guru-nowotrampiści, którzy przeobrazili się na oczach oszołomionego narodu i zaczęli znajdować w każdym pierdnięciu nowego prezydenta USA ukryty proukraiński sens, zamilkli na chwilę – po to, by następnego dnia kontynuować swoją fałszywą optymistyczną pieśń. *** Ze wszystkich chaotycznych, ze sklerotycznymi powtórzeniami, chełpliwymi kłamstwami i dziwacznymi planami globalnej przebudowy przemówień Trumpa (a nasłuchałem się ich wystarczająco dzięki „Głosowi Ameryki”), wynika kilka głównych przesłań: Trump uwielbia Rosję i przyjaciela Putina i nie widzi różnicy między agresorem – państwem nuklearnym z ogromnymi zasobami – a jego ofiarą, rozbrojonym przy udziale Stanów Zjednoczonych krajem, który pragnie być wolny i niezależny. Co więcej: w rozpalaniu wojny Mykoła HOŁOMSZA, polityk, zasłużony prawnik Ukrainy Wydaje się, że oprócz działań wojennych sił obrony, na wszystkie ciągłe ostrzały obiektów cywilnych, miejscowości, zarówno w głąb Ukrainy, jak i bliżej terrorystycznych wojsk FR, które rosyjscy faszyści rakietami ścierają z powierzchni ziemi, powinno być oficjalne oświadczenie Ukrainy do Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Na tym forum trzeba pokazać przerażające kadry Trump oskarża Ukrainę oraz J. Bidena, którzy nie „posłuchali pokojowych wezwań Rosji dotyczących nierozszerzania NATO”; Trump nie zauważa, że to ludobójcza, religijna wojna Imperium zła, skierowana na całkowite zniszczenie narodu ukraińskiego, jego języka, historii, religii, jego duchowych i materialnych osiągnięć dwutysiącletniego istnienia na własnych, niezagrabionych ziemiach; Trump brutalnie naruszył deklarowaną przez same Stany Zjednoczone zasadę „nic o Ukrainie bez Ukrainy”, lekceważąc nasze państwo i prowadząc negocjacje za jego plecami; Bezwstydnie i cynicznie amerykański handlarz-prezydent zachowuje się jak maruder, zamierzając zedrzeć z nieszczęsnej, wykrwawionej i zrujnowanej Ukrainy 500 miliardów dolarów (a nie z rosyjskiego agresora!), żądając oddania USA naszych zasobów naturalnych, które zgodnie z Konstytucją należą do narodu; Trump (jego wywiad z 13 lutego 2025 roku) zamierza ze swoimi „przyjaciółmi” – Putinem i Xi Jinpingiem podzielić świat (o czym marzy Putin) i ogłosić wieczny pokój oraz rozbrojenie nuklearne (!). Zbroczony ukraińską krwią dyktator Putin ma odwiedzić Biały Dom i zostać ósmym honorowym członkiem Wielkiej Siódemki; Trump, który lekceważy Zełenskiego i na wszelkie sposoby go upokarza, żąda przeprowadzenia na Ukrainie wyborów; nie wykluczam, że w właściwy sobie sposób Najwyższego Władcy Ziemi, amerykański prezydent wskaże (każe) Ukraińcom – kogo mają wybrać na nowego prezydenta. *** Po 12–13 lutego 2025 roku czarny cień nowego Monachium położył się na Ukrainie i Europie. Swoim niekontrolowanym potokiem słów z ciągłymi refrenami na tematy własnej wielkości Trump rzucił światowego giganta – Amerykę – na kolana przed łysiejącym karłem, podpalaczem wojny światowej. Przypomnijmy wydarzenia dalekiej jesieni 1938 roku. Hitler na zjeździe NSDAP w Norymberdze ogłasza, że Czechosłowacja (jeden z najbardziej pokojowych, prosperujących demokratycznych krajów ówczesnej Europy) – to „sztucznie stworzone państwo, które nie ma ani historii, ani tradycji, ani warunków do istnienia”. Nic nie przypomina?.. Stary angielski głupiec, onże premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain, który wyobraził sobie, że jest „rozjemcą”, prowadzi tajne negocjacje z Hitlerem o losie Czechosłowacji, nie informując o tym prezydenta tego kraju Edvarda Beneša. Chamberlain lekceważąco mówi o środkowoeuropejskim państwie jako o „dalekim kraju z ludźmi, o których nic nie wiemy” (!). Nic nie przypomina?.. Ambasador Czechosłowacji w Wielkiej Brytanii Jan Masaryk notuje: „Obawiam się, że starcza ambicja Chamberlaina, by zostać rozjemcą Europy, będzie go skłaniać do sukcesu za każdą cenę... naszym kosztem”. Czyż te gorzkie słowa się zestarzały?.. Hitler, Mussolini, Chamberlain i Daladier zdecydowali o losie Czechosłowacji w trzy godziny i swoją rozbójniczą decyzję przekazali dwóm przedstawicielom Czechosłowacji, którzy upokarzająco czekali w hotelu pod kontrolą agentów gestapo. Prezydent Beneš, którego niemiecka propaganda nazywała „wojennym prowokatorem, piekielnym nacjonalistą” (znajome motywy, czyż nie?), pisał: „Nikogo nie zdradziliśmy, ale nas zdradzili wszyscy. Nie pokonał nas Hitler. Pokonali nas nasi przyjaciele”. Te słowa rozpaczy i dziś odbijają się bólem i zrozumieniem w ukraińskich sercach. *** Co było dalej? Prezydent Beneš podjął jedyną słuszną decyzję – podać się do dymisji po monachijskiej zdradzie i wyjechał do Londynu, gdzie stanął na czele rządu na wygnaniu. Nowym prezydentem półzrujnowanej Czechosłowacji został Emil Hácha (1872–1945), prawnik, znawca prawa międzynarodowego (które zostało zniszczone w tamtym czasie przez Hitlera), poeta, wierzący katolik, sędzia. Człowiek porządny, ale słabego ducha: są dwa zdjęcia, które weszły do historii. Na jednym – w marcu 1939 roku Hácha siedzi w wilczym legowisku w Berlinie naprzeciw Hitlera i Göringa, którzy grożą zbombardowaniem Pragi, żądając od nieszczęsnego prezydenta zgody na okupację Czechosłowacji. W nocy przeszedł zawał serca i Hácha zgodził się podpisać haniebny dokument kapitulacji. I drugie zdjęcie: Berlin, 1942 rok. Hácha, fikcyjny prezydent okupowanego Protektoratu Czech i Moraw, pochylił się w głębokim pokłonie przed Hitlerem; widać tylko łysinę niewolnika, który trzy lata później zmarł w więzieniu po wyzwoleniu Pragi. Nie ma wątpliwości, że putinowskie psy już szukają przyszłego ukraińskiego Háchy wśród generałów, profesorów, deputowanych ludowych, prezenterów telewizyjnych – zdrajcy, który podpisze jakiekolwiek dokumenty w stylu haniebnych porozumień stambulskich Arachamii-Oł. Czałego z 2022 roku. Nie trzeba wątpić – zdrajca się znajdzie, nasza ziemia jest bogata w takie talenty. Słowa, czyny i zamiary Trumpa wywołały nie tylko szok w Europie, ale także gwałtownie negatywną reakcję wśród przytomnych europejskich polityków, którzy od czasów Monachium-1 zbyt dobrze zapamiętali zgubne lekcje ugłaskiwania agresora. Nie bez powodu Kaja Kallas, Wysoki Przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, oświadczyła, że jakiekolwiek „szybkie” porozumienia z agresorem bez udziału Ukrainy i Europy są skazane na niepowodzenie. Były premier Szwecji Carl Bildt ironicznie zauważył: „Innowacyjnym podejściem do negocjacji (z Rosją) są bardzo znaczące ustępstwa jeszcze przed ich rozpoczęciem. Nawet premier Wielkiej Brytanii Neville Chamberlain nie posunął się w 1938 roku tak daleko w swoich ustępstwach wobec Hitlera, jak Donald Trump w stosunku do Putina”. Minister obrony Niemiec Pistorius również oświadczył, że byłoby lepiej, gdyby USA nie poszły na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Pokazywać światu, co wyprawia rf

zniszczonych cywilnych miast, które są celem agresora, bo tam nie ma wojsk, tylko pokojowe życie ludzi, atakowane przez armię mordów rf. Giną cywilni mieszkańcy, ludzi ewakuuje się pod ostrzałem rakiet i artylerii, a na ludność cywilną poluje się dronami terrorystycznych wojsk. Na terenach pokojowych codziennie giną dorośli i dzieci. Czy naprawdę można tylko stwierdzać takie straszne skutki? Czy to odpowiada zasadom wojny i prawu międzynarodowemu? Na tym Międzynarodowym Forum trzeba po prostu pokazywać filmy, demonstrować zdjęcia i krótko je komentować. Myślę, że świat wzdrygnie się na widok tego, bo fragmentaryczne rozmowy, pokaz w ramach jednolitego maratonu nie dają i nie mogą dać należytej reakcji, ponieważ do tego służą odpowiednie procedury i przedstawianie dowodów do podejmowania decyzji. Nie trzeba znowu mówić sceptykom, że ONZ to jałowa struktura itd. Nie zaprzeczam, tak nam zarzucają także z raszystowskiego ipso, ale to jedyna światowa platforma, z której świat nas usłyszy. Właśnie na Zgromadzeniu Ogólnym ONZ mordercy z rf nie mają możliwości niczego blokować. I oczywiście trzeba stawiać pytanie o wykonanie wcześniejszej decyzji Zgromadzenia Ogólnego o zaprzestaniu agresji, bo i do jej wykonania istnieje odpowiednia procedura, przewidziana rozdziałem VII Karty ONZ. Trzeba działać według jasnego regulaminu działań, określonego Kartą ONZ oraz prawem międzynarodowym i krajowym. Nie wolno teraz dawać ewentualnego przyzwolenia postprawdzie i różnym „pozakulisowym możliwościom uregulowania” sytuacji, jak to forsuje rf. Razem do zwycięstwa i precz z raszystami z ukraińskiej ziemi!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dobrobytu dla przyszłych pokoleń. Na trzecią rocznicę pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę film fabularny „Bucza” wyruszy w zamorską trasę. Obraz, oparty na prawdziwych wydarzeniach, zostanie pokazany w 11 miastach USA. Poinformowała o tym Państwowa Agencja Ukrainy ds. Kina, przekazuje ITV. W ramach trasy w różnych amerykańskich miastach zorganizowany zostanie pokaz anglojęzycznej wersji filmu „Bucza” (z napisami), konferencja prasowa z producentem i scenarzystą filmu Ołeksandrem Szczurem oraz charytatywna aukcja na rzecz wsparcia Ukrainy. „Głównym celem trasy jest przyciągnięcie jak największej liczby lokalnych polityków, przedstawicieli mediów i influencerów na te pokazy” – zaznaczają w Państwowej Agencji ds. Kina. Film „Bucza” opowiada historię Kazacha Kostiantyna Hudauskasa, który wiosną 2022 roku uratował setki ludzi z Buczy, Worzelu i innych okupowanych przez Rosjan miejscowości. W galerii sztuki Bureau Art trwa wystawa grafiki intuicyjnej i kolaży sumskiej artystki Wiktorii Zakorko. Wszystkie prace namalowała po śmierci syna-ochotnika. Na obrazach można zobaczyć szczególny symbol – czarną wstążkę na twarzach, który dla autorki stał się symbolem ukraińskich kobiet podczas wojny. Przed pełnoskalową wojną Wiktoria Zakorko mieszkała i pracowała w Sumach. W mieście znają ją jako artystkę i dziennikarkę. Potem przeprowadziła się na Litwę, do Wilna. Jej syna, Mychajła Zakorkę, mieszkańcy nazywali „wąsatym nianią”, gdyż początkowo pracował w przedszkolu, a później jako tutor dzieci z autyzmem. W pierwszych dniach wielkiej wojny Mychajło poszedł bronić kraju – walczył w składzie 241. brygady Obrony Terytorialnej. W lutym 2023 roku zginął w walce pod Bachmutem. Szewczenkowski Narodowy Rezerwat uzyskał pełny dostęp do Soboru Uspieńskiego w Kaniowie. Jest on zabytkiem archeologii o znaczeniu narodowym. Poinformowała o tym na Facebooku była dyrektor Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu Wałentyna Kowalenko. „Moskiewskim popom marzyły się prowokacje z naszej strony, »siłowe« przejęcia – obrazki dla Moskwy. Przeszliśmy wszystkie prawne ścieżki – i tę sprawę załatwiliśmy razem” – zaznaczyła we wpisie Wałentyna Kowalenko. W Ludowym Muzeum Literatury Zakarpacia odbyło się wręczenie Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej imienia Zoresława (Stepana Sabola). Na stronie wydania „Ukraińska Gazeta Literacka” podano, że nagroda ta została ustanowiona przez Zakarpacką Organizację Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz znanego działacza społecznego, pisarza i naukowca S. M. Arżewitina, który wystąpił również jako mecenas wyróżnienia. Laureatami nagrody za 2024 rok zostali: Natalija Durunda za powieść „Pod piętnem OST”; Roman Oficynskyj za eseje historyczne „Zakarpacie od dawna – eseje historyczne”; Wasyl Pyłypczynets za książkę publicystyczną „Objąć słowem Wierchowinę”; Jurij Fatula za monografię „Jeszcze myślałem gospodarzyć, ale muszę wojować. Szlak bojowy 66. Ungwarskiego pułku piechoty armii austro-węgierskiej. 1914–1918”. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Generał porucznik Serhij Najew w rozmowie z dziennikarzem gazety „Silśki wisti” (nr 2, 16.01.) oświadczył, że mimo iż jesteśmy bardzo zależni od zagranicznych dostaw uzbrojenia, w razie odmowy wsparcia Ukrainy przez Zachód, Siły Zbrojne Ukrainy utrzymają front. „Jeśli świat zachodni całkowicie wstrzyma dostawy broni, to będziemy w stanie samodzielnie walczyć do końca 2025 roku. Jeśli walczyć tak, jak teraz, uderzać jeszcze dalej, to jesteśmy w stanie sprowadzić potencjał bojowy rosyjskiej armii do 40-50% tego, co mieli na początku wojny. Putin rozumie, że nieustannie „zabijamy” go na polu bitwy, więc pragnie porozumienia pokojowego, niezależnie od tego, co mówi” – cytuje generała Najewa gazeta. Generał porucznik Serhij Najew 11 lutego został wysłany na stanowisko dowódcy grupy taktycznej „Wełyka Nowosiłka” w obwodzie donieckim, poinformował redaktor naczelny „Cenzor.net” Jurij Butusow, powołując się na źródła. Rozporządzenie nadeszło następnego dnia po publikacji wywiadu z generałem, w którym skrytykował on działania kierownictwa państwa w przededniu pełnoskalowej inwazji, w szczególności oświadczył, że nie otrzymał żadnego oficjalnego ostrzeżenia o przygotowaniach do inwazji, mimo że był dowódcą Połączonych Sił. Zauważył, że w praktyce grupami taktycznymi w SZU dowodzą pułkownicy, a mianowanie na to stanowisko generała porucznika, byłego dowódcy Połączonych Sił, czyli całej armii, wygląda na oczywistą degradację, „dlatego cel usunięcia Najewa z Kijowa na front za wszelką cenę nie budzi wątpliwości”. Zaznaczmy, że w wywiadzie Najew opowiedział o fiasku przygotowań do wojny i wskazał na odpowiedzialność za to najwyższego kierownictwa państwa, a także skrytykował procesy sądowe nad dowództwem wojskowym. Redaktor naczelny „Cenzor.net” Jurij Butusow opowiedział na stronie wydania, że Serhij Najew trzeci dzień dowodzi grupą taktyczną „Wuhłedar” (nie na „Wełyką Nowosiłkę” go wyznaczono, a na sąsiedni kierunek kurachowski). To pierwszy przypadek w historii wojen w ciągu ostatnich co najmniej 120 lat, kiedy dowódcę zgrupowania wojsk wyznacza się na ważne stanowisko frontowe nie z powodu jakichś określonych dla tego stanowiska cech, nie z powodu jakiegoś określonego zadania, a po prostu po wywiadzie, aby usunąć go z dala od dziennikarzy i żeby nie udzielał nowych wywiadów. Mianowanie generała na dowodzenie grupą taktyczną nie jest karą – to zaszczyt i wysokie zaufanie dla każdego wojskowego ze strony kierownictwa państwa. Dowódca grupy taktycznej nie broni nasadzenia, a kieruje działaniami kilku brygad. Najew otrzymał od Zełenskiego odpowiedzialność za los wielu naszych żołnierzy i zniszczenie wroga w ważnym pasie. Dyplomata i działacz społeczny Wałerij Czałyj komentarzem na Facebooku zareagował na oświadczenie głowy państwa: „To ten przypadek, kiedy milczeć nie wolno! Urzędujący Prezydent naszego kraju Wołodymyr Zełenski wprost z Monachium mówi: coś nie podoba się w polityce wewnętrznej, krytykujesz – zmieniaj obywatelstwo (czyli wyjeżdżaj z Ukrainy). To jest niedopuszczalne! To jest autorytarny styl! To nie jest o jedności! To jest prezent dla wrogów Ukrainy! To jest nierozsądne. Jesteśmy w jednej łodzi. I ta łódź nie zatonie, a dopłynie do swojego celu! Tylko nie trzeba jej rozkołysywać!”. „Ten, kto proponuje Ukraińcom zmianę obywatelstwa, może zacząć od siebie osobiście” – cytują sieci społecznościowe Andrija Maherę. Około 70% Ukraińców, którzy wyjechali za granicę z powodu wojny, może pozostać tam na zawsze, jeśli warunki ich pobytu się nie zmienią. Taką ocenę w wywiadzie dla UNIAN wyraził prezes Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia Firm Międzynarodowego Zatrudnienia Wasyl Woskobojnyk. Wojskowy SZU Said Ismagiłow na swojej stronie na Facebooku skomentował ostatnie oświadczenia amerykańskiego prezydenta: „A czego oczekiwaliście? Czyż Trump nie mówił, że wstrzyma pomoc dla Ukrainy? Tylko to i mówił. Czyż Trump nie chciał spotkać się i przyjaźnić z Putinem? Tylko o tym i mówił. Czyż Trump i jego zespół nie mówili, że nie obchodzi ich Ukraina, jej integralność terytorialna i jej interesy? Otwarcie to mówią. To czego wy krzyczycie, że wszystko przepadło? Niemożliwe jest oddanie tego, co się nie poddaje. Niemożliwe jest sprzedanie tego, co się nie sprzedaje. My jesteśmy narodem Ukrainy, my jesteśmy nosicielami jej suwerenności, niepodległości, godności i świadomości narodowej. To my musimy powiedzieć choćby diabłu, choćby Trumpowi, że jakikolwiek skrawek Ukrainy nie jest na sprzedaż, chcesz zrobić przyjemność Putinowi – podaruj mu Alaskę, a my będziemy bić się i bronić naszą ziemię, będziemy ją wyzwalać i nikt nas nie zmusi do wyrzeczenia się naszego. To nasi praojcowie bili się o wolność Ukrainy, o jej wolę i los w przeszłości, a nam pisane jest robić to teraz. Oczekiwaliście, że Trump i Amerykanie za was będą bronić naszej ojczystej ziemi i własnej godności? Nikt tego nie będzie robił, oprócz nas samych. Nie mamy innych obrońców i bohaterów, oprócz nas samych. Ukraińscy powstańcy z UPA dziesięcioleciami bili się z sowieckimi okupantami po górach i lasach. Będzie trzeba – będziemy robić to samo. U Rosjan ziemia będzie płonąć pod nogami, bo to nasza ziemia. Przestańcie skomleć i narzekać, w 2022 roku już wszyscy zachodni partnerzy nas pochowali i odprawili pogrzeb. Dawali nam tydzień, a my rozbiliśmy i odrzuciliśmy moskiewskich najeźdźców. Dwa razy nas nie pochowają, dwa razy nam nie umierać. Więc wycierajcie smarki i wspomnijcie narodowe uniesienie w lutym 2022 roku. Także pożytecznie będzie przypomnieć sobie luty 2014 roku. Luty po to jest luty, że w nim ciężko. Jeśli jesteście w rozpaczy, to działajcie. Siły Zbrojne Ukrainy to gwarancja naszej obrony i naszej wolności. Nam na froncie nie ma czasu zajmować się bredniami, śmiesznie mówić – trzeba bronić tych, którzy na tyłach skomlą i głowę popiołem posypują. Putinowi potrzebna jest cała Ukraina, potrzebne mu jest całkowite zniszczenie narodu ukraińskiego i oni tego absolutnie nie ukrywają. Więc nadszedł czas lękliwych słabych polityków i czas silnych i odważnych wojowników. Oni wejdą do historii jako Chamberlain i Daladier, a my wejdziemy do historii jako Bandera i Szuchewycz. Jesteśmy najbardziej zdolną do walki armią Europy i świata oraz najbardziej heroiczną nacją XXI wieku. My piszemy historię Europy, podczas gdy oni podpisują się pod własnym tchórzostwem i marnością. Trzymajcie szyk i pokażmy, że oni znowu nie docenili Ukraińców. Nikt naszego losu zamiast nas decydować nie będzie”. W Słowiańsku pozostaje 56 tys. mieszkańców, podczas gdy przed pełnoskalową inwazją w mieście mieszkało 100 tys. ludzi. O tym poinformował naczelnik Słowiańskiej Miejskiej Administracji Wojskowej Wadym Lach, przekazuje „Suspilne Donbas”. Według pana Lacha, obecnie aktywnej ewakuacji ze Słowiańska nie ma, miasto jest przyfrontowym zapleczem. Zdaniem blogera Serhija Marczenki, sankcje wobec Petra Poroszenki i jego ewentualne aresztowanie – „to nie dla wyborów, a dla kolejnego podziału społeczeństwa. Politycznie Poroszenko nie jest rywalem dla Zełenskiego. Wybory z Zełenskim wygra nie Poroszenko, a Załużny, Prytuła, Budanow. Każdy z tej trójki łatwo zwycięża Zełenskiego w drugiej turze” – cytuje blogera strona internetowa kanału telewizyjnego „Espreso”. Pan Marczenko uważa, że celem operacji przeciwko Poroszence jest podzielenie społeczeństwa, wywołanie śmiertelnej wrogości między zwolennikami Poroszenki i Zełenskiego oraz niedopuszczenie do ich zjednoczenia, aby nie dopuścić do kapitulacji Ukrainy według planu Trumpa. „Nie powinniśmy pozwolić Biuru [Prezydenta] podzielić nas i uczynić słabymi. My, naród Ukrainy, społeczeństwo obywatelskie, musimy być zjednoczeni i skoncentrowani na wojnie, pomocy armii, zachowaniu na Ukrainie demokracji i tradycji pokojowego przekazania władzy w demokratycznych wyborach. Musimy rozumieć: atak na Poroszenkę wykracza daleko poza ramy osoby Poroszenki. To atak na naszą jedność, aby podzielić nas i władać tym, co pozostanie z Ukrainy. Nie pozwólmy na to” – zaznaczył w swoim blogu Serhij Marczenko. „Tyle pomocy, ile przekazał Poroszenko armii, nie zrobił nikt z ukraińskich polityków. Stworzoną przez niego ukraińską armią z plejadą ukraińskich dowódców udało się powstrzymać putinowską agresję ze strony Białorusi i Charkowa w 2022 roku, on zatrzymał putinowską agresję w 2014 roku, odzyskując zajęte terytoria. Oskarżenia Petra Ołeksijowycza o zdradę są bezsensowne, bezpodstawne i nieuzasadnione” – napisał na Facebooku wojskowy, wykładowca Narodowego Uniwersytetu „Zaporoska Politechnika” Serhij Haraba. Z Ukrainy masowo wyjeżdżają 17-letni młodzieńcy. Wyjeżdżają oczywiście nie sami: wywożą ich dorośli członkowie rodziny. W niektórych stołecznych szkołach w klasach pozostały same dziewczęta, chłopców-uczniów starszych klas na korytarzach już prawie nie można spotkać. O tym poinformowała w szczególności na swoim Facebooku blogerka Ołena Jachno. „Właśnie spotkałam się z dobrą znajomą. Jej syn ma 17 lat, niedługo będzie miał 18. Jest w Kijowie, ale wszyscy jego koledzy z klasy już wyjechali. Z klasy zostały tylko dziewczynki. Morału nie będzie. Po prostu fakt” – pisze autorka publikacji. Jej wpis od razu urósł w komentarze innych Ukraińców. Ludzie generalnie rozumieją taką tendencję i mówią, że na miejscu rodziców dorosłych synów postąpiliby tak samo. Wielu wiąże to z obniżeniem wieku mobilizacyjnego, niechby i na dobrowolnej podstawie. Inni zaś uważają, że nawet gdyby temat mobilizacji nie był tak aktualny, to młodzi i tak powinni wyjeżdżać z Ukrainy. Przecież przez najbliższe kilkadziesiąt lat będzie to kraj mało przystosowany do normalnego, dostatniego życia. A daleko nie wszyscy rodzice są gotowi złożyć życie swoich dzieci na ołtarzu prawdopodobnego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dziećmi. Na zebraniach słuchaliśmy z mojego przenośnego modnego odbiornika radiowego „Spidola” szczegółowych informacji z Ukrainy, ludowych i estradowych ukraińskich piosenek młodych wykonawców, omawialiśmy je. Na podwórku w altanie, z wyłożoną płytkami podłogą, urządzaliśmy tańce. Śpiewaliśmy ukraińskie piosenki, wspominaliśmy Ukrainę. Było wesoło, przyjemnie i nieco smutno. Udało nam się znaleźć siebie nawzajem w tym ludzkim morzu dzięki rodzimemu ukraińskiemu słowu. Coś podobnego działo się później w Moskwie, gdzie zdobywałem drugie wyższe wykształcenie we Wszechzwiązkowym Instytucie Informacji Naukowo-Technicznej na specjalności inżynier propagandy naukowo-technicznej. To samo – podczas pobytu w Polsce, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Czechach. Tam nieważne, z jakiego zakątka Ukrainy tam przybyłeś: z Wołynia, Galicji, Podola, Donbasu, Centrum, Ukrainy Słobodzkiej czy Krymu – najważniejsze, że jesteś Ukraińcem i masz w sobie zakodowany genetyczny kod naszego narodu. Zatem z taką osobą porozumiesz się szybko, ku radości obu stron. Bardzo pięknie, szczerze i przekonująco powiedział o tym nasz Wielki Kobziarz, kiedy na zesłaniu w Orenburgu usłyszał ukraińską piosenkę, którą śpiewał jeden z uwięzionych tam ukraińskich rekrutów: Cóż, zdawałoby się, słowa? Słowa i głos, nic więcej. A serce bije, ożywa, Gdy je usłyszy… Znać, od Boga I głos ten, i te słowa… Oświeceni rozumem i miłością do ojczystego języka, Ukraińcy daleko poza granicami Ojczyzny drżącymi rękami szukają i chronią rodzime słowo, lgną do niego, odczuwając duchowy głód. Niestety, wielu ludzi na Ukrainie demonstracyjnie ignoruje rodzime słowo, znieważa je, dając pierwszeństwo obcemu językowi, którym posługują się nasi wrogowie – okupanci z Moskowii. Przecież najwyższe kierownictwo raszy – agresywnego państwa, które napadło na Ukrainę, ogłosiło zamiar zniszczenia niepodległej Ukrainy, jej języka, kultury, literatury. Najwyższy czas, aby tak zwani wszyscy Ukraińcy zrezygnowali z języka wroga i powrócili do swojego ukraińskiego świata duchowego. Na tym zyska jedynie nasza ukraińska sprawa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Język – kod genetyczny narodu

Swiatosław WASYLCZUK, zasłużony dziennikarz Ukrainy, Żytomierz. Język ojczysty to nie po prostu litera do litery – i powstało słowo, a słowo do słowa – powstał język! Język ma nie tylko funkcję komunikacyjną (porozumiewanie się ludzi), ale także kulturotwórczą i gnoseologiczną. Lecz jeszcze ważniejszą rolę język odgrywa dla narodu – narodowo- i państwowotwórczą. Nie mniej ważną rolą języka państwowego jest komunikacja międzyetniczna. No bo jak, na przykład, porozumieją się między sobą przedstawiciele mniejszości narodowych zamieszkujących Ukrainę: Węgrzy, Czesi, Polacy, Mołdawianie, Rumuni, Tatarzy, Gagauzi? Oczywiście, za pośrednictwem języka państwowego – ukraińskiego. Naród nie po prostu porozumiewa się w języku ojczystym. On żyje, działa w jego świecie duchowym, tworzy swoją kulturę, tradycje, zwyczaje, formując szczególny, niepowtarzalny świat duchowy, swoje odrębne od innych narodów oblicze, po którym rozpoznają go na całym świecie. Język ojczysty to także potężna duchowa broń ochrony i zachowania przez wieki narodowej odrębności i tożsamości. Sposób postrzegania świata w sposób niepowtarzalny, z punktu widzenia Ukraińca. Stąd wynika: naród jako wielkość państwowotwórcza jest samookreślony wtedy, gdy jest rozpoznawalny na świecie poprzez swój język, kulturę, duchowość, przestrzeń przez niego upaństwowioną. Dla nas, Ukraińców, najważniejsze jest: byt i bytowość języka ukraińskiego w trzecim tysiącleciu, który przekazali nam nasi przodkowie z pierwszego i drugiego tysiąclecia. I który mamy przekazać rozwinięty i upaństwowiony w czwarte i kolejne tysiąclecia. Jasno i przekonująco: bez języka nie ma narodu, bez narodu nie ma państwa, bez państwa z językiem ojczystym naród podupada aż do zniknięcia z mapy świata. „Narody umierają nie od zawałów. Najpierw odbiera im się język” – powiedziała nasza znana współczesna poetka Lina Kostenko. Gdzie brakuje języka ojczystego – tam przychodzi wróg. Właśnie tak stało się na Krymie i na Donbasie, dokąd w 2014 roku z bronią w ręku przyszli okupanci-Moskale, nasi historyczni wrogowie. Pod obłudnym, fałszywym hasłem „uwolnić ludność Krymu i Donbasu od Ukrainy” militarystyczne, agresywne państwo imperialne Federacji Rosyjskiej wypowiedziało wojnę Ukrainie. Jedenaście lat z rzędu trwa zaborcza krwawa wojna, milionowa moskiewska armia, uzbrojona w najnowocześniejszą broń elektroniczną, plądruje naszą ziemię, niszczy po barbarzyńsku nasze wsie i miasta, niszczy infrastrukturę energetyczną i krytyczną, masowo zabija naszych ludzi, w tym matki z dziećmi. I końca tej krwawej wojny nie widać… My, Ukraińcy, bijemy się o swoje przetrwanie, o swoją odrębność, o prawo bycia narodem ze swoim własnym, niepowtarzalnym obliczem. Zatem język ojczysty to duchowe oblicze narodu. Dlatego ważne jest, aby obywatele rozumieli konieczność władania językiem państwowym, posługiwali się nim świadomie, zawsze i wszędzie, oraz na wszelkie sposoby wspierali i utwierdzali jego autorytet. „Swój język naród powinien chronić bardziej niż terytorium; utracone ziemie można odzyskać, utraconego języka nie odzyska się nigdy!” – powiedziała nasza rodaczka rodem ze Zwiahiela, genialna ukraińska poetka Łesia Ukrainka. Język ojczysty dla każdego użytkownika to swoisty kod do rozpoznawania swoich współjęzykowców, swoich rodaków. Te odczucia szczególnie się wyostrzają, gdy człowiek znajduje się daleko poza granicami ojczystej ziemi, w obcojęzycznym środowisku, nawet jeśli nie jest ono wrogie. Jeszcze przed ukończeniem wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego pracowałem w Uzbekistanie, jako korespondent gazety obwodowej obwodu kaszkadaryjskiego (ośrodek obwodowy m. Karszy) „Kaszkadaryjo Chakykaty” (Prawda Kaszkadarii). Przy redakcji wydawany był także rosyjskojęzyczny dodatek pod tą samą nazwą, ale nie jako tłumaczenie z uzbeckiego, lecz jako samodzielne wydanie z osobną redakcją i wspólną częścią gospodarczą. Cel był znany: „dla zrusyfikowania obcych”, jak otwarcie ogłaszano za carów. Teraz brzmiało to oficjalnie zawoalowanie: „nauczyć narody wielkiego i potężnego...”. Jako przekonany ukraiński patriota, od razu po przyjeździe tutaj zacząłem uczyć się języka uzbeckiego, bo dobrze rozumiałem, że stosunek każdego rdzennego narodu do przedstawicieli innych narodów, zwłaszcza imperialnego, który zniewolił inne etnosy, będzie na tyle lojalny, na ile lojalny jest stosunek przyjezdnych do miejscowych. Ale stosunek rosyjskojęzycznych, którzy przeważnie byli wysyłani tutaj przez władzę jako specjaliści techniczni różnych branż, był negatywno-lekceważący, jak kolonizatorów do miejscowego tubylczego ludu. Tak więc pracujemy w Uzbekistanie. Ja – w redakcji jako korespondent, żona (też Ukrainka) – w obwodowym zarządzie rolnictwa. W domu rozmawiamy po ukraińsku, tak jak i na ulicach w mieście. Pewnego razu wołam z odległości żonę, która idzie do sklepu mlecznego: – Weź tam coś smacznego: śmietankę, masło, kwaśne mleko. I wtedy podchodzi do mnie starszy mężczyzna i przyjaźnie mówi: – Wreszcie słyszę ojczysty język ukraiński. Boże, jak to przyjemnie i radośnie! – podaje rękę, poznajemy się. – Mychajło Dziubynski z Łucka. Budowlaniec, tutaj na zarobkach już dwa lata. Emeryturę chcę przeliczyć – na wyższą. Tutaj zarobki są znacznie większe. A wy, tacy młodzi, jak znaleźliście się w tym Uzbekistanie? – Swiatosław Wasylczuk, korespondent redakcji gazety obwodowej „Kaszkadaryjo Chakykaty”, przybyliśmy tutaj z Kijowa. Też na zarobki. – Oho! To wy wykształcona młodzież. To moje pierwsze spotkanie z wykształconymi ludźmi. Bo moja młodość przypadła na okres, kiedy u nas rządziła Polska. Polacy nie dopuszczali Ukraińców do edukacji, nauki. Widzicie, nieukami łatwiej zarządzać. Zapraszamy pana Dziubynskiego w gości. Obiadujemy, po kieliszku pijemy, wspominamy naszą daleką wiśniową Ukrainę. Od tego czasu rodak odwiedzał nas stale. Innym razem, usłyszawszy na ulicy język ukraiński, podszedł do nas oficer wojskowy, jak się okazało – kapitan służby lotniczej Petro Bołybriuch z Żytomierszczyzny. – Jakże się cieszę ze spotkania z wami, moi drodzy Ukraińcy! Jak miło usłyszeć ojczyste słowo z dala od rodzinnej ziemi! Mówcie, bym was słyszał, bym słuchał ojczystych słów. Wkrótce do naszej niewielkiej grupy rodaków dołączył Dmytro Tomczuk z obwodu winnickiego, z rejonu chmielnickiego. Spotykaliśmy się u nas w mieszkaniu. A mieliśmy wynajętą niewielką chatkę z ładnym podwórkiem i ogrodem z winogronami. Pomogli przyjaciele-Uzbecy, w szczególności młody specjalista, główny inżynier zarządu obwodowego rolnictwa Roim Rachmonow, który, jak później udało się ustalić, pracował jako minister rolnictwa Uzbekistanu. Napisałem do niego list. Odpowiedział bez zwłoki i zaprosił do pracy w ministerstwie, obiecywał godne stanowisko. Lecz ja, nie mając wykształcenia technicznego, nie zaryzykowałem. Przyjaźniłem się także z wykładowcami miejscowego instytutu pedagogicznego Farhadem Uługbatirowem i Dżanibekiem Karachanowem, którzy pomagali mi uczyć się języka uzbeckiego. Zaczęli nas odwiedzać przyjaciele naszych przyjaciół z żonami oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wśród laureatów – pisarze i artyści

Od lewej do prawej: laureaci Nagrody im. Braci Lepkich wraz z członkami Rady Społecznej, mikołajowski prozaik Ołeksandr Łahoszniak za książkę „Noc Talerhofu”, której rękopis zwyciężył w 2021 roku w V Międzynarodowym Konkursie Prozy na najlepszą książkę roku „Skrzydlaty Lew”. Talerhof to obóz koncentracyjny, jeden z pierwszych w Europie (1914–1917), zbudowany przez władze austro-węgierskie. Deportowano tam przede wszystkim Ukraińców z Galicji i Bukowiny. Wydarzenia, o których opowiada książka, rozgrywały się podczas I wojny światowej. Zawiera ona także opisy walk nad rzekami Złota Lipa, Strypa i Koropiec, skąd wówczas wysiedlono wielu miejscowych mieszkańców. Zdaniem członka Rady Społecznej Ihora Dudy „o tym okresie istnieje niewiele informacji, dlatego wspomniana książka ma dziś szczególną wartość”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Opór edukatorów obwodu chersońskiego wobec agresji raszystowskiej

Tetiana JUSZKO, naczelniczka wydziału edukacji i nauki Chersońskiej Administracji Obwodowej, zasłużona pracownica oświaty Ukrainy. Przez trzy lata wojny rosyjsko-ukraińskiej edukatorzy obwodu chersońskiego musieli pracować w warunkach stanu wojennego, okupacji, częściowej deokupacji, pod ostrzałami i, bywało, nie z rodzinnego miasta. Często pedagodzy z narażeniem własnego życia i bezpieczeństwa swoich bliskich ratowali i ukrywali uczniów oraz kolegów. Jednak żadne okoliczności nie pozbawiły społeczności pedagogicznej niepokonanego obwodu chersońskiego wiary w zwycięstwo i dążenia do dokładania wszelkich starań dla jego przybliżenia. W 2022 roku raszystowskie władze okupacyjne próbowały zapoczątkować pod swoim kierownictwem proces nauczania we wszystkich szkołach obwodu. W opozycji do tych działań nasi pedagodzy stawiali opór okupacji i stworzyli własny zdalny system edukacji, który z powodzeniem funkcjonuje do dziś. Od początku pełnoskalowej inwazji raszystowskiej na terytorium obwodu chersońskiego całkowicie zniszczono 71 placówek oświatowych, w wyniku ostrzałów 295 instytucji edukacyjnych zostało częściowo wyłączonych z eksploatacji, przez co wymagają odbudowy. Ale to nie zatrzymało procesu edukacyjnego w 345 placówkach i instytucjach oświatowych obwodu. Jednocześnie po deokupacji prawobrzeżnej części obwodu chersońskiego na porządku dziennym stanęło zadanie przygotowania-adaptacji systemu edukacyjnego obwodu do warunków wojny. W rezultacie działań podjętych przez Chersońską Obwodową Administrację Wojskową, przy wsparciu Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, na stan na początek 2025 roku na deokupowanym terytorium obwodu chersońskiego funkcjonuje sześć placówek oświatowych w formie mieszanej nauczania. Stało się to możliwe dzięki budowie budowli ochronnych, gdzie obecnie odbywają się lekcje i zajęcia. W ławkach zasiadło 548 uczniów i 59 przedszkolaków, czyli 8% ogólnej liczby dzieci i młodzieży zamieszkujących wyzwolone terytorium obwodu. Na Sierpniowej konferencji edukatorów obwodu chersońskiego w 2024 r. podkreślano wagę zapewnienia młodzieży wysokiej jakości edukacji, pomimo wszystkich wyzwań i problemów czasu wojny. Obecny system edukacji obwodu chersońskiego obejmuje dziś wychowanie przedszkolne, edukację szkolną i pozaszkolną, kształcenie młodzieży w placówkach szkolnictwa wyższego i zawodowego średniego stopnia. Ważnym elementem tego systemu jest działalność obwodowego oddziału Małej Akademii Nauk Ukrainy, której głównym celem jest wspieranie i promowanie rozwoju utalentowanej młodzieży. W ramach lokalnej MAN z powodzeniem funkcjonuje 21 sekcji naukowych, które obejmują wszystkie współczesne nauki i tworzą przesłanki do pielęgnowania zainteresowania uczniów szkół średnich działalnością naukowo-badawczą. Pedagogami i mentorami uczniów na tej drodze są wysoko wykwalifikowani pedagodzy, naukowcy i wykładowcy wyższych uczelni obwodu chersońskiego, wśród których jest czterech kandydatów nauk. Takie podejście i troskliwy stosunek Małej Akademii do młodzieży kształtują i podtrzymują zainteresowanie uczniów pogłębionym studiowaniem wybranych dyscyplin nauczania oraz podejmowaniem kroków w kierunku działalności naukowo-badawczej. Jako rezultat warto przytoczyć następujące osiągnięcia Chersońskiej Małej Akademii za 2024 rok: Zwycięstwo zdobywców edukacji w międzynarodowych konkursach: Międzynarodowy festiwal inżynierii, nauki i technologii “I-FEST” (III miejsce); 16. Europejska wystawa kreatywności i innowacji “EUROINVENT” (I miejsce). Zwycięstwa uczniów w ogólnoukraińskich konkursach: „GENIUS Olympiad Ukraine” 17 zwycięzców (złoto – 2; srebro – 5; brąz – 4, wyróżnienie honorowe – 6); Ogólnoukraiński konkurs młodych badaczy „Kryształy” imienia Jewhena Hładyszewskiego (III miejsce); Ogólnoukraiński konkurs interaktywny „MAN-Junior Badacz” (III miejsce – 2); III etap Ogólnoukraińskiego konkursu-obrony prac naukowo-badawczych uczniów – członków Małej Akademii Nauk Ukrainy w roku szkolnym 2023/24 (II m. – 3; III m. – 9); Ogólnoukraiński konkurs młodzieżowych projektów naukowo-technicznych „InventorUA” w 2024 roku (II miejsce). W propedeutycznych ogólnoukraińskich wydarzeniach o charakterze badawczo-eksperymentalnym wzięło udział około 1100 uczniów. W projektach edukacyjnych „Centrum fascynującej nauki” oraz „Zdalne laboratorium twórcze „Młody badacz” wzięło udział ponad 300 uczniów klas 7-11. W zaocznych konkursach twórczych i badawczych wzięło udział ponad 800 uczniów. Laboratorium naukowo-metodyczne przeprowadziło trzy kursy podnoszenia kwalifikacji pracowników pedagogicznych w kierunkach systemu MAN, w których wzięło udział ponad 100 edukatorów z obwodu chersońskiego. Zorganizowano udział około 150 edukatorów z obwodu chersońskiego w ogólnoukraińskich wydarzeniach o kierunku badawczo-eksperymentalnym. Kierowniczka sekcji naukowej w kierunku „Ekonomia” została laureatką Ogólnoukraińskiego konkursu rękopisów literatury edukacyjnej dla pozaszkolnych placówek oświatowych systemu edukacji o kierunku badawczo-eksperymentalnym. Priorytetowe znaczenie przy tym nadaje się szerzeniu wśród młodzieży zainteresowania studiowaniem nauk fizyczno-matematycznych i przyrodniczych jako podstaw inżynieryjno-technologicznego uzbrojenia i odbudowy powojennej Ukrainy, tworzenia jej konkurencyjności na świecie. W tym kontekście należy podkreślić ważność zapewnienia młodzieży dostępu do najnowszej światowej wiedzy! Takie podejście spotyka się ze zrozumieniem i wsparciem ze strony Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” (Kijów) i znajduje swoje odzwierciedlenie w konkretnych działaniach. Od początku pełnoskalowej raszystowskiej inwazji pod przewodnictwem NC „MAN Ukrainy” zapoczątkowano szereg zdalnych wydarzeń – telemostów, które łączą placówki oświatowe oraz Małe Akademie Nauk niepokonanych miast i obwodów Ukrainy z Europejską Organizacją Badań Jądrowych – CERN (Genewa, Konfederacja Szwajcarska). 24 stycznia 2024 roku taki telemost został z powodzeniem przeprowadzony z obwodem chersońskim – zdalnie przeprowadzono popularnonaukowy wykład na temat „Fizyka promieni kosmicznych. CERN i współpraca z NASA” (prelegent – D. Tymoszyn, ukraiński fizyk – uczestnik eksperymentu ATLAS-CERN, moderator – O. Jurow, wiodący specjalista NC „MAN Ukrainy”). Telemost wywołał znaczący pozytywny rezonans wśród edukatorów obwodu chersońskiego, którzy wysoko ocenili takie wydarzenie dla wsparcia zainteresowania młodzieży współczesną fizyką, nauką i edukacją w ogóle, a także dla wsparcia moralnego – dodatkowego bodźca dla zachowania komunikacji obwodu chersońskiego z uczniami i pedagogami, którzy zmuszeni byli opuścić przedwojenne miejsca nauki i pracy. Ważne jest, aby dodać, że w ciągu 2024 roku analogiczne zdalne telemosty edukacyjne przeprowadzono z edukatorami niepokonanego obwodu charkowskiego, zaporoskiego, dniepropetrowskiego, odeskiego, donieckiego, mikołajowskiego, ługańskiego oraz sumskiego. Minął rok. Niestety, wojna trwa i w takich okolicznościach zachowuje się ważność zdalnego zdobywania najnowszej wiedzy przez uczniów i pedagogów z obwodów przyfrontowych Ukrainy. Edukatorzy obwodu chersońskiego są wdzięczni NC „Mała Akademia Nauk Ukrainy” za konsekwentne kontynuowanie i rozwijanie praktyki przeprowadzania tematycznych telemostów z CERN z udziałem ukraińskich naukowców, którzy (w stanie) władza zgodnie z Konstytucją i prawami państwa może częściowo ograniczyć wpływ polityczny struktur społeczeństwa obywatelskiego. W ekstremalnych warunkach ochrony i obrony Ojczyzny sprawy zawsze posuwają się szybciej, jeśli u władzy znajdują się najbardziej kompetentni, patriotyczni i moralni urzędnicy. Niestety, w wielu przypadkach władza nie tylko nie rozwiązuje naglących problemów, ale sama je tworzy. O niekompetencji, złodziejstwie, korupcji, czynach bezprawnych i niemoralnym zachowaniu urzędników codziennie dowiadujemy się z mediów. Na Ukrainie istnieją (ale czy działają efektywnie?) kilka organów antykorupcyjnych. Na ile efektywna jest ich działalność? W znacznym stopniu dotyczy to sądów i całego systemu organów ścigania. Informacja o naruszeniach prawa przez urzędników nikogo nie pozostawia obojętnym. Zwłaszcza w okresie stanu wyjątkowego. Podczas wojny organy władzy państwowej i organy samorządu terytorialnego powinny służyć przykładem patriotyzmu i szacunku do prawa. Iść w awangardzie wszystkich pozytywnych i twórczych procesów. Przede wszystkim w chęci do badań i osiągnięć Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych. Symboliczne jest, że początek 2025 roku dla edukatorów niezłomnego obwodu chersońskiego został naznaczony tym, że po raz drugi z powodzeniem przeprowadzono telemost, który tematycznie połączył ich z NC „MAN Ukrainy” oraz CERN: 30 stycznia w ramach takiego telemostu przeprowadzono wykład edukacyjny na temat „CERN: grid i technologie informacyjne”. Prelegentem wystąpił Pawło Swirin – kandydat nauk technicznych, starszy pracownik naukowy Instytutu Fizyki Teoretycznej im. M. M. Boholubowa, uczestnik eksperymentów ATLAS i ALICE w Wielkim Zderzaczu Hadronów CERN, autor wykładów i prelegent na szkołach online CERN dla Ukrainy. Moderator – Ołeksandr Jurow, wiodący specjalista NC „MAN Ukrainy”, przewodniczący Ogólnoukraińskiego klubu honorowych ambasadorów nauki CERN na Ukrainie, który w czasie wojennym występuje jako honorowy posłaniec edukatorów niepokonanych miast Ukrainy. Wykład wywołał znaczące zainteresowanie uczniów, pedagogów i naukowców obwodu chersońskiego, ponieważ znacznie rozszerza paletę wiedzy o tym, czym zajmuje się CERN i jakie są jego wkłady w rozwój ludzkości. Z powitaniami do uczestników telemostu zwrócili się zastępca przewodniczącego Chersońskiej Obwodowej Administracji Państwowej Wołodymyr Kluczewski oraz dyrektor Chersońskiej Małej Akademii Nauk Serhij Szanowski. Ten telemost kontynuuje działania na rzecz wsparcia edukatorów niepokonanego obwodu chersońskiego i jesteśmy wdzięczni Ministrowi Edukacji i Nauki Ukrainy Oksenowi Lisowemu, Prezydentowi Małej Akademii Nauk Ukrainy akademikowi Stanisławowi Dowhemu, obwodowej administracji wojskowej i jej przewodniczącemu Ołeksandrowi Prokudinowi, a także innym osobom i organizacjom za aktywną działalność na rzecz osiągnięcia zwycięstwa, wsparcia edukatorów i przygotowania nowego wykształconego i patriotycznego pokolenia Ukraińców – przyszłości odnowy i rozbudowy suwerennej, niepodległej i kwitnącej europejskiej Ukrainy. sferach budowy państwa, ochrony i obrony Ukrainy. Ale nie wlec się w ogonie czy płynąć z prądem żywiołowych destrukcyjnych zjawisk. Wysocy rangą przedstawiciele wszystkich gałęzi władzy powinni pracować znacznie efektywniej, niż robią to obecnie. Splamieni w przestępczej działalności muszą nieustannie czuć nad głowami zimną stal miecza Damoklesa – symbolu nieuchronnej kary za wszelkie nadużycia, niekompetencję, zdradę, korupcję. Znaczna część wojskowych powróci po zakończeniu wojny do pokojowego życia jako ludzie ze świadomością zmienioną na lepsze. Będą oni przeniknięci szlachetnym duchem sprawiedliwości i będą próbowali dojść do władzy, aby zdecydowanie wykorzenić wszystkie wady naszego niedoskonałego społeczeństwa. I bez wątpienia dokonają tego, co zaplanowali. Mamy nadzieję, że Ukraińcy będą mieli do dzielnych obrońców Ojczyzny zaufanie większe niż do znacznej części obecnych możnowładców. „Przeładowanie” władzy nastąpi nieuchronnie, mówią o tym politolodzy. Tego chcą ukraińscy Bohaterowie i Ukraiński naród.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Składowe naszego zwycięstwa

Anatolij KOWALCZUK Wśród wielu składowych zwycięstwa państwa w wojnie obronnej naukowcy (politolodzy, historycy, stratedzy-analitycy) wyróżniają dwa najważniejsze czynniki, równoważne pod względem znaczenia społecznego. Przede wszystkim są to Siły Zbrojne państwa – uczestnicy formacji wojskowych wszystkich szczebli, od głównodowodzącego do szeregowego żołnierza, profesjonalnie przygotowani, moralnie, duchowo i materialnie zmotywowani. W wystarczającej ilości, nieprzerwanie zaopatrzeni w wysokiej jakości nowoczesną broń, amunicję, informacje, żywność, umundurowanie, pomoc medyczną. Władza i społeczeństwo muszą nieustannie troszczyć się także o rodziny obrońców Ukrainy. Kadra dowódcza Sił Zbrojnych Ukrainy, specjaliści wojskowi wszystkich szczebli – zgodnie z przysięgą – muszą wykazywać nie tylko bezwarunkowe podporządkowanie wojskowo-politycznemu kierownictwu państwa (w krajach demokratycznych może się ono zmieniać podczas wyborów), ale przede wszystkim wierność Ojczyźnie, rodzimemu narodowi, szanować Konstytucję i prawa Ukrainy. I uświadamiać sobie, że bronią przed najeźdźcą nie tylko władzy, niechby nawet demokratycznie uformowanej przez społeczeństwo. Chociaż poszczególni urzędnicy (niestety, nawet w warunkach wojny) niekompetencją, odrażającym zachowaniem, czasem przestępczymi działaniami dyskredytują władzę. Pamiętajmy: przede wszystkim Siły Zbrojne bronią przed wrogiem naszego państwa, rodzinnych miast i wsi, swoich rodzin i mienia. A także prawa obecnego i przyszłych pokoleń Ukraińców do pokojowego życia i pracy na swojej ziemi, w swojej Ojczyźnie. Musimy uświadomić sobie: obrońcy Ukrainy podczas wojny obronnej są jedyną prawdziwą elitą społeczeństwa. Ponieważ w każdej sekundzie, ryzykując życie i zdrowie, chronią życie i wolność każdego z nas. Chronią także kulturowo-duchowy dorobek, godność i honor naszego narodu. Większość z nich robi to, demonstrując rozum, wolę i wysokie walory moralne. Wartości, które od dzieciństwa były zakorzeniane w świadomości i pamięci obrońców Ukrainy przez ich rodziny, instytucje państwowe i społeczne. Przede wszystkim przez szkołę, kulturę narodową (literaturę, kino, teatr, cerkiew). A także przez patriotyczne struktury społeczeństwa obywatelskiego. Zatem w ciągu ponad trzech dziesięcioleci państwowości Ukrainy (pomimo mnóstwa rażących, niewybaczalnych błędów, a nawet przestępstw wielu sprawujących władzę) u znacznej liczby obywateli, przede wszystkim młodzieży, ukształtował się jednak trwały patriotyczny światopogląd. Chociaż działalność humanitarna i narodowo-patriotyczna struktur władzy nie zawsze była celowa i skuteczna, zwłaszcza we wschodnich obwodach państwa. Drugą ważną składową zwycięstwa militarnego nad wrogiem jest władza państwowa, przede wszystkim kierownictwo polityczne – wysoce profesjonalne i autorytatywne. Uformowana przez naród władza musi stać się podczas wojny o niepodległość i suwerenność terytorialną państwa nadpotężnym czynnikiem wpływu na wszystkie procesy społeczne. W celu ich prawnej regulacji i skierowania wszystkich zasobów na osiągnięcie najważniejszego celu – zwycięstwa nad agresorem i wyparcia go z naszej ziemi. W razie potrzeby (podczas wojen-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Gospodyni (Matka w rodzinie i w narodzie…)”

Halyna DACIUK, dziennikarka Postać Sofii Rusowej jest wielowymiarowa i niezwykle interesująca. Jest ona osobowością charyzmatyczną, o tak barwnym, wypełnionym znaczącymi wydarzeniami życiu, że wydaje się ono fantastyczne. Wokół jej osoby jakby celowo koncentrował się wszechświat kulturowy, a ona sama stawała się uczestniczką wielkich historycznych przełomów. Mimo to, będąc aktywną, pełną pasji, przy tysiącach spraw i obowiązków społecznych, Sofia Rusowa była także gospodynią, matką, siostrą, żoną, babcią, ciotką. Wszystkie te role społeczne starała się wypełniać bezbłędnie, a było to bardzo trudne. Mykyta Szapował zauważy, że Rusowa „z małej gospodyni-matki w rodzinie wyrosła na Gospodynię-Matkę w narodzie”. Sofia zaś przyzna: „Życie moje nieustannie kaleczyło się między tymi dwoma obowiązkami”! Jednak potrafiła podporządkować własne życie sprawom społecznym, pozostając oddaną mamą dla swoich dzieci. Odczuwały one jej wszechogarniającą miłość i rozkwitały, „jak kwiaty od słońca”. Dzisiaj o Sofii – „gospodyni-matce w rodzinie”. Miłość jako najważniejsza zasada była zakorzeniona w rodzinie Lindforsów. „Rodzice moi bardzo się kochali” – napisze w „Wspomnieniach…”. I to tak bardzo, że ojciec Sofii, Fedir Lindfors, zbuduje w Oleszni świątynię, aby pobożna ukochana Anna nie musiała chodzić do odległej wsi na modlitwę… Sasza oświadczył się Sofii i zaproponował małżeństwo, gdy tylko wyszli z teatru, gdzie słuchali „Traviaty”. Ślub, niezwykłe wesele z jedynym prezentem, a w rzeczywistości skarbem od Mykoły Łysenki, i 18-letnia szlachcianka Lindfors staje się Rusową – żoną szczerego Ukraińca o anielskim głosie. I nigdy, ani razu, nie pożałuje swojego wyboru. Ani wtedy, gdy jako 20-latka straci w Pradze córeczkę Ludmiłę, wydając szewczenkowski „Kobziarz”, ani w czasach prześladowań, niekończących się przeprowadzek, aresztowań, braku pieniędzy i bezrobocia. Miłość panowała w rodzinie Rusowych, którzy nazywali siebie nawzajem bardzo czule: on ją – Nonoczka, ona go – Ol. Ol. Byli zakochanymi romantykami, którzy budowali rajskie gniazdo na chutorze Robinsona koło Szapowałiwki. Przeżyli razem 40 lat – działali, tworzyli, rodzili, wychowywali, tracili dzieci. I wszystko przeżywali we dwoje. Ołeksandr i Sofia wspierali się nawzajem, cokolwiek by się nie działo. Filozoficznie przyjmowali życiowe wyzwania, czasem z humorem, co pomagało utrzymać pewną równowagę i nie tracić optymizmu. Życie małżeńskie dzieci i wnuków Rusowych również będzie budowane na miłości. „Mój mąż” – będzie nazywać swojego męża wnuczka Rusowej, Nina, w listach do mnie. Rusowie umieli się cieszyć i świętować, składali sobie życzenia urodzinowe, obdarowywali miłymi rysunkami, własnoręcznie wykonanymi przedmiotami. Często do siebie pisali. Stojąc pod Wezuwiuszem we Włoszech, Ołeksandr i Sofia podpisują kartkę dla bliskich. Luba przesyła pozdrowienia z Zurychu. Zdjęcia, notatki, wycinki – wszystkie te wzruszające drobiazgi przechowywali nawet podczas wielkich rodzinnych wstrząsów. Listy z 33 lat rodziny, które dzisiaj są uporządkowane w książce „Na drodze krzyżowej. Historia korespondencji” (H. Daciuk, O. Rudakewycz, 2013), są świadectwem ich wzruszającej uwagi i troski o siebie nawzajem. „Listy szły do adresatów jak pielgrzymi do ziemi świętej…” W rodzinie były zakorzenione zasady szacunku do osobowości. Nigdy Rusowie nie wypominali sobie nawzajem wyboru. Przeciwnie, był on wspierany. Kiedy Rusowa zwalniano z pracy, na życie zarabiała Rusowa, „biegając między wykładami a domem”. Brak pieniędzy nie stawał się powodem do kłótni. Umieli zadowolić się małym. Kobiety w rodzinie Rusowych zawsze miały takie samo prawo do wyboru, jak mężczyźni. Rusowie obserwowali, jak dorastają dzieci, cieszyli się z ich sukcesów. Pisali, komu wyrzynają się ząbki, kto jest biegły w matematyce, kto błyskotliwie zdał egzamin. Dzieci nigdy im nie przeszkadzały. Kiedy Rusow opracowywał badania statystyczne, „dzieci bawiły się pod stołem”. Rodzina Rusowych to nieustanne otoczenie dziećmi. Dzieci były zawsze i było ich dużo – własnych i całej rodziny. A Sofia-mama nie wypuszczała ich ani z serca, ani z pola widzenia. Luba Rusowa, córka Sofii, napisze: „Oprócz prostych zasad zachowania, uwagi dla każdego – twardych wymagań nie pamiętam. W domu kochano się i żyli w zgodzie, nie było strasznych kar i nie było potrzeby kłamać. Ta domowa łagodność wpływała na otoczenie, dawała świeżość i wnosiła w ciało rześkość oraz pewność siebie”. Chociaż Sofia bezgranicznie kochała swoje dzieci, to jednak i Mychajłyk, i Luba nie raz stawali się świadkami aresztowań „nieprawomyślnej” matki. I wtedy dzieci krzyczały do żandarmów: „Wypuśćcie mamę!”, płakały na widzeniach w więzieniach, czekały na jej powrót. I nie rozumiały, za co jej nie lubią straszni wujkowie w niebieskich mundurach. „Ja kaleczyłam się między obowiązkami…”. Podczas jednego z przeszukań Sofia schowała „szkodliwą” literaturę w łóżeczku nowo narodzonej córki Luby i bardzo się denerwowała, żeby maleństwo nóżkami nie porozrzucało pieluszek. Heroiczna kobieta, najmłodszego syna urodzi, będąc uwięzioną za to, że w jej mieszkaniu znaleziono m.in. książki w „wywrotowym” języku ukraińskim. Co prawda, „humanitarni” żandarmi wypuszczą ją na kilka dni do domu, będą pilnować porodu i położnicy, a nawet przyniosą wodę, żeby wykąpać nowo narodzonego chłopczyka. W cerkwi przy charkowskim więzieniu go ochrzczą. Luba będzie nazywać go „mój aresztancik”. Czyż to nie „kalectwo” macierzyństwa Sofii?.. Dla władz imperialnych Rusowie byli „niebezpiecznymi przestępcami politycznymi”. „Poszukiwacze wywrotowców” 13 razy przeprowadzali wielogodzinne przeszukania – w Kijowie, Jelizawetgradzie, Odessie, Chersoniu, Połtawie, Charkowie, Czernihowie. Sofię aresztowano 5 razy! W więzieniu Łukianowskim odsiedziała 9 miesięcy, w Jekaterynosławskim – 13. I kiedy otrzymywała wiadomość o tym, że dzieci są pod opieką bliskich, jej szczęście nie miało granic. „Tylko ten, kto przeszedł ciernistą drogę niewoli, zrozumie moją radość…”. Czasem siostrę wyzwalał brat, wnosząc za to określoną sumę i biorąc ją pod swoją szlachecką opiekę. Ale po zwolnieniu z więzienia Sofia znów stawała się szczęśliwą mamą. Po więzieniu w Jekaterynosławiu pozwolono jej mieszkać w Oleszkach na Chersońszczyźnie. „…jak cieszyły się moje dzieci… pojechaliśmy. Szerokim stepem, wszystko na południe, a ponad drogą wznosiły się wysokie mogiły, które z wiatrem rozmawiały, żyta złociły się pod błękitnym niebem – ciepło, jasno, wolno”. I w okrutnych warunkach ciągłych prześladowań Rusowie błyskotliwie wypełniali obowiązki rodzicielskie. Dadzą dobre wykształcenie wszystkim swoim dzieciom – Lubie, Mychajłowi, Jurijowi. Tę wartość tradycyjnie pielęgnowali Lindforsowie. Fedir Lindfors w 1865 roku towarzyszył córce w drodze do Kijowa, kiedy wstąpiła do gimnazjum Funduklejowskiego, wspierał jej zdolności muzyczne. Nawet mieszkał w Kijowie, kiedy Sofijka się uczyła. Sofia wyruszy ze swoją córką do Montpellier, dokąd ta pojedzie studiować medycynę. Kończąc francuski uniwersytet, Luba Rusowa stanie się jedną z pierwszych ukraińskich kobiet z wyższym wykształceniem medycznym. A Sofia w Montpellier trafi na święto poezji prowansalskiego poety Mistrala i przeczyta, na jego prośbę, „Sadoch wysnewyj koło chaty…” Szewczenki po ukraińsku. I bardzo spodoba mu się rytm wiersza. A Francuzi będą się dziwić, cóż to za język tak cudowny! W 1904 r., kiedy córka Luba będzie brać ślub z Ołeksandrem w Petersburgu, Sofia będzie „nie wyjazdowa”. A mimo to założy kapelusz z czarnym welonem, przyjedzie z Ukrainy do córki na wesele. Córka Zofii — Lubow Rusowa, zmienia się tak, że wielu jej nie poznaje… Nie mogła nie podzielić radości ślubu córki i nie pogratulować jej. Luba zdobędzie jeszcze jedno wykształcenie – ukończy konserwatorium. I, jak jej mama, wyrzeknie się muzyki, by poświęcić się „medycynie dla ludzi”. Zorganizuje w Oleszni bezpłatną ambulatorium, będzie pracować jako lekarka w Lubeczu. I ukryje w sobie błyskotliwy talent muzyczny w imię „służenia ludziom”! Rodzice byli dumni ze swojego syna Mychajła, który studiował geografię na uniwersytetach w Charkowie i Połtawie. W Lipsku słuchał wykładów wybitnego uczonego Ratzela – założyciela geopolityki i antropogeografii. Jednak za działalność polityczną Mychajło będzie usuwany z uniwersytetów. Umrze, niestety, w wieku 33 lat. I mama, Zofia Rusowa, długo będzie rozpaczać po swoim synu. Najmłodszy – Jurij, ten sam „mały aresztant”, będzie zdobywał wykształcenie na wydziale przyrodniczym Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie, potem w Kamieńcu, w Wiedniu, opanuje ichtiologię, stanie się wybitnym uczonym światowego formatu. I będzie najbliższym przyjacielem mamy. Zofia uważała, że 80 i 40 lat to nie przepaść między pokoleniami. „Między nami była silna więź duchowa...”. Silna więź duchowa trwa do dziś między pokoleniami Rusowych-Lindforsów. „Między generacjami” – mawiała wnuczka Rusowej, Nina Mychalewycz. Rodzina Rusowych to wzajemna pomoc, to, że „nie ma cudzych dzieci”. Gospodyni-matka w rodzinie, Zofia, zostanie opiekunką dzieci brata, po tym jak zmarła żona Olga Grews, a potem druga żona – Kateryna Grews. A następnie umrze także brat Zofii Fiodorowny, Ołeksandr Fiodorowycz. Kiedy Rusowych aresztowano, starsze siostrzenice Zofii opiekowały się ich dziećmi. Kiedy zachoruje i umrze syn Zofii, Mychajło, Zofia weźmie na wychowanie jego 4-letnią córkę Olę, swoją wnuczkę. Późną jesienią 1921 r. wraz z wnuczką Zofia przekroczy Zbrucz: „Żegnaj, rodzinna, droga Ukraino! Opuszczam Cię z jednym gorącym pragnieniem: wszystkie swoje stare siły oddać na wyzwolenie Twojego narodu”. Po wielu latach Ola będzie wspominać, że „nasza Babcia nie była podobna do innych babć, ją nic nie bolało” i będzie martwić się, że jej nie ma. Jednak córka Luba napisze, że mama nie była zdrowa. „Ale jej Duch od samego początku rósł ponad słabe, małe ciało”. Przeformułuję metaforę Mykyty Szapowała i powiem, że stawszy się „Gospodynią-Matką w narodzie”, Zofia pozostawała gospodynią-matką w rodzinie. I to jej się udało tak samo błyskotliwie, jak wszystko, co robiła. Jej dzieci, wnuki, siostrzeńcy wyrośli w moralnych imperatywach dobra, miłości, poświęcenia, służby, obowiązku. I wolności. Jako pięciolatka Zofijka przeżyła poruszające wydarzenie – zniesienie poddaństwa, podniosły wieczór, kiedy ojciec dał wolność chłopom i przydzielił każdemu do gospodarowania las i ziemię, założył we wsi garncarnię. Gospodyni-matka Zofia zaszczepi w swojej rodzinie świadomość, że o wolność trzeba walczyć. I o wolność Ukrainy – także! Zofia nie pragnęła emigracji. Ale życie na Ukrainie, okupowanej przez bolszewików, stawało się nie do zniesienia. Kupiła nawet opium, „by skończyć z tym głupim życiem”… Jednak obok, pod jej opieką, była wnuczka Ola. I ona odważy się i „za trzecim razem”, z wielkimi przygodami i wysiłkami, przekroczy granicę… „Radośnie było spotkać się ze wszystkimi” – wyzna Zofia-matka, spotkawszy się z rodziną w Czechach w 1921 roku. Jednak przez całe życie tęskniła za ojczystym krajem i pomagała mu na przymusowej emigracji, do ostatniego tchu. Myślała o ukraińskich dzieciach, kiedy Ukraina umierała od stalinowskiego Hołodomoru i jako „matka w narodzie” pierwsza zawołała w 1932 roku do świata o ratunek dla „swoich dzieci” na okupowanej Ojczyźnie. Pojęcia honoru, wolności, służby ludziom, Ukrainie, miłości do siebie nawzajem – staną się moralnymi imperatywami, które wyznają dziś potomkowie Zofii Rusowej – już w siódmym pokoleniu. Prawnuki i praprawnuki Zofii – Taras, Olga, Iryna, Zofia w Filadelfii i Kanadzie żyją Ukrainą i pomagają jej w warunkach Wielkiej wojny. Magnetyczne pole ich miłości działa na każdego, kto sercem dotknie dziedzictwa sławnego Rodu. W którym najjaśniejszą postacią jest Zofia, „Gospodyni – Matka w narodzie”, która przez całe życie potrafiła łączyć sprawy osobiste i społeczne. Luba przypomni sobie, jak w Pradze, w dość zaawansowanym wieku, mama zachorowała, trafiła do szpitala z temperaturą 40 stopni, ciężką diagnozą i zakazem wstawania z łóżka. Jednak, gdy do międzynarodowego kongresu, na którym miała wystąpić Rusowa, pozostał jeden dzień, wstała, zmyła wszystkie maści i wesoło powiedziała, że wszystko minęło. I pojechała! „Zobaczywszy puste łóżko, profesor zamyślił się i powiedział: „Cóż, to jest Zofia Rusowa!”. Wierzyła i powtarzała jak modlitwę, że „nauka, wychowanie narodowe doprowadzą naród ukraiński do wyzwolenia z łańcuchów wszelkiej obcej okupacji, a Ukraina – soborna – stanie się jednym z kulturalnych państw wszechświata”. „Moskwa połamie zęby na Ukrainie” – napisze mi wnuczka Zofii Rusowej, pani Nina Mychalewycz w 1991 roku. I dziś te słowa podtrzymują mnie w niezachwianej wierze, że tak właśnie będzie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Zdrada”: o chronicznej chorobie Ukraińców i nieodrobionych lekcjach historii narodowej. O wydaniu książki lwowskiego wydawnictwa „Spolom” na temat obecnie niezwykle aktualny

Mykoła TYMOSZYK. Chodzi o bolesny temat historii narodowej i jej gorzkie lekcje dla wciąż rozchwianego pod względem kryteriów mentalnych i orientacji ideologicznych ukraińskiego ogółu. Temat jest ogromny w kilku wymiarach – przestrzeni, czasu i problematyki. Jak go zrozumieć? Co wyodrębnić? Na jakich epizodach się zatrzymać? Jakie postacie wybrać dla bardziej przekonującego zobrazowania zjawiska, które agresywnie i ofensywnie już od stuleci zjada od wewnątrz ukraiński organizm, osłabia i wykrwawia genetyczny korzeń narodu? Odpowiedzi na te pytania autorka-redaktorka wydania Hałyna Kawka-Prochna zaczęła szukać jeszcze od dzieciństwa. Miała zaledwie cztery lata, gdy rozwścieczeni enkawudziści zamordowali matkę, na rękach której był jeszcze dziesięciomiesięczny braciszek Hałyny, Mykołka. Ojca też mało pamięta. Jeden z aktywnych działaczy oddziału OUN-UPA w Wierzchnim Synowidnym na Skolszczyźnie, Mychajło Kawka o pseudonimie „Karpo”, zginął bohaterską śmiercią w nierównej walce z moskiewskimi zaborcami w 1948 roku. Kryjówkę, w której podziemni bojownicy stoczyli swój ostatni bój, wydali obcym swoi, miejscowi. Poznawała gorzkie lekcje życia pod ciepłą opieką ciotki Julii, troskliwie odkładała w najgłębsze zakamarki swojej pamięci wszystko, co dotyczyło narodowowyzwoleńczego ruchu. A znalazłszy się w czasie gorbaczowowskiej odwilży w wolnym zachodnim świecie, w USA, złożyła sobie przysięgę: wszelkimi sposobami i możliwościami walczyć o zgwałconą na najwyższych szczeblach we współczesnej Ukrainie ukraińską prawdę. Tam zaczęła pisać książki. Najbardziej znane na Ukrainie to jej „Struny serca emigrantki”, „Dobro sławi człowieka”, „Służba medyczna OUN-UPA na Bojkowszczyźnie”. Z biegiem lat tam, za oceanem, jej wrażliwą na niesprawiedliwość duszę coraz bardziej zaczęły krajać liczne fakty tego, że nawet w czwartej dekadzie od czasu odzyskania ukraińskiej państwowości w gabinetach władzy roją się sprzedawczyki, odstępcy, renegaci, janczarzy i że opinia publiczna stopniowo się z tym godzi, że gaśnie zapał zorganizowanego oporu wobec tego zjawiska. „Codziennie słyszymy o zdradzie, ale niestety nie słyszymy, by zdrajcy byli ukarani. I to sieje w duszach prostych Ukraińców zwątpienie w praworządność i prawdę. Zwątpienie rodzi obojętność, a obojętność – przestępczość i bezkarność”. To słowa z przedmowy Hałyny Kawki do tej książki. Swoistym prologiem do tematu służy napisany w 1898 roku przez Borysa Hrinczenkę mało znany wiersz „Do ziomków, którzy raz w roku zbierają się na rocznicę Szewczenki, by śpiewać hymn”. Te słowa adresowane są i do dzisiejszej męskiej inteligencji, wychowanej w większości przez kolonialną władzę. Oto fragment tego wypalającego duszę swoją siłą prawdy wiersza: Jeszcze nie umarła Ukraina, Ale może umrzeć, Wy sami ją, leniwi, Prowadzicie do śmierci! Nie chwalcie się, że żywa jeszcze Nasza wola i sława: Zdrada je dawno zdeptała, Sprzedała, podstępna! A dalej Hałyna Kawka proponuje swoją drogę do zrozumienia zjawiska. Hanna Krewśka przy stoisku z książkami Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej o Ływyckim. Niedawno w Łubieńskiej Bibliotece Publicznej imienia Wołodymyra Małyka odbyła się prezentacja wspomnianej wyżej książki, wydanej przez Instytut Pamięci Narodowej. Opracował, przygotował do druku i napisał artykuł wstępny do unikalnego wydania znany historyk epoki Ukraińskiej Republiki Ludowej, kandydat nauk historycznych, dyrektor państwowego archiwum stołecznego Jarosław Fajzullin. Prelegentką prezentacji była krajoznawczyni i pisarka Maryna Kononenko (Hanna Krewśka). Do wydarzenia dołączyła społeczność Łubniów. Poinformował o tym przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej w obwodzie połtawskim, inicjator prezentacji Ołeh Pustowhar. Uczestnicy wydarzenia dowiedzieli się więcej o postaci Andrija Liwyckiego – niezłomnego bojownika o niepodległość i soborowość Ukraińskiej Republiki Ludowej (URL), przeciwnika rosyjskiego imperializmu i jego bolszewickich przejawów, ukraińskiego działacza państwowego i społeczno-politycznego, prawnika, członka Ukraińskiej Centralnej Rady i Komitetu Centralnego Związku Chłopskiego, przewodniczącego Rady Ministrów Ludowych URL, przewodniczącego Dyrektoriatu URL oraz głównego atamana wojsk URL po śmierci Symona Petlury. Książka Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej „Andrij Liwycki. Korespondencja (1919–1953)” na 688 stronach oferuje uwadze czytelnika zbiór listów Andrija Liwyckiego z wymienionych lat – zdrady. W tym celu autorzy trafnie dobierają teksty mniej lub bardziej znanych autorów, w których temat odstępstwa, zaprzaństwa (dla pieniędzy, stanowisk, innych życiowych przywilejów) brzmi jak dzwon alarmowy. Teksty te po raz pierwszy publikowano na Ukrainie i za granicą: w zbiorach, almanachach, kalendarzach, jako osobne broszury i książki, na łamach gazet czy czasopism. Niemało materiałów z książki przeszło przez tak zwane obozy koncentracyjne specjalnego przeznaczenia i doczekało się swojego ujawnienia dopiero niedawno. Dotąd rozproszone w poszczególnych wydaniach, tutaj zdają się otrzymać nowe życie. Takie jest odczucie z lektury tej książki, że pojęcie znaczące pod względem głębi treści zdaje się wzmacniać brzmienie każdej strony, każdego wiersza, łączy niewidzialną nicią bohaterów opowieści, którzy żyli i walczyli w różnych epokach historycznych, ale którzy nie mogli zrealizować swoich jasnych i szlachetnych zamiarów tylko z jednej wspólnej przyczyny: zdrady. Kto i dlaczego zdradził Iwana Mazepę, Bohdana Chmielnickiego, Bractwo Cyrylo-Metodiańskie? Skąd zaczynała się droga na Golgotę Symona Petlury, Jewhena Konowalca, Stepana Bandery, Jurija Łypy, Wiaczesława Czornowiła i innych znanych Ukraińców, którzy zasługują na miano wielkich? Odpowiedzi na te pytania znajdujemy w zamieszczonych tutaj studiach Mychajła Czuhujenki, Wiktora Żadki, Ihora Siundiukowa, Ihora Horhuły i innych. W sąsiedztwie tak poważnych autorów znalazło się miejsce także dla szeregu tekstów autora tych słów. Tak, w szkicu „Katorżniczka Magadanu” mowa o niezwykłym losie młodej artystki Bukowińskiego Zespołu Pieśni i Tańca Nadiji Łukasz, urodzonej we wsi Banyliw w rejonie wyżnickim na Bukowinie. Za swoją miłość do Ukrainy, która przejawiła się w przekazywaniu przez nią podziemiu OUN-UPA zaszyfrowanych notatek, o których treści nie mogła wiedzieć, ta utalentowana młoda dziewczyna otrzymała wyrok dożywotniej katorgi w krainie wiecznej zmarzliny – Magadanie. Tę dziewczynę wydali swoi w sposób wypracowany przez okupantów: podajesz nazwiska 30 rodaków, którzy „krzywo” patrzyli na władzę radziecką lub mówili o niej coś nieprzychylnego, a ta władza może ci wybaczyć, odpuścić twoje grzechy wobec niej. Wпрочем, jak się później okazało, były to tylko obietnice. Zdrajców takich komuno-bolszewicka władza również niszczyła. W innym szkicu – „Zdradzona przez swoich, ale niepokonana przez Moskali”, czytelnika do szpiku kości przejmie los jeszcze jednego młodego talentu, również łączniczki UPA – Iwanki Maszczak. Urodzona w Galicji w inteligenckiej rodzinie greckokatolickiego księdza, od młodych lat zmuszona była płacić wysoką cenę tylko za to, że nie ukrywała swojego ukraińskiego patriotyzmu. Oto to, co wybijało z toru i jednocześnie hartowało: zabójstwo przez wrogów ukraińskości ukochanego młodszego brata, śmierć średniego, wysiedlenie rodziny z rodzinnego gniazda podczas operacji „Wisła”, zdrada przez swoich, aresztowanie za współpracę z ukraińskim podziemiem, kijowskie więzienie, a później 10-letnia katorga na Kołymie w jednym z obozów stalinowskiego Gułagu. Książka kończy się rozważaniem wokół świeżego faktu zdrady, który nabrał szczególnie głośnego brzmienia – nagłego zabójstwa obrończyni języka ukraińskiego, doktor nauk filologicznych Iryny Farion. W szkicu autora tych słów „Emocje i manipulacje” kompromitacja tej wielkiej Ukrainki współczesności, której wielkość i wyjątkowa odrębność będą coraz bardziej wyłaniać się z perspektywy czasu, rozpatrywana jest w kontekście winy właśnie współczesnej ukraińskiej inteligencji za tę nieprzebaczoną śmierć. Chodzi o tradycyjnie obojętne przyglądanie się przez taką inteligencję nakręcaniu przez pewne siły władzy za pośrednictwem środków masowego przekazu machiny kompromitacji, która została skutecznie uruchomiona właśnie wobec tych osobistości, które stawały się symbolem narodu, na których mieli wzorować się współcześni. Tutaj także kompromitacja Iwana Franki, Iwana Ohijenki, Sofii Rusowej… W tym krótkim przeglądzie tylko punktowo główne linie treści tego nieprzemijającego wydania. Warto jeszcze podkreślić dobrze dobrany materiał ilustracyjny, wykwintną oprawę graficzną bloku książki i okładki. Książka ta może pełnić rolę chrestomatii dla uczniów i studentów. Jestem przekonany: każdy, kto nieobojętnymi oczami i sercem dotknie jej stron, poczuje impuls do myślenia, przeżywania, analizowania. A w konsekwencji do działania. tyrskiej, gdzie obecnie zbudowano komisariat policji. Zdesperowanego adwokata trzykrotnie aresztują w sprawie „Łubieńskiej samoobrony”. Przy tym pierwsza próba okaże się nieudana. Na Święto Jordanu 1906 r. do Liwyckich z rewizją przyjdzie policja, a gospodarz… przywita ich żartami: „Nie pozwolę robić rewizji urzędnikowi niższej rangi!” – oświadczył gospodarz, zaznaczając, że niespodziewana wizyta źle odbiła się na jego żołądku, wyszedł rzekomo „za potrzebą”, a w rzeczywistości spokojnie ruszył do przyjaciół. Po kilku dniach Liwyckiego przefarbują, owiną w szopę z jenota i potajemnie wywiozą z miasta. Będzie ukrywał się przed aresztowaniem, a żona z córką pozostaną w mieście do wiosny 1906 r.”. „Kto wie, czy nie Łubieński sąd był wtedy, kiedy pisał te słowa, przed jego oczami?” – zapytała/zauważyła Hanna Krewska. A chodziło właśnie o te słowa: „Niech sądzi Nas historia, My z radością przyjmiemy wyrok, nawet okrutny wyrok, byleby został wydany przez wolny ukraiński naród w Niepodległym Ukraińskim Państwie”, – z czasem napisze we wspomnieniach prezydent URL na wygnaniu Andrij Liwycki. Jakie to prorocze. I teraz, tak jak sto lat temu (w czasach Petlury-Liwyckiego), trwa wojna o marzenie Petlury-Liwyckiego. Wojna wolnego ukraińskiego narodu o niepodległe Ukraińskie państwo. Połtawskie biuro Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Jeden z twórców Zjednoczonej Ukrainy

Poltawski oddział Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UINP) przekazał wszystkim bibliotekom Lubieńskiej gminy miejskiej książkę „Andrij Liwycki. Korespondencja (1919–1953)” oraz zainicjował kampanię popularyzującą to wydanie, ponieważ życie i działalność wybitnego działacza Ukraińskiej Republiki Ludowej i bojownika o niezależność Ukrainy w XX wieku są nierozerwalnie związane z ziemią lubieńską. Z inicjatywy UINP w Łubnach uchwałą sesji rady miejskiej ulicę rosyjskiego feldmarszałka Suworowa przemianowano na cześć Andrija Liwyckiego. ...listowanie z znanymi ukraińskimi działaczami: Symonem Petlurą, Isaakiem Mazepą, Ołeksandrem Szulhinem, Iwanem Ohijenką, Ilarionem Kosenką, Mykołą Szumyckim, Wołodymyrem Kedrowskim i wieloma innymi. Dzięki ciekawej opowieści Hanny Krewskiej obecni dowiedzieli się więcej o lubeńskim okresie z biografii sławnego męża stanu. „Następca Petlury i prezydent ukraińskiego rządu na emigracji rozpoczynał swoją gwiazdorską karierę właśnie w Lubniach. Ogólnie rodzina Lewyckich mieszkała w Lubniach około pięciu lat – od początku 1903 do połowy 1908 r. Miał wtedy 26 lat. Wysoki i postawny adwokat nosił markowe garnitury, okulary w złotej oprawie, a także w kryzysowych sytuacjach nie tracił opanowania i poczucia humoru, co nie raz ratowało życie jemu i otaczającym go ludziom. Andrij Mykołajowycz pracował w sądzie, a wraz z początkiem proukraińskich protestów w 1905 r. stanął na czele aż dwóch organizacji, które skutecznie kierowały miastem na fali rozbudzonego żywiołu: koalicyjny komitet partii pełnił rolę miejskiego komitetu wykonawczego, a sztab samoobrony obywatelskiej – porządku publicznego. Zuchwałego adwokata trzykrotnie aresztowano w sprawie „Lubeńskiej Samoobrony”. Dopiero dzięki nieskazitelnej obronie adwokata i przyszłego ideologa ukraińskiego nacjonalizmu Mykoły Michnowskiego Lewycki uzyskał uchylenie wyroku i wolność” – opowiadała Hanna Krewska. Z zapałem opowiedziała także o udziale Lewyckiego w wydarzeniach Lubeńskiej Republiki: „To właśnie Lewyccy ruszyli na Kijów i potajemnie przywieźli dwa kufry rewolwerów do samoobrony. Główny Sztab Obrony Lubni (proszę sobie wyobrazić: TRO) znajdował się w „Grand Hotelu” na ulicy Monas-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Prezydent wszystkich werbiwian

Stepan Chamar na podwórzu. Dmytro RADYK, przewodniczący Towarzystwa Werbiwian w Tarnopolu, Jarosława PAWLIW, współorganizatorka muzeum walki narodowowyzwoleńczej wsi Werbiw, Bohdan IWAKIWIW, członek Towarzystwa Werbiwian we Lwowie, Hanna HULTAJ, rodaczka, m. Horodenka obwodu iwanofrankiwskiego. Żywa legenda Proświty – tak nazwał Stepana Chamara sołtys wsi Ihor Czernecki. Stepan Dmytrowycz urodził się 14 lutego 1935 roku we wsi Werbiw na Brzeżańszczyźnie, na chutorze Staryj Werbiw, w kulturalno-oświatowej patriotycznej rodzinie. Dorastał wśród malowniczej przyrody, gdzie wokół pola i las z jego szczodrymi bogactwami. Tak się złożyło, że bez wahania, po ukończeniu szkoły we wsi Werbiw, a potem w sąsiedniej wsi-mieście Narajowie, Stepan udał się do Lwowa do instytutu leśno-technicznego (obecnie uniwersytet). We Lwowie w latach studenckich znalazł swoją drugą połówkę, również z patriotycznej rodziny ze wsi Byszki (rejonu kozowskiego, która w swoim czasie była stolicą walczącej UPA) Marię Holasz (później Chamar) – studentkę wydziału fizyczno-matematycznego Uniwersytetu Lwowskiego, bo często na młodzieżowych wydarzeniach i spotkaniach krzyżowały się ich drogi. Z nią w miłości wychowali dwóch synów, takich jak rodzice, prośwician-patriotów z aktywną postawą obywatelską. Synowie mają swoje rodziny. Wyrośli wnukowie, pojawili się prawnukowie. Tradycyjnie schodzą się wszyscy razem przy wigilijnym czy wielkanocnym stole. I obowiązkowo w wyszywankach. Żona, pani Maria, jest hafciarką, członkinią Narodowego Związku Mistrzów Twórczości Ludowej. Więc nie tylko wyszyła wszystkim koszule czy bluzki, ale też postarała się z mężem wychować wszystkich tak, aby pod wyszywankami biły serca prawdziwych Ukraińców. I przykładem we wszystkim są rodzice. Matka dzieci, żona Stepana Dmytrowycza, jest również aktywną proświcianką. W szkole, w której pracowała, stworzyła kółko hafciarskie i muzeum ukraińskiego ręcznika. Oprócz własnych prac zebrała pokaźną kolekcję haftów, odzieży ludowej. Teraz część tego bogactwa to domowy pokój-muzeum, a część zasiliła, jako dar, zbiory Brzeżańskiego Muzeum Krajoznawczego. Pan Stepan pracował jako inżynier-mechanik fabryki mebli w osiedlu typu miejskiego Niżankowice w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego. Niepokoiło go, że komsomoł agituje młodzież, by za komsomolskimi skierowaniami jechać na nowe budowy w daleką Syberię, do kopalń Donbasu. Oto on wymyślił, aby zapobiec rusyfikacji młodzieży, zwłaszcza chłopców, organizować dla nich naukę zawodu, pożytecznego dla Ukrainy. Zainicjował stworzenie w Niżankowicach szkoły artystyczno-rzemieślniczej mebli artystycznych. Tamże był starszym mistrzem, kierownikiem warsztatu do 1964 roku. A potem 37 lat jako kierownik wydziału, starszy konstruktor, główny technolog fabryki mebli we Lwowie. Później jeszcze cztery lata – do 2005 roku – jako główny technolog jednej z fabryk firmy „Kyjanka-Steinhof” (również we Lwowie). Zawsze wyróżniał się aktywnością. W 1988 roku Stepan Dmytrowycz był organizatorem podstawowych komórek Towarzystwa Języka Ukraińskiego (poprzedników odrodzenia obecnej „Proświty”) w kolektywach pracowniczych Lwowa, a także pociągów agitacyjnych do wschodnich i centralnych obwodów Ukrainy. Od 1990 roku aż do dzisiaj jest działającym członkiem „Proświty”, grupy „Poszuk” przy towarzystwie „Memoriał”, a od 2001 roku – Towarzystwa „Tarnopolszczyzna” (wychodźców z obwodu we Lwowie). Cieszyło go odrodzenie tradycji, zwyczajów, wspólne kolektywne kolędowanie, hajiwki na święta Wielkanocne. W tych działaniach brała udział cała rodzina Stepana. Odkąd przeszedł na emeryturę, z jeszcze większym entuzjazmem pracuje na niwie społecznej. Nie historycy, nie filolodzy, a właśnie on, inżynier-mechanik przemysłu meblowego, zabrał się za napisanie historycznego zarysu rodzinnej wsi. Dziesięć lat poświęcił poszukiwaniom materiałów. To i studiowanie danych archiwalnych, i zbieranie wspomnień współmieszkańców. Ile ulic i domów obszedł, aby porozmawiać i przejrzeć przy okazji rodzinne fotografie. Według jego słów, zamysł napisania historii wsi Werbiw prowadził go latami i nie dawał spać. W rezultacie – książka na 200 stron: historia wsi w kontekście historii Ukrainy, zdjęcia, tabele i daty. Prezentacja „Historycznego zarysu wsi Werbiw” zamieniła się w święto całej wsi i licznych gości. Ale autor książki nie zatrzymał się na tym życiowym stopniu: wstępuje wyżej. Z czasem pojawia się książka „Hajiwki, wielkanocne korowody, pieśni marszowe na Wielkanoc przy cerkwi w Werbowie”. Stepan Chamar wskrzesił niemało imion i wydarzeń nie tylko na stronach historycznego zarysu, ale też w tablicach pamiątkowych i pomnikach. Tak powstał w centrum wsi majestatyczny monument „Bojownikom o wolność Ukrainy”, na którym wyryto 138 imion, wśród których polegli żołnierze USS, UPA, dywizji „Galicja” (później – Pierwsza Ukraińska Dywizja Ukraińskiej Armii Narodowej), polegli członkowie UWO (Ukraińskiej Organizacji Wojskowej), OUN (Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów). A z czasem obok monumentu – pomnik-popiersie Bohatera Ukrainy, przywódcy narodu Stepana Bandery. Sprawiedliwie, że plac przy wiejskim klubie, na którym już był wzniesiony znak pamiątkowy, poświęcony S. Hamar z rodziną przywróceniu Niepodległości Ukrainy, otrzymała tę samą nazwę. Teraz odbywają się tu wszystkie wydarzenia historyczne i uroczystości, świętowania. Pan Stepan zatroszczył się nie tylko o budowę, ale także o zbiórkę funduszy na monument i pomnik-popiersie, osobiście angażując w to święte dzieło mieszkańców wsi oraz osoby pochodzące ze wsi, przebywające w diasporze. Pamiętam, jak w sprawie przygotowania placu, układania płytek, sadzenia krzewów kaliny i tui niestrudzony Stepan Dmytrowycz niezliczoną ilość razy pokonywał ze Lwowa autobusem drogę do sąsiedniej wsi Narajów, a stamtąd – przez pole, las i Pasiky (uroczysko) siedem kilometrów pieszo do Werbowej. Pamiętam też to, jak starał się, aby obok monumentu „Bojownikom za wolność” było miejsce na dwa klomby, ułożona ścieżka z płytek od głównej drogi do monumentu oraz kozackie krzyże z dwóch stron, a także jak szukał wykonawców krzyży w obwodzie iwanofrankiwskim. Odsłonięcie monumentu, który jest ozdobą centrum wsi, stało się poruszającym świętem. To właśnie proświcianin Stepan Hamar postarał się, aby na odsłonięciu monumentu wystąpił znany chór męski „Homin” ze Lwowa pod kierownictwem inspiratora i dyrygenta, syna żołnierza UPA Ołeha Cyhyłyka, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy. Lwowski „Homin” to bratni chór chóru męskiego Związku Ukraińców w Wielkiej Brytanii („Homin”, m. Manchester, Anglia), którego pierwszym i wieloletnim dyrygentem był urodzony we wsi Werbowa Jarosław Babuniak. Tak się złożyło, że prochy siedemnastu strzelców siczowych spoczęły w Werbowej. Kim oni są – ci, którzy polegli w okrutnej bitwie pod Brzeżanami na Łysoni – górze owianej heroizmem walki strzelców siczowych z rosyjską ordą podczas I wojny światowej? Organizatorem budowy wspaniałego pomnika tym nieznanym, których przyjęła werbowska ziemia, był niestrudzony Stepan Dmytrowycz. Sam też zasadził barwinek, aby wiecznie zieleniał i kwitł. A ile starań włożył, aby obłożyć wielkimi płytami wysoki kurhan! Przecież tam spoczywają mieszkańcy wsi – żołnierze UPA i nieznany o pseudonimie „Borys”. Stepan Hamar bardzo lubił organizować dla mieszkańców wsi uroczystości, a tym, którzy polegli za wolność Ukrainy i odeszli w zaświaty – oddawać cześć. Tak, na ścianie brzeżańskiego ratusza właśnie z inicjatywy pana Stepana i dzięki jego staraniom została poświęcona tablica młodemu członkowi OUN Hryhorijowi Biłousowi. Enkawudziści złapali go na łączności, publicznie powiesili na placu obok ratusza i uważnie przyglądali się reakcji obecnych, aby wykryć i ukarać także członków rodziny. Na wspomnienie o egzekucji Hryhorija pan Stepan pewnego razu z bólem powiedział: „A w tłumie stała mama, jak skamieniała, i w duszy modliła się, żeby nie popłynęły łzy i nie wydać siebie. Jaką to siłę woli dał Pan tej zrozpaczonej kobiecie, żeby nie jęknąć, nie zaszlochać, nie upaść z rozpaczy!”. Los każdego bohatera z Werbowej przechodzi przez wrażliwe i dobre serce Stepana Dmytrowycza. Nie uspokoił się, dopóki w sąsiedniej wsi Poruczyn wraz z jej mieszkańcami nie zostało odnalezione miejsce pochówku pierwszego przywódcy młodzieży Werbowej Mykoły Semczyszyna („Marczyszyna”), którego bolszewiccy poplecznicy wozili z jednej wsi do drugiej, wydobywając zeznania, aż skrócili mu życie, polewając wrzątkiem. Oficerki nie wytrzymały – pękły od puchnięcia nóg, ale Mykoła Semczyszyn („Foks”) nikogo tak i nie wydał. Pan Stepan osobiście uporządkował z poruczyńcami grób i zatroszczył się o ustawienie krzyża. Okręgowy przywódca OUN Mychajło Semczyszyn („Sydorowyj”) – „Don” był więziony zarówno przez władze polskie, jak i radzieckie. Z łap tych dwóch okupacyjnych władz jakoś zdołał wyrwać się na wolność. Ale po ogłoszeniu we Lwowie 30 czerwca 1941 roku przywrócenia ukraińskiej państwowości, podczas obchodów tego wydarzenia w Brzeżanach, faszystowscy okupanci wepchnęli „Dona” do „czarnego worona” i musiał odbyć pobyt w obozach koncentracyjnych Auschwitz (Oświęcim, Polska), Mauthausen (Austria) i ostatniej filii tego obozu Ebensee. Stamtąd powrotu już nie było: niestety, życie ziemianina-patrioty „Dona” zgasło od wyczerpującej pracy w kamieniołomach zaledwie kilka dni przed wyzwoleniem obozu. Ale kadebistów w Brzeżanach męczyło, gdzież zniknął ten nieuchwytny dla nich „Don”, dlatego dwukrotnie jego rodzinę wywożono na Syberię, a po powrocie – mścili się. Patrioci Ukrainy nie byli potrzebni żadnej okupacyjnej władzy. O upamiętnienie sławnego imienia Mychajła Semczyszyna „Dona” też postarał się Stepan Hamar. Tak, dzięki wsparciu diaspory, rodziny i wiejskich aktywistów pojawiła się na frontowej ścianie wiejskiego klubu tablica pamiątkowa poświęcona „Donowi”. Lwowskie towarzystwo „Tarnopolszczyzna”, którego aktywnym członkiem jest pan Stepan, często organizuje zbiorowe wycieczki, wyjazdy w miejsca pamięci Ukrainy, a także do swoich stron rodzinnych. Tak pewnego niedzielnego dnia w Werbowej gościł duży autobus ze lwowianami – osobami pochodzącymi z Tarnopolszczyzny. Zobaczyli owoce społecznej pracy S. Hamara, odwiedzili muzeum walki narodowowyzwoleńczej im. M. Semczyszyna „Dona”, którego współzałożycielem jest również niespokojny duchem proświcianin pan Stepan. Nawiasem mówiąc, litery na granitowym szyldzie muzeum Stepan wykuwał samodzielnie, oszczędzając fundusze. A kiedy z członkami towarzystwa „Tarnopolszczyzna” przebywał w rejonie borszczowskim, przyjechał poruszony. Tam dowiedział się, jaką straszną męczeńską śmiercią zginęła z rąk enkawudzistów urodzona we wsi, młoda piękność z bujnym warkoczem Iryna Babuniak-„Nina”, okręgowa referentka medyczna Ukraińskiego Czerwonego Krzyża okręgu czortkowskiego. Około trzydziestu ciosów bagnetem w głowę otrzymała ta patriotka od wrogów, którzy w zasadzce czekali, aż na miejsce walki ktoś przyjdzie ratować bojowników UPA. Pan Stepan zainicjował zbiórkę funduszy i odsłonięcie tablicy pamiątkowej Irynie-„Ninie” na fasadzie wiejskiego klubu, który dziewczyna odwiedzała, przechodziła tam szkolenia młodzieży OUN. To właśnie S. Hamar i radna rady rejonowej, nauczycielka Oksana Wowryk odebrali w Brzeżanach dla muzeum imienia Rodziny Babuniaków „Brązowy Krzyż Zasługi” – nagrodę, którą Iryna-„Nina” została uhonorowana pośmiertnie. Nagrodę wręczała córka generała

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

R. Szuchewycza Maria oraz Mykoła Posiwnycz, historyk, człowiek nieobojętny, który podjął się zapewnienia odznaczeń dla uhonorowanych Rycerzy OUN i UPA oraz oddania im czci w imieniu rady koordynacyjnej. Tablice pamiątkowe na fasadzie cerkwi dla wszystkich księży, którzy służyli w parafii, a także dla budowniczego świątyni ojca-dziekana Wasyla Kusznira, założyciela czytelni „Proświty”, towarzystwa trzeźwości oraz „Silśkyj hospodar” – to również dzieło starań niestrudzonego proświcianina pana Stepana Chamara. Pamięci tych, dzięki którym do wsi poprowadzono ładną, równą drogę, pan Stepan osobiście wykonał tablicę pamiątkową jako dedykację dla swojego ojca i wszystkich, którzy klęcząc, rozbijali kamienie, budując ją. Zadbał, aby droga do wsi była po obu stronach obsadzona drzewami ozdobnymi, które sam zamawiał w leśnictwie. Mało tego, że ten proświcianin-pracuś jest współorganizatorem muzeum Walki Narodowowyzwoleńczej im. M. Semczyszyna „Dona”, o czym była mowa wcześniej, dla tegoż muzeum, które mieści się na drugim piętrze wiejskiego klubu, sam wykonywał stoły, kilka stojaków, zebrał niemało eksponatów, materiałów i stale dba o ich uzupełnianie. Swoją drogą, album „Podziemna poczta UPA”, za który kolekcjonerzy dawali Stepanowi około 400 dolarów, znalazł się nie gdzie indziej, jak we wsi w muzeum. Według słów Stepana, ten album jest bezcenny! Przed otwarciem muzeum sam bielił pomieszczenia, malował okna, podłogę, drzwi. Muzeum to jego dusza, radość, ból i niepokój o przyszłość. W 2026 roku minie 25 lat od czasu otwarcia muzeum. Czas robi swoje. Teraz muzeum wymaga remontu podłogi, sufitu, ścian, wymiany okien, schodów z pierwszego na drugie piętro. I choć zdrowie współzałożyciela nieco podupadło, nie zmniejszyła się jego troska o los i rozwój muzeum. Zbiera pieniądze na remont, martwi się, jak przywieźć ze Lwowa z domu na potrzeby muzeum zabytkowy kredens i jak go wnieść na drugie piętro. Zorganizował środki na pokrycie blachą dachu wiejskiego klubu, na zakup miękkich foteli do sali. Zadbał nawet o to, by na scenie było płótno z pięknym krajobrazem. A podarował je dla klubu na prośbę bohatera tej opowieści Lwowski teatr. Ot co! Autorytet tego niezwykłego człowieka sprawia, że dzieje się niejedno dobre dzieło. Przeżywa losy żołnierzy-współmieszkańców na wojnie z moskwicinami, losy Ukrainy. Razem z żoną, rodzinami synów przekazują datki na ZSU. Każdy przyjazd nieobojętnego proświcianina zawsze wiąże się ze spotkaniami aktywnych współmieszkańców, z radą, podsumowaniami i planami na przyszłość. Współmieszkańcy nazywają dobrodzieja Stepana Prezydentem wszystkich werbiwców – i mieszkańców wsi, i jej wychodźców, rozproszonych po Ukrainie i świecie. Bo z wieloma utrzymuje kontakt. Wszystkie sprawy, których się podejmował, wymagały środków. Kiedy ich brakowało, hojnie dokładał własne. Każda jego wizyta w cerkwi we wsi to również wkład na rzecz Bożą. Ojcowski dom we wsi na Starym Werbowie, gdzie się urodził, oddał na odprawianie nabożeństw dla tych, którzy o własnych siłach nie mogą już przychodzić do wsi. Szanują Stepana Dmytrowycza w mieście Lwowie, bo niemało zrobił w grupie „Poszuk” przy towarzystwie „Memoriał” oraz w „Proświcie”. Za to też został uhonorowany najwyższym odznaczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki – medalem „Budowniczy Ukrainy”, który słusznie zasłużył i który został mu wręczony przy szczerych i obfitych oklaskach kilka lat temu we Lwowskim Teatrze Operowym. Sołtys wsi Ihor Czerneckyj wyraził się kiedyś, że tacy jak Stepan Dmytrowycz Chamar za życia zasługują na pomnik. Gdyby każda miejscowość miała takiego Chamara, o ile byłaby lepsza, a historia Ukrainy – głębsza. Kocha pszczoły i sam pracuje jak pszczoła. Ma niewielką winnicę, potrafi robić smaczne wina. Produktami swojej pracy zawsze chętnie dzieli się przy okazji. Jest wzorem hojności, pracowitości, oddania, synowskiej miłości do wsi, do Ukrainy, do domowego ogniska. Stepan Dmytrowycz ma na karku dziewięćdziesiąt lat – płodnych, mądrych, nasyconych wieloma dobrymi uczynkami. Ma jeszcze niemało planów. Niech więc zdrowie dopisuje naszemu niestrudzonemu proświcianinowi oraz wszystkim, którzy są mu drodzy. I niech miłosierny Pan daruje mu Wieloletnie, bo na to zasługuje, a Ukrainie, o której los się martwi – Zwycięstwo.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ból prawdy życia – na ekranie kinowym

W chmielnickim kinie im. T. Szewczenki odbyła się premiera krótkometrażowego filmu fabularnego „Kiedy śpiewają umarli” o tragicznych wydarzeniach lat 50. XX wieku na terenach Podola, walce OUN-UPA przeciwko moskiewszczyźnie oraz rozprawie represyjnych radzieckich urzędów z ukraińskimi patriotami. Tetiana SŁOBODIANIUK, m. Chmielnicki To już drugi film o wydarzeniach tamtych czasów – premiera poprzedniego, dokumentalnego filmu „Przewodnik 'Wołoch'” o podolskim dowódcy podziemia OUN-UPA Petrze Szczerbatym, odbyła się w Chmielnickim w ubiegłym roku, według scenariusza Wasyla Horbatiuka. Obecny film, zgodnie z zamysłem autora, jest fabularny, ale zawiera bardzo cienką granicę między fikcją a dokumentem – wszak cała akcja rozgrywa się w konkretnych miejscach, gdzie miały miejsce ostatnie walki powstańców z moskiewskimi okupantami, gdzie zachowały się kryjówki, a wizerunki bohaterów filmowych stworzono na podstawie opowieści miejscowych starców oraz dokumentów archiwalnych. Autorem pomysłu, scenariusza i reżyserem filmu jest pisarz, badacz historii walki OUN-UPA na Chmielniczyźnie, dyrektor obwodowego muzeum literackiego Wasyl Horbatiuk; w głównych rolach wystąpili aktorzy obwodowego teatru akademickiego im. Mychajła Staryckiego, w zdjęciach wzięli udział pracownicy muzeum literackiego, pisarze, wolontariusze oraz miejscowi mieszkańcy, tam gdzie odbywały się prace nad filmem. Muzykę do obrazu stworzył znany podolski kompozytor Iwan Pustowyj. Producent – Ihor Chytriuk, operator – Anatolij Zajanczukowski. Obecny film, podobnie jak poprzedni, nakręcono za środki z dobrowolnych datków. Zdjęcia odbywały się w trzech lokalizacjach: we wsiach Didkiwci w hromadzie jampolskiej obecnego rejonu szepietowskiego, w Paszkiwcach rejonu chmielnickiego oraz na Dunaiewiecczyźnie. Według fabuły, wataha kagiebistów znajduje kryjówkę, w której przebywało trzech żołnierzy UPA, i w brutalnej, lecz krótkiej walce zabija dowódcę oraz jednego z towarzyszy, a rannego młodzieńca bestialsko torturuje i wywozi na Sybir. I jest to realny fakt, który opisał w swojej książce „Jampil nad Horyniem” historyk Witalij Ołujko. „Ten film w mojej wyobraźni powstał od razu, gdy pokazaliśmy poprzedni – opowiedział Wasyl Horbatiuk. – Właśnie wtedy podszedł do mnie Witalij Ołujko i powiedział, że w swojej książce opowiada o epizodzie walki OUN-UPA, w szeregach której byli też miejscowi mieszkańcy Jampolszczyzny. I kiedy przeczytałem półtorej strony opowieści, te wydarzenia stanęły mi przed oczami. Zrozumiałem, że chcę stworzyć film, właśnie fabularny, na podstawie realnej opowieści. I już latem ekipa filmowa przystąpiła do pracy”. „Czy wy, chłopcy, spaliście, czy w karty graliście, żeście Ukrainę Moskalom oddali…” – melodia i słowa ludowej pieśni przewijają się przez cały film – i jest to również zwrócenie się do nas, współczesnych, którzy zmuszeni jesteśmy obecnie przechodzić krwawą drogę wojny o wolność i przetrwanie. Tę pieśnię wprowadził do fabuły Iwan Pustowyj, usłyszawszy ją w wykonaniu amatorskiego kobiecego zespołu ze wsi Iwankiw na Tarnopolszczyźnie. „To genialna pod względem siły ducha pieśń, niesamowicie mnie poruszyła. To już drugi film, do którego napisałem muzykę. Temat walki OUN-UPA na naszych terenach jest bardzo poruszający dla mnie jako Ukraińca, jako muzyka” – opowiedział Iwan Pustowyj, który rozpoczął swoją pracę nad filmem we wrześniu ubiegłego roku. Ogólnie rzecz biorąc, wspaniała oprawa muzyczna w gatunku „cinematic”, z elementami autentyki, współczesnej muzyki, stała się ozdobą filmu fabularnego. Główne wydarzenia skupione są na wizerunkach trzech bohaterów filmowych. Stworzyli je czołowi aktorzy obwodowego akademickiego teatru dramatycznego im. Mychajła Staryckiego. I taki wybór jest bardzo trafny. Rolę dowódcy UPA „Łewka” zagrał Ołeksandr Wit, w którego aktorskim dorobku są charyzmatyczne role Eneasza i Nazara Stodoli w autorskich spektaklach teatru. „Łewko” – to realna postać: Łewko Baczynski ze wsi Stupky pod Tarnopolem. Rolę bezradnego wiejskiego błogiego, który żyje w swoim nierealnym świecie, przekonująco i subtelnie zagrał zasłużony artysta Ukrainy Stepan Bortniczuk. Jego postać jest symboliczna: wszak taką „błogą”, oszukaną, była Ukraina, kiedy słowo „banderowiec” było wyrokiem i budziło grozę u pozbawionych praw ludzi. Co więcej, Kadr z filmu aktor chyba po raz pierwszy opowiedział publicznie także o swojej rodzinie. „Jestem rodem z Wołynia, z wielodzietnej rodziny, tata z mamą wychowywali 12 dzieci. I wieś Didkiwci bardzo przypomina nasz wołyński chutor. Tam również był las, byli żołnierze UPA, kryjówka. Dwaj moi bracia byli w UPA, ojciec otrzymał za to 25 lat więzienia, młodszy brat tyle samo, starszy brat zaginął bez wieści. Dla mnie ten temat jest bolesny nieustannie” – powiedział aktor. Mistrzowi ról charakterystycznych, aktorowi Wasylowi Szpuntowi, przypadła jedyna negatywna, ale wymowna postać – kagiebistowski kat-oficer, bezmierny w swojej nienawiści do „banderowców”. Właśnie takimi byli Wasyl Horbatiuk moskiewscy poplecznicy w ich walce z „miejscowymi wrogami ludu”. Twórcza symbioza profesjonalistów i amatorów to również cecha szczególna filmu. Profesjonalni mistrzowie nie tylko przekonująco grali, ale także pomagali kolegom-amatorom sprawnie czuć się przed kamerą filmową. Opowiedziała o tym Juna Kruszynśka, starsza pracownica naukowa obwodowego muzeum literackiego i odtwórczyni roli Oksany, łączniczki UPA, siostry jednego z powstańców. I dodała również: „Jest mi bardzo miło, że dołączyłam do tego projektu. Bardzo ważne było dobranie odzieży, aby odpowiadała tamtym czasom. Z kolegami musieliśmy coś prosić u znajomych, czegoś poszukać na strychach u babć”. „Jakie wrażenie z gry z amatorami? To bardzo dobry kamień milowy w moim zawodzie i dobra tendencja, która ma miejsce na naszych terenach kulturowych – zaznaczył Ołeksandr Wit. – Myślę, że słowo „amatorstwo” w pewnym stopniu jest kliszą, stereotypem. Ponieważ natura aktorstwa polega na tym, by umieć przeżyć i przekazać swoje przeżycia. Oczywiście, profesjonalni aktorzy posiadają technikę, sposoby, jak to podawać. Jeśli chodzi o tak zwane amatorstwo – może być człowiek bez szkoły, ale z tak subtelnym wyczuciem tego, co dzieje się z jego postacią, że może być intuicyjnie dokładny. Myślę, że oglądając ten film, ludzie będą przeprowadzać pewne paralele z tego, co działo się ponad siedem dekad temu, z tym, co dzieje się teraz, że nie zostały wyciągnięte wnioski przez naszą władzę, społeczeństwo, że powróciło znów niewykorzenione moskiewskie zło – pełnoskalową wojną”. „Ten obraz obowiązkowo pokażemy w hromadzie jampolskiej, gdzie te wydarzenia miały miejsce w latach 1950–1952. Kiedy pracowałem jako główny inżynier kołchozu „Czerwona gwiazda” w Jampolu w 1983 roku, poznałem Serafyma Basmata – opowiedział Witalij Ołujko. – Był to zwykły woźnica, mechanizator. W tamtym czasie nie opowiadał o wydarzeniach z 52-go roku. Była władza radziecka, było KGB. A już później, kiedy przyjeżdżałem do Didkiwiec do mamy i pisałem swoją książkę „Jampol nad Horyniem”, zbierałem wspomnienia miejscowych ludzi, wtedy Serafym opowiedział, co wydarzyło się w jego życiu. On rzeczywiście przejął się narodowo-patriotycznymi ideami i pomagał wojownikom UPA: nosił im ziemniaki, słoninę, mleko do kryjówki, wykonywał ich polecenia, a potem zabrali go do wojska, wysłali na Daleki Wschód. I już tam esbekom stało się wiadome, że w Didkiwcach Serafym pomagał powstańcom. Torturowali go, wybijali zeznania. Dali 25 lat łagrów, oskarżyli o stworzenie kontrrewolucyjnej organizacji w celu zniszczenia ministra obrony, który miał przyjechać do ich jednostki wojskowej. Jednym słowem, życie człowieka złamali, los złamali. Dlatego dzięki entuzjazmowi, patriotyzmowi Wasyl Horbatiuk ze swoim zespołem robi bardzo wielką sprawę dla Ukrainy. I ten film trzeba pokazać szerokiemu ogółowi naszej młodzieży”. Operator Anatolij Zajanczukowśkyj opowiedział, że po raz pierwszy pracował nad filmem fabularnym. „W zdjęciach, oczywiście, były swoje momenty, z którymi nie stykałem się wcześniej. Ale to pewne doświadczenie. Mieliśmy bardzo ograniczony czas. Kręciliśmy po kilka godzin na miesiąc, ale grafiki były bardzo napięte i nasycone” – wyjaśnił operator. Jak poinformował Wasyl Horbatiuk, już przystąpił do pracy nad napisaniem nowego scenariusza – do trzeciego filmu. Temat ten sam – walka OUN-UPA na Podolu przeciwko moskiewskim okupantom. Problem – odnaleźć mecenasów dla zdjęć. Wszak oba poprzednie obrazy wyszły na ekrany wyłącznie dzięki darowiznom nieobojętnych Ukraińców.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Monologi zbolałych dusz, które chce się słyszeć Czym odbijają się dalekie i bliskie notatki mądrych i oryginalnych

Wasyl HUBAREĆ, zasłużony dziennikarz Ukrainy Co pozostawia po sobie twórcza osobowość? Oczywiście powieści, poezje, niepowtarzalne płótna malarskie, melodie piosenek, architektoniczne piękno, a także – wielką i szczerą miłość do ludzi. We wszystkich czasach twórczy arsenał pisarza był i pozostaje bogaty w różnorodne gatunkowo możliwości komunikacji z czytelnikiem oraz aktywnego i emocjonalnego wpływu na niego. A jeśli chodzi o zrozumienie i komunikowanie się z samym sobą, wydaje się, że istnieje jedyny sposób wyrażania własnych myśli, przeżyć, ocen wydarzeń życiowych – zapiski w dzienniku. Ktoś z autorów prowadzi takie zapiski od przypadku do przypadku, dla kogoś stają się one pociechą w najtrudniejszych czasach istnienia, a niektórzy pozostają z powiernikiem-dziennikiem niemal przez całe świadome życie. Czym z reguły charakteryzują się zapiski w dzienniku, jakimi cechami są naznaczone, jaki mają cel i co leży u podstaw ich powstania? Chodzi przede wszystkim o datowane zapisy z codziennego życia, szczegóły pracy twórczej, osobiste wrażenia wybitnych postaci ukraińskiego procesu literackiego. Cel takich notatek zawsze polegał zarówno na utrwaleniu tego, co się widziało i słyszało, jak i na wyłożeniu własnych przemyśleń o wydarzeniach społeczno-politycznych, faktach i zjawiskach literacko-artystycznych oraz innych, których pisarzowi zdarzało się być świadkiem i które stawały się obiektami jego ocen. Cechą charakterystyczną każdego dziennika pisarskiego są zapisy dokonane przez autora i wyłożone przez niego w porządku chronologicznym. Właśnie takie dzienniki zawierają niemało ciekawych faktów, ważnych szczegółów, które sprzyjają pełniejszemu poznaniu życia i działalności twórczej pisarza, dają podstawy, by uważać je za niezaprzeczalny materiał historyczno-biograficzny. Prowadząc dziennik głównie dla siebie, jego autor wcale nie liczy na to, że napisane zostanie upublicznione, czytane i analizowane, że ktoś będzie zaglądał we wszystkie zakamarki życia osobistego, a do tego jeszcze smakował szczegóły. Przy tym w zapiskach nie zawsze utrzymuje się forma monologiczna, na jej miejsce nierzadko przychodzi tak zwana wewnętrznie dialogiczna, przypominająca polemikę z samym sobą, czasem z konkretną lub wyimaginowaną osobą, gdzie brzmią emocjonalne słowa miłości i nienawiści, namiętności i pogardy, a najczęściej rozbrzmiewa głos zbolałej duszy. Jaskrawym przykładem takich zapisów jest „Dziennik” Tarasa Szewczenki, nazwany później Dziennikiem. „Wszystko, co serce podyktuje” – tak określił poeta treść i kierunek swoich codziennych notatek. Podyktowane sercem wersy, pisane ponad półtora wieku temu, zaczęły kłaść się na papier właśnie wtedy, gdy zbolała wieloletnim zesłaniem dusza oczekiwała dokumentu o zwolnieniu z dusznej carskiej żołnierki. Były to miesiące jeszcze jednego, celowego torturowania poety niemocą, niepewnością oczekiwania. Samoróbny zeszyt-album, który połączył dziewięć zeszytów, otwiera głębię stanu wewnętrznego poety, prawdziwie, szczerze i bezpośrednio opowiada o jego stosunku do otaczających wydarzeń, ukazuje światu osobowość, zmęczoną fizycznie, ale duchowo niepokonaną. Gorzkie doświadczenie upokorzeń, zniewagi i bezprawia, jak notuje Szewczenko, przeszło obok niego niewidzialnie: pozostał taki, jakim był dziesięć lat wcześniej. Z ulgą i zadowoleniem wspomina poeta, że nie zrealizował swojego zamiaru rozpoczęcia codziennych zapisów od pierwszych dni pobytu na zesłaniu, bo wyszedłby bardzo smutny i bardzo nudny zeszyt. Różni ludzie byli zaangażowani w upublicznienie zapisów Szewczenki, które prowadzono tylko przez trzynaście miesięcy, czyli nieco ponad rok. Jako prezent imieninowy trafiły one do bliskiego i szczerego przyjaciela poety Mychajła Łazarewskiego. Ale za przygotowanie do druku tekstu „Dziennika” już po śmierci Szewczenki wzięła się inna bliska poecie osoba – malarz Lew Żemczużnikow, który nie tylko znacznie skrócił, ale i przepisał całe fragmenty zapisów, powołując się na zagrożenie cenzuralnymi czepialstwami, a przede wszystkim wykreślił te miejsca, gdzie szczególnie ostro przejawiały się „oburzenie i nienawiść, żółciowe wyroki i drwiny”. Chociaż robił to z dobrych intencji, mimo wszystko wyraźnie zniekształcił tekst, wyjaławiając go z wartościowych fundamentów. W takiej postaci „Dziennik” Szewczenki został po raz pierwszy wydrukowany w latach 1861–1862 przez literacko-naukowy miesięcznik „Osnowa”, dopiero co założony w Petersburgu. Liczne wyrzuty, które od razu posypały się pod adresem wydawców czasopisma, dotyczyły ingerencji w tekst, samowolnych skrótów, przepisywania poszczególnych wypowiedzi. Mimo zrozumiałych przyczyn i adekwatnych wyjaśnień redakcji, mimo wszystko był to początek zniewagi wobec unikalnego materiału autorskiego. Przecież kolejne wydania „Dziennika” powtarzały dokonane wcześniej skróty, a niektóre usuwały jeszcze miejsca antypopowskie. W pełnym naukowo-krytycznym zakresie zapisy Szewczenki miały ujrzeć światło dzienne dopiero po 67 latach. Jednak praca tekstologów, literaturoznawców wraz z wydawcami nad tekstem nie ustawała aż do naszych dni. Potwierdzeniem tego jest „Dziennik”, zamieszczony w pełnym zbiorze dzieł w dwunastu tomach („Naukowa dumka”, 2003 r.), gdzie według autografu Szewczenki uściśla się tekst niektórych miejsc, poszczególnych zdań, cyfr, nazwisk i inicjałów, nazw własnych i skrótów, które są odkrywane i uzupełniane. Publikację „Dziennika” Szewczenki w akademickim dwunastotomniku można uznać za wzór przestrzegania wszystkich zasad naukowej organizacji wydania zapisów dziennikowych. Właśnie takim kompleksem pracy edytorsko-tekstologicznej określa się wartość i poziom wydanych światu dzienników pisarskich. Z reguły do kompleksu wchodzą nie tylko artykuły historycznoliterackie z analizą tekstów dziennikowych, ale także przypisy autorskie i redakcyjne, wyjaśnienia słów rzadko używanych i obcojęzycznych, skrótowców, imion i nazwisk, odkrywanie pseudonimów, kryptonimów, nazw mitologicznych, a oczywiście także różnorodne opisy, indeksy, wykazy, dane bibliograficzne, wykonane przez naukowców specjalizujących się w twórczości konkretnego autora. Ale najważniejszym składnikiem aparatu naukowo-informacyjnego są, bez wątpienia, komentarze, które mają za zadanie tłumaczyć, wyjaśniać nie zawsze zrozumiałe miejsca w tekście, podawać informacje o czasie, miejscu i historii powstania zapisów, ich różnych wydaniach, zestawiać warianty, a także informować o wydarzeniach historycznych, osobach, imionach własnych, nazwach geograficznych… Dlatego czytanie komentarzy, powiedzmy, do „Dziennika” Szewczenki jest tak samo interesujące i pouczające, jak tekst autorski. Świadczy o tym fakt, że na 175 stron zapisów poety wydanie akademickie podaje 103 strony naukowo uzasadnionych komentarzy, wyjaśnień, danych informacyjnych. Cały dodatek encyklopedyczny! Czy zwracają na to uwagę wydawcy, którzy podejmują się wydania tego, co „dyktuje serce” i jest echem zbolałej duszy? Różnie pojawiają się dzienniki pisarskie na stołach redaktorów wydawniczych: jedne – po wieloletnim przechowywaniu u przyjaciół czy znajomych, inne – wydobyte po aresztowaniu z ubeckich schowków, a jeszcze inne – w wyniku nieustannych poszukiwań i żmudnej pracy społeczności naukowej. Stosunkowo niedawno w zasobie archiwalnym lwowskiego „Liternacko-naukowego wisnyka” odkryto „Dziennik nieznanego autora 1883–1893”. Po dokładnym zbadaniu tekstu naukowcy ustalili: należy on do pióra Mychajła Hruszewskiego. Gęsto zapisany drobnym pismem po obu stronach arkusza, dziennik przyszłego wybitnego uczonego i działacza państwowego odkrywa jego młodzieńcze marzenia, przemyślenia, rozważania nad wydarzeniami, daje wyobrażenie o zamiłowaniu do twórczości naukowej i literackiej. W szczególności można tu spotkać wczesne utwory poetyckie i prozatorskie Hruszewskiego, wzmianki o publikacji jego opowiadania w zbiorze beletrystycznym „Step”, napisaniu kilku innych opowiadań, wierszy, a także bajki, których nie odważył się oddać do druku. Wszechstronnie badając odnalezione zapisy dziennikowe, znany uczony-tekstolog Leonid Zaszkilniak przygotował je do wydania w Instytucie Archeografii Ukraińskiej i Źródłoznawstwa. Dokonał on uporządkowania, zaopatrzenia zapisów w gruntowne słowo wstępne i posłowie, zaproponował oryginalne podanie własnych komentarzy – obok tekstu głównego. Czytanie tak dawnego dziennika z pomocą wysokokwalifikowanego komentowania jest dość łatwe i pasjonujące. Dobrze, jeśli za przygotowanie komentarzy czy nawet przypisów bierze się specjalista, głęboko obeznany nie tylko z tekstem dziennika i twórczością jego autora, ale także z wieloma wydarzeniami społeczno-historycznymi, orientujący się w działalności konkretnych osób, ich relacjach w epoce powstawania pisarskich zapisków. Lecz nie tylko odpowiedniej wiedzy wymaga przygotowanie pełnowartościowego komentarza. Często ważnym i decydującym dla zgromadzenia niezbędnego materiału, studiowania i weryfikacji źródeł, uściślenia dat, nazwisk, nazw geograficznych jest czynnik czasu. Tak stało się, między innymi, z dziennikami wybitnego literaturoznawcy, akademika Serhija Jefremowa. Zeszyty z zapiskami uczonego zostały zagarnięte przez enkawudzistów po jego aresztowaniu i oskarżeniu w sprawie organizacji „Związku Wyzwolenia Ukrainy” i przeleżały w archiwach KGB ponad sześć dziesięcioleci. A jak tylko zamki z tych archiwów zostały zdjęte po ogłoszeniu państwowej niepodległości Ukrainy, fragmenty dziennikowych zapisków zaczęły pojawiać się to na stronach czasopism, to w artykułach zbiorów naukowych. Takie rozproszenie całościowego materiału tekstowego zmusiło grupę historyków i wydawców spółki akcyjnej „Gazeta »Rada«” do podjęcia się pilnej publikacji „Dzienników” Jefremowa. Wydaje się, że właśnie czynnik czasu, który ciążył nad redaktorami, nie dał im możliwości wyposażenia wydania w należyty sposób, ograniczając się do artykułu historyczno-literackiego, zbyt lakonicznych przypisów i indeksu nazwisk. Brak takiego składnika opracowania, jak komentarz do dziennikowych zapisków, które powstawały w ciągu siedmiu ważnych lat naszej historii (1923–1929), negatywnie wpływa zarówno na zrozumienie przez współczesnego czytelnika opisywanych procesów, wydarzeń i faktów, jak i na poziom oraz znaczenie samego wydania. Tutaj niezwykle potrzebne są gruntowne interpretacje, szczegółowe wyjaśnienia, uściślenia i rozszyfrowanie nazwisk oraz inicjałów tysięcy osób, wspominanych w zapiskach, z którymi autor w taki czy inny sposób miał styczność, a także dostarczenie materiału informacyjnego o wymienionych wydawnictwach, redakcjach gazet i czasopism, strukturach literackich, państwowych i politycznych z krótką charakterystyką oraz oceną ich działalności w latach bolszewickiej dyktatury. Wykwalifikowany komentarz mógłby zaradzić także przy wykrywaniu uszkodzonych stron tekstu i propozycji dotyczących restauracji tych miejsc. Dzienniki Jefremowa to skupiska bólu duszy, głębokich przeżyć uczonego-literaturoznawcy o losy ukraińskiej literatury i nauki, narodowej tożsamości narodu, niepokoju o przyszłość Ukrainy. Rozpocząwszy zapiski w roku ogłoszenia przez bolszewików tak zwanej „ukrainizacji”, Jefremow już od pierwszych stron ujawnia swój negatywny stosunek do tej inicjatywy, nazywając ją „parszywą, bo bardziej na słowach, niż w czynie”. Nieufność, a nawet drwiące wyśmiewanie tego procesu pojawia się także w innych miejscach „Dzienników”. W notatkach niemal codziennie brzmi głos zdecydowanego odrzucenia przez Jefremowa stalinowskiego reżimu, zamiarów i działań bolszewickiej władzy, a ponadto – rozwija się polemika z konformistami, czasem – z wczorajszymi towarzyszami broni w walce o samodzielne państwo ukraińskie. Z dziennikowych zapisków uczonego wyłania się złożona historia działalności Wszechukraińskiej Akademii Nauk, jego dość niełatwych relacji z niektórymi kolegami, między innymi z Mychajłem Hruszewskim, Fedorem Sawczenką, Danyłem Zabołotnym… Zajmując jedno z kierowniczych stanowisk w WUN, Jefremow opozycyjnie odnosił się do dążenia bolszewickiej władzy do całkowitego przejęcia pod swoją kontrolę wszechukraińskiej instytucji naukowej i stale notował o tym w swoich dziennikach. Mimo wspomnianych niedoskonałości edycyjno-tekstologicznych, publikacja „Dzienników” Jefremowa stała się, bez wątpienia, sensacją, która z 840 stron zabójczo strzela w bolszewickie porządkowanie na Ukrainie, odkrywa istotę narastania wewnętrznego oporu wobec dyktatorskiego reżimu. Taką samą sensacją okazały się jeszcze jedne pisarskie zapiski – „Dziennik” Arkadija Lubczenki, wydany dwa lata później przez Lwowskie Oddział Instytutu Ukraińskiej Archeografii i Źródłoznawstwa. Przywieziony na Ukrainę przez diasporowego literaturoznawcę Jurija Łuckiego i wydrukowany w niewielkim nakładzie (tysiąc egzemplarzy) przez Żółkiewską drukarnię ojców bazylianów, „Dziennik” od razu stał się wydaniem rarytasowym. Losy tych zapisków także mają niezwykłą historię, bo pełne bólu wersy kładły się na papier w czasie wojennej pożogi: od listopada 1941 do lutego 1945 roku. Arkadij Lubczenko – pisarz z literackiego pokolenia lat 20.–30. ubiegłego wieku, znany jako aktywny działacz związku pisarzy proletariackich „Hart”, jeden z organizatorów WAPLITE. W radzieckich encyklopediach WAPLITE (Wolna Akademia

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pośród literatury proletariackiej) zostały wyraźnie określone jako „organizacja o burżuazyjno-nacjonalistycznych pozycjach”, a „poglądy waplitjanów sprowadzały się zasadniczo do przeciwstawiania kultury rosyjskiej i ukraińskiej”, „orientacji na psychologiczną Europę”, a nawet że „występowali przeciwko polityce Komunistycznej Partii, starając się oderwać Radziecką Ukrainę od Radzieckiej Rosji”. Cudem ocalały w latach stalinowskich represji, Ljubczenko dobrze zdawał sobie sprawę, że bolszewicy nie zapomnieli i nie wybaczyli mu ani poparcia dla Mykoły Chwylowego z jego wezwaniem „Precz od Moskwy!”, ani aktywnego i bezkompromisowego sekretarzowania w WAPLiTe, i prędzej czy później rozliczą go za wszystko. Dlatego wraz z początkiem niemiecko-radzieckiej wojny zdołał uniknąć ewakuacji do Ufy, prowadzonej pod nadzorem partyjnych bossów pisarskiego Związku. Opuściwszy eszelon, który zmierzał na wschód, Ljubczenko znalazł się w Charkowie. Zaraz po niemieckiej okupacji miasta zaczął prowadzić codzienne zapisy o tym, co zobaczył, usłyszał i przeżył: bombardowania, rozstrzeliwania, poniewierkę i osobiste cierpienia. Ze stron „Dziennika” wyłaniają się nadzieje Arkadija Ljubczenka na odrodzenie państwa ukraińskiego i ból szybkiego rozczarowania działaniami niemieckich władz, a następnie nieubłagane okrucieństwo życiowej codzienności uciekiniera na zachód. W tych warunkach ujawnia się niezłomny charakter pisarza, jego miłość i nienawiść, nadzieja i wiara w jutro. Z wielkimi trudnościami powróciwszy z Charkowa do Kijowa, pisarz odnotowuje w zapiskach dziennikowych nędzę i poniewierkę miejscowej ludności, krzywdy wyrządzane przez okupantów, żałosny stan włoskich i węgierskich żołnierzy, którzy wycofują się bulwarem Szewczenki ze wschodniego frontu… Surowe wyroki wydaje Ljubczenko znanym literatom Ołeksandrowi Korniejczukowi i Ołeksandrowi Kopyłenkowi, pewnemu Koganowi ze Związku, który podczas ewakuacji prowokacyjnie wrzeszczał: „Почему эвакуируют в первую очередь украинцев?..” Innej koleżance z Związku kieruje skrajnie nieuprzejme wiersze: „Скільки ти одна, Софіє Левітіна, завдала нам у свій час скрути і болю, коли була цен- Larysa MOROZ, profesorka 5 marca mija 45 lat od dnia śmierci Hryhorija Tiutiunnyka. Tego czarnego dnia każdemu z nas pękło serce. I w tę głęboką ranę wrzucono podstępne: „samobójstwo”, „powiesił się”. Wszyscy (czy aby na pewno?) w to uwierzyli, bo wszyscy wiedzieli, jak władza prześladowała Geniusza. Przyznaję się: wtedy uwierzyłam i ja. Dopiero stopniowo dochodziłam do innego przekonania. Dopiero z dystansu czasu widać rzeczywistość starej prawdy: przed świtem czasy są najciemniejsze, najstraszliwsze potwory działają najaktywniej, na ludzką świadomość rzucają najgęstszą mgłę. Ile lat wbijano nam do głowy, że Wołodymyr Iwasiuk „powiesił się” – przekręcano oczywistość. Przygotowywano informację o „samobójstwie” Wasyla Stusa. Jednak podczas ekshumacji na twarzy Poety nie stwierdzono żadnych śladów zniekształcenia, nieuniknionych przy samobójczym powieszeniu. Podczas pożegnania z Hryhorijem Tiutiunnykiem w Domu Literatów na jego twarzy nie było widać… …Gławlit, ile krwi zepsuła ci tenże Chwylowy!..” Po przybyciu na Galicję Ljubczenko na podstawie podstępnego donosu został aresztowany przez gestapo i przez kilka miesięcy znosił poniewierkę oraz znęcające się przesłuchania we lwowskim więzieniu. W swoich codziennych zapiskach, nie oszczędzając nikogo, z niechęcią pisze o niektórych galicyjskich intelektualistach, negatywnie wypowiada się o zachowaniu w codziennym życiu tych duchownych, z którymi przyszło mu żyć w obcych krajach. To obrzydzenie, wewnętrzny ból duszy pisarza nie ustępowały aż do śmierci. Jednocześnie na wielu stronach obficie rozsiane są ciepłe opinie, niezrównanie wysokie charakterystyki pod adresem pisarzy Jewhena Małanjuka, Ulasa Samczuka, Hryhorija Kostiuka, Swiatosława Hordynskiego, zachwyt człowieczeństwem, szczerością, duchowym bogactwem metropolity Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Mstysława Skrypnyka. Wydając na świat ten „Dziennik”, wydawcy wręcz cieszą się, że podają tekst „bez zbędnych długich przedmów, posłowi i komentarzy”. Słusznie odnoszą się z nieufnością do komentarzy „sowieckiego wyrobu”, lecz popełniają własny istotny błąd, ponieważ pozbawiają dzisiejszego czytelnika niezbędnych materiałów towarzyszących nowej jakości. Bo wyjaśnień wymagają nie tylko wydarzenia i fakty sprzed niemal osiemdziesięciu lat, ale też setki osób, instytucji, redakcji gazet i czasopism, wielu miejscowości, wspominanych w zapiskach dziennikowych. Podobnie jak przy wydaniu „Dzienników” Serhija Jefremowa, pośpiech i tutaj okazał się nie najlepszą zasadą publikacji. Mógłby temu zaradzić swoim ważkim fachowym słowem redaktor wydawniczy. Tyle że okazuje się: tu i autor pomysłu, i redaktor naukowy, i redaktor – jedna i ta sama osoba. A tymczasem praca redaktora wydawniczego i opracowującego do druku zapisy dziennikowe autora polega przede wszystkim na wnikliwym studiowaniu materiału tekstowego, proponowaniu artykułów wprowadzających, objętości komentarzy, przypisów, ewentualnych dodatków, uzupełnianiu indeksów, wykorzystaniu materiałów ilustracyjnych. Zgodnie z tą zasadą powinni działać również inicjatorzy diasporalnego wydania „Dziennika” Wołodymyra Wynnyczenki, który prowadził go przez czterdzieści lat swojego życia. Kanadyjski Instytut Studiów Ukraińskich w Edmonton oraz Ukraińska Wolna Akademia Nauk w USA powierzyły tę odpowiedzialną sprawę znanemu literaturoznawcy, profesorowi Hryhorijowi Kostiukowi. Długo studiując notatniki Wynnyczenki (zachowało się ich 41 egzemplarzy), badacz doszedł do wniosku, że „Dziennik” pisarza ma szczególny charakter, ponieważ wchłonął elementy wszystkich rodzajów i form podobnych tekstów. Z jednej strony „zanotowano tysiące mało znanych, a nawet nieznanych faktów, wydarzeń z historii ukraińskiego życia społeczno-politycznego i kulturalnego, legalnego i nielegalnego, za pierwsze półwiecze XX w.” Z drugiej strony zapiski dają bogaty materiał do wszechstronnego poznawania życia i twórczości samego Wynnyczenki, poznawania jego cech ludzkich, charakteru, nawyków, zamiarów, planów, idei. Nazywając ten dziennik niewyczerpanym źródłem twórczej pracowni autora – pisarza, malarza, publicysty, redaktor zwraca uwagę na wagę wielu przedstawionych szczegółów, „warunków pracy aż po dokładne wskazania, kiedy zaczął i kiedy skończył pracę, ile godzin dziennie poświęcał na pisanie, na rozmyślanie”, gdyż wydaje się, że żaden z ukraińskich pisarzy nie pozostawił po sobie tak jaskrawych szczegółów. Dość długie i szczegółowe studiowanie wszystkich zachowanych notatników dało redaktorowi podstawę do sporządzenia orientacyjnego planu wydania „Dziennika”, który miał liczyć co najmniej pięć tomów. Przy opracowywaniu materiału tekstowego nie naruszano specyfiki języka i stylistyki pisarza, nawet pozostawiono bez żadnych zmian składniowe formy nieteypowe dla ukraińskiego języka literackiego oraz przypadkowe rusycyzmy, używane przez autora w pośpiechu. Podobnie, dążąc jak najszybciej wypuścić te zapiski w świat, redaktor każdy z dziewięciu rozdziałów pierwszego tomu opatrzył zaledwie czterdziestoma przypisami, z których część ma nieco inny charakter: miejscami przypomina komentarz. Ze wszystkich znaków wynika, że diasporalnego badacza i wydawcy nie ominęło dawne, jeszcze sowieckie wynalazek, polegające na mieszaniu pojęć i funkcji dwóch składników aparatu naukowo-informacyjnego, co wyraźnie ogranicza możliwości poznania materiału tekstowego. Inną wadą tekstologiczną wydania „Dziennika” Wynnyczenki jest jawne lekceważenie niezbędnych informacji o ingerencji w tekst autorski. Przykładowo, we wstępnym artykule podano, że wszystkie zapisy, w których była plątanina, uporządkowano i przedstawiono chronologicznie, lecz przypisami tego uporządkowania nie zaznaczono. W kilku miejscach słowa redaktora wspomina się także o niechęci do odsyłania czytelnika do przypisów, w tym w sprawie rozwiniętych skrótów. A szkoda, bo podejście naukowe pozwala działać bez zastrzeżeń jedynie pod warunkiem poprawiania oczywistych omyłek, opuszczonych liter, poszczególnych sylab, zamiany jednej litery na inną, błędnego użycia przypadków. Z punktu widzenia naukowej organizacji wydania można uznać za nieudane trzytomowe wydanie „Dzienników” Ołesia Honczara (wydawnictwo „Wesełka”). Obszerny życiowy i twórczy materiał dzienniczkowy pisarza podjęła się uporządkować jego żona. Ona (w przeciwieństwie do żony Wołodymyra Wynnyczenki, która przekazała cały archiwum zapisów dziennikowych swojego męża do pełnej dyspozycji placówki naukowej – Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk USA), jak sama oświadcza we wstępnym słowie, „miejscami skróciła te zapiski”, w tym „te, które dotyczą wyłącznie spraw rodzinnych”, „w nieznanych głębinach kryje niezmniejszoną wulkaniczną moc: nie tak niszczącą, jak życiodajną, błogosławiącą”... (Słowo i Czas, 2009, nr 9, s. 71). I jak byście sobie wyobrazili, jak swojemu mechanizmowi inżynierowie ruskich nadali taką sympatyczną nazwę? Ani chybi nie zgadniecie! Otóż mają urządzenie do zdalnego minowania (!) różnych terytoriów! Całe ogromne pola w ten sposób „obrobili” – na swoim własnym terytorium w obwodzie kurskim. I sami już boją się tam wejść... No czy nie są chorzy?! Na całą głowę! A my dziwimy się ich „arcydziełom” w rodzaju „атріцатєльноє всплитіє”. Wirusy szaleństwa rozpełzają się po planecie (przytoczony przykład to najmniej szkodliwy), wykręcając mózgi ludziom, którzy jeszcze niedawno byli normalni. Źródła lub nosiciele tych wirusów znów przyplątali się do nas. Jednak przed nimi istnieje możliwość obrony – tak samo jak przed uzależnieniem od alkoholu: uświadomić sobie, uznać, przeanalizować i – co najważniejsze – zebrać wszystkie swoje wewnętrzne siły. Pokonać mogą tylko silni. czyła kryptonimami niektóre nazwiska” i „usunęła” autorskie aż nadto ostre oceny ludzi”. Innymi słowy, dokonano cenzury, znacznej ingerencji w żywą tkankę tekstu (nawet jeśli dokonała jej osoba bardzo bliska autorowi). Można jedynie sobie wyobrazić, ile cennego materiału z głębin udręczonej duszy pisarza pozostało nieopublikowane. Zrobiono to bez jakichkolwiek wyjaśnień, zawiadomienia w przypisach czy komentarzach, których w wydaniu zupełnie brak. Zamiast tego podaje się mało pocieszającą informację dla tych, którzy zechcą „w przyszłości przywrócić pełny autorski tekst”, że rzekomo taka możliwość istnieje, ponieważ „notatniki pisarza zachowano w domowym archiwum”. Tymczasem Honczar w zapiskach dziennikowych demaskuje partokratyczną machinę, na czele której stał Szczerbycki, a której małym trybikiem był sam, z potępieniem odnosi się do postępków niektórych kierowników pisarskiego Związku za ich bezkręgowość i giętkokarkość, a, popadłszy w niełaskę ówczesnych wodzów, demonstruje swoją godność, pokazuje przykład, jak należy się trzymać, by nie złamać się, nie upaść na kolana. Udręczona dusza Honczara, niezależnie od wszystkiego, tak samo jak dusze jego starszych współbraci, głośno daje o sobie znać na wielu, wielu stronach „Dzienników”. Można jedynie mieć nadzieję, że nadejdą lepsze czasy i Honczarowy „Dziennik” w końcu ujrzy światło dzienne w pełnej zgodności z naukowymi normami wydawania podobnych publikacji. Silnych ludzi u nas wielu – to już zobaczył cały świat. Tylko nie traćmy czujności, skupienia. Bo ci wrogowie – na pierwszy rzut oka niewidzialni – w rzeczywistości są bardzo, bardzo dawni i żywotni, mimo bardzo istotnych przemian. Oto sytuację analizuje znany, sławny dowódca „Svobody” Petro Kuzyk: „Walczymy niewłaściwie... Walczymy szaloną odwagą, entuzjazmem, nawet zapałem, krwią... A walczyć trzeba systemowo, przemyślanie”. O konieczności systemowego podejścia i o jego obecności w doświadczonych armiach akcentuje nasz wsławiony mądry generał W. Załużnyj (L. Dołhonowska. Żelazny generał. Lekcje człowieczeństwa. Charków, 2024). Wszystko to przypomniało mi, że o tych problemach czytałam kiedyś dawno. Nie w takim kontekście i, prawdopodobnie, bez takich wyróżnionych słów, lecz po prostu o ludziach – w opowiadaniu Hryhora Tiutiunnyka „Iwan Srebrny”. Czas leci, a artystyczna siła i głębia takich utworów nie blednie. I aktualność zachowuje się, niestety.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przewidywał i ostrzegał…

bez żadnych zniekształceń jego samobytnego piękna. A przedśmiertny list pożegnalny, podkreślam, z księgowo dokładnym podaniem (to jeszcze przed tym, jak jakby zarzucił sobie pętlę na szyję) daty i roku! Jeśli ci kaci zdołali naśladować akuratne nauczycielskie pismo ofiary, to nie byli zdolni pojąć wyżyn Ducha pisarza, stylu jego myślenia. „Dręczcie kogoś innego...” (swoje miarki przyłożyli). On, który brał w swoje serce ból wszystkich ludzi, których widział, o których myślał, – nagle tak zapragnął przerzucić swój ból na „kogoś innego”. („Mój ból nie dobolewa do bólu mojego narodu”, – kto zdoła zapomnieć te szczere słowa?). On po prostu nie mógł napisać takiego listu! Przecież mogli go zabić, oprócz wszystkiego innego, nawet za samo opowiadanie „Medal”. Hryhorij Awrachow wspominał, jak, według jego słów, „niżyński mini-fiurer” z partyjnego „kierownictwa” wołał: „Antysowiecki on! Z nagród ojczyzny sobie kpisz?!” – i dalej, do dziekana, który pozwolił czytać studentom to opowiadanie: „wiedział, że czytane jest nie do rozwiązania! Gorzko zapłaczecie oboje za taki śmiech! Obiecuję to. Słyszycie, zrobię!..” (Słowo i Czas, 2009, nr 9, s. 76). Bo ich styl się nie zmienia – ani w działaniach, ani w myśleniu, ani w dziesiątkach lat, ani w stuleciach. Chyba że – jeszcze bardziej degraduje się. Jeden wyrazisty przykład. „Ziemlediełije” – piękne, nawet jaskrawe słowo, które w tłumaczeniu na nasz język oznacza to, co jest święte dla każdego z nas, dla każdego Ukraińca: uprawę ziemi albo po prostu pracę na ziemi. Chociaż nie, nie po prostu. Hryhir Tiutiunnyk przytaczał pamiętną naukę starszego brata Hryhorija: „Hryćku, – mówił mi nieraz, – jesteś krwią i ciałem tego narodu, który ziemię pieści rękami. Pokrzywdzony, poniżony, często niepewny samego siebie, swojej siły i wielkości nieświadomy, on genami, korzeniami zdrowy i silny; gdzieś w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Państwo Słowa Ułasa Samczuka

Andrij ŻYWJUK, kandydat nauk historycznych, członek zarządu obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Równe „Państwo słowa” – tak nazwał swój tomik poetycki, wydany w 1952 roku w Filadelfii, ukraiński poeta i tłumacz Mychajło Orest. W pierwszym wierszu zbioru autor zrymował słynny początek Ewangelii według św. Jana: W blasku dobra i sławy Słowo wchodzi w świat, Początek świętego państwa Zwiastuje jego przyjście. Cztery lata wcześniej profesor Mychajło Orest został redaktorem literackim „Morozowego chutoru” – pierwszego tomu trylogii Ułasa Samczuka „Ost”, wydanego w Ratyzbonie w 1948 roku. Pisarza, którego symbolem wiary stało się przekonanie, że ojczyste Słowo jest zdolne stworzyć i zachować Państwo tego narodu, który w imię Boga je ogłasza. Od Dermania na Wołyniu (1905 rok) – do Toronto w Kanadzie (1987 rok) – taka jest droga życiowa Ułasa Samczuka. Był synem, jak mawiano w Dermaniu, gospodarza. Nie karpenkowskiego chłopa z XIX wieku czy jego sowieckiego epigona – kułaka, dla których własna praca stała się narzędziem materialnego wzbogacenia. A właśnie Gospodarza, przez „g” jako rodowy znak nowego chłopskiego wzrostu, który dojrzał w toku Wojny i Rewolucji. Gospodarza, który pragnął stać się władcą, panem nie tylko własnej przestrzeni życiowej, ale i własnego losu. Syn gospodarza Ułas bez wahania porzucił „rodzinny, kochany, ciepły, syty chutor”. Przed nim – wielki program życiowy: odwojować swój („odwojowujmy miasta”) i zdobyć inną przestrzeń duchową (z poczuciem „barbarzyńcy, który rabuje banki cudzych intelektów”). Sześćdziesięcioletnie – od 1927 roku (od czasu dezercji z polskiego wojska) do 1987 roku (czasu śmierci) – błądzenie po świecie w poszukiwaniu swojego/naszego miejsca na planecie. Wbrew skoworodowskiemu „nie szukaj szczęścia za morzem”. Ukraina (Wołyń, Galicja, Zakarpacie, Naddnieprze, Słobożanszczyzna), Polska, Niemcy, Czechy, Włochy, Francja, Austria, Anglia, Kanada, USA – współrzędne „śladów pioniera” Ułasa Samczuka, państwo-przestrzeń jego losu. Od „Na starych ścieżkach” („Nasza rozmowa”, Warszawa, 1926 rok) do „Ucieczki od siebie” (Winnipeg, 1982 rok) – taka jest droga literacka Ułasa Samczuka. Motyw drogi stał się wyjściowym i końcowym kontrapunktem jego państwa Słowa. Tematyczne spektrum twórczości pisarza w wymiarze geograficzno-czasowym obejmuje wszystkie, z wyjątkiem Południa, ukraińskie ziemie historyczne w czasie tych wydarzeń, które przeżyła Ukraina w XX wieku. Przez ten pryzmat niektórzy dostrzegli w Samczuku ukraińskiego Homera. Jemu jednak bardziej pasuje strój narodowego konkwistadora, który ukraińską problematykę w opakowaniu ukraińskiego słowa ze zwykłych dla nich gruntów Dermania, Tylawki, Krzemieńca, Lwowa, Czerniowiec, Równego zdecydowanie przesadzał na inną, „twardą ziemię”. Utwory Ułasa Samczuka (pomijając publicystykę) wychodziły w Warszawie, Zagrzebiu, Stuttgarcie, Monachium, Paryżu, Ratyzbonie, Buenos Aires, Winnipeg, Nowym Jorku, Detroit. Niektóre pędy ginęły: jak w przypadku nakładu niemieckojęzycznego przekładu „Marii”, zbombardowanego w wydawnictwie „Hohenstaufen Verlag” w Stuttgarcie w 1943 roku, czy francuskojęzycznego nakładu tej samej książki, zniszczonego z przyczyn politycznych w Paryżu po II wojnie światowej. Większość innych przyjęła się, opanowując nową przestrzeń. Pomogły w tym charakterystyczne cechy stylowe prozy Samczuka: jej witalny, życiodajny patos, a także jej polifoniczność. Ta ostatnia tworzy swoisty efekt kinematograficzny – iluzję obrazu wideo, utrwalając w ten sposób odbiór tekstów Samczuka. Grafik Nil Chasewycz w 1941 roku czynił nawet próby „filmowania” okładki „Marii”, reżyser Iwan Kawaleridze nosił się z zamiarem ekranizacji tej samej powieści. Znamienne: twórczy projekt Ułasa Samczuka od samego początku był po gospodarsku pragmatyczny. Pamięć Oksany Laturynskiej zachowała egzotyczne wspomnienie z początku lat 30. w Pradze: cudowne dziecko, które dniem i nocą pisze trylogie i ma nadzieję otrzymać za nie nagrodę nie mniejszą niż Nobel. Nadzieja na spełnienie tak fantastycznego dla ukraińskiego literata marzenia błysnęła znacznie później, gdy torontoński magazyn „Sowriemiennik” zwrócił się do społeczności literackiej z inicjatywą wysunięcia kandydatury Ułasa Samczuka do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za 1980 rok. W apelu, który przepadł w mrokach emigracyjnych podziałów, figurowały trylogie „Wołyń” i „Ost”, kładziono nacisk na działalność społeczną pisarza. Od krzemienieckiej „Proświty” (1923 rok) – do redakcji 11. zbioru Organizacji Ukraińskich Pisarzy „Słowo” (Edmonton, 1987 rok) – taka jest droga społeczno-polityczna Ułasa Samczuka. Jego państwo czynu włączyło w siebie okresy fascynacji ideologią ukraińskiego nacjonalizmu, współpracę z Ukraińską Organizacją Wojskową i Organizacją Ukraińskich Nacjonalistów, udział w proklamowaniu Karpato-Ukrainy, redagowanie gazety „Wołyń” w Równem podczas niemieckiej okupacji, przewodniczenie Artystycznemu Ruchowi Ukraińskiemu w obozach osób przemieszczonych. Społeczno-polityczne inwektywy Ułasa Samczuka ostatecznie skrystalizowały się w koncepcję „syntezy”, która przewidywała uzgodnienie różnobiegunowych początków politycznych ukraińskiej emigracji magiczną siłą „wielkiej literatury narodowej”. Właśnie tutaj odnajdujemy „złoty podział” społeczno-politycznego i literackiego fenomenu Ułasa Samczuka, jako jednego z wariantów wcielenia „ukraińskiego projektu”. Samczuka pisarza, który próbował za pomocą środków artystycznych osiągnąć określone cele polityczne, i Samczuka polityka, który szeroko wykorzystywał w walce politycznej swój artystyczny instrumentarium. Ostatnią za życia powieść, która zakończyła trylogię „Ost”, pisarz nazwał „Ucieczka od siebie”: „Wszystko rwie się w przestrzeń... Spod kamienia rwie się trawa, Ułas Samczuk. Praga, 22 lutego 1932 r. dziecko ucieka od matki, liście rozlatują się z drzewa, wreszcie gwiazdy, słońca, systemy, galaktyki. I wszystko od siebie. W przestrzeń, w dal, w nieznane”. „Ucieczka od siebie” Ułasa Samczuka jest w rzeczywistości nieskończona – trwa ona i będzie trwać w państwo Ducha, w wieczność istnienia narodu ukraińskiego. „Czym jest literatura? – takie retoryczne pytanie wygłosił do uczestników pierwszego zjazdu Artystycznego Ruchu Ukraińskiego w Aschaffenburgu w grudniu 1945 roku Ułas Samczuk. – Literatura – to język narodu… Historia potrafi niejedną bardzo cenną rzecz obrócić w grudkę popiołu, kiedy zajdzie taka potrzeba. Jednak to nie znaczy, że nie ma wartości silniejszych od kamienia i trwalszych od pisanego papirusu. Takie wartości są, one być muszą. Przede wszystkim takimi wartościami jest żywa, wiecznie twórcza i wiecznie wibrująca myśl narodu, język narodu, pieśń narodu, wola narodu. Instynkt, siła, świadomość człowieka i ludzi – to, być może, jedyne, co wielki Bóg nazwał duszą i co jest z pewnością wieczne, chociaż w tym relatywnym rozumieniu, jak my sobie to możemy pojąć”. po raz pierwszy zabrzmiała w 1988 roku w filmie „Pamięci zburzonych budowli” z ust mojej Mamy. Aby nadać zbrodni przyzwoity wygląd, sataniści-stalinowcy zmuszali czołowych działaczy kultury do podpisania aktu o konieczności zburzenia „małowartościowego soboru”. Specjaliści rozumieli niezaprzeczalną unikalność tego zabytku, ale uratować osobiste życie mógł tylko własny podpis pod aktem. Jedynym śmiałkiem, który nie podpisał aktu, był wybitny archeolog, historyk sztuki, muzealnik Mykoła Makarenko. W całym Kijowie w 1987 roku nie można było znaleźć choćby jakiejkolwiek, choćby paszportowej fotografii Mykoły Makarenki. I jedynym, który ją zachował, był świętej pamięci profesor Iwan Hawryłowycz Szowkoplias – archeolog, historyk, muzeoznawca, którego władza również prześladowała za proukraińską postawę. W 1973 roku pod zmyślonym oskarżeniem odsunięto go od pracy w Instytucie Archeologii NAN Ukrainy, zwolniono ze stanowiska dyrektora Muzeum Archeologicznego. Kiedy przyniosłam do domu fotografię Mykoły Omelianowycza, Mama zapłakała: „Oj, jakże on przypomina mojego Tatę!”. Świetlana i wieczna pamięć śmiałkom, którzy przeciwstawiali się dyktaturze – nie wolno nam zapominać i wybaczać znęcania się obcych nad nami! Wydarzenia XX wieku powtarzają się dzisiaj, w XXI. I obecny łysy dyktator będzie przeklęty przez swój własny naród, bardzo zombowany i nieśmiały dzisiaj. Mamusiu, nasz Aniele-Stróżu, rozpostrzyj swoje skrzydła nad odważnym, jak i jego pradziadek, Danyłkiem. Niech on wróci z wojny cały i nie zgorzkniały, a otwarty na światło!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Moja historia. Dwudziesta – dwudziesta pierwsza

kolej. Wszyscy, którzy ją znali, niosą o niej najjaśniejszą pamięć. To jest kapitał mamy. Mojej najdroższej nie ma na świecie już niemal 23 lata, ale ona jest ze mną zawsze. Każdego roku w dniu jej urodzin, 4 stycznia, wspominamy także bohaterskiego Mykołę Omelianowicza Makarenkę, obrońcę kijowskich cerkwi, którego tego dnia w 1938 roku enkawudziści rozstrzelali. A mojego dziadka, Antona Iwanowicza Rychalskiego, rozstrzelali dziesięć dni później. Również w zamarzniętej piwnicy, również kulą w potylicę. Dziadek był młodszy ode mnie dzisiejszej, mógł dożyć mojego urodzenia, przekazać wspomnienia o sobie i o naszym rodzie. O tym, co na zawsze zginęło razem z nim. Wiem tylko, że dziadek pochodził z niezamożnego polskiego rodu, który przeniósł się (być może po stłumieniu historycznego powstania) do wsi Lachowa Żytomyr- Antoni Iwanowicz Rychalski ...skiej guberni. W jasny dzień polskiego Bożego Narodzenia, 25 grudnia 1937 roku, aresztowano dziadka. Gdy otworzył się dostęp do radzieckich archiwów, znalazłam dziadkową rozstrzelaną „Sprawę”, napisaną oczywiście po rosyjsku. Teraz wnuki i prawnuki dziadka będą wiedzieć, że był bardzo odważny i ofiarny: na pierwszym przesłuchaniu, będąc bezbronnym więźniem, chwycił krzesło i uderzył nim obcego śledczego. Historycy opowiadali mi, że takie przypadki rozprawy z przedstawicielami władzy nie były wśród ukraińskich więźniów odosobnione; w końcu przerażeni enkawudziści zaczęli przykręcać krzesła do podłogi. A jednak, by chłop w 1937 roku mógł przewidzieć wojnę z Niemcami i rozpad ZSRR, to nie do wiary! W „Sprawie” udokumentowano, że dziadek dzielił się swoimi przemyśleniami z prostymi ludźmi, a ci ludzie byli tak prości, że wyciągnęli wnioski – i donieśli, gdzie trzeba… Cieszyli się, że się wysłużyli, dalej żyli bez zastanowienia i wychowywali swoje dzieci „w duchu oddania”… A naszego dziadka skazali na pewną śmierć. Ludzi honoru niszczono celowo. Kiedy od czasu srogich stalinowskich represji minęło pół wieku, zaczynałam swoją drogę zawodową i bardzo chciałam nakręcić film o zniszczeniu przez hegemonów kijowskiej starożytności. W 1987 roku w tytule naszego filmu „Pamięci zniszczonych budowli” nie mogło być nawet wzmianki o cerkwiach – odpowiednie zgłoszenie nie przeszłoby przez ateistyczne Derżkino. Anastasija Antonivna Samolewska ZSRR. Tym bardziej nie można było podać w filmie łącznej liczby cerkwi zniszczonych w Kijowie, ponieważ skala zbrodni przytłacza – w latach 1934–1937 zniszczono 69 kijowskich świątyń! To straszne, że unikalne historyczne oblicze starożytnego miasta zostało utracone na zawsze. Centralnym bohaterem filmu uczyniłam sobór Michajłowski Złotokopułowy, z którym wiąże się historia rodzinna. Mama opowiadała, jak w sierpniu 1937 roku mankurci wysadzali ten 800-letni sobór i jak długo stara kładka nie poddawała się dynamitowi. Dziadek Antoni powiedział wtedy mojej bardzo młodej mamie: „Córeczko, przypomnisz sobie mnie – minie czas, lata czterdzieści, i wszystko odbudują”. Dziadek nie mógł pogodzić się z tym barbarzyństwem, nie mógł żyć i udawać, że zbrodnia to norma! A życia zostało mu pół roku. Lecz idea odbudowy soboru Michajłowskiego Złotokopułowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Kobiety w życiu Iwana Łypy

24 lutego przypada 160. rocznica urodzin Iwana Łewkowycza Łypy – wybitnego ukraińskiego pisarza, lekarza, działacza społecznego i politycznego, jednego z przywódców idei ukraińskiej państwowości i soborowości na południu Ukrainy. Wasyl WEŁMOŻKO, członek Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. Iwan Łypa wszedł do historii jako komisarz walk wyzwoleńczych w Odessie w 1917 r., był ministrem wyznań i ochrony zdrowia Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1919 r. W 1920 r. wchodził w skład komisji ds. przygotowania Konstytucji URL. Po klęsce walk wyzwoleńczych jego rodzina doświadczyła ciężkich niedoli. Pamiętamy go również jako ojca Jurija Łypy. Czy człowiek może być szczęśliwy w życiu osobistym, gdy całkowicie oddaje się obowiązkom obywatelskim? Zapewne może, jeśli obok jest kochająca żona, dach nad głową i nadzieja na stworzenie silnej i przyjaznej rodziny. Niestety, nie wszystkie kobiety, których dotknął swoimi uczuciami Iwan Łypa, zapaliły światełko nadziei na jego rodzinne szczęście. W trzydziestym trzecim roku życia dzielił się swoimi przemyśleniami z rodziną Hrinczenków: „Aż teraz strach bierze, kiedy pomyślę, że całe swoje życie przeżyję bez rodziny, bez dzieci. Chyba najprędzej będę miał żonę prostą chłopkę. Jestem taki: albo żeby całkowicie odpowiadała mojemu pragnieniu, albo niech już będzie taka, która będzie znała tylko swoje garnki i dzieci. Przynajmniej nie będzie się nudzić i niczego ode mnie nie będzie wymagać, oprócz pieniędzy na swoje szmatki i jedzenie”. Pierwszą kobietą, która odegrała ważną rolę w kształtowaniu charakteru Iwana Łypy, była jego matka Hanna Mychajliwna Żytećka, ze starego kozackiego rodu Żytećkich z Połtawszczyzny. Chociaż nie miała wykształcenia, to wychowaniu syna i trzech córek poświęcała wiele uwagi. Bajki na dobranoc, pieśni, opowieści o ludowych tradycjach dzieci wchłonęły z mlekiem matki. Kiedy Iwan otrzymał dyplom lekarza, matka była z synem, siostry Iwana Jewhenija i Marija po zamążpójściu mieszkały z mężami, ale brat utrzymywał z nimi kontakty, pomagał siostrzeńcom. Niestety, najmłodszej Marcie nie zdołał pomóc wyzdrowieć, zmarła w 1906 roku i została pochowana w Odessie. A pierwsze romantyczne relacje pojawiły się u Iwana Łypy jeszcze w latach gimnazjalnych, w wieku 16 lat: na początku nauki w męskim gimnazjum zakochał się w starszej od siebie „gimnazjalistce 8 klasy”. Relacja trwała nie dłużej niż rok, ale wywołała spore przeżycia duchowe u młodego gimnazjalisty. Nawet po dziesięcioleciach wspominał te wydarzenia ze swojego życia. Te wspomnienia prowadziły go do nieco pesymistycznych poglądów na przyszłość: „drugi raz tak nikogo nie pokocham”. Jesienią 1892 roku student Łypa na jednej z imprez organizowanych przez ukraińską społeczność Charkowa poznaje młodszą siostrę swojego pobratymca-tarasowca Borysa Hrinczenki, Apolinarię. Natchniony rodzinnym ciepłem, które zobaczył u Borysa i Marii Hrinczenków, sam będzie szukał spotkań z Polą, jak ją nazywał później w korespondencji. Między nimi zawiązała się romantyczna relacja, która trwała prawie trzy lata. Na przeszkodzie stanęły kłopoty z policją oraz wyjazd Iwana Łewkowycza na mocy wyroku sądu z Charkowa do Kerczu. Ponadto nadzieje na możliwy przyjacielski i twórczy związek z Apolinarią na wzór małżeństwa Hrinczenków nie sprawdziły się. Jak sam zauważył: „z tej naszej długiej korespondencji i rozmów tylko jedno całkowicie się wyjaśniło: ona albo nie chce, albo nie może być potrzebnym dla mnie człowiekiem”. Nieudana próba stworzenia rodzinnego ogniska skoncentrowała uwagę Iwana Łypy jedynie na studiowaniu medycyny i sprawach społecznych. W lipcu 1898 roku Iwan Łewkowycz został zatwierdzony jako lekarz ziemski we wsi Maczuchy na Połtawszczyźnie. Oprócz działalności lekarskiej I. Ł. Łypa w Maczuchach prowadził działalność społeczną. Próbował otworzyć księgarnię i zatrudnić tam felczerkę, urządzał święto na Boże Narodzenie w przededniu 1900 roku z prezentami w postaci ukraińskich książeczek. Pojawienie się nowego lekarza nie uszło uwadze żeńskiej części wsi Maczuchy. Kłopotów Iwanowi Łewkowyczowi przysporzyła 19-letnia żona miejscowego księdza Jelyzaweta Iwaniwna Heraszczenko. Początkowo starał się nie zwracać na nią uwagi, ale swoją wytrwałością oraz wszelkimi kaprysami i sztuczkami młódce udało się zwrócić na siebie uwagę lekarza. Relacje zaszły tak „daleko”, że pojawiła się kwestia rozwodu Jewheniji z mężem-księdzem i jej ślubu z nowym kawalerem. Ale do tego nie doszło: na przeszkodzie stanął jej wciąż prawowity mąż, który wysłał wniosek do zarządu powiatowego ze skargą na lekarza. Dlatego w 1902 roku Iwan Łypa musiał jechać w okolice Odessy, a w 1909 roku ponownie odwiedzić Stare Sanżary, aby usynowić rodzonego syna Jurija. W 1903 roku Iwana Łewkowycza mianowano lekarzem dla ubogich i kierownikiem szpitala w podmiejskiej osadzie Dalnyk. Szpital był niewielki, zaniedbany i przypominał ziemiankę, w której „chorzy zimą rozbiegają się od zimna… tam nawet myszy nie żyją”. Pomimo trudności ze szpitalem, właśnie w Dalnyku Iwanowi Łypie udało się znaleźć wierną żonę. 23 stycznia 1904 roku wziął ślub w cerkwi Pokrowskiej w Odessie z nauczycielką Mariją Szepel-Szepelenko. Świadkami na ślubie byli lekarze F. H. Szulha i I. M. Łucenko, prawnik S. P. Szełuchin oraz redaktor gazety „Jużnoje obozrienije” M. P. Cakni. Po zakończeniu obrzędu ksiądz M. A. Szarawśkyj wygłosił do obecnych przemówienie w języku ukraińskim. Wesela nie uświetnił bankiet, a młodzi od razu rozeszli się do swoich spraw: młoda poszła do księgarni, a I. Ł. Łypa – na herbatę do rodziny M. A. Szarawśkiego. Dopiero wieczorem tego dnia młodzi trafili do Dalnyka, gdzie powitały ich obie matki z kolacją. Zbyt wielka skromność ważnego w życiu lekarza momentu spodobała się daleko nie wszystkim. Najwięcej krytyki pod adresem Iwana Łewkowycza napłynęło ze strony małżeństw Łucenków i Szełuchinów, którzy oczekiwali od niego bardziej hucznych uroczystości. Na takie uwagi I. Ł. Łypa odpowiadał, że nie stał się mieszczaninem, dlatego nie był. O „Złowrogim marksizmie”. Pod koniec 2024 roku do głównych bibliotek Ukrainy i niektórych księgarni trafiła książka byłego przewodniczącego pierwszego na Żytomierszczyźnie Korosteńskiego Ludowego Ruchu Ukrainy w czasach pieriestrojki, obecnie honorowego przewodniczącego lokalnej organizacji WUT „Proświta” Łeonida Kłymczuka „Złowrogi marksizm”, wydana przez kijowską spółkę z o.o. „Franko Pak”. To poważne, obiektywne badanie, w którym autor ujawnił materialno-energetyczną treść politologicznej kategorii „kapitału” jako ontologicznego czynnika społeczno-ekonomicznego rozwoju ludzkości. Właśnie w ten sposób zostało wreszcie uzasadnione, że marksizm jako złowroga teoria społeczno-politologiczna jest ukrytą, dalekosiężną neożydowską strategią kapitałowładczych „obywateli świata” w celu stłumienia antysemityzmu, który społeczno-ekonomicznie powstaje w wyniku chciwości ich lichwiarskiej działalności. Właśnie w tym celu, zniekształciwszy naukowo-technologiczną istotę kapitału, wezwali robotników do antykapitalistycznej rewolucji, rzekomo w celu budowy opracowanego przez nich społecznie sprawiedliwego „naukowego komunizmu”, w rzeczywistości zaś dla proletariacko-klasowej dezorganizacji etnonarodowej struktury narodów i zrównania ich z międzynarodowym etnostatusem „obywateli świata”. Szerokoformatowy cel tej... było ciężko psychicznie, ponieważ żałował porzuconego szpitala w Dalniku, który sam urządzał. Oprócz tego krucho stało się z pieniędzmi, gdyż trzeba było sporo płacić za mieszkanie, a praktyka była mizerna. Pomimo zajętości, małżeństwo Lyp zawsze znajdowało czas na wychowanie syna. Maria Hryhoriwna podciągała wiedzę Jurija do poziomu wstępu do gimnazjum, a Iwan Łewkowycz zajmował się z synem językiem, historią i naukami przyrodniczymi. Podczas wydarzeń rewolucyjnych robotnicy Odessy wybierają lekarza dla biednych najpierw komisarzem rejonu Mychajliwskiego miasta, a w ciągu marca-kwietnia 1918 roku – komisarzem miasta Odessy. Kiedy zaś w grudniu 1918 r. do Odessy weszły siły Armii Ochotniczej oraz francuskie wojsko, jego przebywanie w mieście stało się niebezpieczne. Oprócz tego Iwan Łewkowycz został mianowany ministrem kultów w rządzie Dyrektorium Ukraińskiej Republiki Ludowej. Następstwem tego stało się to, że I. L. Łypa na zawsze opuścił Odessę. W mieście pozostały jego żona i matka, z którymi nie miał zamiaru się rozstawać, wszak nie wyobrażał sobie, że Ukraińska rewolucja zakończy się klęską. Z czasem do ojca dołączył syn. Oprócz kłopotów z władzą i chorobą, Iwana Łypę martwiła także rozłąka z żoną. Maria Hryhoriwna pozostała w Odessie i kontynuowała pracę jako nauczycielka w szkole im. M. P. Drahomanowa. Kierowała szkolnym teatrem i w 1932 roku opracowała podręcznik do literatury ukraińskiej, którego zabroniono drukować. Jej postawy życiowe nie pozostały niezauważone przez władzę i w lipcu-sierpniu M. H. Łypa została zatrzymana do przesłuchań. Do 1927 roku korespondowała z Ju. I. Łypą oraz bratem – generałem armii URL W. H. Szepelem, którzy przebywali w Polsce. W dalszym okresie korespondencja z nieznanych przyczyn została przerwana. Zmarła M. H. Łypa w wieku 55 lat w Odessie 10 stycznia 1935 roku. Iwana Łewkowycza zabrakło 13 listopada jeszcze w 1923 roku. Wybierając za wzór życia rodzinnego model rodziny Hrinczenków, Iwan Łypa wcielił go nawet lepiej niż „wzorzec”. Pod względem ilościowym Łypowie nie zdołali dogonić Hrinczenków, bo na setki ich prac literackich Łypowie odpowiedzieli jedynie dziesiątkami. Znaczącą zaś przewagą Marii i Iwana Łypów stało się wychowanie i dalsze osiągnięcia syna. Jurij Łypa, otrzymawszy pełnowartościowe uniwersyteckie wykształcenie medyczne i prawnicze, pomnożył dziesięciokrotnie założone przez rodziców osiągnięcia w dziedzinie budowania narodu, stając się jednym z ideologów ukraińskiego nacjonalizmu. zobowiązany urządzać wesela na poziomie ogólnoodesskim. Jednak w Dalniku Iwanowi Łewkowyczowi przyszło przeżyć wydarzenia, zupełnie niezwiązane z romantyzmem. Przyczyną była wdowa po ukraińskim poecie Pawle Hrabowskim, Anastasija Mykołajiwna Hrabowska (z domu – Łukjanowa). Borys Hrinczenko zwrócił się do pobratymca Iwana Łypy z prośbą o pomoc Anastasiji Hrabowskiej w zatrudnieniu i leczeniu syna Borysa z krzywicy. Iwan Łewkowycz przyjął tę kobietę na stanowisko felczerki i zabrał się za leczenie chłopca. Ale nie przepracowawszy nawet paru miesięcy, zaczęła pisać skargi na lekarza do Zarządu. Wskazywała na nadmierną wymagalność I. L. Łypy wobec niej. Taka sytuacja uczyniła I. L. Łypę obiektem drwin ze strony odeskich lekarzy. Póki Zarząd w Odessie rozpatrywał skargi, młoda kobieta znalazła pracę w Charkowie i potajemnie przeprowadziła się do swojego rodzinnego miasta, a Iwanowi Łewkowyczowi jeszcze długo przyszło tłumaczyć się z bzdur, które wymyślały była felczerka-nieudaczniczka i felczer S. Onaćkyj. W kwietniu następnego roku skandaliczna sprawa zakończyła się tym, że S. Onaćkyj został przeniesiony do innego szpitala, a do Dalnika mianowano nowych felczerów. W dalszym okresie podobne nieprzyjemne sytuacje u kierownika nie występowały. Po usynowieniu Jurija Łypy 8 kwietnia 1910 roku u lekarza pojawiły się nowe kłopoty, w szczególności z nauką syna. W maju 1912 roku rodzina Łypów wynajęła sobie dom przy ulicy Jurjewskiej (dzisiaj Jefimowa), 17. Od razu po przeprowadzce do Odessy lekarz strategii do dziś przewiduje zapewnienie bezprzeszkodowości bankowo-kredytowej transnarodowej dominacji ich w społeczno-przemysłowej produkcji i obiegu towarów w zgodzie z sfinansowaną przez nich biznesową teorią handlowo-rynkową „Ekonomiks”, którą oni, nazywając „wartość” – „ceną konkurencyjną”, podmienili klasyczną teorię polityczno-ekonomiczną odwiecznej kapitalistycznej produkcji społecznej w zakresie zapewnienia istnienia i kulturalno-oświatowego rozwoju etnonarodowych wspólnot ludzkości. Ludmyła LINEWYCZ, przewodnicząca Korosteńskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Czego Wasylko nie douczył…

Iwan MALUTA, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy. Czasami dążenie autora do natychmiastowego przyciągnięcia uwagi czytelnika jakąś innowacją prowadzi do sytuacji bez wyjścia. Właśnie tak stało się po przyjrzeniu się podtytułowi, pod którym widnieje jeszcze jeden podtytuł: „Dla dzieci od czterech i pół roku”. Najpierw uściślijmy. Czytajłyk (mały czytelnik) to czytelnik, a nie książka, czyż nie? W takim razie jest podstawa, by wyobrazić sobie możliwą obrazę, powiedzmy, siostrzyczki na braciszka. – Tatusiu, nie będę uczyć się czytać – o mało nie zapłakała Mariczka. – A o co chodzi? – Mychajłyk drwi ze mnie. Mówi, że on jest Mychajłyk-Czytajłyk, a ja Czytajłycha. Albo Czytajlucha-złośnica. To kim ja jestem naprawdę? – Córeczko, ty jesteś czytelniczką. A elementarz to pierwsza czytanka. – To niechby tak napisali… Rzeczywiście, czy nie lepiej byłoby opracowującemu Wasylowi Fedijence, kandydatowi nauk pedagogicznych, obejść się bez „Czytajłyka”? Albo zadowolić się utrwaloną nazwą „Czytanka”. Żeby dociekliwe dzieciaki nie zadawały niewygodnych pytań. W odezwie do rodziców i pedagogów opracowujący (oznaczony jako kompilator i autor) napisał, że jest to efektywny nowoczesny elementarz. Na czym polega osobliwość? Wykorzystano „najnowsze dorobki ukraińskich i zagranicznych autorów”. Widocznie na dowód tego na końcu dodano niemałą listę wykorzystanej literatury. Do zagranicznych zaliczono nie autorów europejskich, a pięciu z moskowszczyzny, u których Wasyl Witalijowycz, jak to mówią, pożyczał rozum. Jak choćby z podręcznika jakiejś G. Syczowej „Logopiediczeskij bukwar” (M., 2001). I nie wstyd? Dobrowolnie poniżać się przed wychowawczynią dzieci naszych odwiecznych wrogów. Do tego, co pożytecznego można było przejąć z moskiewskiego elementarza „dla malenkich riebiat-putiniat”? Jak chwalić moskowię w przysłowiach czy tekstowych wzorcach na sylaby? „Opracowano mnóstwo literatury pięknej w poszukiwaniu udanych przykładów fabularnych i językowych: wierszy, czystomówek, łamańców językowych, zagadek, opowiadań itp.” – tamże cieszy się autor. Czystomówki? A co to za nowy rodzaj twórczości ludowej? Nigdzie nie odnotowany. Zwróciłem się do profesora, wiodącego pracownika naukowego Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego NAN Ukrainy Mykoły Dmytrenki – również słyszy o tym po raz pierwszy. Może trzeba szukać, żartuje, w jakimś „bulkarzu”, a nie w elementarzu czy gdzie indziej. A w odezwie do małego czytelnika (dlaczego nie do czytelników, tylko do chłopca?) opracowujący próbuje przekonać, że ten „jest już dość dorosłym człowiekiem”, bo zna – znowuż – „mnóstwo różnych rzeczy”. Po co te obłudne słowa? Tutaj też zapewnienie: „nauczyć się czytać wcale nie jest trudno!”. Ale przecież przysłówek pisze się razem z partykułą nie. I na nic w zdaniu twierdzącym wykrzyknik. Jeśli chodzi o materiały edukacyjne i dodatkowe, to nie wszędzie okazały się udane. Na str. 88 – nie wiadomo czyja nieudana opowiastka „Tchórz”. O chłopcu, który przestraszył się grzmotu i schował w szafie: „Siedź, Sasza, długo w szafie”. Tutaj należało zastosować formę wołacza, która jest właściwa językowi ukraińskiemu, Saszo. Dla porównania: Iwanku, Petryku, ale – Marijko, Marusiu, Hannusiu itd. Z pobudek zachęty do czytania opracowujący na str. 89 skorzystał z wierszyka, zapewne miłośnika rymowania Walentyna Berestowego. I pomnożył swoje błędy. Hura! Ja mogę sam czytać – Nie trzeba mamy namawiać. Siostrę prosić bez przerwy, Żeby przeczytała tę stronę. Nie trzeba szarpać babci – Czytać wam nikt nie musi. Wykrzyknik „Hura!” zapożyczony z kacapetii, ściślej mówiąc, narzucony. Dość! Nam, Ukraińcom, do spadku językowego kozacy zostawili zawołanie „Sława!”, które stało się hasłem dla powstańców i w nowej walce przeciwko moskiewskim okupantom: „Sława Ukrainie!”, „Bohaterom Sława!”. Kiedy zaś dziecko pragnie przyciągnąć czyjąś uwagę, podzielić się swoją radością, warto skorzystać z wykrzykników hej, ahej, ej, how, ahow, oho. W trzecim wersie – niedokładność dla rymu: proszą nie „bez przerwy”, a bezustannie. A w szóstym wersie – bezpodstawne przejście na liczbę mnogą, jakby już samo dziecię pouczało innych. O tak! Podobna niezgodność tekstowa do ilustracji litery Cz (str. 57): Oto krzesło się przewróciło – I w Cz się zamieniło. W rzeczywistości stało się podobne. Słowo „obracać się” ma inne znaczenia. Bardzo stosownie byłoby uciec się tutaj do aliteracji z dziecięcego wierszyka Hanny Czubacz: Szła syniczka do studzieniczki, Zgubiła trzewiczki. Opracowujący napisał, że wykorzystano też łamańce językowe. Ja ich nie widziałem na stronach „Elementarza dla przedszkolaków numer jeden na Ukrainie”, jak reklamuje on ten podręcznik. I nasuwa się, na przykład, na literę S zapadający w pamięć łamaniec: „Chytru soroku spijmaty moroka, a na sorok sorok – sorok morok”. Do tekstu czytania na tę literę chce się zaproponować cudowne pejzażowe wersy Tarasa Szewczenki: „Świta. Kraj nieba płonie. Słowik w ciemnym gaju / Słońce wita”. A na literę Ji pasowałby wzorzec tekstu edukacyjnego, który informuje, w jakim żyjemy państwie: „Nasza kraina Ukraina. Wojownicy jadą bronić jej”. Oj rozmarzyłem się… To byłby już inny wariant podręcznika. A póki co… Kto z dzieciaków doczytał samodzielnie ten elementarz, otrzymuje pochwalny dyplom, którego wzór dodano na końcu. Zachęta ciekawa. Ale i tutaj nie obyło się bez uwagi. Pochwała dla chłopca i dziewczynki kończy się tym samym słowem „Mołodiec!” (Zuch!). Ale przecież tak nazywa się osobę tylko płci męskiej. Wyjście proste: zastosować rzeczownik rodzaju nijakiego. Jeszcze i zrymować: „I teraz mamy przyczynę, by cię nazwać Mołodczyna!”. Do tego podręcznika było aż czterech recenzentów. Z różnych korytarzy pedagogicznych: Instytutu Problemów Wychowania APN Ukrainy, katedry pedagogiki przedszkolnej NPU im. M. Drahomanowa, Instytutu Edukacji Przedszkolnej, Początkowej i Artystycznej KMPU imienia B. Hrinczenki oraz Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji MON Ukrainy. W rezultacie – zbiorowa nieodpowiedzialność. Byle jak przejrzeli i postawili podpisy. Prawdziwie, u kilku niań dziecko niedopilnowane. I taki wadliwy podręcznik już czwarty raz (przerobione wydanie) drukuje (15 tys.) Dom Wydawniczy „Szkoła” w Charkowie, korzystając z potrzeb w ogólnokształcących placówkach edukacyjnych. Przecież zatwierdzono go jeszcze pismem Instytutu Modernizacji Treści Edukacji Ministerstwa Oświaty i Nauki. Natalia Matwijczuk – utalentowana artystka-ceramiczka, aktywna wolontariuszka, człowiek, którego serce już ponad dziesięć lat przepełnione jest bólem za ojczystą ziemię. Jej twórczość jest odzwierciedleniem niezłomnej wiary w zwycięstwo, miłości do Ukrainy i głębokiego szacunku dla bohaterów, którzy oddali swoje życie – ku nieśmiertelnej pamięci. Sama nazwa pracy – „Od ziemi do nieba” – trafnie oddaje ideę o nieśmiertelnej duszy, która wznosi się do niebios, pozostawiając na ziemi tylko ślad w postaci pamięci i symbolu. Te ptaki, które wznoszą się w górę, są obrazem więzi między życiem i śmiercią, między tym, co zostało, i tym, co już stało się częścią wieczności. Ukrainy (03.01.2020); adresowano rodzicom, pedagogom oraz maluchom. Według słów autora, podręcznik „pomoże uniknąć typowych błędów i przykrych niepowodzeń na drodze do pożądanego rezultatu”. Czyżby? Zważywszy na „typowe błędy” w elementarzu, które można porównać do słownego kąkolu. Nie mówię już o nieporadności gramatycznej, znakach przestankowych itp. Jakże miałem zaradzić prośbie rodaczki z zagranicy? Postanowiłem skorzystać z alternatywy i kupiłem elegancko wydaną „Abecadło”, które opracował znany poeta i wydawca Iwan Małkowycz z cudownymi rysunkami artysty Kosta Ławry. A do tego dodano ilustrowane angielskie abecadło z ukraińskim odpowiednikiem. Co prawda cena trochę gryzie, ale jakość jest bez zarzutu. Poziom europejski. Nie, nie proponuję reorganizować – aż do redukcji etatów – najwyższych szczebli sfery pedagogicznej. Trzeba przecież, żeby niektórzy mogli tam spokojnie przecierać spodnie nawet po obronie dysertacji, wymyślając łamańce językowe itp. Natomiast pismo z pozwoleniem na wydanie „Elementarza” Fedijenki należałoby natychmiast wycofać. I dlaczego by wspomniane ministerstwo nie ogłosiło konkursu wśród tych uczonych na lepszy elementarz? Z zaangażowaniem do współpracy poetów dziecięcych. Korzyść wtedy podwójna. Jakość tak zwanych materiałów dodatkowych – przykładów z literatury pięknej – będzie zagwarantowana. Jednocześnie pisarze pomogą pedagogom ze stopniami naukowymi, którzy tracą „mnóstwo” czasu pracy na opracowania metodyczne i inne twory, także poprawnie rozstawić w należnych miejscach znaki przestankowe. Proświta dla dzieci zaczyna się od elementarza. I kiedy jego strony są zasiane licznymi błędami, to jakiego poziomu pisma oczekiwać u wychowanków? I trzeba parafrazować znane przysłowie o edukacji: czego Wasylko nie przyswoił, tego Wasyl nie będzie wiedział. Nawet ze statusem pedagoga-naukowca.Natalia Matwijczuk konstatuje: „Dość często mówimy, że »wojownicy trzymają nad nami niebo«, być może ta fraza stała się decydującą w wyborze nazwy dla nowej pracy. Trzy kolumny i odlatujące ptaki ucieleśniają ideę, że ci bohaterowie nie tylko pozostawili ślad w naszej pamięci, ale i kontynuują pełnienie swojej roli, nawet w wieczności, chroniąc naszą ziemię i naszą wolność”. Obecnie artystka zakończyła pracę nad szkicem, starannie opracowując wszystkie detale, i z natchnieniem rozpoczęła tworzenie kompozycji, która stanie się pomnikiem nie tylko dla tych, którzy oddali swoje życie na polu bitwy, ale i dla wszystkich tych, którzy walczą o Ukrainę na tyłach, w każdym sercu, które płonie oddaniem swojej Ojczyźnie. Jest to swoisty symbol głębokiego szacunku i żałoby, który ucieleśnia nasz niezłomny naród, który, pomimo wszystkich prób, kontynuuje walkę o wolność.Switłana PRUHO, kierowniczka służby informacyjnej Narodowego Muzeum Garncarstwa Zdjęcie Jurka POSZYWAJŁA Moja patriotycznie nastawiona rodaczka za granicą postanowiła uczyć swoje anglojęzyczne wnuki-przedszkolaki języka ukraińskiego. Na jej prośbę kupiłem w stołecznej księgarni „Je” elementarz z podtytułem „Czytajłyk” (2024 r.). Ale w domu, jak tylko zacząłem uważnie przeglądać strony pomocy naukowej, już nie cieszyły atrakcyjne rysunki do liter i tekstów. I nie tylko dlatego, że chłopiec w łódce ma pionierski krawat. I do szkoły maluchy wiosłują pod czerwoną flagą…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Rodzi się nowa rzeźba

życie za pokojową przyszłość. Artystka nie tylko wciela emocje w glinę, ale jest także częścią wielkiej społeczności wolontariuszy, która walczy na swoim froncie, aby przybliżyć najbardziej upragniony dzień dla wszystkich Ukraińców. Obecnie ceramiczka pracuje nad kolejną, dość emocjonalną kompozycją „Od ziemi do nieba”, poświęconą obecnej wojnie. Ten twórczy pomysł, który ożywa w glinie, jest głębokim wyrazem bólu, straty i bezgranicznego szacunku dla poległych bohaterów. Do tej pracy szczerze wkłada cząstkę siebie, swój ból, nadzieję i wiarę w nieugiętość ukraińskiego narodu. Mocno wierzy, że to dzieło jej rąk stanie się nie tylko pamięcią o poległych, ale także przypomnieniem dla żyjących o tym, jaką ceną zdobywa się pokój i wolność. Natalia Matwijczuk powiedziała: „Tę pracę chcę poświęcić trzem poległym wojownikom, których znałam osobiście. Ich śmierć pozostawiła niewypowiedziany ból i niezapomniany ślad w moim sercu: Wołodymyr Butko (mój uczeń, a potem kolega), „Tengri” (żył wśród nas i był wojownikiem-profesjonalistą), Dmytro Kociubajło „Da Vinci” (wojownik-ochotnik, który oddał swoje młode życie za Ukrainę)”. Kompozycja „Od ziemi do nieba” jest nieśmiertelnym obrazem tych bohaterów. Ucieleśnia ich charaktery, ich drogę i tę nieugiętą siłę, która żyła w ich sercach. Poprzez każdy detal, każdą linię i formę Natalia stara się przekazać to, co trudno wyrazić słowami: ból straty, gorycz rozstania i głęboki szacunek dla ich bohaterskich czynów. To jej osobisty sposób, by powiedzieć „nie zapomniani”, uczcić ich pamięć i przekazać przyszłym pokoleniom przykład męstwa i poświęcenia. Praca składa się z trzech glinianych kolumn, które głęboko symbolizują pamięć o trzech bohaterach, a na każdej z nich znajduje się ptak, który wznosi się ku niebu. Ten obraz odlatującego ptaka symbolizuje przejście ich dusz do wieczności, od ziemi do nieba, od tego świata do tego, co jest nie-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...bo jeszcze przed pełnoskalową inwazją widział inscenizację opery „Falstaff” w Europie z jednym z najlepszych współczesnych wykonawców – Włochem Ambrogio Maestrim. Po prostu zakochałem się w tym dziele i bardzo chciałem, żeby ta opera weszła także do repertuaru naszego teatru. І kiedy kilka lat później zaproponowano mi tę rolę, bez wahania się zgodziłem. Muzyka jest tu bardzo interesująca i zarazem trudna. Ta opera różni się od znanych oper Verdiego, do których jesteśmy przyzwyczajeni. Dla mnie było to wyzwanie. Poznałem reżysera-inscenizatora i choreografa-inscenizatora Heorhija Kowtuna. Od razu zrozumiałem, że będzie to nie takie przedstawienie, do jakich jesteśmy przyzwyczajeni, kiedy aktorzy stoją i śpiewają. Trzeba było się poruszać i jednocześnie śpiewać. Połączenie tego wszystkiego nie jest wcale łatwe. Ale z samym charakterem partii nie było trudności. Czułem tę partię tak dobrze, że chyba grałem samego siebie. Podoba mi się ludzka prostota Falstaffa – żartuje, potrafi pokłócić się ze swoimi sługami. W scenie, gdy wrzucono go w koszu do Tamizy, trzeba było oddać stan emocjonalny, gdy jesteś nikomu niepotrzebny. Teraz trwa wojna, przeżywamy wiele. Nasza współczesność pomogła poczuć i zrozumieć dramatyczne momenty w życiu tej postaci. W drugim akcie następuje jego spowiedź przed Bogiem. W czymś on, być może, żałuje. Mój stosunek do Falstaffa jest niejednoznaczny, ale raczej pozytywny. Tak, jest hulaką, ale potem żałuje swoich czynów. To człowiek, który potrafi wesprzeć żartem tych, którzy są wokół niego. Ja też staram się, żeby nasza praca przebiegała z uśmiechem, dążę do tego, by wspierać tych, którzy są obok. Z Heorhijem Kowtunem pracowałem po raz pierwszy. Kiedy poznałem go w pracy, zrozumiałem, jak bardzo jest to interesujący człowiek, wiele się od niego nauczyłem. W każdej operze, którą wystawia, wszystko musi się poruszać. A te ruchy powinny być przemyślane i odsłaniać charakter postaci. Myślę, że nie tylko ja, ale i każdy zaangażowany aktor wiele nauczył się podczas pracy nad tą inscenizacją. A z dyrygentem-inscenizatorem Wasylem Wasylenko mieliśmy już doświadczenie wspólnej pracy. Najpierw była opera „Romeo i Julia”, wiele koncertów, potem opera „Don Pasquale” w Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy. Bardzo pomagał, opowiadał o stylu, w jakim napisana jest opera, kierował nas na właściwe tory. Uważam, że każde przedstawienie wzbogaca się z kolejnymi pokazami. Głębiej odsłaniamy charaktery postaci. Ta inscenizacja również będzie się rozwijać. Widzę, nad czym jeszcze muszę sam popracować, zarówno pod względem wokalnym, jak i ruchowym. Po raz pierwszy tak bardzo chciałem wykonać tę partię, że pod koniec spektaklu z radości zaczęły mi płynąć łzy. Wcześniej nic takiego mi się nie zdarzyło”. oraz Olha Parchomenko, Oleh Krysa. Obecne pokolenie skrzypków, kontynuując tradycje mistrzów, wzbogaca wykonawstwo swoim szczególnym, niepowtarzalnym i rozpoznawalnym stylem. Początkiem drugiej części koncertu było wykonanie Symfonii kameralnej nr 3 Witalija Hubarenki na dwoje skrzypiec z orkiestrą. Solistki: Bohdana Piwnenko i Myrosława Kotorowycz. O losie człowieka, świecie i sensie życia rozmyślają kompozytorzy. Trzy symfonie kameralne Hubarenki uzupełniła symfoniczna poemat Ryszarda Straussa „Śmierć i przemienienie”. Napisany przez niemieckiego kompozytora w wieku 24 lat, opiera się on na jego rozmyślaniach o wypełnieniu życia, które prowadzi do swojego logicznego zwieńczenia – śmierci. Znamienne, że odczuwając kres swojego ziemskiego istnienia, Strauss wyznawał bliskim, że wygasanie życia przebiega dokładnie tak samo, jak opisał to w swoim utworze ponad pół wieku temu. Zatem ten liryczno-filozoficzny utwór stał się logicznym zakończeniem koncertu. Materiały przygotował Eduard Owczarenko

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

„Łabędzi śpiew” Verdiego

Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu przedstawił premierę opery Giuseppe Verdiego „Falstaff”. Jak zaznaczono na stronie Kijowskiej Opery: „To ostatnia, dwudziesta szósta opera Verdiego i trzecia jego opera oparta na fabule Szekspira, gdyż podstawą libretta Arrigo Boito są sztuki „Henryk IV” oraz „Wesołe kumoszki z Windsoru”. Sam kompozytor scharakteryzował swoje dzieło jako komedię liryczną. Po raz pierwszy opera została wystawiona w 1893 roku na scenie mediolańskiego teatru „La Scala”. W Ukrainie „Falstaff” Verdiego dotąd nie był wystawiany. W szczególności w Kijowie opera nigdy nie była wykonywana, zatem była to jej pierwsza inscenizacja na stołecznej scenie. Jak wszystkie spektakle operowe Kijowskiej Opery, „Falstaff” brzmi w języku ukraińskim. Przekładu libretta opery dokonał naukowiec i znawca opery Maksym Striha. – Właśnie opera „Falstaff” to „łabędzi śpiew” kompozytora, to prawdziwa muzyczna feeria, dzieło pełne humoru, blasku i niezwykle wyrafinowanej dramaturgii muzycznej. Jeśli więc chcecie zobaczyć i usłyszeć, jak w jednym dziele harmonijnie łączą się komediowy czar i głęboka życiowa mądrość – odwiedźcie spektakl „Falstaff” w Kijowskiej Operze – zaznaczył Wasyl Wasylenko, artysta ludowy Ukrainy, dyrygent-inscenizator spektaklu. Po zakończeniu spektaklu rozmawiałem z tłumaczem libretta, profesorem Maksymem Strihą – między innymi kawalerem orderu „Za zasługi dla Republiki Włoskiej” za ukraińskie przekłady „Boskiej komedii” Dantego oraz librett klasycznych oper ukraińskich. Opowiedział on: – Można powiedzieć, że wyrosłem w teatrze, który teraz nazywa się „Narodowa Opera Ukrainy”. W latach 70. ubiegłego wieku wszystkie opery szły tu w ukraińskich przekładach, których autorami byli w większości nasi wybitni poeci – Rylski, Bażan, Tyczyna, Drobiazko, Borys Ten, Łukasz. Zatem wtedy teatr był prawdziwym dramatem muzycznym – takim, jak myśleli o nim Verdi, Wagner i inni „filarzy gatunku”. To był naprawdę wspaniały teatr, gdzie muzyka i poetyckie słowo razem tworzyły dla publiczności niezapomniane działanie artystyczne. W latach 90. teatr gruntownie się zmienił: opery zaczęto wykonywać w językach oryginału – i publiczność przestała rozumieć treść. W operach komicznych nie śmiano się już z żartów, w tragicznych – nie przeżywano do łez losów bohaterów. I żadna tablica, która tylko odwraca uwagę od muzyki i inscenizacji, tutaj nie pomogła. Z muzyczno-dramatycznego teatr przekształcił się w czysto muzyczny – dobrowolnie pozbawiając się tego potężnego instrumentu wpływu na dusze, jakim jest poezja. I publiczność zareagowała na to w swój sposób: liczba osób interesujących się operą gwałtownie spadła. Przy czym nie tylko u nas – po latach 60., kiedy czysto z przyczyn ekonomicznych zapanowała praktyka „języków oryginałów”, stało się to na całym świecie (może z wyjątkiem Włoch, gdzie większość repertuaru stanowi jednak własna opera narodowa, zrozumiała dla Włochów co do każdego słowa). Prawie przestałem chodzić w ostatnich latach do Narodowej Opery i ja – bo teatr, w którym bywałem kiedyś trzy razy w tygodniu, stał się otwarcie nieciekawy. Przecież to samo (i w znacznie lepszym oraz stylowym wykonaniu) można zobaczyć i usłyszeć na „YouTube”. Dlatego ja (i nie tylko ja) czułem się skrzywdzony – odebrano mi ulubione widowisko artystyczne, niszcząc przy okazji ważną tradycję naszej kultury narodowej. Ale w ciągu ostatnich pięciu lat w Kijowie, w Kijowskiej Operze na Podolu, nagle nastąpiło odrodzenie opery jako dramatu muzycznego. W dziełach światowej klasyki znów zabrzmiał tutaj język ukraiński, a publiczność znów zaczęła śmiać się w iskrzącej „Viva la mamma” i płakać w sentymentalnej „Cyganerii”. Sądzę, że dyrektor-kierownik artystyczny teatru Petro Kaczanow zwrócił się ku ukraińskim przekładom przede wszystkim dlatego, że pragnął udowodnić: opera i dziś jest żywym, ciekawym dla wszystkich gatunkiem, a nie tylko widowiskiem dla samych muzyków i ich znajomych. Ogółem w moim dorobku translatorskim jest około dziesięciu librett klasycznych oper, z których większość zabrzmiała ze sceny. Dla Kijowskiej Opery przetłumaczyłem już wcześniej libretto „Wesela Figara” Mozarta. Przyznam, że przekład „Falstaffa” jest bodaj najtrudniejszym ze wszystkiego, z czym dotąd miałem do czynienia. Przecież arie tłumaczyć jest stosunkowo prosto, a oto ansamble – wielokrotnie trudniej (zauważył to kiedyś także klasyk naszego przekładu operowego Maksym Rylski). A w „Falstaffie” prawie wszystko zbudowane jest właśnie na ansamblach. Tłumaczyć operę jest bardzo trudno choćby dlatego, że tutaj wszystko jest przywiązane do partii głosowych solistów. Należy dbać nawet o ich „wygodę wokalną” – większości znacznie wygodniej jest na przykład brać granicznie wysokie nuty na „a” i „o”, ale nie na „i”. Pamiętam, że kiedy kilka lat temu zajmowałem się ze śpiewakami i śpiewaczkami ostatecznym „docieraniem” tekstu „Wesela Figara”, niektórzy z nich otwarcie wrogo odnosili się do idei wykonywania klasyki operowej po ukraińsku. A teraz już jako rzecz oczywistą przyjmuje się to, że ta klasyka w Kijowskiej Operze brzmi w języku ukraińskim. I to cieszy”. – Wziąć udział w tym projekcie zaproponowali mi dyrektor-kierownik artystyczny naszego teatru Petro Kaczanow oraz dyrygent-inscenizator Wasyl Wasylenko – kontynuował rozmowę Serhij Makijenko, wykonawca roli sir Johna Falstaffa. – Libretto znałem wcze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Symfoniczne perły liryki

Kolumnowa Sala imienia Mykoły Łysenki Narodowej Filharmonii Ukrainy zaprosiła na wieczór muzyki symfonicznej. Głównym przesłaniem programu były symfonie kameralne Witalija Hubarenki. Na scenie wystąpiła Narodowa Zasłużona Akademicka Orkiestra Symfoniczna Ukrainy pod batutą Wołodymyra Sirenki. O drodze życiowej i twórczej kompozytora opowiedziała prowadząca Switłana Korećka. Bohdana Piwnenko oraz Myrosława Kotorowycz. W latach 60. ubiegłego wieku młody charkowski kompozytor Witalij Hubarenko wyraźnie zaznaczył swoją obecność jako autor pierwszej w ukraińskiej muzyce symfonii kameralnej. Ta muzyka przyniosła ze sobą szczególny, potężny ekspresjonizm, a także czerwono-czarno-biały kolor. Jak mawiał kompozytor – to kolory współczesnej muzyki. To prawdziwe perły liryki i płomienności, które zbudowane są na wzajemnym oddziaływaniu wszystkich składników tkanki muzycznej, jak gdyby byli to bohaterowie operowi, którzy współczują, przeżywają i radują się razem. Symfonie kameralne Hubarenki to stosunkowo niewielkie pod względem czasu trwania kompozycje, napisane na orkiestrę i instrument solowy. W każdej symfonii solista jest niczym bohater w otaczającym świecie, który przeżywa swoje dramaty. Oprócz takiego lirycznego nastroju, symfonie pozwalają zademonstrować nieprzeciętny kunszt wykonawczy muzyków. Ta wiadomość przyciągnęła uwagę ówczesnych maestro operowo-symfonicznych: Natana Rachlina, Stefana Turczaka, Wołodymyra Kożuchara, Wadyma Hnedasza. Zaraz po przeprowadzce do stolicy znalazł zwolenników swojej twórczości wśród młodych kijowskich muzyków. Przede wszystkim jest to Wołodymyr Sirenko. To właśnie jemu kompozytor powierzał najważniejsze premiery swoich utworów. Epizod z historii ówczesnej państwowej, a obecnie Narodowej Zasłużonej Akademickiej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy: zima 1990 roku. W Kijowie odbył się wieczór autorski Witalija Hubarenki pod batutą Wołodymyra Sirenki, wówczas asystenta dyrygenta. Odbył się koncert, podczas którego wykonano wszystkie trzy symfonie kameralne Witalija Serhijowycza. A solistami byli Ołeh i Bohodar Kotorowyczowie. Pierwsza i druga symfonia kameralna to opowieść w imieniu bohatera lirycznego. W rolach tych bohaterów wystąpili soliści. Monologi są niezwykle skoncentrowane pod względem energetyki, uczuć i wielowymiarowości ogromnego kosmosu, wszechświata ludzkich uczuć. Koncert rozpoczęto Symfonią kameralną nr 1 na skrzypce z orkiestrą, która została napisana w 1967 roku. Solistką była artystka ludowa Ukrainy Bohdana Piwnenko. Kontynuacją stała się Symfonia kameralna nr 2 (rok powstania 1989), solistką była zasłużona artystka Ukrainy Myrosława Kotorowycz. Witalij Hubarenko wielokrotnie twierdził, że prawdziwymi twórcami losu kompozytora są wykonawcy. W tym sensie współautorami jego symfonii stali się znani ukraińscy skrzypkowie – wspomniani już Bohodar i Ołeh Kotoro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Poezja oddycha Ukrainą

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Zdjęcie ze źródeł otwartych Miniony niepokojący tydzień zakończył się świątecznym wydarzeniem w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki. Kijowska (i nie tylko) inteligencja spotyka się z Bohdanem Tomenczukiem oraz jego twórczym dorobkiem poetyckim „Wyszyj, mamo, kamizelkę kuloodporną”, który jest nominowany do najwyższej nagrody – Szewczenkowskiej! Zebrali się poeci, prozaicy, naukowcy, artyści i twórcy, a co najważniejsze – wdzięczni słuchacze. Przejmująca i pełna duszy atmosfera była na wskroś przesiąknięta wysokim Słowem, które, zdaje się, utkane jest przez wszystkie istniejące muzy, zmuszając do „rozbłysku” duszę i serce, które z jakiegoś powodu boli. Być może dlatego, że ono jest, bije, „marnieje” od bólu i tragedii, ale mimo wszystko wierzy, ma nadzieję i kocha wszystkich istniejących Ukraińców – „umarłych, żywych i nienarodzonych”, wypełniając Testament Szewczenki: „Nie ma na świecie Ukrainy, nie ma drugiego Dniepru…”. Bohdan czyta swoje wiersze, spowite jego szczerą, w żaden sposób niekierowaną emocją, przywracając cię do wrażliwości dawnej ukraińskiej klasyki: „Człowieku, zapłacz, kiedy jest ci bardzo ciężko, łza – to twoja zamaskowana ludzkość! A ludzkość – to wszechświatowy Bóg. I ja nie wstydzę się ludzkości…”. Wypowiada gorzkie ułamki swoich słów tak, jakby to był „ból wyszywany krwią na wszystkich ręcznikach” przez ukraińskie matki. W jego oczach tak samo mgli się łza, na którą oglądają się „wiersze i ludzie”. Takie odczucie i taka niewidzialna widzialność, że ta poetycka Muza czymś przypomina niepowstrzymanego surfera, który złapał szczęście najwyższej fali czasu, kiedy Poeta jest zgodny z bytem swojego Narodu, jego bólami, radościami i marzeniami, będąc z Ukrainą i Ukraińcami, którzy niosą swój zakrwawiony krzyż. Współodczuwając, wsłuchujesz się w skąpą (nie)rymę, wpatrujesz się, jakby Pozłacana świątynia miała znów stać się złotą… I na odpust przyjdą niewymodlone ofiary i sprawcy, I towarzysz poległy powstanie skądinąd żywym… Nie wskrzeszonym… I cicho, tak cicho na świątynnych stopniach On będzie czytać wiersze… A słyszeć się będą modlitwy… To są nasze modlitwy, zwrócone do Stwórcy, aby dał nam siłę i wiarę przetrwać, przeżyć, zwyciężyć, aby już nigdy nie modlić się „językiem obcym”. Dlatego „maminy kamizelka kuloodporna” staje się pojemnikiem wartości, a nie po prostu solidnym zbiorem poetyckim. Oczywiste jest, że pod względem swojej matrycy światopoglądowej, artystycznej doskonałości, która opiera się przede wszystkim na głębokich źródłach ludowości, ta Poezja ma prawo być w godnym rzędzie ukraińskiej literatury, obok tablic Księgi Ksiąg. Język surowej poetyki Bohdana przesycony jest nie tylko dramatyczno-tragicznym postrzeganiem ukrzyżowanego i zgwałconego przez nieludzi-moskali świata, ale także zachwyca swoją lirycznością, zakochaniem w „Ojczyźnie i kobietach”, głębokim szacunkiem do matek, żon, sióstr i wdów. Jest ona bardzo barwna, autentyczna, filozoficzna, a przez to „żywa”, napojona czarami ludowej mądrości, pięknem dialektyzmów, estetyczną atrakcyjnością. Kiedyś miłośnik mądrości Fichte dzielił narody na „martwe” i „żywe” zgodnie z ich stosunkiem do języka ojczystego. I ci, którzy zdradzali go, rzucali na pastwę obcym, którzy nie zdołali uchronić tego najdroższego skarbu i najrodzinniejszego domu, to ci stawali się „martwymi”. W kontekście tego Bohdan Tomenczuk wydaje nam się niezawodnym amuletem i twórcą ojczystego Słowa, święcie wyznając testament Pisma Świętego, gdzie Słowo nazwano „Królem nad królami i Panem nad panami”, bo dla niego jest ono nie tylko bronią, ale i Bożym rzecznikiem. I chociaż nastały już inne czasy (nie Stefanikowe, Frankowe czy Fedkowiczowe), nurtują już jakościowo odmienne gatunki literackie w tym rozchwianym wojną świecie, jednak czuć, że Bohdan ani na jotę nie stracił siły praojcowskich źródeł, zachowując miłość Wierchowynców do Języka Ojczystego i pradawną tradycję „głosić Słowo! Nawet wtedy, kiedy lud od Prawdy się odwraca…”. Nie przesadzam (dlatego też nie rewiduję), że w zeszłym roku w „Słowie Proświty” prawdziwie nazwałem ten wartościowy dorobek Biblią prawdy wojny. Bo on zdołał utkać z całego ogólnonarodowego bólu, ofiarnej walki, heroizmu, miłości i ludowej tragedii swoisty dekalog wartości Ukraińca, przede wszystkim odpowiadając na palące pytanie Narodu – jak dalej być?! Bohdan twierdząco (jak modlitwa) oświadcza: „Będę żyć, będę żyć…”. Komu wierzyć, do kogo modlić się będziemy?! I wtedy rozbrzmiewa dzwonem: „Bogu i Tarasowi!” A kiedy znów w zgliszczach i dymach wojny Naród odszukuje swoje drogowskazy dla ratunku i zwycięstwa nad przeklętym moskalem, to poprzez „Wierzę” i „Ojcze nasz” brzmi nawołujące przypomnienie Poety – „jakich mesjaszy jeszcze posyłać trzeba, kiedy za nas Mazepa, Szewczenko i Bandera!”. I nad tymi wszystkimi prawymi cnotami unosi się to, co dla Autora tej niedoczytanej i niezgłębionej w swojej „trzykropkowej” filozofii Ewangelii wojny jest najbardziej znaczącym testamentem. Jest on wyryty Słowem Szewczenki: „Swoją Ukrainę kochajcie!” W tej szczytowej wartości narodowej zawarte są Słowo i Czyn. Jest ona istotą i ognistym jądrem „Maminej kamizelki kuloodpornej”. Tutaj nie ma miejsca na „wytarty patriotyzm” (według I. Franki), a musi ustąpić miejsca „poważnemu, głęboko odczutemu miłowaniu narodu, które objawia się nie słowami, a pracą”. To – wysoka Poezja, którą oddycha Ukraińska Ziemia. Z tego oddechu narodzi się, zaowocuje i nasze Zwycięstwo. Bo nikt nie ma prawa zamierzać się na nasze Słowo, naszą Ziemię, naszą Wolność. Szczęścia ci, Przyjacielu Bohdanie! Szacunek i uznanie za twoją Pracę i Serce, wyhodowane miłością do swojego Narodu! Sława Ukrainie!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn